ABP beleid inzake verantwoord beleggen

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "ABP beleid inzake verantwoord beleggen"

Transcriptie

1 ABP beleid inzake verantwoord beleggen

2 2 ABP Beleid inzake verantwoord beleggen Inhoud Samenvatting... 3 Inleiding Rekening houden met ESG-factoren De dialoog met ondernemingen aangaan Een actief en verantwoord beleid voeren op het gebied van corporate governance In oplossingen investeren voor vraagstukken op het gebied van duurzaamheid Met beleidsmakers en regelgevers overleggen Ondernemingen uitsluiten Overheidsobligaties uitsluiten Samenwerken met andere partijen Over het beleid verantwoording afleggen... 8 Bijlage... 9

3 3 ABP Beleid inzake verantwoord beleggen Samenvatting Doelstelling De hoofddoelstelling van ABP is zorgen voor aantrekkelijke pensioenen tegen een redelijke premie. Ook ons Beleid Verantwoord Beleggen, waarover het hier gaat, moet daaraan bijdragen. Dit beleid heeft daarom drie doelen: 1) het financiële rendement (gecorrigeerd voor risico) verbeteren, 2) laten zien dat ABP maatschappelijke verantwoordelijkheid neemt, 3) aan de integriteit van de financiële markten bijdragen. Om deze doelstellingen te bereiken geven we als volgt inhoud aan het verantwoord beleggen. ABP houdt bij het beleggen rekening met milieu, sociale en ondernemingsbestuur (ESG)-factoren. We onderzoeken de effecten van ESG-factoren op onze beleggingen en waar relevant en praktisch mogelijk houden we daar bij onze beleggingsbeslissingen rekening mee. Het gaat hierbij om milieuaspecten, sociale aspecten en aspecten ten aanzien van ondernemingsbestuur ( environment, social, governance ). ABP gaat de dialoog aan met ondernemingen waarin het belegt, om de duurzaamheid en het bestuur van de onderneming te verbeteren. We verwachten van ondernemingen dat zij zich houden aan de normen die zijn vastgelegd in het VN Global Compact, de OESO Richtlijnen voor Multinationale Ondernemingen, de OESO Principes voor Corporate Governance en de Global Corporate Governance Principles van het International Corporate Governance Network. We zullen als belegger invloed uitoefenen op de ondernemingen die deze normen onvoldoende in acht nemen. Blijft een onderneming dat toch doen, dan zullen we onze belegging heroverwegen. ABP voert een actief en verantwoord beleid op het gebied van corporate governance. Waar mogelijk gebruiken we als aandeelhouder ons stemrecht. Wanneer dat nodig is, gaan we met managers van ondernemingen in gesprek over hun strategie en corporate governance. ABP investeert in oplossingen voor vraagstukken op het gebied van duurzaamheid. We beleggen in ondernemingen (direct of indirect) die duurzaamheid bevorderen. Deze beleggingen moeten natuurlijk ook voldoen, in het belang van onze deelnemers, aan onze eisen ten aanzien van risico en rendement. ABP overlegt met beleidsmakers en regelgevers om in de markt als geheel duurzaamheid te bevorderen en om normen voor corporate governance te verbeteren. We willen als grote institutionele belegger nationaal en internationaal beleid en normen bevorderen die ons in staat stellen om aantrekkelijke duurzame beleggingen te doen, en bijdragen aan een duurzame bedrijfsvoering en een betere corporate governance in het algemeen. ABP belegt niet in ondernemingen die betrokken zijn bij de productie van verboden goederen. Het gaat hierbij om goederen die op grond van nationale of internationale wet- en regelgeving nu of binnenkort verboden zijn. Ook kunnen we besluiten niet te beleggen in activiteiten die volgens zeer breed in Nederland gedragen opvattingen als verwerpelijk worden beschouwd. ABP investeert niet in overheidsobligaties van landen waarvoor een wapenembargo van de Veiligheidsraad van de VN van kracht is. De Veiligheidsraad van de VN legt zo n embargo op om schendingen van het internationale recht of van mensenrechten te veroordelen. We beleggen niet in de overheidsobligaties van landen waarvoor zo n embargo van kracht is. ABP werkt met andere partijen samen om het beleid ten aanzien van verantwoord beleggen uit te voeren. We werken samen met pensioenfondsen, andere langetermijnbeleggers, financiële dienstverleners, analisten en andere partijen op het gebied van beleggen om duurzame bedrijfsvoering en goede corporate governance te bevorderen. ABP legt over het beleid ten aanzien van verantwoord beleggen verantwoording af. We luisteren naar de meningen van alle belang hebbenden bij ABP, onder andere onze deelnemers, over ons beleid ten aanzien van duurzaamheid en corporate governance. We rapporteren aan hen over de uitvoering van het beleid.

4 4 ABP Beleid inzake verantwoord beleggen Verantwoord beleggen en ESG Verantwoord beleggen houdt verband met maatschappelijk verantwoord ondernemen. Dit laatste komt erop neer dat ondernemers rekening houden met de omgeving waarin zij hun bedrijf uitoefenen. Denk daarbij aan goede arbeidsvoorwaarden, milieuvoorschriften, duurzaamheid op de lange termijn en de integriteit van de bedrijfsvoering. Bij de analyse van ondernemingen beoordelen we dus niet alleen financiële informatie, maar wegen we vaak ook andere informatie mee. Deze andere informatie duiden we met ESG aan, wat aangeeft dat het gaat over milieu ( environment ), sociale omstandigheden ( social ) en ondernemingsbestuur ( governance ). Wij achten goed ondernemingsbestuur en het daarbij in ogenschouw nemen van andere belangen van de onderneming, belangrijk voor duurzame aandeelhouderswaarde. Dit maatschappelijk verantwoord ondernemen komt bij beleggen op twee manieren terug. De belegger kan zelf de principes van maatschappelijk verantwoord ondernemen toepassen en de belegger kan in zijn beleggingsbeslissingen meewegen in hoeverre een onderneming of project die principes toepast. In dit laatste geval is sprake van (maatschappelijk) verantwoord beleggen. Dit heeft een ethische, maar ook een financiële kant. Wij zijn er immers van overtuigd dat bedrijven die serieus maatschappelijk verantwoord ondernemen, op de lange termijn beter zullen presteren.

5 5 ABP Beleid inzake verantwoord beleggen Inleiding Voor ABP is verantwoord beleggen een belangrijk thema. We zijn ervan overtuigd dat ESG-factoren de financiële prestaties van ondernemingen kunnen beïnvloeden. Ecologische factoren als klimaatverandering en de aantasting van de biodiversiteit kunnen die prestaties beïnvloeden. Hetzelfde geldt voor maatschappelijke kwesties als mensenrechten en de invloed van ondernemingsactiviteiten op lokale gemeenschappen. En ook vraagstukken ten aanzien van corporate governance, zoals de beloning van bestuurders en de keuze van boekhoudkundige normen, kunnen de financiële prestaties beinvloeden. Door hier in onze beleggingsprocessen en beslissingen rekening mee te houden, kunnen we een betere afweging maken tussen rendement en risico. Voor het waarborgen van de financiële belangen van onze deelnemers is dat buitengewoon belangrijk 1. De ESG-thema s hebben veel te maken met de waarden en overwegingen van alle belanghebbenden bij ABP en van de maatschappij als geheel. Voor ons, als grote belegger, is het een maatschappelijke verantwoordelijkheid om daar rekening mee te houden. Bovendien moeten we daarom beseffen dat onze stakeholders bepaalde beleggingen niet aanvaardbaar vinden. 1. We houden bij het beleggen rekening met ESG-factoren. 2. We gaan de dialoog aan met ondernemingen waarin ABP belegt, om de duurzaamheid en het bestuur van de onderneming te verbeteren. 3. We voeren een actief en verantwoord beleid op het gebied van corporate governance. 4. We investeren in oplossingen voor vraagstukken op het gebied van duurzaamheid. 5. We overleggen met beleidsmakers en regelgevers om in de markt als geheel duurzaamheid te bevorderen en om normen voor corporate governance te verbeteren. 6. We beleggen niet in ondernemingen die betrokken zijn bij de productie van verboden goederen of die in brede kringen als verwerpelijk worden beschouwd. 7. We investeren niet in overheidsobligaties van landen waarvoor een wapenembargo van de Veiligheidsraad van de VN van kracht is. 8. We werken samen met andere partijen om het beleid ten aanzien van verantwoord beleggen uit te voeren. 9. We leggen over het beleid ten aanzien van verantwoord beleggen verantwoording af. Het ESG-team van onze uitvoeringsorganisatie coördineert de uitvoering van dit beleid. Het team voert het stapsgewijs uit en ontwikkelt daarvoor actieplannen binnen de normale jaarlijkse planningsprocedure. De ESG-factoren hebben te maken met zowel afzonderlijke ondernemingen en projecten als de markt in zijn geheel. ABP is immers afhankelijk van de wereldeconomie en op de lange termijn is die het meest gebaat bij gezonde, betrouwbare financiële markten. Op hun beurt zijn deze markten afhankelijk van ecologische duurzaamheid en van verantwoorde normen van bedrijfsvoering. Deze normen leiden ertoe dat de maatschappij vertrouwen in het bedrijfsleven heeft. Het is daarom in het belang van ABP om daar een bijdrage aan te leveren. Dit doen we door op negen manieren inhoud te geven aan verantwoord beleggen. 1 Meer informatie over de beginselen van ons beleggingsbeleid is te vinden in ons Strategisch Beleggingsplan op

6 6 ABP Beleid inzake verantwoord beleggen 1. Rekening houden met ESG-factoren We analyseren de effecten van ESG-factoren in de hele portefeuille, in alle gevallen waarin dit praktisch mogelijk is. ESG-specialisten en portfoliomanagers onderzoeken daarvoor of en hoe ESG-factoren de financiële prestaties van ondernemingen beïnvloeden. Ze gebruiken daarbij informatie van onder meer gespecialiseerde onderzoeksbureaus, effectenmakelaars, beleidsspecialisten en nietgouvernementele organisaties. Vervolgens houden we bij onze beleggingsbeslissingen rekening met de onderzoeksuitkomsten. We kunnen bijvoorbeeld beslissen om een bepaalde belegging niet te doen of af te stoten of om de omvang ervan te verkleinen of te vergroten. Zo nemen we op basis van de financiële vooruitzichten van de onderneming en de kenmerken op ESG-gebied goed onderbouwde beleggingsbeslissingen. Als onderdeel van ons beleggingsproces gaan we regelmatig in gesprek met ondernemingen. Zo kunnen we essentiële thema s op het vlak van duurzaamheid en corporate governance onderzoeken. Door over deze thema s vragen te stellen, geven we een sterk signaal af dat we in dit opzicht hoge normen en voortgaande verbetering verwachten. Onze verwachtingen zijn wat dat betreft vergelijkbaar met die ten aanzien van de financiële prestaties. We gaan ook in gesprek met ondernemingen naar aanleiding van specifieke ongewenste incidenten. Soms gaan we over tot het opzetten van engagementprogramma s. Dit zijn programma s met betrekking tot ESG-kwesties die binnen de desbetreffende ondernemingen van bijzondere betekenis zijn. Zo n programma kan bijvoorbeeld op ondernemingen zijn gericht in landen waar schendingen van mensenrechten plaatsvinden. In ons jaarlijks Verslag Verantwoord Beleggen kondigen we de thema s in deze programma s aan. Bij het prioriteren van zulke engagementprogramma s 2. De dialoog met ondernemingen aangaan We gaan regelmatig de dialoog aan met ondernemingen waarin ABP belegt. Dat doen we wanneer we verwachten dat de duurzaamheidsprestaties of het bestuur van een onderneming verbeterd kunnen worden. We verwachten van ondernemingen dat zij zich houden aan de normen die zijn vastgelegd in het VN Global Compact 2, de OESO Richtlijnen voor Multinationale Ondernemingen 3, de OESO Principes voor Corporate Governance 4 en de Global Corporate Governance Principles 5 van het International Corporate Governance Network. In de bijlage staat meer informatie over deze normen. ABP is wereldwijd een van de grootste pensioenfondsen. Soms verkeren we daardoor in een sterke positie om ondernemingen waarin we hebben belegd, te beïnvloeden. We zullen die positie waar mogelijk gebruiken als ondernemingen de genoemde normen onvoldoende naleven. gelden de volgende prioriteiten: 1. de kans dat het desbetreffende thema een negatief effect zal hebben op de financiële prestaties van de onderneming op de lange termijn; 2. de grootte van het belang van ABP in de onderneming; 3. de ernst van het thema uit het oogpunt van ESG en de betekenis ervan in termen van maatschappelijke verantwoordelijkheid; 4. het risico dat de schadelijke praktijk blijft bestaan als we er geen paal en perk aan stellen; 5. de mogelijkheid die ABP heeft, alleen of met andere beleggers, om de gewenste verandering te bewerkstelligen. Het kan gebeuren dat een onderneming blijft verzuimen om aan de gewenste verandering mee te werken. De risico s op het vlak van ESG zijn dan voor ons als belegger onaanvaardbaar. We zullen de belegging dan heroverwegen

7 7 ABP Beleid inzake verantwoord beleggen 3. Een actief en verantwoord beleid voeren op het gebied van corporate governance 4. In oplossingen investeren voor vraagstukken op het gebied van duurzaamheid Corporate governance heeft betrekking op de besturing van een onderneming. Wij achten goed ondernemingsbestuur en het daarbij in ogenschouw nemen van andere belangen van de onderneming, belangrijk voor duurzame aandeelhouderswaarde. Goede corporate governance is daarom een zeer belangrijke verantwoordelijkheid van een onderneming jegens haar aandeelhouders. In het verlengde daarvan is een actief en verantwoord beleid op het gebied van corporate governance een verantwoordelijkheid van ABP als grote institutionele belegger. De wereld ziet zich gesteld voor duurzaamheidsvraagstukken als het terugdringen van CO2-uitstoot, het beperken van klimaatverandering, het beschermen van bosgebieden en het bestrijden van armoede. Voor de oplossing van dergelijke vraagstukken zijn enorme investeringen nodig. Wij kunnen daaraan bijdragen dankzij ons langetermijnperspectief, onze risicobenadering en de omvang van het fonds. We zoeken naar mogelijkheden daarvoor en investeren erin indien ze een voldoende aantrekkelijk rendement bieden. Waar mogelijk oefenen we ons stemrecht uit op de jaarlijkse Algemene Vergaderingen van Aandeelhouders (AVA s) en op andere vergaderingen van de ondernemingen waarin we beleggen. Het maakt daarbij niet uit of interne of externe fondsbeheerders de aandelen beheren. Bij het uitlenen van aandelen zorgen we ervoor dat minstens 20 procent ervan beschikbaar blijft voor het uitoefenen van onze stemrechten. Zo nodig roepen we alle uitgeleende aandelen terug om onze stemrechten op vergaderingen van ondernemingen uit te kunnen oefenen. Dit betreft dan Nederlandse ondernemingen, ondernemingen waarin we een bijzonder groot belang hebben en ondernemingen die vanwege de corporate governance in de aandacht staan. De AVA s van bepaalde Nederlandse ondernemingen wonen we persoonlijk bij. We zorgen ervoor dat we op de AVA s van andere Nederlandse ondernemingen vertegenwoordigd zijn door met andere Nederlandse institutionele beleggers te overleggen. Op AVA s in het buitenland zijn we zo mogelijk aanwezig wanneer er bijzonder belangrijke onderwerpen aan de orde zijn. 5. Met beleidsmakers en regelgevers overleggen Met het oog op het rendement van onze beleggingen en op de belangen van alle betrokkenen bij ABP overleggen we met beleidsmakers en regelgevers in Nederland en het buitenland. Dit doen we om in de markt als geheel duurzaamheid te bevorderen en om normen voor corporate governance te verbeteren. Door onze betrokkenheid bij beleidsvorming op het gebied van duurzaamheid kunnen we efficiënt bijdragen aan kaders, prikkels en spelregels voor ondernemingen. Het idee daarachter is dat zich daardoor meer aantrekkelijke duurzame beleggingsmogelijkheden voor ons zullen voordoen. Evenzo leveren we regelmatig een bijdrage aan beleidsdiscussies in Nederland, de Europese Unie en wereldwijd over normen, gedragscodes en kaders op het gebied van corporate governance. We volgen rechtszaken van aandeelhouders nauwgezet om er zeker van te zijn dat we van een eventueel toe te kennen schadeloosstelling het ons toekomende deel ontvangen. In bijzonder belangrijke zaken treden we eventueel als formele eiser op 6. 6 Meer informatie over ons beleid op het gebied van corporate governance is te vinden in ons Corporate Governance Raamwerk op

8 8 ABP Beleid inzake verantwoord beleggen 6. Ondernemingen uitsluiten 8. Samenwerken met andere partijen We beleggen niet in ondernemingen die betrokken zijn bij de productie van verboden goederen. Het gaat hierbij om goederen die op grond van nationale of internationale wet- en regelgeving nu of binnenkort verboden zijn. Ook kunnen we besluiten niet te beleggen in activiteiten die volgens zeer breed in Nederland gedragen opvattingen als verwerpelijk worden beschouwd. Dit betekent dat we niet beleggen in ondernemingen die rechtstreeks betrokken zijn bij de productie van antipersoneelsmijnen, clusterbommen en chemische of biologische wapens. Van rechtstreekse betrokkenheid is in dit verband sprake als de onderneming een volledig wapen of het grootste deel ervan vervaardigt of als de onderneming belangrijke aan munitie gerelateerde onderdelen vervaardigt zoals submunitie, ontstekingen en raketkoppen. We beleggen ook niet in ondernemingen die een belang hebben van meer dan 20 procent in een dochteronderneming die dergelijke wapens of onderdelen vervaardigt Voor de uitvoering van dit beleid kopen we bij gespecialiseerde bureaus onderzoek in. We werken met andere partijen samen om het beleid ten aanzien van verantwoord beleggen uit te voeren. We werken bijvoorbeeld samen met andere pensioenfondsen, andere langetermijnbeleggers, financiële dienstverleners als vermogensbeheerders en effectenmakelaars, analisten, onderzoekers en andere partijen in de financiële sector om duurzame bedrijfsvoering en goede corporate governance te bevorderen. Ook waren we mede-initiatiefnemer bij de totstandkoming van belangrijke nationale en internationale afspraken en projecten om verantwoord beleggen te stimuleren. Voorbeelden zijn de VN Principes voor Verantwoord Beleggen 7, het Carbon Disclosure Project 8 en Eumedion 9. We zijn lid van het International Corporate Governance Network 10, het Global Investor Governance Network en enkele andere netwerken. 9. Over het beleid verantwoording afleggen 7. Overheidsobligaties uitsluiten We investeren niet in overheidsobligaties van landen waarvoor een wapenembargo van de Veiligheidsraad van de VN van kracht is. De Veiligheidsraad van de VN legt zo n embargo op om schendingen van het internationale recht of van mensenrechten te veroordelen. We luisteren naar de meningen van alle belanghebbenden bij ABP, met name de deelnemers, over ons beleid ten aanzien van duurzaamheid en corporate governance. Ook gaan we over deze thema s discussies aan met niet-gouvernementele organisaties, overheidsinstellingen, onderzoeksbureaus en andere partijen. Elk kwartaal publiceren we de volledige lijst van onze honderd grootste beleggingen, alle beursgenoteerde ondernemingen en, converteerbare obligaties op onze website. Dit geldt ook voor gedetailleerde informatie over onze stemmingen op aandeelhoudersvergaderingen en andere vergaderingen die we hebben bijgewoond. Jaarlijks brengen we een Verslag Verantwoord Beleggen uit. Daarin rapporteren we over de activiteiten die we hebben ondernomen om ons beleid op dit gebied uit te voeren

9 9 ABP Beleid inzake verantwoord beleggen Bijlage VN Global Compact Het VN Global Compact is een leidraad voor onder nemingen die zich hebben verplicht om hun bedrijfs activiteiten en -strategieën in overeenstemming te brengen met tien universeel aanvaarde beginselen op het gebied van mensenrechten, arbeid, milieu en corruptiebestrijding. Over deze beginselen is wereldwijd overeenstemming bereikt. Ze zijn afgeleid van de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens, de Verklaring van de Internationale Arbeidsorganisatie inzake de Fundamentele Principes en Rechten op het Werk, de Verklaring van Rio de Janeiro inzake Milieu en Ontwikkeling en het VN-verdrag tegen corruptie. Het betreft de volgende tien beginselen. Mensenrechten Ondernemingen respecteren en ondersteunen de naleving van internationaal verkondigde mensenrechten. Ondernemingen garanderen dat zij niet medeplichtig zijn aan het schenden van mensenrechten. OESO Richtlijnen voor Multinationale Ondernemingen In de OESO Richtlijnen voor Multinationale Ondernemingen doen regeringen een aantal aanbevelingen aan multinationale ondernemingen. Deze aanbevelingen hebben betrekking op vrijwillig na te leven beginselen en normen voor een verantwoorde bedrijfsvoering. Deze beginselen en normen stemmen overeen met toepasselijke wet- en regelgeving. De OESO Richtlijnen beogen zeker te stellen dat de activiteiten van multinationale ondernemingen aan het overheidsbeleid beantwoorden. Ook beogen ze zeker te stellen dat die activiteiten bijdragen aan de verbetering van het buitenlandse investeringsklimaat en aan het wederzijds vertrouwen tussen ondernemingen en de maatschappij waarin ze hun activiteiten ontplooien. Tot slot beogen ze te bevorderen dat multinationale ondernemingen meer aan duurzame ontwikkeling bijdragen. De OESO Richtlijnen hebben deels betrekking op dezelfde aandachtsgebieden als het VN Global Compact. Bovendien bevatten ze aanbevelingen voor bedrijven in termen van consumentenbelangen, wetenschap, technologie, concurrentie en belastingen. Arbeidsnormen Ondernemingen ondersteunen de vrijheid van vereniging en de daadwerkelijke erkenning van het recht op collectieve arbeidsonderhandelingen. Ondernemingen ondersteunen de uitbanning van alle vormen van dwangarbeid of gedwongen tewerkstelling. Ondernemingen ondersteunen de daadwerkelijke afschaffing van kinderarbeid. Ondernemingen ondersteunen de uitbanning van discriminatie bij tewerkstelling en beroepsuitoefening. Milieu Ondernemingen betrachten voorzorg bij hun benadering van milieu-uitdagingen. Ondernemingen nemen initiatieven die tot een meer verantwoorde houding ten aanzien van het milieu leiden. Ondernemingen bevorderen de ontwikkeling en verspreiding van milieuvriendelijke technologieën. Corruptiebestrijding Ondernemingen dragen bij aan de bestrijding van corruptie in alle mogelijke vormen, waaronder afpersing en omkoping.

10 10 ABP Beleid inzake verantwoord beleggen OESO richtlijnen voor Corporate Governance De OESO richtlijnen voor Corporate Governance werden in 2004 gepubliceerd. Ze bevatten een aantal bepalingen met betrekking tot het kader voor corporate governance. Het kader voor corporate governance moet op het bevorderen van transparante en efficiënte markten zijn gericht. Het moet in overeenstemming zijn met de geldende wet- en regelgeving. Het moet duidelijk omschrijven hoe de verantwoordelijkheden tussen toezichthoudende, regelgevende en handhavende bevoegdheden zijn verdeeld. Het moet de uitoefening van de rechten van aandeelhouders waarborgen en bevorderen. Het moet een billijke behandeling van alle aandeelhouders waarborgen, met inbegrip van minderheidsaandeelhouders en buitenlandse aandeelhouders; alle aandeelhouders moeten effectieve mogelijkheden hebben om schending van hun rechten aan te kunnen vechten. Het moet een erkenning bevatten van de rechten van belanghebbenden op basis van de wet of wederzijdse overeenkomsten. Het moet aan actieve samenwerking bijdragen tussen ondernemingen en belanghebbenden; deze samenwerking moet op het scheppen van welvaart, werkgelegenheid en handhaving van financieel gezonde bedrijven zijn gericht. Het moet waarborgen bevatten voor een tijdige en correcte bekendmaking van gegevens die betrekking hebben op alle wezenlijke aangelegenheden van de onderneming, met inbegrip van de financiële situatie, de resultaten, het eigendom en het bestuur. Het moet waarborgen bevatten voor de strategische aansturing van de onderneming, voor effectieve uitoefening van het toezicht door de commissarissen op het management en voor het afleggen van verantwoording door de commissarissen aan de onderneming en de aandeelhouders. Global Corporate Governance Principles van het ICGN De Global Corporate Governance Principles van het International Corporate Governance Network (ICGN) werden in 2009 voor het laatst herzien. Ze bevatten een uitwerking van de OESO Principes voor Corporate Governance. Het ICGN preciseert de vereisten voor de volgende onderwerpen: De primaire doelstelling van een onderneming (optimalisering over een langere termijn van de rendementen voor de aandeelhouders), Transparantie en de bekendmaking van gegevens, De accountantscontrole, De eigendomsrechten, verantwoordelijkheden en stemrechten van aandeelhouders (met inbegrip van indien nodig te nemen stappen), De plichten, verantwoordelijkheden en voornaamste taken van de directie van een onderneming, Het beleid inzake de beloning, De maatschappelijke verantwoordelijkheidszin ( corporate citizenship ), De betrekkingen met de belanghebbenden, De ethisch verantwoorde bedrijfsvoering, De implementatie van corporate governance.

11 11 ABP Beleid inzake verantwoord beleggen Uitgave ABP Postbus 4911, 6401 JS Heerlen Oude Lindestraat 70, 6411 EJ Heerlen Telefoon (045)

Beleid ethisch beleggen

Beleid ethisch beleggen Beleid ethisch beleggen 1. Inleiding Ethisch of verantwoord beleggen houdt verband met maatschappelijk verantwoord ondernemen 1. Dit laatste komt erop neer dat ondernemers rekening houden met de omgeving

Nadere informatie

Stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de Houthandelindustrie september 2015

Stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de Houthandelindustrie september 2015 Maatschappelijk verantwoord beleggen Stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de Houthandelindustrie september 2015 Beleid ten aanzien van Maatschappelijk verantwoord beleggen Inleiding BPF Houthandel draagt

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid

Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid Stichting Bedrijfstakpensioenfonds voor de Houthandel en Maatschappelijk Verantwoord Beleggen In dit document wordt het Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid (MVB-beleid) van Stichting Bedrijfstakpensioenfonds

Nadere informatie

De leden van de beleggingscommissie. 10 januari 2011 Beleid Maatschappelijk Verantwoord Beleggen

De leden van de beleggingscommissie. 10 januari 2011 Beleid Maatschappelijk Verantwoord Beleggen NOTITIE Van Aan CC Datum Betreft Sjoerd Hoogterp De leden van de beleggingscommissie 10 januari 2011 Beleid Maatschappelijk Verantwoord Beleggen Inleiding Het pensioenfonds Werk en (re)integratie (PWRI)

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Beleggen en Corporate Governance

Maatschappelijk Verantwoord Beleggen en Corporate Governance Maatschappelijk Verantwoord Beleggen en Corporate Governance Uitgave mei 2015 Disclaimer De in deze brochure verstrekte informatie van Stichting Pensioenfonds SABIC, gevestigd te Sittard (het pensioenfonds

Nadere informatie

Maatschappelijk verantwoord beleggen en Corporate governance

Maatschappelijk verantwoord beleggen en Corporate governance Maatschappelijk verantwoord beleggen en Corporate governance Uitgave april 2015 Disclaimer De in deze brochure verstrekte informatie van Stichting Pensioenfonds DSM Nederland, gevestigd te Heerlen (het

Nadere informatie

Code maatschappelijk verantwoord beleggen 1 januari 2010 PF-B-2009 / 324

Code maatschappelijk verantwoord beleggen 1 januari 2010 PF-B-2009 / 324 Code maatschappelijk verantwoord beleggen 1 januari 2010 PF-B-2009 / 324 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 3 2. Beleid maatschappelijk verantwoord beleggen... 3 2.1. Maatschappelijke verantwoordelijkheid...

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord beleggen Beleid

Maatschappelijk Verantwoord beleggen Beleid Maatschappelijk Verantwoord beleggen Beleid 8 januari 205 Inleiding In de Investment Policy Statement heeft SPT de volgende beleggingsovertuiging geformuleerd: Een pensioenfonds is een institutionele,

Nadere informatie

10 oktober 2014. Beleid Verantwoord Beleggen

10 oktober 2014. Beleid Verantwoord Beleggen 10 oktober 2014 Beleid Verantwoord Beleggen Beleid Verantwoord Beleggen SPW Verantwoord beleggen is voor SPW een belangrijk onderdeel van de beleggingsfilosofie en een integraal onderdeel van de beleggingsbeginselen.

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid

Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid SPMS en Maatschappelijk Verantwoord Beleggen In dit document wordt het Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid (MVB-beleid) van Stichting Pensioenfonds Medisch Specialisten (SPMS) uiteengezet. Dit

Nadere informatie

Verantwoord beleggen beleid Stichting Pensioenfonds voor Fysiotherapeuten

Verantwoord beleggen beleid Stichting Pensioenfonds voor Fysiotherapeuten Verantwoord beleggen beleid Stichting Pensioenfonds voor Fysiotherapeuten Inleiding Fysiotherapeuten heeft als eerste doelstelling zorg te dragen voor een goed en betaalbaar pensioen. Binnen deze fiduciaire

Nadere informatie

DoubleDividend Management B.V.

DoubleDividend Management B.V. Management B.V. Best practices voor betrokken aandeelhouderschap Amsterdam, januari 2015 Management B.V. Herengracht 252 1016 BV Amsterdam Tel: +31 20 520 7660 contact@doubledividend.nl KVK nr. 30199843

Nadere informatie

Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds

Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds INTRODUCTIE Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds Ahold Pensioenfonds (APF) belegt op lange termijn en wereldwijd. Als belegger heeft APF de taak om het beste resultaat te behalen in

Nadere informatie

Code VINCI Leveranciers Global Performance Commitment

Code VINCI Leveranciers Global Performance Commitment Code VINCI Leveranciers Global Performance Commitment Contents P. 2 Introductie P. 2 VINCI s commitments P. 4 Leveranciers commitments P. 6 Implementatie 1 15 april 2012 Introductie Deze Code «Global Performance

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten- Generaal Postbus 20018 2500EA Den Haag

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten- Generaal Postbus 20018 2500EA Den Haag > Retouradres Postbus 20011 2500 EA 's-gravenhage Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten- Generaal Postbus 20018 2500EA Den Haag Directie Arbeidszaken Publieke Sector Arbeidsvoorwaarden en Overleg

Nadere informatie

Waarom engagement belangrijk is

Waarom engagement belangrijk is 1/7 Petercam Institutional Asset Management vindt drie zaken belangrijk wanneer het aankomt op Verantwoord Beleggen: 1. Belangrijke vragen stellen bij de gevolgen van onze activiteiten; 2. Een aandeelhouder

Nadere informatie

Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds

Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds INTRODUCTIE Ahold Pensioenfonds (APF) belegt op lange termijn en wereldwijd. Als belegger heeft APF de taak om het beste resultaat te behalen in

Nadere informatie

Beleid voor Maatschappelijk Verantwoord Beleggen. Stichting Pensioenfonds voor de Architectenbureaus

Beleid voor Maatschappelijk Verantwoord Beleggen. Stichting Pensioenfonds voor de Architectenbureaus Beleid voor Maatschappelijk Verantwoord Beleggen Stichting Pensioenfonds voor de Architectenbureaus Juni 2014 1. Inleiding Dit Beleid voor Maatschappelijk Verantwoord Beleggen dient als leidraad en toetssteen

Nadere informatie

Samenvatting stembeleid MN

Samenvatting stembeleid MN Samenvatting stembeleid MN MN is van mening is dat actief aandeelhouderschap van groot belang is voor een verantwoorde bedrijfsvoering door de bedrijven waar zij in belegt. Daarom voert MN wereldwijd een

Nadere informatie

Vattenfall Gedragscode voor leveranciers

Vattenfall Gedragscode voor leveranciers Vattenfall Gedragscode voor leveranciers Introductie Vattenfall levert energie voor de maatschappij van vandaag en draagt bij aan het energiesysteem van morgen. Bij de uitvoering van onze bedrijfsactiviteiten

Nadere informatie

CONSULTATIEDOCUMENT BEST PRACTICES VOOR BETROKKEN AANDEELHOUDERSCHAP BESTEMD VOOR EUMEDION-DEELNEMERS

CONSULTATIEDOCUMENT BEST PRACTICES VOOR BETROKKEN AANDEELHOUDERSCHAP BESTEMD VOOR EUMEDION-DEELNEMERS CONSULTATIEDOCUMENT BEST PRACTICES VOOR BETROKKEN AANDEELHOUDERSCHAP BESTEMD VOOR EUMEDION-DEELNEMERS 1.0 Inleiding 1.1 Eumedion-deelnemers vinden dat het op verantwoorde wijze uitoefenen van de aan de

Nadere informatie

Maatschappelijk verantwoord beleggen en Corporate governance. Versie 14-04-2016

Maatschappelijk verantwoord beleggen en Corporate governance. Versie 14-04-2016 Maatschappelijk verantwoord beleggen en Corporate governance Versie 14-04-2016 Versie 14-04-2016 Maatschappelijk verantwoord beleggen en Corporate governance Deze brochure gaat over Maatschappelijk Verantwoord

Nadere informatie

verantwoord beleggen

verantwoord beleggen verantwoord beleggen Verantwoord beleggen bij Delta Lloyd Delta Lloyd Groep ziet beleggen als een effectieve manier om waarde te vermeerderen, zolang dat op een verantwoorde manier gebeurt. Maar wat is

Nadere informatie

Beleid verantwoord beleggen Stichting Pensioenfonds Zorg en Welzijn

Beleid verantwoord beleggen Stichting Pensioenfonds Zorg en Welzijn Beleid verantwoord beleggen Stichting Pensioenfonds Zorg en Welzijn Juni 2014 Inleiding In juni 2013 heeft het bestuur van Stichting Pensioenfonds Zorg en Welzijn, hierna te noemen PFZW of het pensioenfonds,

Nadere informatie

Beleggingsstatuut Longfonds

Beleggingsstatuut Longfonds Beleggingsstatuut Longfonds April 2016 Inhoud 1. Algemeen... 3 1.1 Inleiding... 3 1.2 Wet- en regelgeving... 3 2. Financiële middelen... 3 2.1 Algemeen... 3 2.2 Schulden en reserves... 4 2.3 Doel en tijdshorizon

Nadere informatie

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2014

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2014 Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2014 In dit verslag: 1. Stemresultaten over 2014 2. Implementatie Nederlandse Corporate Governance Code Verantwoordelijkheid van institutionele beleggers

Nadere informatie

Beleggingsstatuut Longfonds (voorheen Astma Fonds)

Beleggingsstatuut Longfonds (voorheen Astma Fonds) Beleggingsstatuut Longfonds (voorheen Astma Fonds) April 2012 Inhoud 1. Algemeen...3 1.1 Inleiding...3 1.2 Wet- en regelgeving...3 2. Financiële middelen...3 2.1 Algemeen...3 2.2 Schulden en reserves...4

Nadere informatie

Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds

Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds INTRODUCTIE Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds Ahold Pensioenfonds (APF) belegt op lange termijn en wereldwijd. Als belegger heeft APF de taak om het beste resultaat te behalen in

Nadere informatie

Viertal pijlers voor verantwoord beleggen

Viertal pijlers voor verantwoord beleggen Achmea Beleggingsfondsen Beheer BV (Achmea Beleggingsfondsen) is beheerder van meerdere beleggingsinstellingen van Achmea en voert daarvoor een verantwoord beleggingsbeleid. In dit document wordt het Verantwoord

Nadere informatie

BEST PRACTICES VOOR BETROKKEN AANDEELHOUDERSCHAP BESTEMD VOOR EUMEDION-DEELNEMERS VASTGESTELD OP 30 JUNI 2011

BEST PRACTICES VOOR BETROKKEN AANDEELHOUDERSCHAP BESTEMD VOOR EUMEDION-DEELNEMERS VASTGESTELD OP 30 JUNI 2011 BEST PRACTICES VOOR BETROKKEN AANDEELHOUDERSCHAP BESTEMD VOOR EUMEDION-DEELNEMERS VASTGESTELD OP 30 JUNI 2011 1.0 Inleiding 1.1 Eumedion-deelnemers vinden dat het op verantwoorde wijze uitoefenen van de

Nadere informatie

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2014

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2014 Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2014 In dit verslag: 1. Stemresultaten over 2014 2. Implementatie Nederlandse Corporate Governance Code Verantwoordelijkheid van institutionele beleggers

Nadere informatie

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2012

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2012 Achmea Pensioen- en Levensverzekering inzake gesepareerd beleggingsdepot Stichting Pensioenfonds Achmea Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2012 In dit verslag: 1. Stemresultaten over 2012

Nadere informatie

bpfbouw Maatschappelijk verantwoord beleggen

bpfbouw Maatschappelijk verantwoord beleggen bpfbouw Maatschappelijk verantwoord beleggen INHOUDSOPGAVE 1 Inleiding 3 2 Wat is maatschappelijk verantwoord beleggen? 4 3 Waarom willen wij maatschappelijk verantwoord beleggen? 6 4 Hoe willen wij maatschappelijk

Nadere informatie

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2013

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2013 Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2013 In dit verslag: 1. Stemresultaten over 2013 2. Implementatie Nederlandse Corporate Governance Code Verantwoordelijkheid van institutionele beleggers

Nadere informatie

FUND GOVERNANCE CODE VAN DELTA LLOYD ASSET MANAGEMENT N.V.

FUND GOVERNANCE CODE VAN DELTA LLOYD ASSET MANAGEMENT N.V. FUND GOVERNANCE CODE VAN DELTA LLOYD ASSET MANAGEMENT N.V. I. INLEIDING Doel Delta Lloyd Asset Management N.V. (DLAM) wenst de DUFAS Principles of Fund Governance na te leven. De onderhavige code heeft

Nadere informatie

pggm.nl PGGM Overtuigingen en Uitgangspunten ten aanzien van Verantwoord Beleggen

pggm.nl PGGM Overtuigingen en Uitgangspunten ten aanzien van Verantwoord Beleggen pggm.nl PGGM Overtuigingen en Uitgangspunten ten aanzien van Verantwoord Beleggen Mei 2014 PGGM Overtuigingen en Uitgangspunten ten aanzien van Verantwoord Beleggen Inleiding Dit document beschrijft de

Nadere informatie

Verklaring inzake de beleggingsbeginselen

Verklaring inzake de beleggingsbeginselen Verklaring inzake de beleggingsbeginselen van Stichting Bedrijfspensioenfonds AVH 1. Introductie 1.1 Inleiding Deze verklaring inzake de beleggingsbeginselen geeft beknopt de uitgangspunten weer van het

Nadere informatie

Beleid ethisch beleggen

Beleid ethisch beleggen Beleid ethisch beleggen 1. Inleiding Ethisch of verantwoord beleggen houdt verband met maatschappelijk verantwoord ondernemen 1. Dit laatste komt erop neer dat ondernemers rekening houden met de omgeving

Nadere informatie

Inmaxxa B.V. Principles van Fund Governance (versie: Oktober 2012)

Inmaxxa B.V. Principles van Fund Governance (versie: Oktober 2012) Inmaxxa B.V. Principles van Fund Governance (versie: Oktober 2012) Inleiding Het doel van deze Principles van Fund Governance (verder Principles ) is het geven van nadere richtlijnen voor alsmede een toelichting

Nadere informatie

Populair beleggingsplan

Populair beleggingsplan Populair beleggingsplan versie oktober 2015 1 Inhoudsopgave Waarom belegt het pensioenfonds? 4 Wat is het doel van beleggen? 4 Wat levert beleggen op? 4 Er gaan toch ook risico s gepaard met beleggen?

Nadere informatie

ILO-VERKLARING BETREFFENDE DE FUNDAMENTELE PRINCIPES EN RECHTEN OP HET WERK

ILO-VERKLARING BETREFFENDE DE FUNDAMENTELE PRINCIPES EN RECHTEN OP HET WERK Toelichting In het onderstaande zijn de afzonderlijke elementen van het normatieve kader integraal opgenomen en worden ze nader toegelicht en beschreven. Daarbij wordt aandacht besteed aan de volgende

Nadere informatie

AANDEELHOUDERSREGELEMENT

AANDEELHOUDERSREGELEMENT AANDEELHOUDERSREGELEMENT Amsterdam, 22 juni 2015 BiQ Group N.V. Versie 1 A. Doelstellingen van het stembeleid van BiQ Group N.V. Het stembeleid van BiQ Group N.V. beschrijft de doelstelling van en de strategie

Nadere informatie

Pas toe of leg uit regel voor institutionele beleggers. Rients Abma Directeur Eumedion 22 november 2006

Pas toe of leg uit regel voor institutionele beleggers. Rients Abma Directeur Eumedion 22 november 2006 Pas toe of leg uit regel voor institutionele beleggers Rients Abma Directeur Eumedion 22 november 2006 Agenda Achtergrond verantwoordelijkheden institutionele beleggers Code Tabaksblat Wettelijke verankering

Nadere informatie

1/5. Stembeleid BNG Vermogensbeheer B.V. februari 2009

1/5. Stembeleid BNG Vermogensbeheer B.V. februari 2009 Stembeleid BNG Vermogensbeheer B.V. februari 2009 Inleiding In hoofdstuk 5.6 van de Wet op het financieel toezicht (Wft) zijn de bepalingen uit de Nederlandse corporate governance code (Code Tabaksblat)

Nadere informatie

TETRALERT - ONDERNEMING VOORSTEL TOT HERZIENING VAN DE RICHTLIJN AANDEELHOUDERSRECHTEN

TETRALERT - ONDERNEMING VOORSTEL TOT HERZIENING VAN DE RICHTLIJN AANDEELHOUDERSRECHTEN TETRALERT - ONDERNEMING VOORSTEL TOT HERZIENING VAN DE RICHTLIJN AANDEELHOUDERSRECHTEN 1. Inleiding Op 9 april 2014 maakte de Europese Commissie aan het Europees Parlement een voorstel van richtlijn over

Nadere informatie

Indorama Ventures Public Company Limited Ondernemingsbestuur beleid

Indorama Ventures Public Company Limited Ondernemingsbestuur beleid Indorama Ventures Public Company Limited Ondernemingsbestuur beleid (Goedgekeurd door de raad van bestuur vergadering nr.1/2009 op 29 september 2009) Bericht van de voorzitter Indorama Ventures Public

Nadere informatie

PostNL Business Principles

PostNL Business Principles 3 december 2014 PostNL N.V. PostNL Business Principles Raad van Bestuur Auteur Director Audit & Security Titel PostNL Business Principles Versie 1.1 Dit document is een vertaling van de Engelstalige versie.

Nadere informatie

Algemene Beleidsuitgangspunten

Algemene Beleidsuitgangspunten Shell International B.V. 2010 Deze publicatie, of onderdelen daarvan, mogen niet worden vermenigvuldigd of openbaar gemaakt zonder toestemming van Shell International B.V. Deze toestemming zal onder normale

Nadere informatie

Investment beliefs. Uitgangspunten vermogensbeheer. bpfhibin.nl. stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de handel in bouwmaterialen

Investment beliefs. Uitgangspunten vermogensbeheer. bpfhibin.nl. stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de handel in bouwmaterialen Investment beliefs bpfhibin.nl stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de handel in bouwmaterialen Uitgangspunten vermogensbeheer Milieu, maatschappij en corporate governance zijn belangrijk Inhoudsopgave

Nadere informatie

Algemeen. 6. Publicatie Priciples De meest actuele versie van deze Principles of Fund Governance is te vinden op www.gilissen.nl.

Algemeen. 6. Publicatie Priciples De meest actuele versie van deze Principles of Fund Governance is te vinden op www.gilissen.nl. FUND GOVERNANCE Algemeen 1. Compliance functie Een directielid van de Beheerder is aangesteld als Compliance Officer. Deze ziet toe op de correcte naleving van: (i) de Prospectussen van de TG Fondsen;

Nadere informatie

PRINCIPLES OF FUND GOVERNANCE Add Value Fund N.V.

PRINCIPLES OF FUND GOVERNANCE Add Value Fund N.V. PRINCIPLES OF FUND GOVERNANCE Add Value Fund N.V. I Inleiding Keijser Capital Asset Management B.V. (de Directie ) voert de directie over Add Value Fund N.V. (hierna ook Add Value Fund of Fonds ). De Directie

Nadere informatie

Corporate Governance Raamwerk

Corporate Governance Raamwerk Corporate Governance Raamwerk Inhoudsopgave Introductie p. 3 1. Richtlijnen p. 4 2. Stembeleid p. 4 3. Betrokkenheid p. 6 4. Aandeelhoudersgeschillen p. 7 5. Samenwerking p. 7 6. Betrokkenheid bij het

Nadere informatie

GEDRAGSCODE FUND GOVERNANCE

GEDRAGSCODE FUND GOVERNANCE GEDRAGSCODE FUND GOVERNANCE ACHMEA BELEGGINGSFONDSEN BEHEER B.V. Inleiding, statutair gevestigd te s-gravenhage (KvK nr. 8062738), beschikt over een vergunning als beheerder van beleggingsinstellingen,

Nadere informatie

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 21 januari 2014 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter,

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 21 januari 2014 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter, > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 2008 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Rijnstraat 50 255 XP DEN HAAG T 070 340 79 F 070 340 78 34

Nadere informatie

Advies van de commissie Burgmans over maatschappelijk verantwoord ondernemen en corporate governance

Advies van de commissie Burgmans over maatschappelijk verantwoord ondernemen en corporate governance Advies van de commissie Burgmans over maatschappelijk verantwoord ondernemen en corporate governance Advies De commissie vindt dat integratie van maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO) in de bedrijfsvoering

Nadere informatie

Duurzaamheidsverklaring

Duurzaamheidsverklaring DUURZAAMHEIDSVERKLARING Ondergetekende: [Naam Leverancier en rechtsvorm [ ], statutair gevestigd te [plaats], aan de [straat, nummer en postcode] (KvK ), hierna te noemen Leverancier, hierbij rechtsgeldig

Nadere informatie

MVO volgens : een ISO26000 zelfverklaring

MVO volgens : een ISO26000 zelfverklaring MVO volgens : een ISO26000 zelfverklaring 1 Waarom MVO? Moeten: Horen: Lonen: gedrag af MVO handelen wordt afgedwongen MVO handelen o.b.v. vrijwilligheid (morele motivatie) De markt beloont MVO en straft

Nadere informatie

Internationaal ondernemen: maatschappelijk verantwoord met de OESO-richtlijnen

Internationaal ondernemen: maatschappelijk verantwoord met de OESO-richtlijnen Nationaal Contactpunt OESO-richtlijnen voor Multinationale Ondernemingen Internationaal ondernemen: maatschappelijk verantwoord met de OESO-richtlijnen omesantodomingowashingtonaddisababacaracasdaressalaamlimamanilariyadhsaopaulowarsawalgierscapetowndhakakuwaitmaputoriodejaneirosarajevovilniusammancanberra

Nadere informatie

Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur Stek

Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur Stek Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur Stek 1 Algemeen Deugdelijk ondernemingsbestuur is waar corporate governance over gaat. Binnen de bedrijfskunde wordt de term gebruikt voor het aanduiden van hoe

Nadere informatie

Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur

Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur 1. Algemeen Deugdelijk ondernemingsbestuur is waar corporate governance over gaat. Binnen de bedrijfskunde wordt de term gebruikt voor het aanduiden van hoe een

Nadere informatie

Voor een beter milieu.

Voor een beter milieu. Voor een beter milieu. Milieubewust ondernemen, in uw voordeel De zorg voor een beter klimaat zit Berendsen in de genen. We willen onze ecologische voetafdruk zo klein mogelijk houden, en daarom leveren

Nadere informatie

PRINCIPLES OF FUND GOVERNANCE COMMODITY DISCOVERY FUND Bijgewerkt tot 8 juli 2014

PRINCIPLES OF FUND GOVERNANCE COMMODITY DISCOVERY FUND Bijgewerkt tot 8 juli 2014 PRINCIPLES OF FUND GOVERNANCE COMMODITY DISCOVERY FUND Bijgewerkt tot 8 juli 2014 Principles of Fund Governance Pag. 1/5 1. INLEIDING Commodity Discovery Management B.V. (de Beheerder ) is de beheerder

Nadere informatie

Wat is Eumedion? Missie van Eumedion. Invulling aan de missie best practices

Wat is Eumedion? Missie van Eumedion. Invulling aan de missie best practices Wat is Eumedion? Eumedion is een stichting die de belangen behartigt van de bij haar aangesloten institutionele beleggers op het gebied van corporate governance en duurzaamheid. Doel van de pensioenfondsen,

Nadere informatie

1. ALGEMENE RICHTLIJNEN

1. ALGEMENE RICHTLIJNEN Beleggingsstatuut JULI 2015 1. ALGEMENE RICHTLIJNEN 1.1. Statutaire doelstelling De Stichting voor Vluchteling-Studenten UAF, zich beroepend op de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens, stelt

Nadere informatie

Gedragscode. SCA Gedragscode

Gedragscode. SCA Gedragscode SCA Gedragscode 1 Gedragscode SCA Gedragscode SCA wil op sociaal- en milieutechnisch verantwoorde wijze omgaan met haar belanghebbenden en op basis van respect, verantwoordelijkheid en uitmuntendheid een

Nadere informatie

Seminar 'Aandeelhouderschap op de schop'

Seminar 'Aandeelhouderschap op de schop' Seminar 'Aandeelhouderschap op de schop' Case study collectief engagement 11 februari 2013 Ger Fehrenbach Senior Advisor Responsible Investment Stelling Institutionele beleggers dragen een grotere verantwoordelijkheid

Nadere informatie

Overzicht van de afwijkingen van PGGM N.V. ten opzichte van de Nederlandse Corporate Governance Code

Overzicht van de afwijkingen van PGGM N.V. ten opzichte van de Nederlandse Corporate Governance Code Overzicht van de afwijkingen van PGGM N.V. ten opzichte van de Nederlandse Corporate Governance Code De Nederlandse Corporate Governance Code ( Code ) is van toepassing op alle Nederlandse beursgenoteerde

Nadere informatie

De verwachte effecten van het richtlijnvoorstel voor institutionele beleggers

De verwachte effecten van het richtlijnvoorstel voor institutionele beleggers De verwachte effecten van het richtlijnvoorstel voor institutionele beleggers Edith Siermann, CIO Fixed Income / Manager Governance & Active Ownership Eumedion-symposium 12 November 2014 Aandacht vanuit

Nadere informatie

Workshop Pensioenfondsen. Gert Demmink

Workshop Pensioenfondsen. Gert Demmink Workshop Pensioenfondsen Gert Demmink 13 november 2012 Integere Bedrijfsvoering Integere bedrijfsvoering; Bas Jennen Bestuurderstoetsingen; Juliette van Doorn Integere bedrijfsvoering, beleid & uitbesteding

Nadere informatie

I M T E C H N. V. B U S I N E S S P R I N C I P L E S

I M T E C H N. V. B U S I N E S S P R I N C I P L E S I M T E C H N. V. B U S I N E S S P R I N C I P L E S Algemeen Het beleid van Imtech N.V. is gericht op de continuïteit van de onderneming als een winstgevende organisatie, die met haar bedrijven en medewerkers

Nadere informatie

Populair beleggingsplan

Populair beleggingsplan Populair beleggingsplan versie 22 november 2013 1 Inhoudsopgave Wat belegt het pensioenfonds? 4 Wat is het doel van beleggen? 4 Wat levert beleggen op? 4 Er gaan toch ook risico s gepaard met beleggen?

Nadere informatie

DUURZAAMHEIDSSCAN. Ja/altijd Meestal Soms Meestal niet Nee/nooit Niet van toepassing

DUURZAAMHEIDSSCAN. Ja/altijd Meestal Soms Meestal niet Nee/nooit Niet van toepassing DUURZAAMHEIDSSCAN Hoe duurzaam is uw bedrijfsvoering? Deze duurzaamheidsscan geeft een globaal beeld van uw niveau van duurzaamheid en laat zien hoe maatschappelijk verantwoord u onderneemt in vergelijking

Nadere informatie

Monitoring rapportage 2014. betreffende de toepassing van. Eumedion Best Practices. Betrokken Aandeelhouderschap

Monitoring rapportage 2014. betreffende de toepassing van. Eumedion Best Practices. Betrokken Aandeelhouderschap Monitoring rapportage 2014 betreffende de toepassing van Eumedion Best Practices Betrokken Aandeelhouderschap 18 december 2014 1 1. Samenvatting en conclusie De Eumedion best practices worden door steeds

Nadere informatie

1. Visie en uitgangspunten... 3 1.1 Beleggingsdoelstelling... 3 1.2 Maatschappelijke verantwoordelijkheid... 3 1.3 Grondbeginselen...

1. Visie en uitgangspunten... 3 1.1 Beleggingsdoelstelling... 3 1.2 Maatschappelijke verantwoordelijkheid... 3 1.3 Grondbeginselen... Stichting Unilever Pensioenfonds Nederland Progress (Progress) Code Verantwoord Beleggen Met betrekking tot uitsluitingen, screening, stemmen en engagement Deze Code beschrijft de manier waarop Progress

Nadere informatie

Duurzaamheidsanalyse bedrijven

Duurzaamheidsanalyse bedrijven De inspanningen van bedrijven op het vlak van duurzaam en maatschappelijk verantwoord ondernemen worden door KBC Asset Management beoordeeld volgens een evaluatiemodel dat werd opgesteld in samenwerking

Nadere informatie

KÜBLER WORKWEAR. Code of Conduct INSPIRED BY YOUR JOB

KÜBLER WORKWEAR. Code of Conduct INSPIRED BY YOUR JOB NL KÜBLER WORKWEAR Code of Conduct INSPIRED BY YOUR JOB CONTENT CODE OF CONDUCT 01 01 FUNDAMENTEEL BEGRIP VAN MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMERSCHAP 02 Wetten en regels respecteren Bijdrage aan de

Nadere informatie

1. De fondsdoelstelling en de pensioenverplichtingen vormen bij het bepalen van het beleggingsbeleid het uitgangspunt voor Bpf Mitt

1. De fondsdoelstelling en de pensioenverplichtingen vormen bij het bepalen van het beleggingsbeleid het uitgangspunt voor Bpf Mitt Investment Beliefs Bpf MITT Missie en doelstellingen. 1. De fondsdoelstelling en de pensioenverplichtingen vormen bij het bepalen van het beleggingsbeleid het uitgangspunt voor Bpf Mitt Bij het nemen van

Nadere informatie

Verantwoord beleggen 2011

Verantwoord beleggen 2011 Verantwoord beleggen 2011 Verantwoord beleggen Pensioenfonds Zorg en Welzijn is verantwoordelijk voor een goede fi nanciële uitvoering van de pensioenregeling. Tegelijkertijd heeft het pensioenfonds een

Nadere informatie

Verklaring omtrent de sociale rechten en de industriële betrekkingen bij LEONI

Verklaring omtrent de sociale rechten en de industriële betrekkingen bij LEONI Verklaring omtrent de sociale rechten en de industriële betrekkingen bij LEONI Preambule LEONI legt aan de hand van deze verklaring de principiële sociale rechten en beginselen vast. Deze vormen de basis

Nadere informatie

2 VERANTWOORD BELEGGEN

2 VERANTWOORD BELEGGEN VER ANT WOORD BELEGGEN Samenvatting jaarverslag 2009 VERANTWOORD BEL Verantwoord beleggen loont en financieel en maatschappelijk rendement gaan heel goed samen. Verantwoord beleggen is het geheel van beleggingsactiviteiten

Nadere informatie

Het Wie, Wat en Hoe vanwelzorg in 2012

Het Wie, Wat en Hoe vanwelzorg in 2012 Het Wie, Wat en Hoe vanwelzorg in 2012 En hoe de puzzelstukjes Of hoe de puzzelstukjes precies in elkaar precies passen in elkaar passen Onze Visie Wie we willen zijn in 2012 1 1 Als marktleider in het

Nadere informatie

Vanuit gedeelde waarden naar een betere wereld

Vanuit gedeelde waarden naar een betere wereld Vanuit gedeelde waarden naar een betere wereld De wereld verandert. De vraag is: hebben wij invloed op hoe zij verandert? Het antwoord van UN Global Compact op die vraag is een volmondig ja. Wij geloven

Nadere informatie

Stembeleid ASR Nederland

Stembeleid ASR Nederland Stembeleid ASR Nederland Inhoudsopgave 1. Inleiding 2. Nadere toelichting op het stembeleid van ASR Nederland 2.1. Algemene uitgangspunten van het stembeleid 2.1.1. Socially Responsible Investments (SRI)

Nadere informatie

VERKLARING INZAKE BELEGGINGSBEGINSELEN STICHTING BEDRIJFSTAKPENSIOENFONDS VOOR HET BEROEPSVERVOER OVER DE WEG

VERKLARING INZAKE BELEGGINGSBEGINSELEN STICHTING BEDRIJFSTAKPENSIOENFONDS VOOR HET BEROEPSVERVOER OVER DE WEG VERKLARING INZAKE BELEGGINGSBEGINSELEN STICHTING BEDRIJFSTAKPENSIOENFONDS VOOR HET BEROEPSVERVOER OVER DE WEG 1. Introductie 1.1. Inleiding De Verklaring inzake de beleggingsbeginselen ( Verklaring ) beschrijft

Nadere informatie

governance code kinderopvang preambule

governance code kinderopvang preambule governance code kinderopvang preambule Commissie Governance Kinderopvang in opdracht van NVTK en bdko Utrecht, oktober 2009 11 PREAMBULE Achtergrond Kinderopvangorganisaties zijn private ondernemingen

Nadere informatie

Aandeelhouder doorstaat toets Tabaksblat nog niet

Aandeelhouder doorstaat toets Tabaksblat nog niet Aandeelhouder doorstaat toets Tabaksblat nog niet 7 oktober 2005 - Goed bestuur zoals dat wordt beschreven in de code- Tabaksblat moet van twee kanten komen. De bedrijfsbestuurders moeten hun organisatie

Nadere informatie

Hengelo, april 2013. 02 Gedragscode Twence

Hengelo, april 2013. 02 Gedragscode Twence Gedragscode Twence Twence in Hengelo is een (inter)nationale speler op de markt van grondstoffen en duurzame energie met hoogwaardige verwerking van afvalstromen en biomassa. Met innovatieve technieken

Nadere informatie

Normalisatie: de wereld op één lijn. ISO 26000. Maatschappelijke Verantwoordelijkheid van Organisaties (MVO) Zet goede bedoelingen om in goede acties

Normalisatie: de wereld op één lijn. ISO 26000. Maatschappelijke Verantwoordelijkheid van Organisaties (MVO) Zet goede bedoelingen om in goede acties Normalisatie: de wereld op één lijn. ISO 26000 Maatschappelijke Verantwoordelijkheid van Organisaties (MVO) Zet goede bedoelingen om in goede acties 2 Inhoudsopgave ISO 26000: een richtlijn voor iedereen

Nadere informatie

Voorwoord. Patrick Mol Managing partner

Voorwoord. Patrick Mol Managing partner Voorwoord In 2011 ondertekende Wealth Management Partners (WMP) zowel de United Nations Principles for Responsible Investments (UNPRI) als de UN Global Compact (UNGC). Dit was voor ons de stimulans om

Nadere informatie

Rapportage Verantwoord Beleggen Tweede halfjaar 2013 Index

Rapportage Verantwoord Beleggen Tweede halfjaar 2013 Index Rapportage Verantwoord Beleggen Tweede halfjaar 2013 Index 1 Inleiding Verantwoord Beleggen 2 Uitsluitingsbeleid 3 Corporate governance en stemmen 4 Bijlagen 1 Inleiding Verantwoord beleggen Stichting

Nadere informatie

DUFAS Principes van Fondsbestuur (Principles of Fund Governance)

DUFAS Principes van Fondsbestuur (Principles of Fund Governance) Nederlandse tekst van versie 20.02.2008 DUFAS Principes van Fondsbestuur (Principles of Fund Governance) Considerans Het doel van de Principes van Fondsbestuur (Principles of Fund Governance, verder Principles

Nadere informatie

Dutch Sustainability Research

Dutch Sustainability Research Dutch Sustainability Research Helpt u beter geïnformeerd beleggen ANP 2002/FOTO: PICTOR UNIPHOTO Dutch Sustainability Research Helpt u beter geïnformeerd beleggen Uw klant, bestuur of management vraagt

Nadere informatie

Grontmij ondernemingsbeleid en -beginselen

Grontmij ondernemingsbeleid en -beginselen Grontmij ondernemingsbeleid en -beginselen Ondernemingsbeleid Grontmij In onze rol als toonaangevend adviesbureau op het gebied van duurzaam ontwerpen, engineering en management hebben wij een verantwoordelijkheid

Nadere informatie

FUND GOVERNANCE CODE VAN HOF HOORNEMAN FUND MANAGEMENT NV

FUND GOVERNANCE CODE VAN HOF HOORNEMAN FUND MANAGEMENT NV FUND GOVERNANCE CODE VAN HOF HOORNEMAN FUND MANAGEMENT NV INLEIDING Doel Hof Hoorneman Fund Management NV wenst de DUFAS Principles of Fund Governance na te leven. De onderhavige code heeft tot doel de

Nadere informatie

OVEREENKOMST TUSSEN. SECURITAS AB (publ) UNION NETWORK INTERNATIONAL DE ZWEEDSE UNIE VOOR TRANSPORTWERKERS (SWEDISH TRANSPORT WORKERS UNION) OVER

OVEREENKOMST TUSSEN. SECURITAS AB (publ) UNION NETWORK INTERNATIONAL DE ZWEEDSE UNIE VOOR TRANSPORTWERKERS (SWEDISH TRANSPORT WORKERS UNION) OVER Gelieve er nota van te nemen dat dit een vertaling is van een origineel document in het Engels. OVEREENKOMST TUSSEN SECURITAS AB (publ) EN UNION NETWORK INTERNATIONAL EN DE ZWEEDSE UNIE VOOR TRANSPORTWERKERS

Nadere informatie