1t/h. AARDRIJKSKUNDE voor de onderbouw HANDBOEK

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "1t/h. AARDRIJKSKUNDE voor de onderbouw HANDBOEK"

Transcriptie

1 1t/h AARDRIJKSKUNDE voor de onderbouw HANDBOEK

2 22 India

3 2 Over bevolking en cultuur Dit hoofdstuk gaat over bevolking en cultuur. Waar wonen mensen en waarom wonen ze daar? Hoe snel groeit de bevolking of neemt die juist af? Waarom verhuizen mensen? Waarom is cultuur belangrijk voor mensen? Dit zijn de vragen waar je in dit hoofdstuk een antwoord op kunt vinden. Oriëntatie 1 India in beeld 24 Kern 2 Waar woont de bevolking? 26 3 Hoe snel groeit de bevolking? 28 4 Waarom verhuizen mensen? 30 5 Waarom is cultuur zo belangrijk? 32 6 Is er nog steeds apartheid in de wereld? 34 Onderzoek 7 Nederland, een kleurrijke samenleving? 36 Afsluiting Begrippen 38 23

4 oriëntatie India 1 India in beeld India is een groot land in Azië. Het land is een van de snelst groeiende landen in de wereld. Nu al wonen er meer dan één miljard mensen. Niet alleen de bevolking van India groeit snel, maar ook de Indiase economie. India is een grote staalproducent en er werken veel mensen in de ICT-sector. India is een land van verschillen en tegenstellingen, tussen arm en rijk en tussen bevolkingsgroepen met een eigen cultuur. werkboek 1 blz. 23 INDIA NEDERLAND Hoofdstad New Delhi Amsterdam Oppervlakte (land)/km Bevolkingsaantal (milj.) ,5 Bevolkingsdichtheid/km Religie 81% hindoe 13% moslim 6% overig 31% katholiek 20% protestant 6% moslim Lezen en schrijven 61% 99% Levensverwachting 69 jaar 79,0 jaar Kindersterfte/1000 geb. 35 5,0 Inkomen per hoofd per jaar Beroepsbevolking landbouw 60% industrie 12% diensten 28% landbouw 2% industrie 19% diensten 79% PAKISTAN CHINA Delhi NEPAL New Mandawa Dehli Bikaner Agra Jaisalmer Jaipur Pushkar N Luni Udaipur INDIA I N D I A Indische Oceaan Mumbai Ganges Bangalore H I MAL A Y A km SRI LANKA Kolkata Golf van Bengalen km bron 1 India is na China het land met de meeste inwoners ter wereld. Hier zijn een aantal grote godsdiensten ontstaan waaronder het hindoeïsme en het boeddhisme. Gedurende bijna honderd jaar vormde India een deel van het Britse Rijk. In 1947 werd India onafhankelijk. bron 2 India ligt in de tropen. De regenperiode begint in juni. In drie maanden tijd valt er dan net zoveel regen als in één jaar in de West-Europese landen. De natste plaats van de wereld, Cherrapunji, ligt in het noordoosten van India. 24

5 Hoofdstuk 2 Over bevolking en cultuur bron 5 In India werken ongeveer 65 miljoen kinderen. Veel kinderen werken in gevaarlijke industrieën zoals de vuurwerk-, leer-, sigaretten- en tapijtindustrie. bron 3 De stranden bij Goa aan de westkust van India zijn populair bij de toeristen. bron 3 bron 4 De Taj Mahal, een van de mooiste monumenten ter wereld. bron 4 25

6 kern India 2 Waar woont de bevolking? In India wonen meer dan één miljard mensen. De bergketens van de Himalaya zijn dunbevolkt, hier wonen slechts enkele mensen. In de vallei van de Ganges wonen heel veel mensen dicht op elkaar. Deze vallei is zeer dichtbevolkt (bron 6). De bevolking van India is dus niet gelijkmatig over het land verdeeld. Nu wonen de meeste Indiërs nog op het platteland. Slechts 25% van de mensen woont in de steden. In de toekomst zullen de steden snel groeien. De grootste steden bevinden zich in het noorden van India of langs de kust (bron 6). bron 6 Bevolkingsdichtheid en bevolkingsspreiding van India. Voor de ongelijkmatige bevolkingsspreiding in India zijn verschillende oorzaken. In bergachtige gebieden is het te koud. De hellingen zijn te steil om er te wonen of om landbouw te bedrijven. Langs rivieren is het vlak en de grond is vruchtbaar. Ook de kustvlaktes zijn vlak. In die gebieden wonen ook veel mensen. werkboek 2 blz. 25 Kashmir In het hooggebergte in het noorden van India wonen weinig mensen. Een uitzondering is het dal van Kashmir, dat tegen de grens met Pakistan ligt. De Gangesvallei De rivier de Ganges slingert zich door een vlak gebied, waar veel mensen bij elkaar wonen. Landbouw is goed mogelijk op de vruchtbare grond. Een groot deel van de Indiase bevolking leeft in de Gangesvallei. Daar liggen de meeste dorpen en grote steden zoals New Delhi, de hoofdstad, en Kolkata (Calcutta) km bron 7 In de Himalaya ontspringt de Ganges. De rivier is voor de hindoes een heilige rivier. Alle hindoes moeten één keer in hun leven de Ganges gezien hebben. De Ganges is een van de meest vervuilde rivieren in de wereld. Zuid-India De oost- en westkust in het zuiden van India zijn dichtbevolkt. In de vlakke kustgebieden wonen veel mensen. Ook werd hier al vroeg handel gevoerd met andere landen, waardoor de steden snel groeiden. 26

7 Hoofdstuk 2 Over bevolking en cultuur Wereld Bevolkingsdichtheid van de aarde in 2006 bron 8 Bevolkingsdichtheid en bevolkingsspreiding van de wereldbevolking. 60º N.B. 30º N.B. Kreeftskeerkring Atlantische Oceaan Grote Oceaan 0º Evenaar Grote Oceaan Steenbokskeerkring 30º bron Z.B. 8 Indische Oceaan één stip = mensen 60º 150º W.L. 120º W.L. 90º W.L. 60º W.L. 30º W.L. 0º 30º O.L. 60º O.L. 90º O.L. 120º O.L. 150º O.L. 180º Kerntekst Op dit moment leven er ruim zes miljard mensen op de wereld. Die zes miljard zijn ongelijkmatig over de wereld verdeeld. Sommige delen van de wereld zijn dichtbevolkt (bijv. India), andere delen zijn dunbevolkt (bijv. Mongolië). In bron 8 zie je de grote verschillen in bevolkingsdichtheid en bevolkingsspreiding op de wereld. De spreiding van de wereldbevolking wordt vooral beïnvloed door: 1 Natuurlijke factoren zoals reliëf, klimaat en bodem. Mensen gaan vooral wonen in die gebieden die er het meest geschikt voor zijn (bron 9). 2 Economische factoren zoals de aanwezigheid van werk. Dunbevolkte gebieden Hooggebergte met steile pieken en diepe dalen Extreem droge gebieden Extreem koude gebieden Gebieden met moeilijk toegankelijke oerwouden Voorbeeld Andes, Himalaya Sahara Groenland Amazone bron 9 De invloed van natuurlijke factoren op de bevolkingsspreiding en bevolkingsdichtheid. Dichtbevolkte gebieden Vlakke gebieden (gemakkelijk om steden te bouwen) Gebieden met vruchtbare bodems voor landbouw Gebieden met een aantrekkelijk klimaat Gebieden met belangrijke grondstoffen Voorbeeld Dal van de Ganges in India West-Europa Middellandse Zeegebied, West-Europa Noordoosten van de VS 27

8 kern India 3 Hoe snel groeit de bevolking? Het gezin Phatak woont in een krottenwijk van Surat, een stad in het westen van India. Indira en haar man Sirdar hebben net hun zesde kindje gekregen, een dochtertje: Taruni. Voor veel gezinnen in India zijn kinderen belangrijk, omdat ze mee kunnen werken. Later, als Indira en Sirdar oud zijn, zullen de kinderen voor hun ouders zorgen. Taruni is een van de miljoenen baby s die dit jaar in India worden geboren. Net als in de rest van India worden er in Surat veel meer mensen geboren dan dat er doodgaan. Hierdoor groeit de bevolking snel (bron 10). Door de snelle toename van de bevolking zal in 2050 India het land zijn met de meeste inwoners. Er wonen dan 1,6 miljard mensen in India en 1,4 miljard mensen in China. Vooral de bevolking in de Indiase steden groeit snel. Dat komt niet alleen door het hoge geboorteoverschot, maar ook omdat steeds meer mensen van het Indiase platteland naar de stad verhuizen. Daar komen ze meestal terecht in de krottenwijken (bron 11). werkboek 3 blz. 28 x mln inwoners bron 10 De bevolkingsgroei van India tussen 1950 en 2008, x miljoen bron 11 In India groeien de steden snel. Veel mensen van het platteland verhuizen naar de stad in de hoop op een betere toekomst. Zij bouwen hun eigen huizen op een stuk grond dat braakligt. Zo ontstaan de sloppenwijken. Basisvoorzieningen zoals riolering, drinkwater en elektriciteit ontbreken Geboortecijfer Totale bevolking Sterftecijfer Fase 1 - hoog geboortecijfer (schommelend) - hoog sterftecijfer (schommelend) Fase 2 - hoog geboortecijfer - dalend sterftecijfer Fase 3 - dalend geboortecijfer en sterftecijfer Tijd Fase 4 - laag sterftecijfer - laag geboortecijfer (schommelend) bron 12 Dit bevolkingsmodel laat de verschillende fasen in de ontwikkeling van een bevolking zien. Vooral in fase 2 zie je een sterk geboorteoverschot. In fase 4 wordt de bevolking steeds ouder en zie je ook het sterfteoverschot toenemen. 28

9 Hoofdstuk 2 Over bevolking en cultuur Wereld Azië bron 13 De gemiddelde jaarlijkse groei van de bevolking Minder dan 1% 1-1,4% 1,5-2,1% 2,2-3,0% Meer dan 3% Geen gegevens Minder dan 1% 1-1,4% 1,5-2,1% 2,2-3,0% Meer dan 3% Geen gegevens Kerntekst In arme landen groeit de wereldbevolking het snelst (bron 13). Het geboortecijfer is hoog en het sterftecijfer daalt. Zo ontstaat een hoog geboorteoverschot, waardoor de bevolking snel groter wordt. In arme landen daalt het sterftecijfer door: betere medische voorzieningen, zoals ziekenhuizen en betere medicijnen. schoner drinkwater en bijvoorbeeld de aanleg van riolering. verbetering van de voedselproductie. In de rijke landen groeit de bevolking niet snel meer. De bevolking wordt ouder, de levensverwachting stijgt. Het geboortecijfer daalt en het sterftecijfer stijgt. Soms ontstaat zelfs een sterfteoverschot. De verschillen tussen landen kun je zichtbaar maken met het bevolkingsmodel (bron 12) en met leeftijdsgrafieken (bron 14). bron 14 Drie leeftijdsgrafieken: piramidemodel, urnmodel en klokmodel. Piramidemodel Urnmodel Klokmodel % mannen % vrouwen % mannen % vrouwen % mannen % vrouwen a Piramidemodel. Dit model komt voor in landen met een snel groeiende bevolking. Er is een hoog geboortecijfer en een hoog sterftecijfer. De levensverwachting is laag. b Urnmodel. Dit model vind je in landen met een dalend geboorte- en sterftecijfer; mensen worden steeds ouder. c Klokmodel. Deze leeftijdsgrafiek komt voor in landen met een laag geboorte- en sterftecijfer. De levensverwachting is hoog. De vergrijzing neemt sterk toe. 29

10 kern India 4 Waarom verhuizen mensen? Jaarlijks groeit de bevolking van India met ongeveer 18 miljoen mensen. Door deze sterke groei moet er steeds meer voedsel worden verbouwd. In de snel groeiende Indiase steden is voor steeds meer mensen schoon drinkwater en goed sanitair nodig. En denk ook eens aan voorzieningen zoals ziekenhuizen, scholen en energiecentrales. Veel Indiërs, vooral de armen, moeten vechten voor hun bestaan. Want de hulpbronnen zijn ongelijk over de bevolking verdeeld. Sommige Indiërs hebben de luxe om twee keer per dag te douchen en hun auto regelmatig te wassen. Anderen hebben niet eens de beschikking over schoon drinkwater. Het gebrek aan hulpbronnen leidt tot conflicten tussen Indiase staten, tussen dorpen en steden en zelfs tussen families. Om aan de armoede te ontsnappen, gaan Indiërs in het buitenland werken (bron 15). Deze laaggeschoolde migranten doen slecht betaald werk in de olie-industrie in het Midden-Oosten of ze zijn werkzaam als schoonmaker. Het zijn overigens niet alleen de laagopgeleiden die uit India vertrekken. Ook hoogopgeleide Indiërs, zoals artsen en ICTspecialisten, verlaten Indië. Zij vestigen zich vooral in de Verenigde Staten, Canada, Groot-Brittannië en Australië. De migratie van Indiërs is al bezig vanaf Daarom is in 1983 een wet aangenomen. Hierdoor moeten Indiërs die zich in het buitenland willen vestigen, toestemming krijgen om India te verlaten. Op deze manier probeert de Indiase regering braindrain tegen te gaan. werkboek 4 blz. 31 x 1000 km per jaar 3 4,0 3,5 3,0 2,5 2,0 1,5 1,0 0, Huishoudelijk gebruik Industrie Landbouw bron 16 Bij de allereerste levensbehoeften hoort schoon drinkwater. Vooral in de arme landen is daaraan een tekort. Zoals je in de grafiek kunt zien, neemt het watergebruik niet alleen toe door de bevolkingsgroei. bron 15 Emigratie vanuit India x bron 18 Migratiestromen ontstaan door ongelijkheid tussen gebieden. Mensen vertrekken uit gebieden met veel afstotingsfactoren (minpunten). Zij vestigen zich in een gebied met veel aantrekkingsfactoren (pluspunten). Mensen verhuizen vooral omdat ze een beter leven willen. Vaak verhuist eerst de man en later volgen dan vrouw en kinderen. Dat noem je kettingmigratie (of volgmigratie). Soms ook vluchten mensen uit hun land vanwege oorlog, onderdrukking of vervolging

11 Hoofdstuk 2 Over bevolking en cultuur Wereld + 0 bron 17 Wereldkaart met migratiesaldo per land, Migratie heeft invloed op alle landen van de wereld. Uit sommige landen vertrekken mensen (emigratie). In sommige landen vestigen zich juist mensen (immigratie). Ongeveer 40% van alle migranten komt terecht in een rijk land. Soms keren mensen terug naar hun geboorteland (remigratie). Bron: CIA-factbook Kerntekst Mensen verhuizen niet zomaar. Daarvoor hebben ze verschillende motieven: economische motieven (werk en inkomen). sociale motieven (familiebanden, huwelijk of gezinshereniging). Vaak vertrekt eerst de man en komen later de vrouw en kinderen (kettingmigratie). politieke motieven (mensen vluchten vanwege godsdienst, ras of politieke ideeën). Migratiestromen ontstaan door ongelijkheid tussen gebieden (bron 18). Mensen verlaten hun woonplaats door afstotingsfactoren (minpunten). Zij gaan naar een gebied toe met veel aantrekkingsfactoren (pluspunten). In arme landen verhuizen veel mensen van het platteland naar de stad. Soms verhuizen ze naar een ander land. We kennen de volgende vormen van migratie: emigratie immigratie remigratie Het verschil tussen emigratie en immigratie in een gebied heet migratiesaldo (bron 17). 31

12 Kasmiri kern India 5 Waarom is cultuur zo belangrijk? De Taj Mahal (bron 19) is de belangrijkste toeristische trekpleister van India. Miljoenen mensen bezoeken deze graftombe, die door een vroegere keizer van India is gebouwd uit liefde voor zijn vrouw. Het verhaal gaat dat na afloop de handen werden afgehakt van de arbeiders die aan de bouw meewerkten. Zo konden ze nooit meer meewerken aan een nog mooier monument op de wereld. Tegenwoordig is de Taj Mahal een van de zeven nieuwe wereldwonderen. Toeristen komen niet alleen voor de Taj Mahal naar India. Zij willen zich met name onderdompelen in de unieke cultuur. Die is zo bijzonder omdat er zoveel verschillen zijn. India is een multiculturele samenleving. Overal zie je verschillen in gewoonten, tradities, muziek en kunst. Ook worden er meer dan 415 talen gesproken en hebben mensen verschillende godsdiensten. India is een kleurrijk land met veel culturen. In 2007 heeft India een verdrag van de Verenigde Naties ondertekend om de culturele verschillen te beschermen. Zo blijft deze kleurrijke cultuur ook voor de toekomst behouden. werkboek 5 blz. 34 Pubjabi Rajahstani Hindi Pahari Nepali Bothia Bengali Garo Assamese Tibeti-Burmese Guarati H i n d i Oriya Bengali Marathi Kannada Mayalayam Telugu Tamil Hindi Indische talen Dravidische talen Tibeto-Birmaanse talen voorbeeld van een taal 32 bron 19 Op de foto boven nemen Indiërs een heilig bad vlakbij de Taj Mahal. Op de foto onder bereidt een hindoepriester een ceremonie voor. Hindoeïsme Islam Boeddhisme Sikhisme Christendom Janinisme Natuurreligies

13 Hoofdstuk 2 Over bevolking en cultuur Wereld Kerntekst Cultuur heeft betrekking op wat een bepaalde groep mensen gemeenschappelijk heeft en waarmee ze zich onderscheidt van andere groepen. Bij cultuur kun je twee kenmerken onderscheiden: zichtbare kenmerken, zoals muziek, kleding en kunst (bron 22). onzichtbare kenmerken, zoals gewoonten, waarden en normen. In een land zie je meestal een hoofdcultuur. Dit is de grootste groep mensen met vaak dezelfde taal en godsdienst. Daarnaast vind je ook culturele minderheden, groepen mensen met andere opvattingen en gewoonten, taal of godsdienst. In een land met een multiculturele samenleving wonen verschillende bevolkingsgroepen samen met ieder hun eigen cultuur. bron 20 In India worden 415 verschillende talen gesproken. 15 daarvan worden door grote groepen Indiërs gesproken. Op de Indiase bankbiljetten staat de waarde in deze 15 verschillende talen gedrukt. India is een multiculturele samenleving. Het heeft een hoofdcultuur en vele culturele minderheden. bron 22 Vanuit de Verenigde Naties probeert men de culturen in stand te houden. Een middel daarvoor is het aanwijzen van werelderfgoederen. Dit zijn belangrijke natuur- en cultuurmonumenten die in de toekomst niet verloren mogen gaan. Vroeger had je zeven wereldwonderen, waarvan nu alleen de piramides van Cheops nog bestaan. Tegenwoordig zijn er zeven nieuwe wereldwonderen gekozen, waaronder de Taj Mahal. Ze zijn met rode stippen en de naam op de kaart aangegeven. Colosseum Chinese Muur Chichén Itzá Rotswoningen Petra Taj Mahal Machu Picchu Cristo Redentor bron 21 De belangrijkste godsdiensten in India. Legenda cultuur- en natuurmonumenten cultuur- en natuurmonumenten nieuwe wereldwonderen 7 nieuwe wereldwonderen 33

14 kern India 6 Is er nog steeds apartheid in de wereld? De zon komt op aan de oevers van de Ganges, de heilige rivier van India. In Varanasi, de heiligste plaats aan deze rivier nemen mensen hun ochtendbad. Even verder op zijn de burning ghats (crematieplaatsen). Op deze trappen naar de rivier toe worden de doden verbrand. Voor veel Indiërs is het belangrijk om hier verbrand te worden, want zo gaan ze in één keer naar het Nirwana (het hiernamaals) toe. Normaal gesproken gaan alleen de mensen uit de hoogste kaste, de Brahmanen (priesters en geleerden) naar het Nirwana. De mensen uit de andere kasten: de kshatriya (strijders), vaishya (boeren en kooplieden) en de shudra (bedienden, landarbeiders) komen na hun dood terug in een andere kaste. Het is een drukte van belang. Op de bovenste etage zijn de grootste brandstapels, hier worden met name Brahmanen verbrand. Het sandelhout van de brandstapel geurt de lucht. Op de etage eronder zijn de wat kleinere brandstapels. Aan de voet van de ghat staan mensen tot hun knieën in de rivier. Dit is de plaats waar de resten van de overledenen de rivier ingaan. De Dalits, de onaanraakbaren, zoeken in het water naar overblijfselen van waarde zoals gouden kiezen en sieraden. Zij zijn de enigen die dit onreine werk mogen doen. In India is iedereen voor de wet gelijk, maar hier op de burning ghat zijn grote verschillen. werkboek 6 blz. 37 bron 23 De onaanraakbaren noemen zichzelf Dalit. Dit betekent vertrapten. Op de foto dragen zij een lijk naar een verbrandingsplaats op het strand. Alleen onaanraakbaren doen dit werk. Het aanraken van een lijk is onrein voor de andere kasten in India. Vooroordelen, racisme en discriminatie zijn in India een onderdeel van de samenleving. bron 24 In India vinden mensen uit een hogere kaste het verschrikkelijk om in contact te komen met een onaanraakbare. Iemand uit een hogere kaste zal nooit van een bord eten of uit een glas drinken dat door een kasteloze is gebruikt, zelfs als dit afgewassen is. Om de contacten met de onaanraakbaren zoveel mogelijk te vermijden, wonen deze apart van de andere mensen in een dorp. Al jaren probeert de regering hier iets aan te doen en integratie van de Dalits te bevorderen. 34

15 Hoofdstuk 2 Over bevolking en cultuur Wereld PAKISTAN Kashmir Punjab INDIA CHINA bron 25 In Punjab en Kashmir zijn veel spanningen. In Punjab bestaat de bevolking voor bijna 60% uit Sikhs. Rond de Gouden Tempel in Amritsar ontstaan vaak gevechten tussen het Indiase leger en de Sikhs. Sinds 1981 zijn al mensen door het geweld omgekomen. Kashmir is een deelstaat in het noorden van India. Er wonen, net als in het buurland Pakistan vooral moslims. Dit leidt tot spanningen tussen Pakistan en India. Pakistan zegt dat de bevolking van Kashmir bij Pakistan wil horen en niet bij India. Conflict Turks-Cyprioten in het noorden en Grieks-Cyprioten in het zuiden Irak: oorlog tussen Moslimgroepen onderling en het westen Conflict Moslim-inwoners Kosovo en Orthodoxe Serviërs Afghanistan: conflict radicale Islam (Taliban) tegenover het westen India: toenemende spanningen tussen Hindoes en Moslims Oorlog tussen Joden en Arabieren bron 26 Conflicten in de wereld hebben vaak met godsdienst te maken. Ivoorkust: bloedige strijd tussen Christenen en Moslims Nigeria: spanningen tussen Christenen en Moslims Molukken: conflict Christenen tegenover Moslims Oost-Timor: conflict Christenen tegenover Moslims Sudan: conflict Christenen in het zuiden tegenover Moslims in het noorden Nieuw-Guinea: spanning tussen natuurgodsdienst van Papoea s en Moslims (Indonesië) Christelijke wereld Orthodoxe wereld Islamitische wereld Natuurgodsdiensten Boeddhisme Hindoeïsme Confucianisme Jodendom Kerntekst Door migratie wonen er steeds meer mensen met verschillende culturen in een land. Naast de autochtonen komen veel allochtonen in een land wonen. Als in een gebied verschillende culturen bij elkaar wonen, kan dit leiden tot: cultuurverrijking (de culturen nemen dingen van elkaar over). cultuurbotsing (er ontstaan conflicten tussen de culturen). Onbekendheid met elkaars cultuur kan leiden tot vooroordelen. Soms heeft dat discriminatie en racisme tot gevolg. Hierdoor ontstaan conflicten tussen bevolkingsgroepen. De oorsprong van het conflict heeft vaak met godsdienst te maken (bron 26). In het algemeen streeft een regering van een land naar integratie van culturele minderheden. 35

16 onderzoek Nederland 7 Nederland, een kleurrijke samenleving? Nederland wordt steeds kleurrijker. Er wonen hoe langer hoe meer culturele minderheden in ons land (bron 29). In Nederland is veel discussie over de integratie van deze groepen in de Nederlandse samenleving. Sommige Nederlanders vinden dat de groepen volledig moeten integreren. Anderen zijn van mening dat iedere groep de eigen cultuur moet kunnen behouden. In de grote steden ontstaan juist allerlei mixculturen (bron 30). In de discussie gaat het vaak om verschillende zaken, zoals witte of zwarte scholen, het uitzetten van asielzoekers, de spreiding van allochtonen over verschillende woonwijken van de stad, dubbele paspoorten en de positieve kanten van de multiculturele samenleving. werkboek 7 blz. 40 bron 27 Op weg naar een multiculturele samenleving. 36

17 Hoofdstuk 2 Over bevolking en cultuur Groot Amsterdam 1995 Turkije Marokko Suriname Groot Amsterdam 2015 Turkije Marokko Suriname autochtoon Marokko Antillen Overige arme landen autochtoon Antillen Overige arme landen bron 28 Inwoners van Nederland met meerdere nationaliteiten Rijnmond 1995 Turkije autochtoon Marokko Suriname Antillen Overige arme landen Rijnmond 2015 Turkije Marokko Suriname Antillen Overige arme landen autochtoon x Aggl. Den Haag 1995 Turkije Marokko Suriname Antillen Overige arme landen autochtoon Aggl. Den Haag 2015 Turkije Marokko Suriname autochtoon Antillen Overige arme landen Bron: CBS bron 29 Samenstelling van de bevolking in de drie grootste Nederlandse steden One2Blend? Maar wat is die multiculturele samenleving? Dat is de samenleving waarin de jongeren van one2blend opgroeien. En hun multiculturele samenleving is geen probleem, maar juist een manier om om te gaan met alle verschillen in opvattingen en culturen. Andere culturen zijn leuk, interessant en vooral heel gewoon. One2Blend wordt mede mogelijk gemaakt door DMO Gemeente Amsterdam (Wij Amsterdammers) en ETV.nl bron 30 One2blend (spreek uit als want to blend ) betekent wil je mixen?. In dit programma schrijven zeven jongeren samen met rapper Raymzter een rap. Het nummer gaat over de vraag: hoe is het om jong te zijn in een grote stad? De tegenstellingen en overeenkomsten in culturen komen erin naar voren. One2blend is gemaakt naar aanleiding van de negatieve sfeer die vaak om jongeren hangt. De media beschouwen veel jongeren als hangjeugd, terwijl veel groepen jongeren gezamenlijk projecten opzetten en prima met elkaar kunnen samenleven in de buurt. 37

18 afsluiting Begrippen De cursieve begrippen horen bij de extra stof. aantrekkingsfactoren (pullfactoren) kenmerken van een gebied waardoor mensen en/of bedrijven worden aangetrokken afstotingsfactoren (pushfactoren) kenmerken van een gebied waardoor mensen en/of bedrijven worden afgestoten allochtoon iemand, herkenbaar aan een eigen cultuur, die geboren en opgegroeid is in het buitenland, of waarvan minstens een van de ouders in het buitenland geboren is autochtoon iemand die in zijn of haar woongebied is opgegroeid en er is blijven wonen bevolkingsdichtheid gemiddeld aantal inwoners per km 2 bevolkingsspreiding verdeling van de bevolking over een gebied culturele minderheid bevolkingsgroep die zich van de hoofdcultuur onderscheidt door een andere afkomst, taal, gewoonten en geschiedenis cultuur opvattingen en gewoonten van een volk of een groep mensen, waarbij het om zowel zichtbare kenmerken gaat zoals taal, godsdienst en muziek, maar ook om onzichtbare kenmerken zoals waarden en normen discriminatie ongelijk beoordelen en behandelen van een groep of persoon vanwege bijvoorbeeld afkomst, geloof of geslacht emigratie verlaten van een land om in een ander land te gaan wonen geboortecijfer het aantal levendgeborenen per 1000 mensen per jaar geboorteoverschot het aantal geboorten is groter dan het aantal sterfgevallen gezinsherenigende migratie migratie waarbij iemand een of meer gezinsleden vanuit het buitenland naar zijn eigen land laat komen gezinsvormende migratie migratie waarbij iemand een buitenlander naar zijn land laat komen om te gaan trouwen of samenwonen hoofdcultuur opvattingen en gewoonten van de grootste of belangrijkste bevolkingsgroep van een land immigratie binnenkomen in een land om daar te gaan wonen integratie proces van aanpassing en opname van culturele minderheden in een samenleving kettingmigratie (volgmigratie) migratie als gevolg van gunstige berichten naar het land van herkomst leeftijdsgrafiek grafiek die voor een bepaald gebied het aantal mannen en vrouwen en de leeftijdsopbouw laat zien levensverwachting gemiddeld aantal jaren dat je vanaf je geboorte (of vanaf een bepaalde leeftijd) te leven hebt migratie verhuizen van de ene woonplaats naar de andere 38

19 Hoofdstuk 2 Over bevolking en cultuur migratiesaldo positief of negatief verschil tussen het aantal migranten dat zich vestigt in een gebied en het aantal dat vertrekt multiculturele samenleving samenleving waarin de hoofdcultuur en verschillende culturele minderheden samenwonen ontgroening afname van het percentage jongeren beneden 20 jaar pullfactoren (aantrekkingsfactoren) kenmerken van een gebied waardoor mensen en/of bedrijven worden aangetrokken pushfactoren (afstotingsfactoren) kenmerken van een gebied waardoor mensen en/of bedrijven worden afgestoten racisme de mening dat een bepaalde groep mensen beter is dan een andere groep remigratie terugkeren naar het land van herkomst segregatie apart wonen van bepaalde bevolkingsgroepen in eigen woonwijken sterftecijfer het aantal sterfgevallen per 1000 mensen per jaar sterfteoverschot situatie waarbij het aantal sterfgevallen groter is dan het aantal geboorten vergrijzing toename van het percentage mensen van 65 jaar en ouder vooroordeel mening die niet berust op feitelijke kennis, maar op een ongegronde mening 39

AARDRIJKSKUNDE voor de onderbouw HANDBOEK

AARDRIJKSKUNDE voor de onderbouw HANDBOEK 1bk AARDRIJKSKUNDE voor de onderbouw HANDBOEK India Bevolking en cultuur Op de wereld wonen bijna zeven miljard mensen. Dat zijn er veel, heel veel. Waar wonen ze en waarom wonen ze juist daar? Hoe snel

Nadere informatie

1kgt. AARDRIJKSKUNDE voor de onderbouw HANDBOEK

1kgt. AARDRIJKSKUNDE voor de onderbouw HANDBOEK 1kgt AARDRIJKSKUNDE voor de onderbouw HANDBOEK 90 India 2 Over bevolking en cultuur Binnenkort wonen op de wereld 7 000 000 000 (zeven miljard!) mensen. Dat zijn er veel, heel veel. Waar wonen ze en waarom

Nadere informatie

AARDRIJKSKUNDE voor de onderbouw WERKBOEK

AARDRIJKSKUNDE voor de onderbouw WERKBOEK 1 bk AARDRIJKSKUNDE voor de onderbouw WERKBOEK 2 Bevolking en cultuur Op de wereld wonen heel veel mensen. De bevolking op de wereld groeit snel. India is het land waar de bevolking het snelst groeit.

Nadere informatie

Bevolkingsspreiding. Waar zit iedereen? Juist of onjuist: China is het grootste land ter wereld. A. Juist. B. Onjuist

Bevolkingsspreiding. Waar zit iedereen? Juist of onjuist: China is het grootste land ter wereld. A. Juist. B. Onjuist Bevolking Waar zit iedereen? Waar zit iedereen? Bevolkingsspreiding Vraag 1 van 9 Juist of onjuist: China is het grootste land ter wereld. A. Juist B. Onjuist De manier waarop de bevolking over een gebied

Nadere informatie

2 Over bevolking en cultuur

2 Over bevolking en cultuur 1 t/h DE N U K IJKS w u R AARDr d e o n d e r b o K vo o E O B WERK 2 Over bevolking en cultuur Dit hoofdstuk gaat over bevolking, cultuur en migratie. Je bekijkt steeds eerst de situatie in India. Daarna

Nadere informatie

Eindtoets hoofdstuk 1

Eindtoets hoofdstuk 1 WERELDWIJS 1 VMBO-KGT 1 DE WERELD ONTDEKKEN MET DE ATLAS EINDTOETS Eindtoets hoofdstuk 1 1 Hoe zoek je in de atlas? Noteer het juiste hulpmiddel. Kies uit: het namenregister de bladwijzer het zaakregister.

Nadere informatie

Eindtoets hoofdstuk 1

Eindtoets hoofdstuk 1 WERELDWIJS 1 VMBO-BK 1 DE WERELD ONTDEKKEN MET DE ATLAS EINDTOETS Eindtoets hoofdstuk 1 1 Hoe zoek je in de atlas? Noteer het juiste hulpmiddel. Kies uit: het namenregister de bladwijzer het zaakregister.

Nadere informatie

2 Over bevolking en cultuur

2 Over bevolking en cultuur t g k 1 NDE SKUo u w K J I R AARDr d e o n d e r b K vo o E O B WERK 2 Over bevolking en cultuur Op de wereld wonen heel veel mensen en het worden er alleen maar meer. Elke paragraaf van dit hoofdstuk

Nadere informatie

Eindexamen aardrijkskunde vmbo gl/tl 2006 - II

Eindexamen aardrijkskunde vmbo gl/tl 2006 - II Meerkeuzevragen Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op. MIGRATIE EN DE MULTICULTURELE SAMENLEVING kaarten 1 en 2 Spreiding allochtonen in Den Haag kaart 1 kaart 2 uit Indonesië totaal

Nadere informatie

Eindtoets hoofdstuk 1

Eindtoets hoofdstuk 1 WERELDWIJS 1 VMBO-TH 1 WERELDEN ONTDEKKEN MET DE ATLAS EINDTOETS Eindtoets hoofdstuk 1 1 Hoe zoek je in de atlas? Noteer het juiste hulpmiddel. Kies uit: register van topografische namen [namenregister]

Nadere informatie

De trek naar de stad 1. Wonen in Lagos 2. Blad 1. Mega Enorm groot. Een megastad is een enorm grote stad.

De trek naar de stad 1. Wonen in Lagos 2. Blad 1. Mega Enorm groot. Een megastad is een enorm grote stad. 5 Lastige woorden Blad De trek naar de stad Mega Enorm groot. Een megastad is een enorm grote stad. Uitkering Geld dat je krijgt van de regering, bijvoorbeeld als je niet kunt werken. Voorbehoedsmiddel

Nadere informatie

Inhoudsopgave hoofdstuk 2

Inhoudsopgave hoofdstuk 2 -46- Inhoudsopgave hoofdstuk 2 Samenvatting hoofdstuk 2 Tabellen: 2.1 Loop van de bevolking 2.2 Loop van de bevolking in Haaglanden per gemeente, Zuid-Holland en Nederland in 2013 2.3 Loop van de bevolking

Nadere informatie

Eindtoets hoofdstuk 1

Eindtoets hoofdstuk 1 WERELDWIJS 1 HAVO/VWO 1 DE WERELD ONTDEKKEN MET DE ATLAS EINDTOETS Eindtoets hoofdstuk 1 1 a Wat zijn de belangrijkste onderdelen die een cartograaf op een kaart tekent? windrichting, 1..., 2..., 3. b

Nadere informatie

2. Groei allochtone bevolking fors minder

2. Groei allochtone bevolking fors minder 2. Groei allochtone bevolking fors minder In 23 is het aantal niet-westerse allochtonen met 46 duizend personen toegenomen, 19 duizend minder dan een jaar eerder. De verminderde groei vond vooral plaats

Nadere informatie

Naam: INDIA EN ARMOEDE

Naam: INDIA EN ARMOEDE Naam: INDIA EN ARMOEDE In India is het verschil tussen arme en rijke mensen erg groot. Een klein deel van de Indiërs is heel rijk. Maar de meeste mensen zijn er erg arm. Ze werken hard voor weinig geld

Nadere informatie

een wereld apart Vanuit aardrijkskundige (= geografische) invalshoek

een wereld apart Vanuit aardrijkskundige (= geografische) invalshoek een wereld apart Vanuit aardrijkskundige (= geografische) invalshoek Wat is aardrijkskunde op zoek naar een verklaring voor de ruimtelijke verschijnselen aan het aardoppervlak. Beschrijvende vragen: bodem

Nadere informatie

Noem de letters H t/m J en zeg welke oceaan het is. H = de Grote Oceaan (Stille Oceaan), I = de Atlantische Oceaan, J = de Indische Oceaan

Noem de letters H t/m J en zeg welke oceaan het is. H = de Grote Oceaan (Stille Oceaan), I = de Atlantische Oceaan, J = de Indische Oceaan Thuistopo. Noem de letters A t/m G en zeg welk werelddeel het is. A = Noord-Amerika, B = Europa, C = Azië, D = Zuid-Amerika, E = Afrika, F = Australië, G = Zuidpool/Antarctica Noem de letters H t/m J en

Nadere informatie

De Islamitische wereld

De Islamitische wereld AK H 6.1 Een cultuurgebied De Islamitische wereld A) De islamietische wereld is een cultuurgebied > gebaseerd op: overheersende cultuur geschiedenis ligging islamietische > voorbeeld: overheersende cultuur

Nadere informatie

1 Landschap en klimaat in Turkije

1 Landschap en klimaat in Turkije 1 Landschap en klimaat in Turkije 1 landschap, klimaat, Turkije, Europa, Azië, Azië 2a 2b 2c 3a 3b Istanbul door twee bruggen De Bosporus eigen antwoord (verschilt per atlas) zee 4a 1 Istanbul 2 Ankara

Nadere informatie

Samenvattingen Geloof ABC

Samenvattingen Geloof ABC Samenvattingen Geloof ABC Info 1ABC: Wat is geloof? Het gaat in dit project om de belangrijkste wereldgodsdiensten: jodendom, christendom, islam, hindoeïsme en boeddhisme. Deze godsdiensten geven antwoorden

Nadere informatie

Bevolkingsgroepen DOE KAART 1. Naam van het project. Als je voor deze opdracht kiest leer je meer over een bepaalde bevolkingsgroep.

Bevolkingsgroepen DOE KAART 1. Naam van het project. Als je voor deze opdracht kiest leer je meer over een bepaalde bevolkingsgroep. DOE KAART 1 Bevolkingsgroepen Als je voor deze opdracht kiest leer je meer over een bepaalde bevolkingsgroep. Zoek 6 verschillende bevolkingsgroepen op. Kies 1 bevolkingsgroep uit waar je meer over wilt

Nadere informatie

Prognose van de bevolking naar herkomst,

Prognose van de bevolking naar herkomst, Prognose van de bevolking naar herkomst, 6 Lenny Stoeldraijer en Joop Garssen In 6 zal Nederland ruim 7,7 miljoen inwoners tellen,, miljoen meer dan op dit moment. De samenstelling van de bevolking zal

Nadere informatie

Op de vlucht. 1) Waarom vlucht men eigenlijk? Er zijn vele redenen; politieke vervolging, marteling, oorlog of burgeroorlog zijn enkele voorbeelden!

Op de vlucht. 1) Waarom vlucht men eigenlijk? Er zijn vele redenen; politieke vervolging, marteling, oorlog of burgeroorlog zijn enkele voorbeelden! Op de vlucht 1) Waarom vlucht men eigenlijk? Er zijn vele redenen; politieke vervolging, marteling, oorlog of burgeroorlog zijn enkele voorbeelden! 2) Waar komen de vluchtelingen vandaan? Syrië Sinds in

Nadere informatie

2 Over bevolking en cultuur

2 Over bevolking en cultuur o w v 1 NDE KU w S K J I u R AARDr d e o n d e r b o vo o EK O B K WER 2 Over bevolking en cultuur In dit hoofdstuk ga je je verdiepen in de bevolking van India en de wereldbevolking. Bevol kings groei

Nadere informatie

Artikelen. Allochtonenprognose : naar 5 miljoen allochtonen

Artikelen. Allochtonenprognose : naar 5 miljoen allochtonen Artikelen Allochtonenprognose 28 2: naar miljoen allochtonen Joop Garssen en Coen van Duin Volgens de nieuwe allochtonenprognose zal Nederland in 2 bijna, miljoen allochtonen tellen, 1,8 miljoen meer dan

Nadere informatie

Project Afrika-Azië. Week 1ABC: Noord-Afrika

Project Afrika-Azië. Week 1ABC: Noord-Afrika Project Afrika-Azië. Week 1ABC: Noord-Afrika Info: Enkele reis Afrika Afrika is het (w)armste werelddeel. De evenaar loopt ongeveer midden over Afrika. Bij de evenaar staat de zon recht boven de aarde.

Nadere informatie

Samenvatting Aardrijkskunde 4 en 5. Inhoudsopgave. Tekstsamenvatting Pagina 2 t/m 5 Basisboek Pagina 6 t/m 7. 1 P a g e

Samenvatting Aardrijkskunde 4 en 5. Inhoudsopgave. Tekstsamenvatting Pagina 2 t/m 5 Basisboek Pagina 6 t/m 7. 1 P a g e Samenvatting Aardrijkskunde 4 en 5 Inhoudsopgave Tekstsamenvatting Pagina 2 t/m 5 Basisboek Pagina 6 t/m 7 1 P a g e Tekstsamenvatting People on the move Verenigde staten: 4 Regio s - Noord-Oosten - Midwesten

Nadere informatie

Eindexamen aardrijkskunde vmbo gl/tl 2006 - I

Eindexamen aardrijkskunde vmbo gl/tl 2006 - I Meerkeuzevragen Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op. MIGRATIE EN DE MULTICULTURELE SAMENLEVING tekst 1 De gemeenschap van mijn overgrootvader vormt een van oudste minderheidsgroepen

Nadere informatie

DE WERELD VAN DE GROTE STAD

DE WERELD VAN DE GROTE STAD DE WERELD VAN DE GROTE STAD VIER KENMERKEN VAN HET BEGRIP STAD Een bepaalde omvang, per land verschillend Een hoge bebouwingsdichtheid in vergelijking met het omringende gebied Een beroepsbevolking die

Nadere informatie

2. De niet-westerse derde generatie

2. De niet-westerse derde generatie 2. De niet-westerse derde generatie Op 1 januari 23 woonden in Nederland tussen de 34 duizend en 36 duizend personen met ten minste één grootouder die in een niet-westers land is geboren. Dit is ruim eenderde

Nadere informatie

De Geo. 3 havo/vwov Aardrijkskunde voor de onderbouw. Antwoorden hoofdstuk 2. www.degeo-online.nl. 1ste druk

De Geo. 3 havo/vwov Aardrijkskunde voor de onderbouw. Antwoorden hoofdstuk 2. www.degeo-online.nl. 1ste druk De Geo 3 havo/vwov Aardrijkskunde voor de onderbouw Antwoorden hoofdstuk 2 www.degeo-online.nl 1ste druk 2 De toekomst van Nederland Start 1 a Onbereikbaarheid Randstad; vergrijzing; waterberging op de

Nadere informatie

Een weg door de geestelijke stromingen vragenlijst voor het hindoeïsme. Naam:

Een weg door de geestelijke stromingen vragenlijst voor het hindoeïsme. Naam: Een weg door de geestelijke stromingen vragenlijst voor het hindoeïsme Naam: Het hindoeïsme Hallo, dit is de vragenlijst die hoort bij de website over geestelijke stromingen. Je kunt de website vinden

Nadere informatie

Demografische ontwikkeling Gemeente Hoorn 2011-2025

Demografische ontwikkeling Gemeente Hoorn 2011-2025 Demografische ontwikkeling Gemeente Hoorn 211-225 Inhoud blz. Colofon 1. Bevolkingsontwikkeling 1 1.1 Aantal inwoners 1 1.2 Componenten van de groei 3 2. Jong en oud 6 3. Huishoudens 8 Uitgave I&O Research

Nadere informatie

Samenvattingen Geloof ABC

Samenvattingen Geloof ABC Samenvattingen Geloof ABC Info 1ABC: Wat is geloof? Het gaat in dit project om de belangrijkste wereldgodsdiensten: jodendom, christendom, islam, hindoeïsme en boeddhisme. Deze godsdiensten geven antwoorden

Nadere informatie

H2: Europa, verenigd of versnipperd?

H2: Europa, verenigd of versnipperd? H2: Europa, verenigd of versnipperd? Klas 2 Geo Vragen 5 1. Europa is te herkennen aan een aantal natuurkenmerken. Noem er drie. 6 2. Het aantal inwoners verandert door natuurlijk bevolkingsgroei (geboorte

Nadere informatie

Eindexamen maatschappijleer 2 vmbo gl/tl 2005 - II

Eindexamen maatschappijleer 2 vmbo gl/tl 2005 - II Meerkeuzevragen Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op. DE MULTICULTURELE SAMENLEVING tekst 1 Het Koninklijk Nederlands-Indisch Leger (KNIL) werd opgeheven op 26 juli 1950. In maart en

Nadere informatie

Nigeria. 1. Bevolking en welvaart in Nigeria 2. Voedselvoorziening in Nigeria 3. Nigeria in de wereldeconomie 4. Gezond in Nigeria

Nigeria. 1. Bevolking en welvaart in Nigeria 2. Voedselvoorziening in Nigeria 3. Nigeria in de wereldeconomie 4. Gezond in Nigeria Nigeria 1. Bevolking en welvaart in Nigeria 2. Voedselvoorziening in Nigeria 3. Nigeria in de wereldeconomie 4. Gezond in Nigeria Marèl Smit & Anne Jekel H3T3 1.Bevolking en welvaart in Nigeria Nigeria

Nadere informatie

Het onderdeel van aardrijkskunde dat zich bezighoudt met de bevolkingsomvang en de bevolkingssamenstelling wordt demografie genoemd.

Het onderdeel van aardrijkskunde dat zich bezighoudt met de bevolkingsomvang en de bevolkingssamenstelling wordt demografie genoemd. Rekenen aan bevolkingscijfers Introductie Het aantal mensen in een gebied is niet steeds gelijk. De bevolkingsomvang verandert voortdurend. Er worden kinderen geboren en er gaan mensen dood. Ook kunnen

Nadere informatie

Dienst Ruimtelijke Ordening Fact sheet Demografische ontwikkelingen in 2005: emigratie stopt groei Amsterdamse bevolking

Dienst Ruimtelijke Ordening Fact sheet Demografische ontwikkelingen in 2005: emigratie stopt groei Amsterdamse bevolking Dienst Ruimtelijke Ordening Fact sheet nummer 7 november 2006 Demografische ontwikkelingen in 2005: emigratie stopt groei Amsterdamse bevolking Na een aantal jaren van groei is door een toenemend vertrek

Nadere informatie

Demografische ontwikkelingen in Curaçao in 2015

Demografische ontwikkelingen in Curaçao in 2015 Demografische ontwikkelingen in Curaçao in 2015 Menno ter Bals Inleiding Bij het bevolkingsregister van Curaçao 1 worden geboortes, sterftes, binnenlandse en buitenlandse verhuizingen (migraties) en huwelijken

Nadere informatie

Opdracht bevolkingsgroei

Opdracht bevolkingsgroei Opdracht bevolkingsgroei Soms moet je bij het vak Aardrijkskunde een beetje kunnen rekenen. In de eerste klas heb je schaalberekeningen gemaakt. In de tweede klas komen bevolkingsberekeningen aan de orde.

Nadere informatie

Eindexamen maatschappijleer 2 vmbo gl/tl 2006 - I

Eindexamen maatschappijleer 2 vmbo gl/tl 2006 - I Meerkeuzevragen Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op. DE MULTICULTURELE SAMENLEVING 1p 1 Het aantal asielaanvragen is sinds 2000 gedaald. Waardoor is het aantal asielzoekers in Nederland

Nadere informatie

Arg Chi Ecu Sur Bol Ven Par Bra Uru Col Per

Arg Chi Ecu Sur Bol Ven Par Bra Uru Col Per Hoofdstuk 1 Argentinië Buenos Aires Lima Chili Brasilia Ecuador Suriname Santiago Bolivia Venezuela Paramaribo Paraquay Brazilië Caracas Uruquay Colombia Rio de Janeiro Bogota Peru São Paolo Argentinië

Nadere informatie

People. Europa telt niet de meeste inwoners, maar heeft. wel de hoogste bevolkingsdichtheid van alle regio s

People. Europa telt niet de meeste inwoners, maar heeft. wel de hoogste bevolkingsdichtheid van alle regio s People Europa telt niet de meeste inwoners, maar heeft wel de hoogste bevolkingsdichtheid van alle regio s in de wereld. De gemiddelde Europeaan wordt steeds ouder en krijgt steeds minder kinderen. Veel

Nadere informatie

Demografische ontwikkeling Gemeente Stede Broec

Demografische ontwikkeling Gemeente Stede Broec Demografische ontwikkeling Gemeente Stede Broec Andijk Opmeer Medemblik Wervershoof Enkhuizen Stede Broec Koggenland Hoorn Drechterland Inhoud blz. Colofon 1. Bevolkingsontwikkeling 1 1.1 Aantal inwoners

Nadere informatie

WWW.HOPE-XXL.COM. Mede mogelijk gemaakt door de Iona Stichting en Vos/Abb

WWW.HOPE-XXL.COM. Mede mogelijk gemaakt door de Iona Stichting en Vos/Abb De meeste mensen in Nederland hebben het goed voor elkaar. We hebben genoeg eten, we hoeven niet bang te zijn voor oorlog en we zijn dan ook tevreden met ons leven. Maar dat is niet overal op de wereld

Nadere informatie

Eindterm 1 de woon- en leefsituatie in buurten en wijken van Nederlandse steden en dorpen beschrijven en vergelijken. In dat verband kan hij/zij

Eindterm 1 de woon- en leefsituatie in buurten en wijken van Nederlandse steden en dorpen beschrijven en vergelijken. In dat verband kan hij/zij Explicitering bij de eindtermen aardrijkskunde Van toepassing bij centraal examen 2006 Leefbaarheid en zorg in stedelijke en landelijke gebieden KB en GL/TL De kandidaat kan Eindterm 1 de woon- en leefsituatie

Nadere informatie

aardrijkskunde voor vmbo bovenbouw vmbo-kgt zakboek samenvattingen begrippen

aardrijkskunde voor vmbo bovenbouw vmbo-kgt zakboek samenvattingen begrippen aardrijkskunde voor vmbo bovenbouw 3 + 4 vmbo-kgt zakboek samenvattingen begrippen Inhoud 3 vmbo-kgt MODULE 1 Arm en rijk Hoofdstuk 1 Arme en rijke Nederlanders 5 Hoofdstuk 2 Arm en rijk in Nederland en

Nadere informatie

Werkstuk over Sri lanka

Werkstuk over Sri lanka Werkstuk over Sri lanka Inhoud - Waarom heb ik voor dit onderwerp gekozen? blz.3 - Geloof. blz.4 - Landschap blz.5 - Eten en drinken in Sri lanka blz.6 - Wat eten Sri lankanen? blz.7 - Bronnen blz.8 -

Nadere informatie

Demografische ontwikkeling Gemeente Hoorn

Demografische ontwikkeling Gemeente Hoorn Demografische ontwikkeling Gemeente Hoorn Andijk Opmeer Medemblik Wervershoof Enkhuizen Stede Broec Koggenland Hoorn Drechterland Inhoud blz. Colofon 1. Bevolkingsontwikkeling 1 1.1 Aantal inwoners 1 1.2

Nadere informatie

Aardrijkskundeproefwerk Hoofdstuk 6. Vakantielanden

Aardrijkskundeproefwerk Hoofdstuk 6. Vakantielanden Aardrijkskundeproefwerk Hoofdstuk 6 Vakantielanden Het klimaat is in Zuid-Europa anders dan in Nederland. In de zomer is het er warm en droog, in de winter is het er ongeveer zoals zomers in Nederland.

Nadere informatie

Naam: Nouri-Mes. Naam-Klas: Leonardo-Terneuzen LBB. Het Leven in: Sri Lanka.

Naam: Nouri-Mes. Naam-Klas: Leonardo-Terneuzen LBB. Het Leven in: Sri Lanka. Naam: Nouri-Mes. Naam-Klas: Leonardo-Terneuzen LBB. Het Leven in: Sri Lanka. !!! inhoudsopgave. 1. Inleiding 2. Sri-Lanka en de en de weetjes & Kenmerken. 3. Sri Lanka en de Geschiedenis. 4. bevolking.

Nadere informatie

Waar of niet waar? Mensen met honger eten geven is een werk van barmhartigheid. Waar of niet waar? Nigeria is een land in het zuiden van Afrika.

Waar of niet waar? Mensen met honger eten geven is een werk van barmhartigheid. Waar of niet waar? Nigeria is een land in het zuiden van Afrika. Nigeria is een land in het zuiden van Afrika. Niet waar. Nigeria ligt in het westen van Afrika. Mensen met honger eten geven is een werk van barmhartigheid. Waar. In Nigeria moeten kinderen tussen 6 en

Nadere informatie

WERELD. 4 havo 1 Wereldbeeld 1-2

WERELD. 4 havo 1 Wereldbeeld 1-2 WERELD 4 havo 1 Wereldbeeld 1-2 Op de grens Een reis vol gevaren Ga naar www.nos.nl typ de zoekterm Ciudad Juarez in en bekijk een van de videofragmenten over deze gevaarlijkste stad ter wereld. Op de

Nadere informatie

Informatie 10 januari 2015

Informatie 10 januari 2015 Informatie 10 januari 2015 ARMOEDE: FEITEN EN CIJFERS ARMOEDE WERELDWIJD Wereldwijd leven ongeveer 1,2 miljard mensen in absolute armoede leven: zij beschikken niet over basisbehoeften zoals schoon drinkwater,

Nadere informatie

AARDRIJKSKUNDE CSE BB

AARDRIJKSKUNDE CSE BB Examen VMBO-BB 2005 tijdvak 2 maandag 20 juni 14.00 15.30 uur AARDRIJKSKUNDE CSE BB Naam kandidaat Kandidaatnummer Beantwoord alle vragen in dit opgavenboekje. Dit examen bestaat uit 31 vragen. Voor dit

Nadere informatie

Naam KIDS FOR WARCHILD Oorlog en vrede in de wereld

Naam KIDS FOR WARCHILD Oorlog en vrede in de wereld Naam KIDS FOR WARCHILD Oorlog en vrede in de wereld In meer dan dertig landen in de wereld is er oorlog. Wereldwijd zijn er dus miljoenen kinderen die een oorlog meemaken. Vraag 1. Kun je drie landen noemen

Nadere informatie

1. De bevolkingsspreiding en -groei in de wereld

1. De bevolkingsspreiding en -groei in de wereld Hoofdstuk 3 Socio- economische verscheidenheid 1. De bevolkingsspreiding en -groei in de wereld 1.1 De wereldblokken Noteer per reeks welk gemeenschappelijk thema je kan herkennen. REEKS 1 Thema:.. REEKS

Nadere informatie

Demografische ontwikkeling Gemeente Medemblik Augustus 2014

Demografische ontwikkeling Gemeente Medemblik Augustus 2014 Demografische ontwikkeling Gemeente Medemblik Augustus 214 Colofon Uitgave I&O Research Van Dedemstraat 6c 1624 NN Hoorn Tel.nr. 229-282555 Rapportnummer 214-247 Datum Augustus 214 Opdrachtgever De Westfriese

Nadere informatie

Kernprognose : tijdelijk minder geboorten

Kernprognose : tijdelijk minder geboorten Bevolkingstrends 214 Kernprognose 213 : tijdelijk minder geboorten Dit artikel verscheen eerder, op 16-12-213, als thema-artikel en webartikel op de website. Coen van Duin Lenny Stoeldraijer januari 214

Nadere informatie

Inhoudsopgave hoofdstuk 1

Inhoudsopgave hoofdstuk 1 -18- Inhoudsopgave hoofdstuk 1 Samenvatting hoofdstuk 1 Tabellen: 1.1 Bevolking in Delft naar geslacht en bevolking in Nederland op 1 januari 1.2 Doelgroepen op basis van leeftijd in de bevolking per wijk

Nadere informatie

WERELD. 5 havo 1 Globalisering 10-13

WERELD. 5 havo 1 Globalisering 10-13 WERELD 5 havo 1 Globalisering 10-13 WERELD 5 havo 1 Globalisering 10 Historische banden Regel: ook na de- kolonisatie blijven koloniale invloeden nog lang bestaan. Hoe blijkt dat als je India bezoekt?

Nadere informatie

Bevolkingsontwikkeling vmbo-kgt34. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie.

Bevolkingsontwikkeling vmbo-kgt34. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd 21 October 2016 Licentie CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/82645 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van Kennisnet.

Nadere informatie

De feiten: arbeidsmigratie door de jaren heen

De feiten: arbeidsmigratie door de jaren heen De feiten: arbeidsmigratie door de jaren heen Jeannette Schoorl Nederlands Interdisciplinair Demografisch Instituut (NIDI) Den Haag NIDI/NVD/CBS Seminar arbeidsmigratie 30 maart 2011 Onderwerpen Historische

Nadere informatie

DEEL 2 WERELDGODSDIENSTEN

DEEL 2 WERELDGODSDIENSTEN Naam: 1 DEEL 2 WERELDGODSDIENSTEN A. OVERZICHT 1. VOLGENS GROOTTE De meeste godsdiensten komen in een bepaald deel van de wereld voor. De verbreiding van de godsdiensten vond voornamelijk plaats door migratie

Nadere informatie

Landengids voor: Landengids

Landengids voor: Landengids We gaan een reisgids maken voor een land dat je zelf mag uitkiezen. Dat is een boekje waarin allemaal dingen staan die met dat land te maken hebben en die je zou willen weten als je op vakantie zou gaan

Nadere informatie

Factsheet Demografische ontwikkelingen

Factsheet Demografische ontwikkelingen Factsheet Demografische ontwikkelingen 1. Inleiding In deze factsheet van ACB Kenniscentrum aandacht voor de demografische ontwikkelingen in Nederland en in het bijzonder in de provincie Noord-Holland.

Nadere informatie

De Geo. 3 havo/vwov Aardrijkskunde voor de onderbouw. Antwoorden hoofdstuk 2 1, 2 en 3. 1ste druk

De Geo. 3 havo/vwov Aardrijkskunde voor de onderbouw. Antwoorden hoofdstuk 2 1, 2 en 3.  1ste druk De Geo 3 havo/vwov Aardrijkskunde voor de onderbouw Antwoorden hoofdstuk 2 1, 2 en 3 www.degeo-online.nl 1ste druk 2 De toekomst van Nederland Start 1 a Onbereikbaarheid Randstad; vergrijzing; waterberging

Nadere informatie

Interculturele communicatie Opdracht college 2

Interculturele communicatie Opdracht college 2 Interculturele communicatie Opdracht college 2 De opdracht voor deze week is: maak een quiz voor je klasgenoten over hoofdstuk 1 en 2. (paragraafindeling per groep). Voorbereidingstijd: 30 minuten. De

Nadere informatie

Bijlage

Bijlage Bijlage Tabel i Immigratie naar Nederland van niet in Nederland geboren vreemdelingen, naar land van herkomst ^995-2002) Totaal Westerse landen 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 74.703 86.183 87.145

Nadere informatie

Overal Nederlanders vmbo12

Overal Nederlanders vmbo12 banner Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres VO-content 20 juni 2017 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie https://maken.wikiwijs.nl/62203 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs van

Nadere informatie

De bevolkingsontwikkeling Van Winterswijk

De bevolkingsontwikkeling Van Winterswijk De bevolkingsontwikkeling Van Winterswijk Een krimpscenario deel 2 Een vervolg op het krimpscenario d.d. November 2006 Jan Heutink,Jan Nijhuis, Henk Tolsma Auteurs : Jan Heutink, Henk Tolsma Winterswijk

Nadere informatie

Zwart Afrika. Oorspronkelijke bevolking: donkere huidskleur

Zwart Afrika. Oorspronkelijke bevolking: donkere huidskleur Zwart Afrika Wereldzone: ZWART-AFRIKA Vegetatie Zwart-Afrika Oorspronkelijke bevolking: donkere huidskleur Klimatogram Antalaha, Madagaskar Klimatogram Limpopo, Zuid-Afrika Zwart-Afrika (het gedeelte van

Nadere informatie

De Geo. 1 th Aardrijkskunde voor de onderbouw. Antwoorden hoofdstuk 3. www.degeo-online.nl. 1ste druk

De Geo. 1 th Aardrijkskunde voor de onderbouw. Antwoorden hoofdstuk 3. www.degeo-online.nl. 1ste druk De Geo 1 th Aardrijkskunde voor de onderbouw Antwoorden hoofdstuk 3 www.degeo-online.nl 1ste druk De Geo, aardrijkskunde voor de onderbouw van th - Docentenhandleiding 1 TH 1 ThiemeMeulenhoff Utrecht/Zutphen,

Nadere informatie

Beknopte algemene informatie over Suriname

Beknopte algemene informatie over Suriname Beknopte algemene informatie over Suriname 17 maart 2016 Usha P. Adhin MEd. Hoofd Bureau Internationale Betrekkingen Ministerie van Onderwijs, Wetenschap en Cultuur Locatie van Suriname - Ligt op de noordoostkust

Nadere informatie

Overal Nederlanders vmbo12. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

Overal Nederlanders vmbo12. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 06 September 2016 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/62203 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken

Nadere informatie

ADOPTIE Trends en Analyse Statistisch overzicht interlandelijke adoptie over de jaren 2011 tot en met 2015

ADOPTIE Trends en Analyse Statistisch overzicht interlandelijke adoptie over de jaren 2011 tot en met 2015 Ministerie van Veiligheid en Justitie ADOPTIE Trends en Analyse Statistisch overzicht interlandelijke adoptie over de jaren 211 tot en met 215 Februari 216 Overzicht van het aantal verleende beginseltoestemmingen

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Voorwoord 5. Inleiding 11

Inhoudsopgave. Voorwoord 5. Inleiding 11 Inhoudsopgave Voorwoord 5 Inleiding 11 1 Eerste verkenning 15 1.1 Waarom is kennis van religie belangrijk voor journalisten? 16 1.2 Wat is religie eigenlijk? 18 1.2.1 Substantieel en functioneel 18 1.2.2

Nadere informatie

loop van de bevolking

loop van de bevolking 37 2 38 Loop van de bevolking Geboorte en sterfte: mannen sterven 7 jaar jonger dan vrouwen In 2002 werden in Hengelo 1.027 kinderen geboren. Er werden iets meer jongens dan meisjes geboren. De leeftijd

Nadere informatie

Aardrijkskunde hoofdstuk 3 paragraaf 1

Aardrijkskunde hoofdstuk 3 paragraaf 1 Aardrijkskunde hoofdstuk 3 paragraaf 1 Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Irene van Hensbergen 31 January 2014 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/48842 Dit lesmateriaal

Nadere informatie

e-book: gebonden versie: e-book: gebonden versie: Chris Oxlade

e-book: gebonden versie: e-book: gebonden versie: Chris Oxlade Chris Oxlade Chris Oxlade Anita Ganeri Anita Ganeri Boeken in deze serie e-book: 978-94-6175-825-5 gebonden versie: 978-90-5566-931-8 e-book: 978-94-6175-822-4 gebonden versie: 978-94-6175-285-7 e-book:

Nadere informatie

Arm en Rijk. Hoofdstuk 2: Arm en rijk in de Verenigde Staten

Arm en Rijk. Hoofdstuk 2: Arm en rijk in de Verenigde Staten Arm en Rijk Hoofdstuk 2: Arm en rijk in de Verenigde Staten 2.1 Rijk en arm in de Verenigde Staten De rijke Verenigde Staten Je kunt op verschillende manieren aantonen dat de VS een rijk land is. Het BNP

Nadere informatie

Directoraat-Generaal Wetgeving, Internationale Aangelegenheden en Vreemdelingenzaken

Directoraat-Generaal Wetgeving, Internationale Aangelegenheden en Vreemdelingenzaken Ministerie van Justitie Directoraat-Generaal Wetgeving, Internationale Aangelegenheden en Vreemdelingenzaken Directie Vreemdelingenbeleid Postadres: Postbus 20301, 2500 EH Den Haag Aan de Voorzitter van

Nadere informatie

Demografische ontwikkeling Gemeente Koggenland

Demografische ontwikkeling Gemeente Koggenland Demografische ontwikkeling Gemeente Koggenland 211-225 Inhoud blz. Colofon 1. Bevolkingsontwikkeling 1 1.1 Aantal inwoners 1 1.2 Componenten van de groei 3 2. Jong en oud 6 3. Huishoudens 8 Uitgave I&O

Nadere informatie

Uitdaging door bevolkingsexplosie

Uitdaging door bevolkingsexplosie Berkenboom Humaniora 1 Aardrijkskunde 4 e jaar Uitdaging door bevolkingsexplosie Geogenie p. 60-63 Atlas p.... 1.. Chiina en IIndiia boven het miilljjard China, een land zonder broertjes of zusjes? 1.

Nadere informatie

Allochtonen in Nijmegen Gezondheid en zorggebruik

Allochtonen in Nijmegen Gezondheid en zorggebruik Allochtonen in Nijmegen Gezondheid en zorggebruik ITS, Radboud Universiteit Nijmegen Roelof Schellingerhout 024 3653500 r.schellingerhout@its.ru.nl 5 februari 2013 Allochtonen in Nijmegen Gezondheid en

Nadere informatie

Veel kinderen. a Welke zinnen horen bij Nederland? b Waar horen de andere zinnen bij? a Kleur de legenda in.

Veel kinderen. a Welke zinnen horen bij Nederland? b Waar horen de andere zinnen bij? a Kleur de legenda in. 5 Miljoenensteden LB 50-5 Stedelijk gebied De trek naar de stad a Schrijf onder het juiste kaartje onder aan de bladzijde: nu 950 900 b De zinnen staan niet in de juiste volgorde. Schrijf voor elke zin

Nadere informatie

14 Hoofdstuk 1: Politieke ruimte voor Nederlanders in het buitenland

14 Hoofdstuk 1: Politieke ruimte voor Nederlanders in het buitenland Inhoudsopgave 6 Inleiding 14 Hoofdstuk 1: Politieke ruimte voor Nederlanders in het buitenland 16 Frankrijk 19 Italië 22 Kroatië 25 Portugal 28 Zwitserland 33 Deelconclusies (I) 34 Hoofdstuk 2: Economische

Nadere informatie

Statistisch Bulletin. Jaargang

Statistisch Bulletin. Jaargang Statistisch Bulletin Jaargang 72 2016 13 31 maart 2016 Inhoud 1. Bevolking 3 I. Bevolking, stand en dynamiek (9) 3 II. Levendgeborenen naar legitimiteit en rangnummer (uit de moeder) (9) 4 III. Overledenen

Nadere informatie

Allochtone Nederlandse ouderen: de onverwachte oude dag in Nederland

Allochtone Nederlandse ouderen: de onverwachte oude dag in Nederland Allochtone Nederlandse ouderen: de onverwachte oude dag in Nederland Cor Hoffer cultureel antropoloog / socioloog c.hoffer@parnassiabavogroep.nl 1 Onderwerpen: gezondheidszorg en cultuur demografische

Nadere informatie

Verdrag over de rechten van het kind

Verdrag over de rechten van het kind Verdrag over de rechten van het kind Een verdrag is een afspraak tussen landen. Op 20 november 1989 is in New York het Verdrag over de Rechten van het Kind gesloten. Dit Verdrag is een afspraak tussen

Nadere informatie

Wie hebben emigratieplannen?

Wie hebben emigratieplannen? Wie hebben emigratieplannen? -welk land? -terug? Arie de Graaf Inhoud presentatie -Achtergrond van de databron -Welke vragen zijn gesteld aan de respondenten -Emigratieplannen van autochtonen -Emigratieplannen

Nadere informatie

Demografische ontwikkeling Gemeente Hoorn Augustus 2014

Demografische ontwikkeling Gemeente Hoorn Augustus 2014 Demografische ontwikkeling Gemeente Hoorn Augustus 214 Colofon Uitgave I&O Research Van Dedemstraat 6c 1624 NN Hoorn Tel.nr. 229-282555 Rapportnummer 214-245 Datum Augustus 214 Opdrachtgever De Westfriese

Nadere informatie

*spreidingspatronen van migranten- en andere bevolkingsgroepen in grote steden beschrijven oude woonwijken achterstandswijk/buurt

*spreidingspatronen van migranten- en andere bevolkingsgroepen in grote steden beschrijven oude woonwijken achterstandswijk/buurt Specificaties examenprogramma Aardrijkskunde vmbo Migratie en de multiculturele samenleving BB Explicitering bij de eindtermen De kandidaat kan Onderdeel 1 de maatschappelijke en ruimtelijke segregatie

Nadere informatie

Emigratie hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/63721

Emigratie hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/63721 Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 04 May 2016 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/63721 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

Demografische ontwikkeling Gemeente Opmeer

Demografische ontwikkeling Gemeente Opmeer Demografische ontwikkeling Gemeente Opmeer Andijk Opmeer Medemblik Wervershoof Enkhuizen Stede Broec Koggenland Hoorn Drechterland Inhoud blz. Colofon 1. Bevolkingsontwikkeling 1 1.1 Aantal inwoners 1

Nadere informatie

Demografische ontwikkeling Gemeente Medemblik

Demografische ontwikkeling Gemeente Medemblik Demografische ontwikkeling Gemeente Medemblik Andijk Opmeer Medemblik Wervershoof Enkhuizen Stede Broec Koggenland Hoorn Drechterland Inhoud blz. Colofon 1. Bevolkingsontwikkeling 1 1.1 Aantal inwoners

Nadere informatie

Migranten: wie komen, wie gaan terug en wie laten hun gezin overkomen?

Migranten: wie komen, wie gaan terug en wie laten hun gezin overkomen? Han Nicolaas 1), Arno Sprangers 1), Aslan Zorlu 2) en Joop Hartog 2) In telde Nederland 121 duizend immigranten, 12 duizend minder dan in. Van de immigranten in hadden 87 duizend een niet-nederlandse nationaliteit.

Nadere informatie

Demografische transitie hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

Demografische transitie hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd 04 May 2016 Licentie CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/63718 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie