Het onderdeel van aardrijkskunde dat zich bezighoudt met de bevolkingsomvang en de bevolkingssamenstelling wordt demografie genoemd.

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Het onderdeel van aardrijkskunde dat zich bezighoudt met de bevolkingsomvang en de bevolkingssamenstelling wordt demografie genoemd."

Transcriptie

1 Rekenen aan bevolkingscijfers Introductie Het aantal mensen in een gebied is niet steeds gelijk. De bevolkingsomvang verandert voortdurend. Er worden kinderen geboren en er gaan mensen dood. Ook kunnen mensen uit een gebied vertrekken en anderen kunnen zich er juist vestigen. De veranderingen gaan meestal langzaam maar kunnen na verloop van een aantal jaren wel erg groot zijn. Zo telde de wereldbevolking in 1950 ongeveer 2,5 miljard mensen. In 2003 was het aantal mensen gegroeid tot ongeveer 6,3 miljard. En de verwachting is dat we rond 2050 de wereld zullen delen met bijna 9 miljard mensen. De bevolkingsomvang zal niet overal in gelijke mate veranderen. Zo groeit de bevolking van de meeste Afrikaanse landen erg snel, terwijl in bijvoorbeeld Rusland de bevolking afneemt. De bevolking van Nederland groeit, net als die van de meeste landen in West-Europa, maar erg langzaam. Toch is dit niet altijd zo geweest! Ook de samenstelling van de bevolking kan veranderen. Zo zijn er nu in Nederland veel ouderen, terwijl er zo n 50 jaar geleden juist veel jongeren waren. De samenstelling van de bevolking van een land verandert natuurlijk ook als er mensen uit andere landen komen wonen. Het onderdeel van aardrijkskunde dat zich bezighoudt met de bevolkingsomvang en de bevolkingssamenstelling wordt demografie genoemd. Hoe reken ik het geboortecijfer van een land uit? Het geboortecijfer is het aantal kinderen dat per inwoners in een gebied in één jaar wordt geboren. Als je weet hoeveel mensen er in een land wonen en hoeveel kinderen er in een jaar zijn geboren dan kun je het geboortecijfer van dat land als volgt berekenen: geboortecijfer = aantal geboorten aantal inwoners x Het geboortecijfer wordt uitgedrukt in promille ( ). Promille betekent letterlijk per duizend. Vergelijk het met procent (%) dat letterlijk per honderd betekent. Hoe reken ik het sterftecijfer van een land uit? Het sterftecijfer is het aantal sterfgevallen per inwoners in een gebied in één jaar. Het sterftecijfer kun je op de volgende manier berekenen: sterftecijfer = aantal sterfgevallen aantal inwoners x Net als het geboortecijfer wordt het sterftecijfer uitgedrukt in promille ( ).

2 Hoe reken ik het geboorteoverschot van een land uit? Het geboorteoverschot wordt ook wel de natuurlijke bevolkingsgroei genoemd. Het geboorteoverschot is het verschil tussen het geboortecijfer en het sterftecijfer. Je kunt het op de volgende manier berekenen: Geboorteoverscot = Geboortecijfer Sterftecijfer Ook het geboorteoverschot wordt uitgedrukt in promille ( ). Als het sterftecijfer hoger is dan het geboortecijfer spreek je van een sterfteoverschot of een negatief geboorteoverschot. Voorbeeld In Nederland werden in het jaar kinderen levend geboren. Er overleden mensen. Het aantal inwoners van Nederland bedroeg in Het geboortecijfer van Nederland in 2008 bedroeg: Het sterftecijfer van Nederland in 2008 was: geboortecijfer = x = 11, sterftecijfer = x1.000 = 8, Het geboorteoverschot kun je op meerdere manieren uitrekenen: 1 e manier: 2 e manier Opdracht 1 Klas 1 tl, h,v geboorteoverscot = 11,25 8,24 = 3,01 geboorteoverscot = x1.000 = 3, IJsland telde in inwoners. Het geboortecijfer ligt in IJsland op 14 sterftecijfer 7 bedraagt., terwijl het A. Bereken het aantal kinderen dat na 1 jaar was geboren in IJsland. B. Bereken het aantal sterfgevallen dat na 1 jaar had plaatsgevonden in IJsland. C. Bereken met hoeveel mensen de bevolking van IJsland na 1 jaar was gegroeid. D. Bereken het aantal inwoners van IJsland in 2007.

3 Opdracht 2 Klas 1 h,v Het land Sloveniё telt ongeveer (2 miljoen) inwoners. Het geboortecijfer is er 9 en het sterftecijfer 10. A. Bereken het sterfteoverschot van Sloveniё. B. Bereken het aantal inwoners van Sloveniё na 1 jaar. C. Bereken het aantal inwoners van Slovenië na 2 jaar. Hoe reken ik het migratiesaldo uit? Een regio of land kent niet alleen natuurlijke bevolkingsgroei. Mensen kunnen ook van elders in de regio komen wonen (immigratie) of uit de regio vertrekken (emigratie). Het verschil tussen immigratie en emigratie wordt migratiesaldo genoemd. Is het migratiesaldo positief (er vestigen zich meer mensen in een regio dan er vertrekken) dan spreek je van een vestigingsoverschot. Is het migratiesaldo negatief (er vertrekken meer mensen uit een regio dan zich er vestigen) dan spreek je van een vertrekoverschot. Opdracht 3 Vanaf klas 2 tl, h,v Gebruik de onderstaande link die afkomstig is van het Centraal Bureau voor de Statistiek (het CBS). Als je op de knop Start Animatie klikt, zie je het kaartje verschuiven. Er verschijnt ook een grafiek onder het kaartje. De oranje verticale lijn in de grafiek kun je verschuiven. Als je dat doet verandert het kaartbeeld ook. A. Hoeveel immigranten ontving Nederland in 2008? B. Noem de vier landen waar de meeste immigranten in 2008 vandaan kwamen. C. Vink nu naast het kaartje het bolletje Toon emigratie aan. Hoeveel emigranten verlieten Nederland in 2008? D. Naar welke drie landen trokken de meeste emigranten? E. Bereken met de gevonden cijfers bij vraag A en C het migratiesaldo van Nederland in F. Verschuif de oranje, verticale lijn in de grafiek. Hoeveel mensen verlieten Nederland in 1995? G. Welk land buiten Europa is in de hele periode ( ) een populair land geweest voor Nederlandse emigranten? H. Vink nu naast het kaartje weer het bolletje toon immigratie aan. Verschuif de oranje lijn. Wat valt je op als je kaartje van de immigratie vergelijkt met dat van de emigratie? I. Selecteer nu in het blauwe balkje rechts naast de kaart het land Polen. Op het kaartje verschijnt bij het land Polen dan het aantal immigranten in het betreffende jaar. Verschuif de oranje lijn in de grafiek en bekijk hoe het aantal immigranten vanuit Polen in de loop van de periode is veranderd. Vanaf welk jaar stijgt het aantal immigranten vanuit Polen sterk? J. Waarom zal juist vanaf toen het aantal Poolse immigranten zijn toegenomen?

4 Opdracht 4 Vanaf klas 2 tl, h,v Atlaskaart 80B (53 e druk, dit is kaart 74B in de 52 e druk) laat de bevolkingsgroei per regio zien in Europa. A. In welk deel van Europa liggen veel regio s met een bevolkingsafname? B. Welke Nederlandse provincie wijkt sterk af van de bevolkingsgroei in de rest van West- Europa? Geef ook een oorzaak waarom deze provincie afwijkt. C. Vergelijk kaart 80B (74B)met kaart 80A(74A). Kun je zeggen dat de bevolking het hardst groeit in de dichtbevolkte gebieden? Licht je antwoord toe. Leeftijdsdiagrammen maken In een leeftijdsdiagram of bevolkingsdiagram splits je de totale bevolking van een regio of land in verschillende leeftijdsgroepen. Mannen staan altijd aan de linkerzijde van het leeftijdsdiagram, vrouwen aan de rechterzijde. Een leeftijdsdiagram geeft in één oogopslag een indruk van de bevolkingsopbouw van een regio of land. Zijn er veel jongeren? Of is er sprake van vergrijzing? Piramide, klok en ui Er zijn verschillende soorten leeftijdsdiagrammen. Een land met veel jongeren, zoals Kenia, wordt gekenmerkt door een diagram dat de vorm van een piramide heeft. Het geboortecijfer zal in zo n land hoog zijn en de bevolking zal snel groeien. Een land als de Verenigde Staten heeft een meer

5 gelijkmatige opbouw van de bevolking. Het geboortecijfer ligt heel wat lager dan bij een land als Kenia. De bevolking zal langzaam groeien. Het model van de Verenigde Staten heeft een vorm die wat lijkt op een klok. In Duitsland is het geboortecijfer laag. De jongste leeftijdsgroepen zijn een stuk kleiner dan de wat oudere. Dit model lijkt een beetje op een ui of urn. De bevolking van Duitsland neemt licht af. Opdracht 5: De veranderende bevolking van Nederland Vanaf klas 2/3 tl, h,v Via onderstaande link kun je de ontwikkeling van de bevolking in Nederland vanaf 1950 zien. Met de knoppen onder het diagram kun je het diagram laten veranderen. A. De leeftijdsdiagrammen laten één bepaalde leeftijdsgroep zien die in Nederland uitzonderlijk groot is, zowel bij de mannen als bij de vrouwen. Wat is het geboortejaar van deze leeftijdsgroep? B. Waarom zijn er juist in dat jaar zoveel kinderen geboren? C. Vink het hokje aan waarin staat: mannen versus vrouwen overschot tonen. Welke conclusie kun je trekken? D. Lijkt het leeftijdsdiagram van Nederland in 2010 het meeste op een piramide, een klok of een uit? En welk leeftijdsdiagram past het best bij Nederland in 1970? E. Bekijk het totaal aantal inwoners. Wat is (volgens het CBS) het maximaal aantal inwoners dat Nederland zal hebben? In welk jaar verwacht men dat de bevolking gaat afnemen? Opdracht 6: Leeftijdsdiagrammen tekenen Vanaf klas 2 h,v en vanaf klas 3 tl Je gaat nu zelf twee leeftijdsdiagrammen maken, één van Nederland in 1950 en één van Nederland in Om je niet al teveel werk te bezorgen delen we de bevolking in de volgende groepen: van 0-20, van 20-40, van 40 tot 65, van 65 tot 80 en ouder dan 80. Doe alsof iedere groep evenveel mannen als vrouwen telt (wat in werkelijkheid natuurlijk niet klopt, in de hogere leeftijdsgroepen zijn er veel meer vrouwen dan mannen). Gebruik de gegevens uit de tabel % van de totale bevolking (10 miljoen) 2009 % van de totale bevolking (16,5 miljoen) , , , , , , , ,2 >80 1,0 >80 3,8

6 Gegevens: 8-59&HDR=G1&STB=T&VW=T Demografische druk Mensen die werken maken het mogelijk dat er voorzieningen zijn voor jongeren en ouderen, zoals onderwijs en bejaardenhuizen. Zijn er weinig werkende mensen ten opzichte van het aantal jongeren en ouderen dan betekent dat dat de druk op deze groep erg groot zal zijn, het zal moeilijk zijn om de voorzieningen op peil te houden. We spreken hier ook wel van demografische druk. Je kunt de demografische druk van een bevolking als volgt uitrekenen: demografisce druk = aantal < 20 + aantal > 65 aantal x100% Het gaat hier om een versimpeling van de werkelijke situatie. Niet alle mensen tussen de 20 en de 65 jaar werken bijvoorbeeld, er zijn ook mensen werkloos. Jongeren kunnen natuurlijk ook een (bij)baan hebben en sommigen mensen werken door na hun 65-ste. Ondanks deze gebreken blijkt de demografische druk toch een veelgebruikt hulpmiddel te zijn om bevolkingen te beschrijven. De demografische druk kun je opsplitsen in de groene druk en de grijze druk. groene druk = grijze druk = aantal < 20 aantal x 100% aantal > 65 aantal x 100% Opdracht 7: Groene, grijze en demografische druk Vanaf klas 2 v, vanaf klas 3 tl, h De volgende cijfers van Nederland zijn van Aantal 0-20 jarigen Aantal jarigen Aantal > 65 jarigen 4 miljoen 10 miljoen 2,5 miljoen A. Reken de groene druk uit voor Nederland in B. Reken de grijze druk uit voor Nederland in C. Reken de demografische druk uit voor Nederland in D. Vergelijk de cijfers uit 1950 met die van 2009 (tabel bij de vorige opdracht). Is de groene druk in 2009 lager of hoger dan in 1950? Licht je antwoord toe. E. Beredeneer hoe de grijze druk zal veranderen de komende jaren.

7 Hoe reken ik absolute cijfers om naar relatieve cijfers? De totale bevolking van Amsterdam telde op 1 januari mensen. Van dit aantal waren mensen autochtoon (kerncijfers Amsterdam 2009). Dit zijn absolute aantallen. Als je wil weten hoeveel % van de bevolking van Amsterdam autochtoon is dan ga je werken met relatieve getallen. Je kunt het als volgt uitrekenen: Aantal autochtonen / totaal aantal inwoners x 100% = % autochtonen in de bevolking van Amsterdam. In het voorbeeld van Amsterdam betekent dat: / x 100% = 52,2% 52,2% van de bevolking van Amsterdam is autochtoon. Hoe geef ik percentages weer in een cirkeldiagram? Een cirkeldiagram is een overzichtelijke manier om aan te geven hoe groot bepaalde delen zijn ten opzichte van het totaal. Een cirkeldiagram is bijvoorbeeld geschikt om de bevolkingssamenstelling van een land of een stad aan te geven. De hele cirkel stelt dan de totale bevolking voor en de taartpunten staan voor de verschillende bevolkingsgroepen die er wonen. Hierboven leerden we dat 52,2% van de bevolking van Amsterdam van autochtone afkomst is. Dat is iets meer dan de helft. In een cirkeldiagram waar de bevolkingssamenstelling van Amsterdam naar etnische groepen wordt weergegeven, moet dus iets meer dan de helft van de cirkel ingekleurd worden voor de autochtonen. Maar hoe groot moet het deel van de cirkel precies zijn? De totale bevolking is 100%. Een cirkel wordt echter niet ingedeeld in procenten, maar in graden. Een hele cirkel omvat Om van procenten naar graden te komen moet je dus vermenigvuldigen met 3,6. Percentage x 3,6 = het aantal graden van een cirkel. In het voorbeeld van Amsterdam betekent dat: 52,2 x 3,6 = 187,92 graden. Afgerond 188 graden. Hoe teken ik het aantal graden in op een cirkeldiagram? Een hele cirkel bestaat uit 360 graden. Op een geodriehoek bevindt zich een halve cirkel (180 graden). Trek met een potlood een rechte lijn langs je geodriehoek van het middelpunt van de cirkel recht naar boven tot de rand van de cirkel. Leg daarna het midden van de geodriehoek op het middelpunt. Schuif de lineaalzijde van de driehoek tegen de lijn die je recht naar boven hebt getekend. Je kunt dan een aantal graden intekenen. In het voorbeeld van Amsterdam meet je eerst 180 graden. Daarna herhaal je het bovenstaande door de geodriehoek zo te schuiven dat je bij de 180 graden nog 8 graden kan optellen.

8 Bevolkingssamenstelling Amsterdam 2009 niet autochtonen 48% autochtonen 52% Opdracht 8: De bevolkingssamenstelling van Nederland weergeven in een cirkeldiagram Vanaf klas 2 h,v, 3 tl De tabel hieronder geeft de verdeling van de bevolking van Nederland weer in 1950 en Er is geteld hoeveel mensen getrouwd, niet getrouwd, weduwe/weduwnaar of gescheiden waren Absoluut Relatief 2009 Absoluut Relatief Totale bevolking % Totale bevolking % Getrouwd ,7%. Getrouwd d. Niet getrouwd a. Niet getrouwd e. Partner is overleden b. Partner is overleden f. Gescheiden c. Gescheiden g. Cijfers afkomstig van het CBS. A. Neem de letters a t/m g. uit de tabel over en schrijf de juiste percentages erachter. Je antwoord moet tot op 1 decimaal nauwkeurig zijn. B. Reken de percentages om in het aantal graden op een cirkel. C. Teken het cirkeldiagram voor D. Teken het cirkeldiagram voor E. Wat is het opmerkelijkste verschil tussen het cirkeldiagram van 1950 en dat van 2009? F. Wat is de oorzaak van dit verschil?

Het klimaat is het gemiddelde weer in een bepaald gebied over een langere tijdsperiode. Meestal wordt hiervoor 30 jaar gebruikt.

Het klimaat is het gemiddelde weer in een bepaald gebied over een langere tijdsperiode. Meestal wordt hiervoor 30 jaar gebruikt. Werken met klimaatgegevens Introductie Weer en klimaatgegevens worden gemeten. Om deze meetgegevens snel te kunnen beoordelen worden ze vaak gepresenteerd in de vorm van grafieken of kaarten. Over de hele

Nadere informatie

Achtergrondkenmerken en ontwikkelingen van zzp ers in Nederland 1-12-2014 gepubliceerd op cbs.nl

Achtergrondkenmerken en ontwikkelingen van zzp ers in Nederland 1-12-2014 gepubliceerd op cbs.nl Achtergrondkenmerken en ontwikkelingen van zzp ers in Nederland 1-12-214 gepubliceerd op cbs.nl CBS Centraal Bureau voor de Statistiek Achtergrondkenmerken en ontwikkelingen van zzp'ers in Nederland, 1

Nadere informatie

leefbaarheid is mensenwerk gemeente borger odoorn. Nieuw Buinen Borger Valthermond Tweede Exloërmond onderzoek leefbaarheid Exloo Klijndijk Buinen

leefbaarheid is mensenwerk gemeente borger odoorn. Nieuw Buinen Borger Valthermond Tweede Exloërmond onderzoek leefbaarheid Exloo Klijndijk Buinen Tweede rmond Nieuw Eerste Exloërmond Exloërveen erveen Bronnegerveen Tweede Exloërmond rmond erveen erveen Westdorp Bronneger Ellertshaar ermond Zandberg ergroen leefbaarheid is mensenwerk onderzoek leefbaarheid

Nadere informatie

Verkenning niet-westerse derde generatie

Verkenning niet-westerse derde generatie 109 Verkenning nietwesterse derde Mariëtte Goedhuys Tirza König Kathleen Geertjes Centraal Bureau voor de Statistiek Verklaring van tekens. = gegevens ontbreken * = voorlopig cijfer ** = nader voorlopig

Nadere informatie

Marieke Buisman en Willem Houtkoop. Laaggeletterdheid in kaart

Marieke Buisman en Willem Houtkoop. Laaggeletterdheid in kaart Marieke Buisman en Willem Houtkoop ] Laaggeletterdheid in kaart Colofon Titel Laaggeletterdheid in kaart Auteurs Marieke Buisman en Willem Houtkoop Datum April 2014 Ontwerp Design Crew ISBN/EAN 978-94-6052-079-2

Nadere informatie

Vormgevende trends binnen het onderwijs

Vormgevende trends binnen het onderwijs Vormgevende trends binnen het onderwijs Editie 2008 Centrum voor Educatief Onderzoek en Innovatie OECD Uitgegeven door het OECD in het Engels en Frans met de titels: Trends Shaping Education Les grandes

Nadere informatie

Werkhervattingskansen na instroom in de WW

Werkhervattingskansen na instroom in de WW Werkhervattingskansen na instroom in de WW Leeftijd is niet het enige dat telt 12 1 Wilco de Jong Kathleen Geertjes Martine de Mooij-Schep Anouk de Rijk Nicol Sluiter Centraal Bureau voor de Statistiek

Nadere informatie

De sociaaleconomische situatie van langdurig flexibele werknemers

De sociaaleconomische situatie van langdurig flexibele werknemers De sociaaleconomische situatie van langdurig flexibele werknemers Amsterdam, april 2013 In opdracht van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid De sociaaleconomische situatie van langdurig

Nadere informatie

Advies- en Meldpunten Kindermishandeling (AMK)

Advies- en Meldpunten Kindermishandeling (AMK) Overzicht 2013 Advies- en Meldpunten Kindermishandeling (AMK) Hoe vaak belt iemand een Advies- en Meldpunt Kindermishandeling (AMK)? Wanneer onderneemt het AMK actie? Om welke kinderen gaat het? In dit

Nadere informatie

Krimp in Fryslân. Inwonertal

Krimp in Fryslân. Inwonertal Krimp in Fryslân Bevolkingsdaling, lokaal en regionaal, is een vraagstuk van nu én de komende jaren. Hoewel pas over enkele decennia de bevolking van Fryslân als geheel niet meer zal groeien, is in sommige

Nadere informatie

WAT IS ER VAN HEN GEWORDEN? ONDERZOEK NAAR DE HUIDIGE PROFESSIONELE SITUATIE VAN OUD- JUNIOR ASSISTENTEN

WAT IS ER VAN HEN GEWORDEN? ONDERZOEK NAAR DE HUIDIGE PROFESSIONELE SITUATIE VAN OUD- JUNIOR ASSISTENTEN WAT IS ER VAN HEN GEWORDEN? ONDERZOEK NAAR DE HUIDIGE PROFESSIONELE SITUATIE VAN OUD- JUNIOR ASSISTENTEN MAART 2014 INHOUD INLEIDING... 2 1. ONDERZOEKSPOPULATIE... 3 2. RESPONS EN NON-RESPONS ANALYSE...

Nadere informatie

Immigranten en werknemers uit de Europese Unie in Nederland

Immigranten en werknemers uit de Europese Unie in Nederland Bevolkingstrends 2013 Immigranten en werknemers uit de Europese Unie in Nederland Dit artikel is gebaseerd op de cijfers van februari 2013. Er is inmiddels een nieuwe update beschikbaar met de meest recente

Nadere informatie

Studentenonderzoek 2015

Studentenonderzoek 2015 Anna van der Schors Studentenonderzoek 2015 Achtergrondstudie bij Handreiking Student & Financiën Nibud/Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting Nibud, juni 2015 Anna van der Schors Gea Schonewille

Nadere informatie

Oordelen over jongere en oudere werknemers

Oordelen over jongere en oudere werknemers Sociaaleconomische trends 2014 Oordelen over jongere en oudere werknemers Karolijne van der Houwen Linda Moonen Oktober 2014, 01 CBS Sociaaleconomische trends, oktober 2014, 01 1 1. Inleiding Als gevolg

Nadere informatie

Werken met krimp. Dimphy Smeets. Publicatie nr. 5 van het Wetenschappelijk Bureau voor de Vakbeweging

Werken met krimp. Dimphy Smeets. Publicatie nr. 5 van het Wetenschappelijk Bureau voor de Vakbeweging Werken met krimp Dimphy Smeets Publicatie nr. 5 van het Wetenschappelijk Bureau voor de Vakbeweging Amsterdam De Burcht / Wetenschappelijk Bureau voor de Vakbeweging November 2014 Wetenschappelijk Bureau

Nadere informatie

ARBEIDSMIGRANTEN OP DE LIMBURGSE ARBEIDSMARKT

ARBEIDSMIGRANTEN OP DE LIMBURGSE ARBEIDSMARKT ARBEIDSMIGRANTEN OP DE LIMBURGSE ARBEIDSMARKT Arbeidsmigranten op de Limburgse arbeidsmarkt Maastricht, februari 2015 Etil Janneke Gardeniers, Msc. Maarten Poeth, Msc. Jeroen de Quillettes, Msc. ROA dr.

Nadere informatie

Hoe werkt een bestandsschatting?

Hoe werkt een bestandsschatting? Hoe werkt een bestandsschatting? Inhoud Waarom deze brochure?...3 Wat is een bestandsschatting?...3 Waarom een bestandsschatting?...3 De bestandsschatting in drie stappen (tong)...4 (1) Het vangstsucces

Nadere informatie

Laaggeletterdheid in Nederland. Fouarge, Willem Houtkoop en Rolf van der Velden

Laaggeletterdheid in Nederland. Fouarge, Willem Houtkoop en Rolf van der Velden ] Didier Laaggeletterdheid in Nederland Fouarge, Willem Houtkoop en Rolf van der Velden Laaggeletterdheid in Nederland Resultaten van de Adult Literacy and Life Skills Survey (ALL) Didier Fouarge, Willem

Nadere informatie

Golven en tsunami s. universiteit Twente. Wiskunde in wetenschap vwo D

Golven en tsunami s. universiteit Twente. Wiskunde in wetenschap vwo D Wiskunde in wetenschap vwo D Golven en tsunami s Wiskundig modelleren: Golven en tsunami s 1. Golven en tsunami s 2. Golfsnelheid 2.1.De snelheid van watergolven 2.2.Korte golven 2.3.ange golven 3. Verandering

Nadere informatie

DE KEUZE IS AAN ONS MODULE 1 HAVO 4. HAVO Economie 2010 / 2011 VERS

DE KEUZE IS AAN ONS MODULE 1 HAVO 4. HAVO Economie 2010 / 2011 VERS DE KEUZE IS AAN ONS MODULE 1 HAVO 4 HAVO Economie 2 INHOUDSOPGAVE Blz INLEIDING 3 HOOFDSTUK 1: ECONOMIE IS KIEZEN 4 1.1 IN HET GEZIN 5 1.2 IN DE SAMENLEVING 6 1.3 EN IN BEDRIJVEN 7 HOOFDSTUK 2: SCHAARSTE

Nadere informatie

Wie wordt bereikt via het Europees Sociaal Fonds?

Wie wordt bereikt via het Europees Sociaal Fonds? Wie wordt bereikt via het Europees Sociaal Fonds? Kenmerken van deelnemers 2007 2011 nader bekeken 12 1 Tirza König Chantal Wagner Erik Hoogbruin Jeroen van den Tillaart Centraal Bureau voor de Statistiek

Nadere informatie

De provincies als werkgever 2007 2015

De provincies als werkgever 2007 2015 Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties Directie Arbeidszaken Publieke Sector Afdeling Analyse, Arbeidsmarkt en Macro-Economische Advisering December 2008 Colofon Uitgave Ministerie van

Nadere informatie

Effecten van schoolsamenstelling op schoolprestaties in het Nederlandse basisonderwijs.

Effecten van schoolsamenstelling op schoolprestaties in het Nederlandse basisonderwijs. Effecten van schoolsamenstelling op schoolprestaties in het Nederlandse basisonderwijs. Merlijn Karssen Ineke van der Veen Jaap Roeleveld Kohnstamm Instituut Universiteit van Amsterdam Samenvatting In

Nadere informatie

Arbeidsmigranten uit Polen, Bulgarije en Roemenië in West-Brabant

Arbeidsmigranten uit Polen, Bulgarije en Roemenië in West-Brabant Arbeidsmigranten uit Polen, Bulgarije en Roemenië in West-Brabant Arbeidsmarktpositie, leefsituatie en toekomstperspectief Jack Burgers Sanne van de Pol Erik Snel Godfried Engbersen Maria Ilies Robbert

Nadere informatie

Compensatie na geweld

Compensatie na geweld Compensatie na geweld Wie krijgen er een vergoeding van het Schadefonds Geweldsmisdrijven en wat zijn de effecten van zo n financiële vergoeding? Door Drs. J.D.W.E. Mulder José Mulder is als promovenda

Nadere informatie

Rotterdammers over gemeentelijke dienstverlening. Resultaten uit de Omnibusenquête 2011

Rotterdammers over gemeentelijke dienstverlening. Resultaten uit de Omnibusenquête 2011 Rotterdammers over gemeentelijke dienstverlening Resultaten uit de Omnibusenquête 2011 Rotterdammers over de gemeentelijke dienstverlening 2011 Resultaten uit de Omnibusenquête 2011 G.H. van der Wilt

Nadere informatie

Werk zoeken en werk vinden Een vergelijkend onderzoek onder Turkse en autochtone Nederlanders

Werk zoeken en werk vinden Een vergelijkend onderzoek onder Turkse en autochtone Nederlanders Werk zoeken en werk vinden Een vergelijkend onderzoek onder Turkse en autochtone Nederlanders Edwin A.J. van Hooft Marise Ph. Born Toon W. Taris Henk van der Flier Vrije Universiteit, Amsterdam, 2004.

Nadere informatie

Gemeenten in perspectief 2014-2018

Gemeenten in perspectief 2014-2018 Gemeenten in perspectief 2014-2018 Prof. dr. M.A. Allers (COELO) Drs. B. Steiner (bruno steiner advies) COELO Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden Gemeenten in perspectief 2014-2018

Nadere informatie

Vraag het de VMBO er! Snuffelonderzoek naar VMBO vanuit leerling-perspectief. Januari 2011 P.S. Onderzoek Nijmegen

Vraag het de VMBO er! Snuffelonderzoek naar VMBO vanuit leerling-perspectief. Januari 2011 P.S. Onderzoek Nijmegen Vraag het de VMBO er! Snuffelonderzoek naar VMBO vanuit leerling-perspectief Januari 2011 P.S. Onderzoek Nijmegen Opdrachtgever LAKS Contactpersonen: Chanine Drijver en Anne Hertman Opdrachtnemer P.S.

Nadere informatie

Problematische Jeugdgroepen in Nederland

Problematische Jeugdgroepen in Nederland Problematische Jeugdgroepen in Nederland Omvang en aard in het najaar van 2014 Samenvatting 1. Zie bijlage 1 van deze rapportage voor de indeling van de politie-eenheden. De politie gebruikt de shortlist

Nadere informatie