Verbreding en verdieping competentiegericht opleiden van docenten binnen de NHL Hogeschool Leeuwarden

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Verbreding en verdieping competentiegericht opleiden van docenten binnen de NHL Hogeschool Leeuwarden"

Transcriptie

1 Rapport Verbreding en verdieping competentiegericht opleiden van docenten binnen de NHL Hogeschool Leeuwarden Miriam Goes Marion Beeksma Peter Delea Janneke Hooijer Ruud de Moor Centrum Ruud de Moor Centrum Open Universiteit Open Universiteit rdmc.ou.nl rdmc.ou.nl

2

3 RAPPORT Miriam Goes Marion Beeksma Peter Delea Janneke Hooijer Verbreding en verdieping competentiegericht opleiden van docenten binnen de NHL Hogeschool Leeuwarden Eindverslag van de samenwerking tussen de NHL Hogeschool Leeuwarden en het Ruud de Moor Centrum, de activiteiten en de resultaten in de periode

4 Deze publicatie is mede mogelijk gemaakt door de financiële ondersteuning van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap aan het programma Zij-instroom van de Open Universiteit Nederland. Copyright Ruud de Moor Centrum, 2010 All right reserved. No part of this publication may be reproduced, stored, in a retrieval system, or transmitted, in any form or by any means, electronic, mechanical, photocopying, recording or otherwise, without the prior permission of the publishers. ISBN: Printed in The Netherlands. 2

5 Woord vooraf De Open Universiteit ontwikkelt en verzorgt open hoger afstandsonderwijs en is tevens een partner voor lerarenopleidingen en scholen voor de professionalisering van leraren. Binnen de Open Universiteit is de expertise met betrekking tot deze professionalisering samengebracht in het Ruud de Moor Centrum (RdMC). Dit centrum vervult taken in het kader van ontwikkeling, vernieuwing en verspreiding van digitale professionaliseringsinstrumenten. Daarnaast wordt praktijkgericht wetenschappelijk onderzoek en evaluatie van de professionaliseringsactiviteiten ten behoeve van leraren verricht. Deze taken worden uitgevoerd in nauwe samenwerking met scholen voor primair en voortgezet onderwijs, lerarenopleidingen, sectororganisaties, en andere afdelingen en organisatieonderdelen van de Open Universiteit. De werkzaamheden van het RdMC leiden tot kennis, producten en diensten, die ondersteunend zijn voor bijvoorbeeld flexibilisering of leren op de werkplek. Naast bijdragen op het internet bestaan belangrijke producten uit publicaties en kennisdeling in de vorm van Ruud de Moor Centrum-rapporten. In deze reeks van rapporten worden bijvoorbeeld resultaten van professionalisering op de werkplek, die een geformaliseerd of afgerond karakter hebben, schriftelijk vastgelegd. Het kan daarbij gaan om dissertaties, oraties, achtergrondinformatie of stand-van-zaken overzichten maar ook om praktisch gerichte publicaties voor het gehele onderwijs. De inhoud van de rapporten kan betrekking hebben op een breed scala van onderwerpen of activiteiten. Gedacht kan worden aan: onderzoeksplannen en eerste ontwerpen van onderzoeksopzetten, eerste ervaringen in pilots, interessante best practices, beschrijvingen van innovaties, ontwerpen en schetsen van implementaties, kwantitatieve en kwalitatieve gegevens over evaluaties en implementaties, bruikbare praktische instrumenten, exploitatiebevindingen, weergaven van discussies en overwegingen, voorlopige stellingnames, rapportages van voorstudies, prototypen en voorlopige ontwerpen, haalbaarheidsstudies, analyses, praktische documenten en dergelijke. De RdMC-rapporten zijn bruikbaar voor (beginnende) leraren, opleiders en begeleiders in lerarenopleidingen en in scholen maar ook voor beleidsmakers, media en alle anderen die op basis van belangstelling en/of professionele activiteiten betrokken zijn bij de innovatie van trajecten die bijdragen aan de professionalisering van leraren. Het rapport is een evaluatieverslag. Het rapport behandelt de samenwerking tussen de NHL en het RdMC in het kader van de inzet van communities in het onderwijs. In het rapport wordt benadrukt dat Student Communities of Practice een goede en effectieve methode zijn om een onderwijsomgeving vorm te geven. Deze vorm van leren wordt gezien als een goede voorbereiding op de beroepspraktijk. J.J.M. (Jos) Kusters Msm Directeur Ruud de Moor Centrum Open Universiteit Verbreding en verdieping competentiegericht opleiden van docenten binnen de NHL Hogeschool Leeuwarden 3

6 4

7 Inhoudsopgave Voorwoord 3 Samenvatting 7 1 Inleiding 8 Deel Competentiegericht onderwijs bij de NHL 9 3 Inzet communities binnen de NHL Inleiding Context CoP s binnen de NHL Invulling van het gebruik van communities binnen faculteiten en opleidingen Beeldende vakken Sociale vakken Pabo Exacte vakken Communicatie en MultiMedia Design (CMD) 11 Deel Onderzoek naar de inzet van Communities of Practice (COP s) bij de opleiding Communication and Multimedia Design (CMD) van de NHL Hogeschool Rol communities en praktische ervaringen van docenten en studenten in de periode Doelstellingen en doelgroep Methode Resultaten Voortgang onderzoek CMD Samenvatting Onderzoek naar Communities of Practice bij de opleiding CMD van de NHL Hogeschool (Hooijer e.a., 2009) Inleiding Onderzoek Onderzoeksvraag Methode Resultaten Resultaten per deelvraag Conclusies 19 Verbreding en verdieping competentiegericht opleiden van docenten binnen de NHL Hogeschool Leeuwarden 5

8 Deel Aanbevelingen voor de inbedding van Communities of Practice (COP s) in en buiten de NHL Hogeschool: andere afdelingen Inleiding Conclusies Aanbevelingen Voortgang 22 Literatuurlijst 23 Colofon 25 6

9 Samenvatting Het Ruud de Moor Centrum (RdMC) van de Open Universiteit is een expertisecentrum voor de professionalisering van docenten. Eén van de aandachtsgebieden van het RdMC is onderzoek naar de mogelijkheden die netwerkleren biedt aan onderwijsgevenden zich te professionaliseren en de mate waarin dit leidt tot verbeteringen in de dagelijkse praktijk. Netwerkleren is een vorm van (informeel) leren van en met elkaar. Netwerkleren kent vele definities. Bij dit onderzoek hanteren we de volgende definitie: Netwerkleren is een activiteit waarbij men zich openstelt om kennis met anderen te delen en waarbij door middel van netwerken van mensen die met hetzelfde bezig zijn of dezelfde vragen hebben kennis wordt verzameld (Wiki Professionaliseren via leren op de werkplek, RdMC 2009, ). Plaatsen, waar kennis delen en uitwisselen gewenst is, zijn voor het RdMC interessant en nuttig om te onderzoeken. Via congrescontacten en persoonlijke netwerken tussen docenten, coördinatoren en afdelingsmanagers van de NHL Hogeschool (afgekort NHL) en medewerkers van het Ruud de Moorcentrum (RdMC) is er sinds het schooljaar intensief overleg over ontwikkelingen en ontwikkeltaken bij tijd- en plaatsonafhankelijk onderwijs en begeleiding. Deze contacten hebben tot verschillende vormen van samenwerking geleid. Facilitering en ondersteuning door het RdMC vond afzonderlijk en strikt naar behoefte en in het tempo van de betrokken NHL-docenten plaats. Het persoonlijke netwerk van enkele medewerkers van het RdMC bij de NHL zorgde voor intensievere samenwerking. In dit rapport wordt in drie delen verslag gedaan van deze samenwerking tussen RdMC en NHL. Het eerste deel behandelt de invoering van competentiegericht onderwijs bij de NHL en de inzet van communities binnen de verschillende afdelingen van de NHL. Het tweede deel behandelt het onderzoek naar de inzet van Communities of Practice (COP s) bij de opleiding Communication and Multimedia Design (CMD) van de NHL Hogeschool, gesplitst naar de periode en de daadwerkelijke gegevensverzameling en rapportage die in 2009 plaatsvond. In het derde deel komen de conclusies en aanbevelingen voor de inbedding van communities bij de andere opleidingen van de NHL en daarbuiten aan bod. Verbreding en verdieping competentiegericht opleiden van docenten binnen de NHL Hogeschool Leeuwarden 7

10 1 Inleiding Het aanmerken door het RdMC van de NHL als kansrijke broedplaats voor het stimuleren en versterken van werkplekleren en competentiegerichte onderwijsontwikkeling (RdMC, 2008) vraagt om een analyse van de huidige stand van zaken betreffende contacten en samenwerking tussen beide instellingen. Gezien de focus die het RdMC legt op samen leren in leergemeenschappen, netwerkleren, en leven lang leren door de zich professionaliserende leraar, is inbedding van onderwijsvernieuwende instrumenten in het concrete onderwijs en onderwijsconcept van de school een belangrijke voorwaarde voor samenwerking. Dit rapport geeft een beeld hoe de NHL Competentiegericht Onderwijs (CGO) beleidsmatig invult. Het laat zien hoe daarbinnen communities ingezet kunnen en dienen te worden en als laatste hoe de faculteiten en opleidingen praktisch invulling aan het gebruik van communities binnen het CGO hebben gegeven. Daarbij is gebruik gemaakt van een onderzoek dat door twee medewerkers van het RdMC gedaan is naar de rol van communities binnen de opleiding Communication & Multimedia Design (CMD) die op dit gebied een koploperspositie heeft binnen de NHL (CMD, 2007). De hier volgende interpretatie en samenvatting van voornoemde gegevens zijn gebaseerd op een beschouwingswijze die speciaal voor Communities of Practice is ontworpen (Wenger, 1998; Bood & Coenders, 2004). 8

11 Deel 1 2 Competentiegericht onderwijs bij de NHL Vanuit de vraag wat voor type afgestudeerden wil de hogeschool afleveren? werkt de NHL volgens het concept competentieleren. Studenten zullen door de combinatie van majors, minors en keuzeprogramma s binnen zekere grenzen zelf hun opleiding kunnen vormgeven. De typische NHL-afgestudeerde kenmerkt zich verschillen daargelaten door initiatief, ondernemingszin en kritisch zelfbewustzijn, alles ondersteund door een degelijke beroepsopleiding (NHL, 2004). Er zijn succesvolle nieuwe opleidingen gestart (zoals Communication & Multimedia Design, Pedagogiek, Integrale Veiligheid) en het onderwijsconcept heeft geleid tot invoeren van competentieleren in grote delen van de hogeschool. De vernieuwing van binnenuit van het opleidingsaanbod wordt gerealiseerd in de major/minorstructuur, geflankeerd door keuzeprogramma s. Een toename aan nieuwe activiteiten is gewenst: deels kan dit bevorderd worden door intensievere contacten met de maatschappelijke omgeving. Zo kan worden geanticipeerd op ontwikkelingen in het werkveld. 3 Inzet communities binnen de NHL 3.1 Inleiding Het (informele) leren in netwerken, al dan niet met online ondersteuning, is als oplossing geïntroduceerd voor praktisch alle communicatie- en informatieproblemen binnen het onderwijs. Leren in communities, leergemeenschappen op de werkplek, de Community of Practice (CoP) als instrument voor de leven lang lerende leraar hebben binnen de NHL tot intensief overleg met RdMC-medewerkers geleid. De gesprekpartners van beide instellingen gaan er van uit dat een CoP een middel of instrument kan zijn, maar geen doel op zich. 3.2 Context CoP s binnen de NHL Er bestaan op dit moment verschillende CoP s binnen de NHL, waarin het RdMC hetzij een uiterst minimale, hetzij een uitgesproken rol speelt. Deze CoP s zijn volkomen los van elkaar opgezet, hebben van elkaar verschillende doelgroepen en variëren in looptijd en levensvatbaarheid. Vijf secties deden een beroep op het RdMC om minimaal informatie uit te wisselen over het thema werkplekleren in community-verband. In chronologische volgorde: 1. NHL Beeldende Vakken, schooljaar en schooljaar ; 2. NHL Sociale Vakken, schooljaar ; 3. NHL Pabo, schooljaar t/m ; 4. Exacte Vakken, schooljaar ; 5. Communicatie en Multimedia Design, schooljaar Verbreding en verdieping competentiegericht opleiden van docenten binnen de NHL Hogeschool Leeuwarden 9

12 3.3 Invulling van het gebruik van communities binnen faculteiten en opleidingen Beeldende vakken Beeldende vakken (BV) verkeerde in 2005 in een fase van identiteitsverandering: de opleidingen kunstzinnige en beeldende vorming werken aan een synthese van de vroegere gedeelde BV-opleidingen. Men dient te komen tot een ongedeelde opleiding én een bijbehorend beroepsprofiel te scheppen. Daarnaast biedt de NHL vanaf 2008 strikt competentiegestuurd en studentverantwoordelijk onderwijs aan. Met name bij het voorbereiden, uitvoeren en tot portfolio verwerken van de stages is het een vruchtbare aanpak om gebruik te maken van de werk- en leervorm CoP. Samen met het Stagebureau Educatie van de NHL is door medewerkers van het RdMC in 2006 uitvoerig gebrainstormd over een realistische opzet en planning, opdat de coaches en docenten voldoende beslagen ten ijs zouden komen als ze daadwerkelijk met hun studenten een online CoP wilden starten. Bij BV stonden management, mentoren, stagebegeleiders en ict-ondersteuners allen in de startblokken, maar was men uiteindelijk niet in staat de coaches en lio s tijdig bij het project te betrekken. Het traject is voorlopig stilgezet, totdat dit probleem opgelost is Sociale vakken De faculteit Sociale vakken (SV) structureert sinds schooljaar haar onderwijs rond studieloopbaanbegeleidingsgroepen. In dat kader is het gebruik van CoP s een voor de hand liggende gedachte. Er is een voorbeeld-cop ontwikkeld door RdMC in SharePoint opgezet die als model kon dienen voor de Blackboard-leeromgeving van de NHL. Het enthousiasme van de faculteitsmanager leidde er niet toe dat dit verder vorm kreeg. Het is gebleven bij een eenmalig ontworpen prototype Pabo De Pabo NHL en CMD hebben binnen de NHL een voortrekkersrol in het concretiseren van competentiegericht en studentverantwoordelijk onderwijs. De coördinatoren van deze innovatie in het onderwijs zijn in hun streven naar vernieuwing op zoek naar instrumenten en diensten die bij hun faculteit geïntroduceerd en uitgewerkt kunnen worden. De coördinatoren onderwijsvernieuwing van de Pabo houden de vinger aan de pols, zodat RdMC-instrumenten naar behoefte kunnen worden geïntegreerd in het onderwijsaanbod van zowel de voltijd als de flexopleiding, afhankelijk van de competentieontwikkeling van docenten en studenten. Een flexibele en op maat geleverde ondersteuning op basis van de principes train the trainer en begeleid de begeleider lijkt onmisbaar om zeker te kunnen zijn van de continuering en verankering van dit proces. In de flexopleiding van de Pabo zijn studenten weinig samen op school: zij waaieren uit naar praktijkscholen. In schooljaar is een experimentele CoP gestart om studenten in staat te stellen met elkaar van gedachten te wisselen over aangereikte onderwerpen en thema s. De initiërende docent hoopte zo tot een vorm van gemeenschappelijk leren te komen, aangezien een vanzelfsprekende gezamenlijke leer- en werkplek ontbrak. 10

13 Bij een tweedejaars voltijdgroep poogt een andere docent het zelfverantwoordelijk en informeel leren te stimuleren, door een spontaan ontstane groep die al online communiceerde over studie-onderwerpen om te vormen tot CoP. Beide docenten ontwikkelden naar analogie van een RdMC-CoP (in SharePoint) een eigen versie in Blackboard. Samen met RdMC-medewerkers is intensief over het fenomeen CoP, de vrije toepassingsmogelijkheden, moderatorschap en de noodzaak van heldere structuur, doelen en spelregels, overlegd. In schooljaar zijn beide groepen opnieuw gestart, nu ook met het doel om een kweekvijver te zijn voor anderen binnen de Pabo. De bedoeling is de ervaringsgegevens van deze CoP s verder te analyseren en zo tot ruimere toepassing te komen binnen de gehele Pabo-NHL Exacte vakken Aan het einde van het schooljaar zochten docenten van de lerarenopleiding Exacte vakken contact met RdMC-medewerkers om tot uitwerking te komen van hun intentie de vierdejaars lio s biologie, scheikunde, natuur- en wiskunde kennis te laten maken met het instrument Community of Practice. Het docententeam heeft zich uitgebreid ingelezen in de CoP-materie en heeft een vijftiental studenten bereid gevonden aan de pilot mee te doen. Voorop stonden drie uitgangspunten: - kennis aanbieden over de CoP door er mee te werken, als innovatief online ondersteund onderwijsmiddel; - uitwerken van een onderdeel van het curriculum met aandacht voor competentiegericht en studentverantwoordelijk onderwijs; - professionalisering van de lio s en de begeleidende docenten op het terrein van tijd- en plaatsonafhankelijke begeleiding. De pilot ( ) is uiterst zorgvuldig voorbereid en in principe gepland voor een half jaar, waarna gezamenlijk onderzocht wordt wat de faal- en succesfactoren van de CoP zijn geweest en of de CoP zich leent als bruikbaar instrument voor het onderwijs in Exacte vakken Communication & MultiMedia Design (CMD) De afdeling Multimedia valt formeel onder de NHL-sector Techniek, al voelt men daar zelf niet de meeste affiniteit mee. In 2005 stelde de sectie vast dat er te weinig cohesie en onderlinge betrokkenheid bestond tussen de studenten met hun opleiding en opleiders. Het competentiegerichte en studentverantwoordelijke onderwijsconcept vergrootte het risico van fragmentering en versnippering. Aandacht voor ondernemen en ondernemerschap, en het goed afstemmen met de beroepspraktijk vroeg ook om herziening van de opleiding. De docenten besloten rigoureus in te grijpen en de gehele opleiding te herstructureren. Centraal staat nu een leernetwerk of Community of Practice, waarin studenten steeds een half jaar samenwerken aan opdrachten afkomstig van opdrachtgevers buiten de school, hierbij ondersteund door mentoren, tutors en elkaar. Na het eerste propedeusejaar, waarin nog voornamelijk op geografische gronden in community-achtige groepen en in blokken van 4 thema s wordt gewerkt, kiezen de studenten een minor, waar ze in CoP-vorm aan werken. Verbreding en verdieping competentiegericht opleiden van docenten binnen de NHL Hogeschool Leeuwarden 11

14 De individuele student werkt aan zijn portfolio, heeft 2 tot 3 keer in de week face to face contact met zijn medecommunityleden en op verzoek met zijn andere ondersteuners. De mentoren hebben regelmatig, maar minimaal 12 x per jaar een gesprek met de student en monitoren en coachen de studieloopbaan van betrokkene voor de korte, de middellange en lange termijn. In feite is er door gelijktijdige aanwezigheid van docenten en studenten sprake van een soort organische begeleiding. Na een jaar proefdraaien is ook het fysieke studielandschap op school ingericht voor de verschillende minorrichtingen en hebben de communities een proactieve werkhouding gevonden, waardoor effectief op school gestudeerd en gewerkt wordt. De verschillende CoP s (waaronder educatie, concepting, 3D design, game design, ondernemen, crossmedia) hebben hun eigen plaats, werkwijze en spelregels. De online communicatie binnen de communities vindt spontaan en niet aangestuurd plaats. Docenten en studenten kunnen dankzij de duidelijke werkafspraken op school onderling contact onderhouden. De student zelf bepaalt in hoge mate hoe de online communicatie er uit ziet. De vraag is hoe dit structureel moet worden ingevuld op de momenten waarop het contact niet meer vanzelfsprekend op school plaatsvindt, door bijvoorbeeld langere stages. Docenten en mentoren hebben de handen vol aan het ontwikkelen, begeleiden, ondersteunen, monitoren, coachen en zien van studenten. Verder onderzoek met name naar uitbreiding en structurele voeding en ontwikkeling binnen en buiten de faculteit vraagt om een passende en flexibele ondersteuning door een daartoe gekwalificeerde partner, bijvoorbeeld het RdMC. 12

15 Deel 2 4 Onderzoek naar de inzet van Communities of Practice (COP s) bij de opleiding Communication and Multimedia Design (CMD) van de NHL Hogeschool 4.1 De rol van communities en praktische ervaringen van docenten en studenten in de periode Doelstellingen en doelgroep De doelstelling van het onderzoek is de verbetering van professionele kwaliteiten van onderwijsgevenden door - expertise te verzamelen over concepten en modellen voor leren op de werkplek; - expertise te verzamelen over werken in leernetwerken; - een bijdrage te leveren aan professionalisering op het gebied van werkplekleren en leernetwerken. De doelgroep van de beoogde samenwerking wordt gevormd door de leraren van de NHL, inclusief de leraren in opleiding. Primair zijn de resultaten bedoeld voor gebruik door de NHL en het NHL-netwerk van praktijkscholen Methode De gebruikte methode richt zich op het onderzoeken van de factoren die bijdragen aan de verspreiding van de werkwijze van CMD, door middel van een viertal interviews, observaties en gesprekken Resultaten In gecompileerde vorm geven de interviews van de begeleiders minor communities CMD het volgende resultaat: - Gemeenschappelijke toon en sfeer De vier ondervraagde docenten waren open en reflectief over het concept communities in minor en de eigen rol daarin. Ze waren bereid kritisch de community-aanpak en het eigen functioneren daarin onder ogen te zien, en gretig om te discussiëren op metaniveau en over de consequenties van deze reflectie in de dagelijkse praktijk. - Belangrijkste gemeenschappelijke items Alle ondervraagden spraken met grote overtuiging over het bevorderen van informeel onderwijs in de minorfase en het verder ontwikkelen van communities in de minors. Zij zagen zichzelf als rolmodel en cultuurdrager van de communities. Ze voelden loyaliteit en waardering voor collega s en hun expertise en zagen de positieve effecten van communities op de studieloopbaan van de studenten. - Specifieke accenten Natuurlijk zijn er ook accentverschillen tussen de ondervraagden. Deze betroffen dan vooral: zorg voor drop-outs afbreukrisico docenten Verbreding en verdieping competentiegericht opleiden van docenten binnen de NHL Hogeschool Leeuwarden 13

16 spanning tussen informeel (community-eigen) en formeel (curriculum-eigen) leren vrijheid van docent en student in het community-leerproces impact van externe opdrachten op het community-model. - Algemene trends De ondervraagde docenten zijn al jaren bekend met de CMD-opleiding, in de context van studenten opleiden zonder, en mèt het fenomeen community. Ze zijn op een na betrokken geweest bij de omvorming van CMD naar community-intrinsieke minors. Zij hebben allen goed inzicht in de impact van het aanbieden van onderwijs in community-vorm. De meerwaarde van informeel leren, sociaal leren, kennisuitwisseling, van en met elkaar leren in netwerken, waar vroeger geen of te weinig ruimte was, zijn vertrouwde uitgangspunten die ze onderschrijven. Daarbij is er sprake van persoonlijke invalshoeken. Zo wordt gesignaleerd dat de keuze voor een CMD-minor voor student en docent onvermijdelijk betekent een keuze voor werken in communities. Daar laat de opleiding zich op voorstaan. Er is geen sprake van expliciete spontane community-vorming, geheel op eigen initiatief. Dat is voor de docenten een gegeven en tevens een opdracht, die ze overigens bewust en met plezier op zich nemen. Om deelnemers van de community toch zoveel mogelijk eigen ruimte en vrijheid te geven gaan de docenten elk schooljaar en semester deels intuïtief, deels ervaringsgericht en gebruikmakend van de dan aanwezige expertise, maar vooral creatief te werk. - Verschil in aanpak Er is een gevarieerde aanpak in de minors, die samenhangt met factoren als beroepsrichting, voorkeuren van de begeleiders, beschikbare fte s per minor, de omvang van de community bij de start en de vage kaders die het management stelt. De verschillen zijn terug te voeren op bestaande en blijvende verschillen in leerstijlen, denkgewoonten en leervoorkeuren per minor en community-participanten. - Leer-, speer- en aandachtspunten Opvallend is dat de ondervraagde docenten duidelijk zijn over hun niet aflatende zoektocht naar manieren om hun community-begeleiding te verbeteren. Er bestaat geen eenduidige aanpak, er zijn voortdurend verrassingen. Er worden verschillende aandachtspunten (of zorgpunten) genoemd, zoals het gevoel voortdurend beschikbaar te moeten zijn Voortgang onderzoek CMD Uit de interviews, observaties en gesprekken zijn categorieën en sleutelwoorden afgeleid, die richtinggevend zijn voor de vragenlijsten die studenten en docenten gaan beantwoorden. Deze zijn enerzijds gelinkt aan de componenten die Wenger hanteert voor sociaal leren in communities, anderzijds hangen ze samen met de specifiek aan CMD gekoppelde waarden zoals die waarmee de opleiding zich profileert binnen de NHL. Categorieën voor de vragenlijsten: I. relatie met binding en sociaal weefsel ( learning as belonging ); II. relatie met werkplekleren en praktisch handelen ( learning as doing ); III. relatie met ervaringsleren en betekenis geven ( learning as experience ); IV. relatie met persoonlijke ontwikkeling en identiteit ( learning as becoming ); V. relatie met professionalisering en vraagsturing studenten; 14

17 VI. relatie met management en personeelsbeleid. De uit deze sleutelwoorden en categorieën samengestelde vragenlijsten voor studenten en docenten zijn in april 2009 afgenomen. De resultaten en analyses hiervan zijn in een onderzoeksrapport bijeengebracht waarvan in de volgende paragraaf de samenvatting wordt gepresenteerd. 4.2 Samenvatting Onderzoek naar Communities of Practice bij de opleiding CMD van de NHL Hogeschool (Hooijer e.a., 2009) Inleiding De Noordelijke Hogeschool Leeuwarden (NHL) hanteert competentiegericht onderwijs als onderwijsconcept. De beroepspraktijk staat in het onderwijs centraal. Kennisuitwisseling met bedrijven en instellingen en de verrijking van het onderwijs met praktijkinput worden dan ook beschouwd als cruciale factoren. Onderdeel van deze onderwijsvisie is dat studenten van alle opleidingen van de NHL een aantal minors moeten volgen. Een minor is een losstaande onderwijseenheid van een half jaar waarin studenten zich in een bepaald onderwerp verdiepen. De theorie van het sociaal constructivisme stelt dat het verwerven van kennis een proces is van kennisconstructie. Sociale interacties met medestudenten, docenten en anderen dragen bij aan het construeren van die kennis (Loyens & Gijbels, 2008). Centraal in diverse definities van CoP s staat het leren van en met elkaar. Dit is ook de notie die door Kimble, Hildreth & Bourdon (2008) als kernwaarde wordt voorgesteld. Gedeelde praktijkervaringen en het samen kennis maken horen bij een leervisie die gebaseerd is op het competentiegerichte opleiden. Het doel van een CoP is om met en van elkaar te leren en gemeenschappelijk kennis te delen en op te bouwen. Deze manier van samenwerkend leren is effectief gebleken voor onderwijssettings (Kimble et al., 2008). Community en practice zijn niet noodzakelijkerwijs met elkaar verbonden (Wenger, 1998). Er kan sprake zijn van een community zonder practice en van practice zonder community. Practice is de bron van de samenhang van een community. Wenger (1998) stelt dat practice drie dimensies kent: - wederzijdse betrokkenheid - gezamenlijk ondernemen/werken/leren - gedeeld handelingsrepertoire. CoP s bij CMD De opleiding CMD heeft het leren georganiseerd in CoP s. Iedere minor vormt een CoP. Binnen die CoP s werken studenten in kleine groepen aan opdrachten, meestal vanuit het bedrijfsleven. De twee belangrijkste doelen die met deze CoP s worden nagestreefd zijn het creëren van binding en het stimuleren van kennisuitwisseling. De communities hebben hun eigen kantoor. Studenten zijn daardoor meer aanwezig waardoor kennisuitwisseling op een organische wijze kan plaatsvinden. Die kennisuitwisseling verloopt niet alleen tussen docenten en studenten, maar ook tussen studenten onderling en met het werkveld. De docenten zijn in de eerste plaats coach in de rollen van tutor en mentor. Ook fungeert de docent als expert: de student kan terecht voor consults op het expertisegebied van de docent (studentenstatuut CMD, ). Verbreding en verdieping competentiegericht opleiden van docenten binnen de NHL Hogeschool Leeuwarden 15

18 Wederzijdse betrokkenheid komt tot uiting in de fysieke en online ruimte binnen de community. Ook de wekelijkse bijeenkomsten dragen hieraan bij. Studenten delen de inhoud en voortgang van hun specifieke projecten. Gezamenlijk ondernemen komt tot uitdrukking in het uitwisselen van informatie over de activiteiten die studenten ontwikkelen in het kader van de opdrachten waar ze aan werken. Zo ontstaat kennisontwikkeling en wordt er gebouwd aan expertise over een bepaald onderwerp. Het gedeeld handelingsrepertoire komt mede door dat gezamenlijk ondernemen tot stand. Het betreft zowel het formele als het informele handelen. Het gaat dan bijvoorbeeld om de software die men gebruikt, maar ook de stijl van live en online communiceren Onderzoek Het onderzoek is een praktijkgestuurd onderzoeksproject waar organisatorische en sociale aspecten van student-cop s bestudeerd worden om inzicht te krijgen in de stimulerende en remmende factoren van dit onderwijskundig ontwerp, met een specifieke focus op de rol van de docent in deze onderwijsvorm. De resultaten van dit onderzoek geven ook het management van de opleiding richting voor het bepalen van het beleid voor de toekomst, en zijn informatief voor andere opleidingen die dit onderwijsconcept willen invoeren Onderzoeksvraag De algemene onderzoeksvraag van deze studie is: Wat zijn de succes- en faalfactoren bij de invoering van het CoP-concept in het hoger onderwijs? Hiertoe bevragen we studenten en docenten die binnen de minors van CMD leren in een CoP. Deelvragen zijn: Hoe ervaren docenten het werken in community-verband? Hoe ervaren docenten hun eigen rol binnen de communities? Hoe ervaren studenten het leren in een community en hoe verhoudt zich dat tot de ervaringen van docenten? Welke knelpunten worden ervaren door docenten en studenten? Hoe ervaren docenten en studenten dit concept in relatie tot traditioneel onderwijs? Methode Het onderzoek is uitgevoerd bij de opleiding Communication & Multimedia Design van de Noordelijke Hogeschool Leeuwarden. Docenten en studenten die betrokken zijn bij het onderwijs in de minors, die zijn opgezet volgens het Community of Practice-principe, hebben aan het onderzoek meegedaan. Het onderzoek is in twee stadia uitgevoerd. In het eerste stadium zijn relevante documenten bestudeerd en zijn er interviews gehouden met vier docenten die bij verschillende minors betrokken zijn. 16

19 Uit de interviews is een lijst samengesteld met aspecten die van invloed zijn op hetzij succes, hetzij falen. De aspecten van die lijst zijn vervolgens geclusterd op basis van het theoretisch kader van Wenger met betrekking tot practice zoals hierboven is beschreven (wederzijdse betrokkenheid, gezamenlijk ondernemen en gedeeld handelingsrepertoire). De resultaten van de interviews en de documentenstudie vormden samen input voor het tweede stadium, waarin vragenlijsten zijn ontwikkeld voor docenten en studenten. De vragenlijsten zijn gedigitaliseerd en via verspreid onder de docenten en studenten die in een Community of Practice participeren of hebben geparticipeerd, met de uitnodiging aan het onderzoek deel te nemen Resultaten Interviews Er zijn vier docenten geïnterviewd. Al deze docenten zijn al meerdere jaren betrokken bij de opleiding CMD. Drie van de vier docenten zijn ook betrokken geweest bij de invoering van communities in de minors. De resultaten van de interviews zijn vastgelegd in een verslag. Vragenlijst De vragenlijst voor docenten is naar alle 40 docenten gestuurd die betrokken zijn bij het onderwijs in de minors. Hiervan hebben 25 docenten de vragenlijst ingevuld (Respons 63%). De vragenlijst is naar 315 studenten gestuurd, waarvan er 84 deze hebben ingevuld (Respons 27%) Resultaten per deelvraag Hoe ervaren docenten het werken in community-verband? Docenten hebben andere ideeën over de optimale grootte van een community dan studenten. De grote meerderheid van docenten geeft aan dat een maximum van 40 optimaal is. Bij studenten is dit verdeeld, ruim een derde van de studenten ziet maximaal 20 als een optimaal aantal deelnemers, terwijl ook een derde van de studenten maximaal 40 deelnemers als werkbaar ziet. Er zijn voorts een aantal vragen gesteld over de ervaringen van de docenten met het werken in een community-verband. De docenten zijn het in meerderheid eens met de stellingen. Docenten ervaren het werken in community-verband als stimulerend en als bevorderend voor de sociale samenhang tussen studenten. Ook ervaart men spanning, enerzijds tussen de eisen van externe opdrachtgevers en communitycompetenties, anderzijds tussen het ontwikkelen van een onderzoekende houding bij studenten en cognitieve kennisoverdracht. Hoe ervaren docenten hun eigen rol binnen de communities? Op de meeste vragen op dit gebied geeft de meerderheid van de docenten aan dat ze het er mee eens zijn. Men beschouwt zichzelf als deelnemer en cultuurdrager van de community. De rol van docentbegeleider in een community is die van stimulator en motivator en aanbieder van keuzemogelijkheden. De docentbegeleider is tegelijkertijd ook afhankelijk van wat de student vraagt en is bezig met het mobiliseren van aanwezige kennis en vaardigheden. Docenten kunnen hun vakinhoudelijke kennis beter benutten en Verbreding en verdieping competentiegericht opleiden van docenten binnen de NHL Hogeschool Leeuwarden 17

20 ervaren tegelijkertijd een spagaat tussen instructie en coaching. Toch wordt een sturende en corrigerende rol niet gemist. De andere rol leidt er ook toe dat anderen het voortouw gaan nemen. Hoe ervaren studenten het leren in een community en hoe verhoudt zich dat tot de ervaringen van docenten? Met de antwoorden van de studenten is per dimensie een factoranalyse gedraaid om onderliggende factoren in de vragenlijst te identificeren. Voor de docenten was dit niet mogelijk vanwege een ontoereikende verhouding tussen aantal vragen en respondenten. Wederzijdse betrokkenheid is opgebouwd uit vier factoren: 1. duidelijkheid, gedeeld doel, docenten als deelnemers; 2. werkdruk, behoefte aan meer sturing en kennisoverdracht; 3. samenwerken en groepsgevoel; 4. stimulerende vorm van leren. Voor Gezamenlijk ondernemen zijn er twee factoren te onderscheiden: 5. kennisuitwisseling en duidelijkheid; 6. kennisoverdracht en externe opdrachtgevers. Bij de dimensie Gedeeld handelingsrepertoire kunnen drie factoren worden onderscheiden: 7. sociale interactie en motivatie; 8. behoefte aan sturing en structuur; 9. ambassadeur van CoP s. Er zijn significante verschillen tussen studenten en docenten op een aantal dimensies (p<.05). Binnen de dimensie Wederzijdse betrokkenheid zijn er significante verschillen tussen studenten en docenten op de aspecten duidelijkheid, gedeeld doel en docenten als deelnemer, rol docenten en werkdruk en zelfstandig leren. Op beide factoren van de dimensie Gezamenlijk ondernemen scoren studenten en docenten significant verschillend. Op de dimensie Gedeeld handelingsrepertoire zijn geen statistisch significante verschillen gevonden tussen studenten en docenten. Voor bijna alle factoren scoren de studenten hoger dan de docenten. Alleen bij de factor zelfstandig leren liggen de verschillen andersom. Hier scoren de docenten hoger dan de studenten. Docenten hechten meer waarde aan en hebben hogere verwachtingen van het zelfstandig leren door studenten, dan de studenten zelf. Welke knelpunten worden ervaren door docenten en studenten? Voor studenten zijn de knelpunten vooral de duidelijke sturing en de omvang van sommige communities. Dit komt naar voren bij de open vraag aan het einde van de vragenlijst. Studenten wordt dan gevraagd een oordeel te geven over de minor die ze op dat moment volgen. 16 studenten geven aan meer structuur en colleges te willen. Studenten zijn op zoek naar meer verdieping of expertise in de vorm van colleges en (gast-)docenten. Ook wordt er gevraagd om meer duidelijkheid over assessment en de algemene planning van de minor. Zes studenten geven aan dat de minor wel erg vol is, zeker gezien de ruimte die beschikbaar is 18

Over drempels naar meer ict-gebruik in het voortgezet onderwijs

Over drempels naar meer ict-gebruik in het voortgezet onderwijs Rapport 4 Over drempels naar meer ict-gebruik in het voortgezet onderwijs Rapport naar aanleiding van het project DigilessenVO in 2009 Bert Zwaneveld Herman Rigter Ruud de Moor Centrum Ruud de Moor Centrum

Nadere informatie

Onderzoek naar de succes- en faalfactoren bij het leernetwerk Consortium VMBO-MBO

Onderzoek naar de succes- en faalfactoren bij het leernetwerk Consortium VMBO-MBO Rapport 1 Onderzoek naar de succes- en faalfactoren bij het leernetwerk Consortium VMBO-MBO Miriam Goes Peter Delea Maarten de Laat Ruud de Moor Centrum Ruud de Moor Centrum Open Universiteit Open Universiteit

Nadere informatie

Wiskunde en informatica: innovatie en consolidatie Over vragen in het wiskunde- en informaticaonderwijs

Wiskunde en informatica: innovatie en consolidatie Over vragen in het wiskunde- en informaticaonderwijs Tijdschrift voor Didactiek der β-wetenschappen 22 (2005) nr. 1 & 2 53 Oratie, uitgesproken op 11 maart 2005, bij de aanvaarding van het ambt van hoogleraar Professionalisering in het bijzonder in het onderwijs

Nadere informatie

Fase A. Jij de Baas. Gids voor de Starter. 2012 Stichting Entreprenasium. Versie 1.2: november 2012

Fase A. Jij de Baas. Gids voor de Starter. 2012 Stichting Entreprenasium. Versie 1.2: november 2012 N W O Fase A Z Jij de Baas Gids voor de Starter Versie 1.2: november 2012 2012 Stichting Entreprenasium Inleiding 2 School De school Inleiding 2 Doelen 3 Middelen 4 Invoering 5 Uitvoering 6 Jij de Baas:

Nadere informatie

OPLEIDER IN DE SCHOOL, COACH en OPLEIDINGSCOÖRDINATOR Post-HBO opleidingen

OPLEIDER IN DE SCHOOL, COACH en OPLEIDINGSCOÖRDINATOR Post-HBO opleidingen Professionaliseringsaanbod Pabo 2010 2011 OPLEIDER IN DE SCHOOL, COACH en OPLEIDINGSCOÖRDINATOR Post-HBO opleidingen Inleiding Nieuw in ons aanbod! Een vervolg op de Post-HBO Coach en opleider in de school!

Nadere informatie

STARTFLEX. Onderzoek naar ondernemerschap onder studenten in Amsterdam

STARTFLEX. Onderzoek naar ondernemerschap onder studenten in Amsterdam Onderzoek naar ondernemerschap onder studenten in Amsterdam Colofon ONDERZOEKER StartFlex B.V. CONSULTANCY Centre for applied research on economics & management (CAREM) ENQETEUR Alexander Sölkner EINDREDACTIE

Nadere informatie

Inleiding Administratieve Organisatie. Opgavenboek

Inleiding Administratieve Organisatie. Opgavenboek Inleiding Administratieve Organisatie Opgavenboek Inleiding Administratieve Organisatie Opgavenboek drs. J.P.M. van der Hoeven Vierde druk Stenfert Kroese, Groningen/Houten Wolters-Noordhoff bv voert

Nadere informatie

Leer Opdrachten ontwerpen voor Blended Learning

Leer Opdrachten ontwerpen voor Blended Learning Leer Opdrachten ontwerpen voor Blended Learning Helder &Wijzer Mijn opdrachten In een kort, blended programma In het kort Voor wie docenten/trainers die blended opdrachten willen leren ontwerpen en ontwikkelen

Nadere informatie

Terugkoppeling monitor subsidieregeling Versterking samenwerking lerarenopleidingen en scholen 2013-2016

Terugkoppeling monitor subsidieregeling Versterking samenwerking lerarenopleidingen en scholen 2013-2016 Terugkoppeling monitor subsidieregeling Versterking samenwerking lerarenopleidingen en scholen 2013-2016 Tussenmeting 2015 Portret samenwerkingsverband P029 Opdrachtgever: ministerie van OCW Utrecht, oktober

Nadere informatie

Fase B. Entree. Leerstijlen. 2013 Stichting Entreprenasium. Versie 0.1: januari 20]3

Fase B. Entree. Leerstijlen. 2013 Stichting Entreprenasium. Versie 0.1: januari 20]3 N W Fase B O Z Entree Leerstijlen Versie 0.1: januari 20]3 2013 Stichting Entreprenasium Inleiding 2 Inleiding 2 Indeling 4 Strategie 6 Leerstijl Ieder mens heeft zijn eigen leerstijl. Deze natuurlijke

Nadere informatie

IT Governance. Studietaak 5

IT Governance. Studietaak 5 IT Governance 5 Open Universiteit faculteit Managementwetenschappen Cursusteam ir. H.B.F. Hofstee, projectleider en auteur Open Universiteit prof. dr. R.J. Kusters, auteur, Open Universiteit Programmaleiding

Nadere informatie

Op weg naar de (academische) opleidingsschool

Op weg naar de (academische) opleidingsschool Discussienota Nationalgeographic.nl Adviescommissie ADEF OidS Mei 2014 1 Inhoudsopgave Inleiding 1. Uitgangspunten Samen Opleiden 2. Ambities van (academische) opleidingsscholen 3. Concept Samen Opleiden

Nadere informatie

Co-makership rond Leven Lang Leren in het hbo. Dr. Harm van Lieshout (redactie)

Co-makership rond Leven Lang Leren in het hbo. Dr. Harm van Lieshout (redactie) Co-makership rond Leven Lang Leren in het hbo Dr. Harm van Lieshout (redactie) Co-makership rond Leven Lang Leren in het hbo Januari 2012 Hanzehogeschool Groningen Colofon Titel Co-makership rond Leven

Nadere informatie

EXIN WORKFORCE READINESS opleider

EXIN WORKFORCE READINESS opleider EXIN WORKFORCE READINESS opleider DE ERVARING LEERT ICT is overal. Het is in het leven verweven geraakt. In een wereld waarin alles steeds sneller verandert, is het lastig te bepalen wat er nodig is om

Nadere informatie

EXIN WORKFORCE READINESS professional

EXIN WORKFORCE READINESS professional EXIN WORKFORCE READINESS professional DE ERVARING LEERT ICT is overal. Het is in het leven verweven geraakt. In een wereld waarin alles steeds sneller verandert, is het lastig te bepalen wat er nodig is

Nadere informatie

Inventarisatie misconcepten economische vakken

Inventarisatie misconcepten economische vakken 17 Inventarisatie misconcepten economische vakken Evaluatie vraaggestuurd project 2009 Aanvrager: Vecon Jos van Kuijk Menno Wester Hans van Gennip Adrie Claassen Frederik Smit Open Universiteit Open Universiteit

Nadere informatie

Managers en REC-vorming ----- GEEN VOORUITGANG ZONDER VOORTREKKERS

Managers en REC-vorming ----- GEEN VOORUITGANG ZONDER VOORTREKKERS @ ----- Managers en REC-vorming ----- AB ZONDER VOORTREKKERS GEEN VOORUITGANG De wereld van de REC-vorming is volop beweging. In 1995 werden de eerste voorstellen gedaan en binnenkort moeten 350 scholen

Nadere informatie

EXIN WORKFORCE READINESS werkgever

EXIN WORKFORCE READINESS werkgever EXIN WORKFORCE READINESS werkgever DE ERVARING LEERT ICT is overal. Het is in het leven verweven geraakt. In een wereld waarin alles steeds sneller verandert, is het lastig te bepalen wat er nodig is om

Nadere informatie

Ondersteuningsomgeving integratie leerlingen met het syndroom van Down in het regulier onderwijs

Ondersteuningsomgeving integratie leerlingen met het syndroom van Down in het regulier onderwijs 12 Ondersteuningsomgeving integratie leerlingen met het syndroom van Down in het regulier onderwijs Evaluatie vraaggestuurd project 2009 Aanvrager: INNOVO, Prooses en Hogeschool Utrecht Seminarium voor

Nadere informatie

Fontys Educational Designer Mindz (FED Mindz) Projectplan. Visie

Fontys Educational Designer Mindz (FED Mindz) Projectplan. Visie Visie We leven in een wereld die sterk veranderlijk is. Er ligt een grote verantwoordelijkheid bij docenten om de nieuwe generaties als competente rebellen klaar te stomen voor een onbekende toekomst waarin

Nadere informatie

Professionalisering van docenten. Gerda Geerdink Studiedag Facta 24 maart 2015 Amersfoort

Professionalisering van docenten. Gerda Geerdink Studiedag Facta 24 maart 2015 Amersfoort Professionalisering van docenten Gerda Geerdink Studiedag Facta 24 maart 2015 Amersfoort Opbouw presentatie Welke docenten hebben we nodig? Professionalisering binnen de HAN Resultaten onderzoek naar vier

Nadere informatie

Leergang Hoger Management

Leergang Hoger Management Leergang Hoger Management Ontwikkelen van leiderschap in het voortgezet onderwijs 1 Een samenwerking tussen Marant Interstudie en Kennisland. 2 De samenwerking tussen Marant Interstudie en Kennisland verbindt

Nadere informatie

middelbaar beroepsonderwijs Brainport regio Eindhoven Onderwijsvisie Onze kijk op onderwijs

middelbaar beroepsonderwijs Brainport regio Eindhoven Onderwijsvisie Onze kijk op onderwijs middelbaar beroepsonderwijs Brainport regio Eindhoven Onderwijsvisie Onze kijk op onderwijs Summa College maart 2013 Inhoudsopgave Hoofdstuk 1: De vijf onderwijspijlers 4 Hoofdstuk 2: De vijf onderwijspijlers

Nadere informatie

Scan Leefkwaliteit op en om bedrijventerreinen : een beknopte reflectie.

Scan Leefkwaliteit op en om bedrijventerreinen : een beknopte reflectie. Kenniscentrum Leefomgeving Scan Leefkwaliteit op en om bedrijventerreinen : een beknopte reflectie. ISSN: 1872-4418-22 Copyright 2013 by Saxion University of Applied Sciences. All rights reserved. No part

Nadere informatie

Terugkoppeling monitor subsidieregeling Versterking samenwerking lerarenopleidingen en scholen 2013-2016

Terugkoppeling monitor subsidieregeling Versterking samenwerking lerarenopleidingen en scholen 2013-2016 Terugkoppeling monitor subsidieregeling Versterking samenwerking lerarenopleidingen en scholen 2013-2016 Beginmeting 2014 Portret samenwerkingsverband P029 Opdrachtgever: ministerie van OCW Utrecht, september

Nadere informatie

Reflectievragen voor het ontwerpen van een traject met werkplekleren

Reflectievragen voor het ontwerpen van een traject met werkplekleren voor het ontwerpen van een traject met werkplekleren Doelstelling Dit instrument is bedoeld voor het management van een opleiding en opleidingsteams. Het reikt reflectievragen aan voor het ontwerpen van

Nadere informatie

NIEUWE SJABLONEN VOOR KLEOS GEBRUIKERSINSTRUCTIE

NIEUWE SJABLONEN VOOR KLEOS GEBRUIKERSINSTRUCTIE NIEUWE SJABLONEN VOOR KLEOS GEBRUIKERSINSTRUCTIE Kleos Postbus 23 7400 GA Deventer T: 0570 67 35 55 F: 0172 46 69 98 E: software@kluwer.nl I: kleos.kluwer.nl/ Hoewel bij deze uitgave de uiterste zorg is

Nadere informatie

Allochtoon talent in uitvoering

Allochtoon talent in uitvoering 7 Allochtoon talent in uitvoering Evaluatie vraaggestuurd project 2009 Aanvrager: ROC Midden-Nederland Jos van Kuijk Menno Wester Hans van Gennip Adrie Claassen Frederik Smit Open Universiteit Open Universiteit

Nadere informatie

2 e Fontys Onderzoekscongres Onderzoek & Onderwijs :

2 e Fontys Onderzoekscongres Onderzoek & Onderwijs : 2 e Fontys Onderzoekscongres Onderzoek & Onderwijs : Onderzoek in de onderwijspraktijk van Fontys Wat doen we? Hoe gaat het? Wat levert het op? KEY NOTE: ANOUKE BAKX & JOS MONTULET Onderzoek binnen de

Nadere informatie

Grafentheorie voor bouwkundigen

Grafentheorie voor bouwkundigen Grafentheorie voor bouwkundigen Grafentheorie voor bouwkundigen A.J. van Zanten Delft University Press CIP-gegevens Koninklijke Bibliotheek, Den Haag Zanten, A.J. van Grafentheorie voor bouwkundigen /

Nadere informatie

Transnational Forces and Corporate Governance Regulation in Postsocialist Europe

Transnational Forces and Corporate Governance Regulation in Postsocialist Europe Transnational Forces and Corporate Governance Regulation in Postsocialist Europe reading committee: prof. dr. B. Greskovits dr. O.H Holman prof. dr. J.E. Keman dr. S. Shields prof. dr. R. Van Tulder Arjan

Nadere informatie

Welkom. TOP-leren. Programma. Wat is Blended learning. Waarom blended learning. Onderdelen blended learning. Mixen (70-20-10) Ontwerpstappen

Welkom. TOP-leren. Programma. Wat is Blended learning. Waarom blended learning. Onderdelen blended learning. Mixen (70-20-10) Ontwerpstappen Mareen van Londen van de Beek Opleidingskundige & e-learningadviseur www.kies-advies.nl Welkom Mareen van Londen Opleidingskundige & (e)learning adviseur Blended learning design Interne adviseur Externe

Nadere informatie

Onderzoeksopdracht Crossmedialab. Titel Blended Learning & Crossmedia

Onderzoeksopdracht Crossmedialab. Titel Blended Learning & Crossmedia Onderzoeksopdracht Crossmedialab Titel Blended Learning & Crossmedia Probleemomgeving De Faculteit Communicatie & Journalistiek (FCJ) van de Hogeschool Utrecht (HU) profileert zich als een instituut waar

Nadere informatie

SYLLABUS CURRICULUM VITAE & DIPLOMA WORKSHOP

SYLLABUS CURRICULUM VITAE & DIPLOMA WORKSHOP 12/10/2012 TRIO SMC SYLLABUS CURRICULUM VITAE & DIPLOMA WORKSHOP Pagina 1 van 10 Verantwoording 2012 Uniformboard te Vianen en 2012 Trio SMC te Almere. Copyright 2012 voor de cursusinhoud Trio SMC te Almere

Nadere informatie

Colofon. Apps, Alles over uitgeven op mobiel en tablet. Dirkjan van Ittersum ISBN: 978-90-79055-10-4

Colofon. Apps, Alles over uitgeven op mobiel en tablet. Dirkjan van Ittersum ISBN: 978-90-79055-10-4 Colofon Titel Apps, Alles over uitgeven op mobiel en tablet Auteur Dirkjan van Ittersum ISBN: 978-90-79055-10-4 Uitgever InCT Postbus 33028 3005 EA Rotterdam www.inct.nl uitgever@inct.nl Vormgeving en

Nadere informatie

Recensie: Wat wij moeten weten over jongeren en hun digitale wereld

Recensie: Wat wij moeten weten over jongeren en hun digitale wereld reageren bijlagen attenderen printversie Recensie: Wat wij moeten weten over jongeren en hun digitale wereld Datum 01/02/2007 Auteur publicatie Guus Wijngaards, Jos Fransen, Pieter Swager (INHOLLAND) Titel

Nadere informatie

21st Century Skills Training

21st Century Skills Training Ontwikkeling van competenties voor de 21 e eeuw - Vernieuwend - Voor werknemers van nu - Met inzet van moderne en digitale technieken - - Integratie van social media - Toekomstgericht - Inleiding De manier

Nadere informatie

Gaan we professionaliseren of aan onderzoek (mee)doen?

Gaan we professionaliseren of aan onderzoek (mee)doen? Gaan we professionaliseren of aan onderzoek (mee)doen? Sanneke Bolhuis emeritus lector Fontys Lerarenopleiding senior onderzoeker Radboudumc zetel praktijkgericht wetenschappelijk onderzoek Stuurgroep

Nadere informatie

FIT-traject onderwijsvernieuwing met ICT en sociale media. draagvlak inspiratie motivatie vernieuwing 21st century skills borging

FIT-traject onderwijsvernieuwing met ICT en sociale media. draagvlak inspiratie motivatie vernieuwing 21st century skills borging FIT-traject onderwijsvernieuwing met ICT en sociale media draagvlak inspiratie motivatie vernieuwing 21st century skills borging Via het Klavertje 4 Model zet u sociale media en ICT breed in Didactische

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Docenten in het hoger onderwijs zijn experts in wát zij doceren, maar niet noodzakelijk in hóe zij dit zouden moeten doen. Dit komt omdat zij vaak weinig tot geen training hebben gehad in het lesgeven.

Nadere informatie

Betekenisvol Leren Onderwijzen in de werkplekleeromgeving

Betekenisvol Leren Onderwijzen in de werkplekleeromgeving Betekenisvol Leren Onderwijzen in de werkplekleeromgeving Kempelonderzoekscentrum Jeannette Geldens, lector Monique van der Heijden, promovenda-docentonderzoeker Herman L. Popeijus, erelector Doelen en

Nadere informatie

Studenten en leerkrachten leren praktijkgericht onderzoek doen. Anje Ros, Lector Leren & Innoveren Anja van Wanrooij, Basisschool Het Mozaïek

Studenten en leerkrachten leren praktijkgericht onderzoek doen. Anje Ros, Lector Leren & Innoveren Anja van Wanrooij, Basisschool Het Mozaïek Studenten en leerkrachten leren praktijkgericht onderzoek doen Anje Ros, Lector Leren & Innoveren Anja van Wanrooij, Basisschool Het Mozaïek Tijdschema Inleiding Anje (15 minuten) Praktijk casus Anja (10

Nadere informatie

Door Pieter Swager, Lectoraat elearning, mei 2006

Door Pieter Swager, Lectoraat elearning, mei 2006 Interview met etutor Jaap Jansen, Docent en coördinator van internationale Master Visual Knowledge Building (VKB) van de School of Communication & Media Rotterdam (Hogeschool INHOLLAND) Door Pieter Swager,

Nadere informatie

Juridische handreiking relatie BIM-protocol en de DNR 2011 (voor adviseurs en opdrachtgevers) prof. mr. dr. M.A.B. Chao-Duivis

Juridische handreiking relatie BIM-protocol en de DNR 2011 (voor adviseurs en opdrachtgevers) prof. mr. dr. M.A.B. Chao-Duivis Juridische handreiking relatie BIM-protocol en de DNR 2011 (voor adviseurs en opdrachtgevers) prof. mr. dr. M.A.B. Chao-Duivis s-gravenhage, 2015 Omslagfoto Het voorbereiden van renovatiewerkzaamheden

Nadere informatie

Open Universiteit Nederland Faculteit Informatica

Open Universiteit Nederland Faculteit Informatica Cursusdeel Blok 1 1 De werking van computersystemen Opbouw van een computersysteem Open Universiteit Nederland Faculteit Informatica Cursusteam dhr. ing. N.P.J.M. Baas, cursusteamleider en auteur dhr.

Nadere informatie

Presenteer je eigen onderzoek op de Mbo Onderzoeksdag op 12 november 2015!

Presenteer je eigen onderzoek op de Mbo Onderzoeksdag op 12 november 2015! Voorstellen voor onderzoekspresentaties Mbo Onderzoeksdag Presenteer je eigen onderzoek op de Mbo Onderzoeksdag op 12 november 2015! Indienen van een voorstel kan tot en met 15 mei 2015 via e-mailadres:

Nadere informatie

Op weg naar betekenisvol onderwijs en onderzoekend en actief leren.

Op weg naar betekenisvol onderwijs en onderzoekend en actief leren. Basisschool De Buitenburcht Op weg naar betekenisvol onderwijs en onderzoekend en actief leren. Dit is de beknopte versie van het schoolplan 2015-2019 van PCB de Buitenburcht in Almere. In het schoolplan

Nadere informatie

SWPBS en HGW in curriculum lerarenopleiding

SWPBS en HGW in curriculum lerarenopleiding SWPBS en HGW in curriculum lerarenopleiding Inleiding Het LEOZ (Landelijk Expertisecentrum Onderwijs en Zorg) is een samenwerkingsproject van: Fontys Hogescholen, Opleidingscentrum Speciale Onderwijszorg,

Nadere informatie

Strategisch HRM in het voortgezet onderwijs. Peter Leisink

Strategisch HRM in het voortgezet onderwijs. Peter Leisink Strategisch HRM in het voortgezet onderwijs Peter Leisink Opzet van deze leergang Introductie Strategisch HRM in het voortgezet onderwijs: inhoudelijke verkenning Programma en docenten leergang strategisch

Nadere informatie

Dynamic and Stochastic Planning Problems with Online Decision Making A Novel Class of Models. Maria Lucia Arnoldina Gerarda Cremers

Dynamic and Stochastic Planning Problems with Online Decision Making A Novel Class of Models. Maria Lucia Arnoldina Gerarda Cremers Dynamic and Stochastic Planning Problems with Online Decision Making A Novel Class of Models Maria Lucia Arnoldina Gerarda Cremers Publisher: University of Groningen Groningen The Netherlands Printed by:

Nadere informatie

Doorkijkjes W&T in de Pabo

Doorkijkjes W&T in de Pabo Doorkijkjes W&T in de Pabo Pabo Hogeschool Rotterdam mei 2015 Algemeen De pabo van de Hogeschool van Rotterdam kent een voltijd, deeltijd en een academische variant en verzorgt daarmee onderwijs voor circa

Nadere informatie

Overzicht curriculum VU

Overzicht curriculum VU Overzicht curriculum VU Opbouw van de opleiding Ter realisatie van de gedefinieerde eindkwalificaties biedt de VU een daarbij passend samenhangend onderwijsprogramma aan. Het onderwijsprogramma bestaat

Nadere informatie

Hbo tweedegraadslerarenopleiding

Hbo tweedegraadslerarenopleiding Hbo tweedegraadslerarenopleiding Verkort traject www.saxionnext.nl Inhoudsopgave Inleiding 3 Een bijzondere opleiding 4 Opbouw 5 Toelating en inschrijving 7 Beste student, Je hebt een afgeronde hbo- of

Nadere informatie

Opleidingsprogramma DoenDenken

Opleidingsprogramma DoenDenken 15-10-2015 Opleidingsprogramma DoenDenken Inleiding Het opleidingsprogramma DoenDenken is gericht op medewerkers die leren en innoveren in hun organisatie belangrijk vinden en zich daar zelf actief voor

Nadere informatie

Gedifferentieerde leertrajecten

Gedifferentieerde leertrajecten Studiedag: Het volwassenenonderwijs en levenslang leren: een krachtige synergie VERSLAG WORKSHOP PCA / 4 februari 2015 Gedifferentieerde leertrajecten Dit verslag is een beknopte weergave van de gevoerde

Nadere informatie

Kwaliteit van toetsing onder de loep. kwaliteitszorg rondom toetsing 6 februari 2014

Kwaliteit van toetsing onder de loep. kwaliteitszorg rondom toetsing 6 februari 2014 Kwaliteit van toetsing onder de loep kwaliteitszorg rondom toetsing 6 februari 2014 Ochtendprogramma inleiding op methodiek werken aan methodiek terugkoppelen opbrengsten presentatie opzet vervolgonderzoek

Nadere informatie

Dossier Mediacoach 2015

Dossier Mediacoach 2015 Dossier Mediacoach 2015 Mediacoach is een opleiding voor professionelen die werken met jongeren en/of volwassenen en die mediawijsheid willen integreren in hun eigen beroepspraktijk. Mediawijsheid is onontbeerlijk

Nadere informatie

Bantopa (Samen)werken aan Samenwerken

Bantopa (Samen)werken aan Samenwerken Bantopa (Samen)werken aan Samenwerken Masterclass - Alliantievaardigheden Een praktische leidraad voor toekomstige alliantiemanagers Samenwerken als Kerncompetentie De complexiteit van producten, processen

Nadere informatie

CONVENANT OPLEIDING LERAARPLUS

CONVENANT OPLEIDING LERAARPLUS CONVENANT OPLEIDING LERAARPLUS Onderwijsstichting Arcade (openbaar primair onderwijs Coevorden Hardenberg) Openbaar primair onderwijs gemeente Emmen Stenden Hogeschool (PABO Emmen) 1 INHOUDSOPGAVE PREAMBULE...3

Nadere informatie

SYLLABUS SECURITY AWARENESS WORKSHOP Personeel

SYLLABUS SECURITY AWARENESS WORKSHOP Personeel 3/10/2012 TRIO SMC SYLLABUS SECURITY AWARENESS WORKSHOP Personeel Pagina 1 van 9 Verantwoording 2012 Uniformboard te Vianen en 2012 Trio SMC te Almere. Copyright 2012 voor de cursusinhoud Trio SMC te Almere

Nadere informatie

Nieuwe didactiek vwo 2 en 3 Connect College: resultaten van een onderzoek. Prof. dr. Perry den Brok

Nieuwe didactiek vwo 2 en 3 Connect College: resultaten van een onderzoek. Prof. dr. Perry den Brok Nieuwe didactiek vwo 2 en 3 Connect College: resultaten van een onderzoek Prof. dr. Perry den Brok Betrokkenen Connect College (opdrachtgever) Kennisnet (subsidie onderzoek) Technische Universiteit Eindhoven

Nadere informatie

12 merken, 13 ongelukken

12 merken, 13 ongelukken 12 merken, 13 ongelukken Karel Jan Alsem & Robbert Klein Koerkamp Eerste druk Noordhoff Uitgevers Groningen/Houten Ontwerp omslag: G2K Designers, Groningen/Amsterdam Aan de totstandkoming van deze uitgave

Nadere informatie

ONDERWIJS EN INNOVATIE OP DE LINDERTE

ONDERWIJS EN INNOVATIE OP DE LINDERTE ONDERWIJS EN INNOVATIE OP DE LINDERTE Onderwijs zoals we dat vroeger kenden, bestaat al lang niet meer. Niet dat er toen slecht onderwijs was, maar de huidige maatschappij vraagt meer van de leerlingen

Nadere informatie

Basisstudie in het boekhouden

Basisstudie in het boekhouden OPGAVEN Basisstudie in het boekhouden M.H.A.F. van Summeren, P. Kuppen, E. Rijswijk Zevende druk Basisstudie in het boekhouden Opgavenboek Opgavenboek Basisstudie in het boekhouden M.H.A.F. van Summeren

Nadere informatie

spoorzoeken en wegwijzen

spoorzoeken en wegwijzen spoorzoeken en wegwijzen OVERZICHT OPLEIDINGEN OPBRENGSTGERICHT LEIDERSCHAP Opbrengstgericht leiderschap Opbrengstgericht werken en opbrengstgericht leiderschap zijn termen die de afgelopen jaren veelvuldig

Nadere informatie

Een onderzoek naar de kwaliteit van de opleidingsschool

Een onderzoek naar de kwaliteit van de opleidingsschool Werkplekleren Werkplekleren: het han Een onderzoek naar de kwaliteit van de opleidingsschool Miranda Timmermans en Bas van Lanen Beide auteurs zijn verbonden aan de Hogeschool Arnhem en Nijmegen, Faculteit

Nadere informatie

Evaluatierapport Terugkomdagen 2014 Nationale Opleiding MediaCoach Februari 2015 www.nomc.nl

Evaluatierapport Terugkomdagen 2014 Nationale Opleiding MediaCoach Februari 2015 www.nomc.nl Evaluatierapport Terugkomdagen 2014 Nationale Opleiding MediaCoach Februari 2015 www.nomc.nl De terugkomdagen Najaar 2014 van de Nationale Opleiding MediaCoach werden als goed en zelfs uitstekend beoordeeld,

Nadere informatie

Kansen Monitor. Hier komt de naam van uw bedrijf. en hier de foto of logo van uw bedrijf

Kansen Monitor. Hier komt de naam van uw bedrijf. en hier de foto of logo van uw bedrijf Kansen Monitor Hier komt de naam van uw bedrijf en hier de foto of logo van uw bedrijf Het copyright van dit document berust bij De Keizer Kennismakelaar s Graveland NL All rights reserved. Neither the

Nadere informatie

Algemene informatie afstudeerfase

Algemene informatie afstudeerfase De Haagse Hogeschool Faculteit voor gezondheid, voeding en sport Opleiding HBO-Verpleegkunde - Afstudeerfase Algemene informatie afstudeerfase 1 Inhoudsopgave 1 Algemene informatie afstuderen... 3 2 Proeve

Nadere informatie

Het belang van gespreid leiderschap voor innovatief gedrag Een casus van Praktijkgericht Wetenschappelijk Onderzoek (PWO): Hoe pak je dit aan?

Het belang van gespreid leiderschap voor innovatief gedrag Een casus van Praktijkgericht Wetenschappelijk Onderzoek (PWO): Hoe pak je dit aan? Het belang van gespreid leiderschap voor innovatief gedrag Een casus van Praktijkgericht Wetenschappelijk Onderzoek (PWO): Hoe pak je dit aan? Dr. Arnoud Evers Overzicht presentatie Wetenschap en praktijk

Nadere informatie

Lectoraat natuurbeleving en ontwikkeling kind

Lectoraat natuurbeleving en ontwikkeling kind Lectoraat natuurbeleving & ontwikkeling kind 1 Aanleiding Als kinderen van vijf tot twaalf jaar hun speelplek mogen kiezen, gaat de voorkeur voornamelijk uit naar braakliggende terreinen. Daarbij kijken

Nadere informatie

De basis van het Boekhouden

De basis van het Boekhouden De basis van het Boekhouden Werkboek Niveau 3 BKB/elementair boekhouden Hans Dijkink de basis van het boekhouden Niveau 3 BKB/elementair boekhouden Werkboek Hans Dijkink Noordhoff Uitgevers Groningen/Houten

Nadere informatie

Gezondheid, Welzijn & Technologie

Gezondheid, Welzijn & Technologie Kenniscentrum Gezondheid, Welzijn & Technologie Wmo werkplaats Twente, fase 2 Praktijk 2: Bundeling van diensten op het gebied van welzijn, informele zorg en formele zorg Toegang tot de Wmo Evaluatierapport

Nadere informatie

BASISCOMPETENTIES VOOR FACILITATOREN

BASISCOMPETENTIES VOOR FACILITATOREN BASISCOMPETENTIES VOOR FACILITATOREN ACHTERGROND De International Association of Facilitators (IAF) is een internationale organisatie met als doel om de kunst en de praktijk van het professioneel faciliteren

Nadere informatie

De specifieke lerarenopleiding

De specifieke lerarenopleiding geëngageerd onderzoekend communicatief talent ontwikkelend vakdeskundig leerling gericht samenwerkend De specifieke lerarenopleiding dynamisch leergierig master Jij bent... inspirerend creatief toekomstgericht

Nadere informatie

Coördinator Wetenschap en Techniek

Coördinator Wetenschap en Techniek Coördinator Wetenschap en Techniek De post-hbo opleiding Coördinator Wetenschap en Techniek heeft tot doel leraren en middenkaderfunctionarissen toe te rusten met inzichten en vaardigheden op het gebied

Nadere informatie

Belastingwetgeving 2015

Belastingwetgeving 2015 Belastingwetgeving 2015 Opgaven Niveau 5 MBA Peter Dekker RA Ludie van Slobbe RA Uitgeverij Educatief Belastingwetgeving Opgaven Niveau 5 MBA Peter Dekker RA Ludie van Slobbe RA Eerste druk Uitgeverij

Nadere informatie

De Gespecialiseerde Professional

De Gespecialiseerde Professional Top Talent Programma Excellentietraject: Facility Management F-MEX De Gespecialiseerde Professional Academie: HBS Saxion University of Applied Science Auteur: Benedicte de Vries Datum: 13-07-2015 1 Programma:

Nadere informatie

Zontrainingen Specialist in trainingen voor de kinderopvang. Zontrainingen Het beste bieden aan kinderen, ouders en collega s in de kinderopvang

Zontrainingen Specialist in trainingen voor de kinderopvang. Zontrainingen Het beste bieden aan kinderen, ouders en collega s in de kinderopvang Zontrainingen Specialist in trainingen voor de kinderopvang Zontrainingen Het beste bieden aan kinderen, ouders en collega s in de kinderopvang Inhoud Pagina 1. Inleiding 3 2. Over zontrainingen 3 3. Over

Nadere informatie

Een flexibele deeltijdopleiding die inspeelt op de actualiteit van het sociaal werk

Een flexibele deeltijdopleiding die inspeelt op de actualiteit van het sociaal werk Een flexibele deeltijdopleiding die inspeelt op de actualiteit van het sociaal werk Inhoud 1. Heldere onderwijsvisie 2. Opleiden op maat 3. Online leren 4. Samen verantwoordelijk 5. Modulaire opleiding

Nadere informatie

Evaluatierapport Nationale Opleiding MediaCoach 2015

Evaluatierapport Nationale Opleiding MediaCoach 2015 Evaluatierapport Nationale Opleiding MediaCoach 2015 www.nomc.nl De Nationale Opleiding MediaCoach wordt uitstekend en goed beoordeeld, door enthousiaste en kundige docenten, de link met de praktijk, prettig

Nadere informatie

Portfolio. Gerrit Fronik. Inhoudsopgave. 1 Uitgangspunten. 1.1 Basisprincipe 17. 1.2 Basisprincipe 19

Portfolio. Gerrit Fronik. Inhoudsopgave. 1 Uitgangspunten. 1.1 Basisprincipe 17. 1.2 Basisprincipe 19 Portfolio Gerrit Fronik Inhoudsopgave 1 Uitgangspunten 1.1 Basisprincipe 17 1.2 Basisprincipe 19 2 Dat rapporteren kan zijn 3 Portfolio 1.3 Naast cognitieve doelen is er veel aandacht voor opvoedingsdoelen

Nadere informatie

HET NIEUWE WERKEN IN RELATIE TOT PERSOONLIJKE DRIJFVEREN VAN MEDEWERKERS. Onderzoek door TNO in samenwerking met Profile Dynamics

HET NIEUWE WERKEN IN RELATIE TOT PERSOONLIJKE DRIJFVEREN VAN MEDEWERKERS. Onderzoek door TNO in samenwerking met Profile Dynamics HET NIEUWE WERKEN IN RELATIE TOT PERSOONLIJKE DRIJFVEREN VAN MEDEWERKERS Onderzoek door TNO in samenwerking met Profile Dynamics 1 Inleiding Veel organisaties hebben de afgelopen jaren geïnvesteerd in

Nadere informatie

Basisvaardigheden rekenen voor de pabo

Basisvaardigheden rekenen voor de pabo Basisvaardigheden rekenen voor de pabo Basisvaardigheden rekenen voor de pabo Ed de Moor Willem Uittenbogaard Sieb Kemme eindredactie Noordhoff Uitgevers Groningen Houten Eventuele op- en aanmerkingen

Nadere informatie

master leraar voortgezet onderwijs

master leraar voortgezet onderwijs DEEL JE KENNIS! master leraar voortgezet onderwijs JOUW PROGRAMMA IN EEN NOTENDOP De master Leraar voortgezet onderwijs van de VU is een eenjarige master (voltijd*) waarin je een eerstegraads onderwijsbevoegdheid

Nadere informatie

De curriculum van de masteropleiding PM MBO kan op verschillende niveau s bekeken worden:

De curriculum van de masteropleiding PM MBO kan op verschillende niveau s bekeken worden: Marco Snoek over de masteropleiding en de rollen van de LD Docenten De curriculum van de masteropleiding PM MBO kan op verschillende niveau s bekeken worden: Het intended curriculum : welke doelen worden

Nadere informatie

ICLON Powerpoint sjabloon

ICLON Powerpoint sjabloon ICLON Powerpoint sjabloon Een voorbeeld van een ICLON presentatie Piet Presentator & Co Copresentator (ICLON) Coby Collega (Leiden University) Max Medewerker (Instituut voor Cooperatie) [Congresnaam, Plaats,

Nadere informatie

Accent en de opleidingsschool Versie maart 2013. ACCENT en de opleidingsschool

Accent en de opleidingsschool Versie maart 2013. ACCENT en de opleidingsschool 1 ACCENT en de opleidingsschool Visie op opleiden Accentscholen staan midden in een dynamische samenleving. Van de medewerkers in de scholen wordt verwacht dat ze blijvend inzetbaar zijn. Accent voert

Nadere informatie

De student kan vanuit een eigen idee en artistieke visie een concept ontwikkelen voor een ontwerp en dat concept tot realisatie brengen.

De student kan vanuit een eigen idee en artistieke visie een concept ontwikkelen voor een ontwerp en dat concept tot realisatie brengen. Competentie 1: Creërend vermogen De student kan vanuit een eigen idee en artistieke visie een concept ontwikkelen voor een ontwerp en dat concept tot realisatie brengen. Concepten voor een ontwerp te ontwikkelen

Nadere informatie

STRATEGISCH PLAN 20152020. Excellent onderwijs voor een innovatieve regio

STRATEGISCH PLAN 20152020. Excellent onderwijs voor een innovatieve regio STRATEGISCH PLAN 20152020 Excellent onderwijs voor een innovatieve regio introductie Met meer dan 10.000 studenten en ruim 800 medewerkers zijn we het grootste opleidingencentrum voor beroepsonderwijs

Nadere informatie

Scrum@school - Technasium Noord 2016

Scrum@school - Technasium Noord 2016 Scrum@school - Technasium Noord 2016 Veranderingen door Scrum@school Onderzoekje onder 16 docenten bij afsluiting basistraining. -4-3 -2-1 0 +1 +2 +3 +4 1. Werkplezier leerlingen XXXX XXX XXXXXXXX X 2.

Nadere informatie

Competentieprofiel voor coaches

Competentieprofiel voor coaches Competentieprofiel voor coaches I. Visie op coaching Kwaliteit in coaching wordt in hoge mate bepaald door de bijdrage die de coach biedt aan: 1. Het leerproces van de klant in relatie tot diens werkcontext.

Nadere informatie

Deze nieuwsbrief is bestemd voor de professionals jonge kind van de Utrechtse basisscholen, peutercentra en kinderdagverblijven.

Deze nieuwsbrief is bestemd voor de professionals jonge kind van de Utrechtse basisscholen, peutercentra en kinderdagverblijven. Deze nieuwsbrief is bestemd voor de professionals jonge kind van de Utrechtse basisscholen, peutercentra en kinderdagverblijven. Colofon Het project Nu voor later is een gezamenlijk project van schoolbesturen

Nadere informatie

evaluatie, monitoring, tevr effectonderzoek en datave

evaluatie, monitoring, tevr effectonderzoek en datave ijs arbeid dat a zorg onderwijs zekerheid t enschap rg welzijn obilit eit n beleids- Het ITSmaakt deel uit van de Radboud Universiteit Nijmegen evaluatie, monitoring, tevr effectonderzoek en datave CE

Nadere informatie

ALGEMEEN PROJECT RAPPORT

ALGEMEEN PROJECT RAPPORT Evaluatie EVALUATION rapport RAPPORT SENDI PROJECT project ALGEMEEN PROJECT RAPPORT This report contains the evaluation analysis of the filled out questionnaire about the Kick off meeting in Granada Dit

Nadere informatie

Workspace Design Onderzoeksopzet voor SOZAWE

Workspace Design Onderzoeksopzet voor SOZAWE Workspace Design Onderzoeksopzet voor SOZAWE Datum: 16 december 2010 Ir. Jan Gerard Hoendervanger Docent-onderzoeker Lectoraat Vastgoed Kenniscentrum Gebiedsontwikkeling NoorderRuimte Hanzehogeschool Groningen

Nadere informatie

Instituut voor Sociale Opleidingen

Instituut voor Sociale Opleidingen Instituut voor Sociale Opleidingen Naar een nieuwe opleiding Social Work In september 2016 start Hogeschool Rotterdam met de nieuwe opleiding Social Work. Dit betekent dat eerstejaars studenten (die in

Nadere informatie

projectplan professionaliseringstraject Technisch College Velsen Samenwerkingsverband VO Zuid-Kennemerland 2014-2016

projectplan professionaliseringstraject Technisch College Velsen Samenwerkingsverband VO Zuid-Kennemerland 2014-2016 projectplan professionaliseringstraject Technisch College Velsen Samenwerkingsverband VO Zuid-Kennemerland 2014-2016 Doelstellingen professionaliseringstraject Het SWV heeft als doelstellingen voor het

Nadere informatie

Succesvol innoveren met het Co-Creatie-Wiel

Succesvol innoveren met het Co-Creatie-Wiel Unieke serie Workshops Succesvol innoveren met het Co-Creatie-Wiel Met de ontwerper van het Wiel dr. Corry Ehlen en trainer/coach Mirjam van Zweeden Succesvol innoveren! Een hele uitdaging! In de praktijk

Nadere informatie

Partnerschap. en scholen werken op basis van een gezamenlijke verantwoordelijkheid samen met studenten aan hun ontwikkeling tot professional.

Partnerschap. en scholen werken op basis van een gezamenlijke verantwoordelijkheid samen met studenten aan hun ontwikkeling tot professional. Sinds een tiental jaren hebben we opleidingsvormen ontwikkeld die recht doen aan zowel vakbekwaamheid als praktijkkennis van aanstaande leraren. In toenemende mate doen we dat op basis van opleiden in

Nadere informatie