Is John Maynard Keynes opnieuw onze redder in tijden van crisis?

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Is John Maynard Keynes opnieuw onze redder in tijden van crisis?"

Transcriptie

1 Is John Maynard Keynes opnieuw onze redder in tijden van crisis? Samenvatting: John Maynard Keynes wordt gezien als de grootste econoom van de twintigste eeuw en verantwoordelijk voor de ideeën achter de oplossing van de grote depressie in de jaren dertig. Zijn revolutionaire theorie over het anti-cyclische begrotingsbeleid werd in veel westerse landen gebruikt tot de jaren zeventig van de vorige eeuw. Doordat overheden niet tot bezuinigingen in tijden van voorspoed kwamen, liepen de overheidsschulden op en werden zijn ideeën afgedankt en werd er overgegaan op het monetaristische beleid van Milton Friedman. Daarmee zijn Keynes' ideeën in theorie nog niet slecht gebleken, maar blijkt in de praktijk het westerse politieke systeem ongeschikt voor Keynes. Door het huidige politieke systeem zijn partijen niet meer gefocust op het landsbelang, maar op electoraal gewin bij de volgende verkiezingen. Ook is er geen ruimte meer voor het uitdragen van een toekomstvisie door het korte regeringstermijn en de coalitievormingen. Het wordt tijd voor een hervormd politiek systeem, waarin partijen weer vanuit landsbelang gaan regeren en een visie gaan ontwikkelen. De organisatie Urgenda heeft zo'n toekomstvisie. Meng deze toekomstvisie met een hervormd politiek systeem en de anti-cyclische begrotingspolitiek van John Maynard Keynes en de economische meester uit de twintigste eeuw zal ons wederom uit de crisis helpen. Aaron Tom, maart 2014

2 Is John Maynard Keynes opnieuw onze redder in tijden van crisis? "The difficulty lies, not in the new ideas, but in escaping from the old ones, which ramify, for those brought up as most of us have been, into every corner of our minds." (Keynes, 1936) Inleiding Crisis, crisis, crisis en nog eens crisis. Er gaat geen dag voorbij zonder het woord ergens tegen te komen. Het financiële systeem heeft gefaald en waar de eerste jaren van de crisis vooral gebruikt zijn om de schuldigen te benoemen, wordt het nu tijd om naar oplossingen te zoeken. Een erg interessante en relevante discussie is die over de grote econoom Keynes. Kan hij ons wederom uit de crisis helpen? Zijn zijn ideeën nog wel geschikt in het huidige politieke landschap en wat moeten wij volgens Keynes nu doen om uit de crisis te komen? John Maynard Keynes John Maynard Keynes was een Brits econoom die leefde tussen 1883 en Hij is de bedenker van de Keynesiaanse theorie en de grondlegger van het keynesianisme, wat ook wel de anticyclische begrotingspolitiek wordt genoemd. Keynes werkte als ambtenaar bij het Britse ministerie van financiën toen hij deelnam aan de vredesconferentie in Versailles, Uit protest verliet hij de conferentie omdat hij van mening was dat de conferentie er niet op gericht was de Europese economie te bevorderen maar als wraakactie tegen Duitsland. Zijn voorspelling dat hierdoor de Duitse economie vernietigd zou worden kwam uit in de vorm van een hyperinflatie en het uitbreken van de tweede wereldoorlog. Keynes kwam in 1936 met zijn boek General Theory of Employment, Interest and Money. Dit boek was grotendeels geïnspireerd op de grote depressie van de jaren dertig. Het boek wordt gezien als het boek met de grootste invloed op economisch vlak in de twintigste eeuw en introduceerde de anticyclische begrotingspolitiek. Veel Westerse landen hebben tussen de jaren dertig en zeventig vastgehouden aan de economische ideeën van Keynes. (economische-begrippen.nl) Economische ideeën van Keynes Keynes belangrijkste economische ideeën verwoordt hij in zijn boek The General Theory of Employment, Interest and Money. The object of such a title is to contrast the character of my arguments and conclusions with those of the classical theory of the subject, upon which I was brought up and which dominates the economic thought both practical and theoretical, of the governing and academic classes of this generation, as it has for a hundred years past. (Keynes, 1936) Keynes stelt dat hij met zijn ideeën lijnrecht tegenover de ideeën van de klassieke economen staan. De klassieke econoom is een term bedacht door Karl Marx om economen als David Ricardo en Adam Smith aan te duiden, die ervan uitgaan dat de vrije markt zich ten allen tijde zelf reguleert. (Keynes, 1936) 1

3 Zo stelt Adam Smith bijvoorbeeld in zijn boek The Wealth of Nations, dat de onzichtbare hand alles vanzelf regelt. Eigenbelang en hebzucht zouden ervoor zorgen dat de beste producten er komen tegen de beste prijzen en dat op die manier de vrije markt optimaal zal functioneren. Keynes gaat daar tegenin. Keynes stelt dat het systeem van Adam Smith alleen zou werken wanneer de mens wandelende rekenmachines zijn en dus altijd perfecte kosten en batenanalyses zouden maken. Dat is niet het geval, mensen handelen vaak naar de emotie in plaats van naar het verstand die tegen het eigenbelang in gaan. Het is dan ook de reden waarom Keynes het niet eens is met de automatische werking van de vrije markt. Keynes pleit juist voor invloed van de overheid op de economie, zoals bijvoorbeeld het tegengaan van werkloosheid. (Valkenburg, 2013) Naast zijn ideeën over de benodigde overheidsinvloed is Keynes het bekendst om zijn counter-cyclical demand management policy. Keynes was van mening dat overheden juist moeten investeren in de economie wanneer er sprake is van een economische crisis of terugval en er bezuinigd moet worden in tijden van economische voorspoed. (www.bized.com, 2012) Tijdens de grote depressie van de jaren dertig wilde president Roosevelt de Amerikaanse overheidsuitgaven beperkt houden. Na in 1934 een gesprek te hebben gevoerd met Keynes om de overheidsuitgaven juist in crisistijd op te voeren, was Roosevelt nog niet om. Het duurde tot 1938 voordat Roosevelt het verhogen van de overheidsuitgaven als remedie ging zien tegen de grote depressie. Het effect was duidelijk zichtbaar na de tweede wereldoorlog: In twintig jaar tijd steeg het uitgavenpatroon van de Amerikaanse overheid van 3% naar 30% van het BNP en daalde de werkloosheid van 14% naar 2%, Maar daarmee was de grote depressie wel voorbij. (utexas.edu) (en.wikipedia) Maar, zijn Keynes ideeën niet gedateerd? Zijn Keynes economische ideeën nog steeds voldoende om de huidige crisis op te lossen? Moet er nu geïnvesteerd worden of moeten de overheidsuitgaven binnen de perken blijven? De overheid geeft nog steeds te veel geld uit. Mede door de crisis zijn de overheidsfinanciën volledig uit de pan gerezen: de staatsschuld bedraagt al ruim 400 miljard euro. Omgerekend heeft elke kapper, buschauffeur, slager, elke werkende Nederlander, een schuld van euro. Bij elke baby ligt een rekening van euro in de wieg. En zonder dat we ook maar iets afbetalen kost die schuld ons dik 10 miljard per jaar aan rente; Twee keer zoveel als naar politie gaat. De VVD wil daarom orde op zaken stellen in het huishoudboekje van de staat. Dat vraagt in ieder geval om bezuinigingen van 24 miljard euro. Alleen zo maken we Nederland financieel gezond en kunnen we weer investeren waar het nodig is. (VVD, 2014) Het partijprogramma van Nederlands grootste partij op dit moment geeft blijk van weinig vertrouwen in Keynes anticyclische begrotingsbeleid. De VVD wil juist in de crisis bezuinigen om de hoge rentekosten te vermijden en de overheidsfinanciën op orde te hebben, iets wat meer te rijmen valt met het strikte monetaristische beleid van Milton Friedman. De PvdA, die samen met VVD het kabinet vormt stelt het volgende in hun partijprogramma: Om de crisis te bestrijden wil de PvdA de economie versterken. Met garanties, fiscale maatregelen en nieuwe fondsen brengen we de vermogens van pensioenfondsen, woningbouwcorporaties en particulieren weer in beweging. Zo kunnen we de kredietverlening ondersteunen, extra investeren in onderwijs en duurzame energie, de 2

4 woningmarkt en de bouw een extra zet geven en de investeringen van bedrijven stimuleren. Op die manier wordt de economie aangejaagd en de werkloosheid bestreden. Dat was en blijft de hoofdinzet van de PvdA. (PvdA, 2014) Uit het partijprogramma van de PvdA blijkt dus dat de PvdA de theorieën van Keynes wil gebruiken om Nederland uit de crisis te halen. De PvdA pleit voor investeringen in de economie om daarmee recessies te voorkomen en de economie goed draaiende te houden. Uiteraard zal hierdoor het begrotingstekort van de overheid wel toenemen, maar dat neemt de PvdA voor lief, immers: Door de investeringen komen wij vanzelf weer in een hoogconjunctuur terecht en Keynes stelt dat er bezuinigd dient te worden in tijden van hoogconjunctuur. Maar is dat wel verstandig? Want wanneer is de economie sterk genoeg om te bezuinigen? De ideeën van Keynes zijn in de jaren 70 juist op dit punt afgedankt. Overheden waren het vooral eens met het eerste gedeelte van Keynes theorieën: investeren. Wanneer er bezuinigd moest worden werd dat niet gedaan, vaak vanuit het politieke motief dat bezuinigen stemmen kost. Dit leidde tot enorme overheidsschulden en de overstap op de monetaristische ideeën van Friedman. Dus niet zozeer omdat de theorieën van Keynes niet goed waren, maar omdat het politieke systeem er voor kon zorgen dat wanneer politici vanuit landsbelang zouden handelen (bezuinigen), dit electoraal nadelig zou uitpakken waardoor er juist niet uit landsbelang werd gehandeld. Politieke systeem En daarmee is voor mij het grootste probleem van de huidige crisis aangekaart: Het politieke systeem. Op dit moment heeft Nederland sinds 2002 al zes kabinetten gehad, wat inhoudt dat gemiddeld elke twee jaar nieuwe visies, nieuwe beleidsmakers en een nieuw beleid worden geïntroduceerd. Daarnaast is elk beleid ook nog eens een mengelmoes van compromissen tussen meerdere partijen, waardoor er bijna geen sprake meer kan zijn van een heldere visie op de toekomst. Op dit moment heeft een partij in Nederland niets aan een toekomstvisie voor Nederland: Het gemiddelde kabinet zit ten slotte maar twee jaar en er is daardoor helemaal geen tijd voor de uitvoering. De politiek is veranderd van het optimaal besturen van het land, het volk vertegenwoordigen en beslissingen nemen vanuit landsbelang, naar korte termijn regeren zodat er bij de volgende verkiezingen wederom veel zetels worden behaald. Belangrijk voor ons land is op dit moment niet meer de vraag welke visie wij moeten nastreven, maar het überhaupt komen tot een visie. Visie Bij de landelijke verkiezingen in 2012 stemde ik op de VVD. Immers, het rechts-economisch beleid spreekt mij aan. Maar net als bij alle andere partijen ontbreekt het ook bij de VVD aan een duidelijke, helder gecommuniceerde visie. Het lukt me niet om de VVD te associëren met een toekomstbeeld. In mijn zoek naar een duidelijk toekomstbeleid op het internet, kwam ik terecht bij de organisatie Urgenda, die een helder toekomstbeeld hebben geschetst. Urgenda heeft in hun visie beschreven hoe Nederland er in 2050 uit zou moeten zien onder de noemer 'Samen, sneller, duurzaam'. Zo schetst urgenda bijvoorbeeld: Nieuwe economie In onze nieuwe schone economie van 2050 maken we alleen nog gebruik van zonne- en 3

5 windenergie, aardwarmte en bepaalde soorten biobrandstof. Afval vormt de grondstof voor nieuwe producten en onze economie is 'biobased' wat wil zeggen dat we geen aardolie meer gebruiken maar 'groene grondstoffen'. Ook is in 2050 in Nederland een nieuwe maaken kennisindustrie ontstaan en zijn er overal combinaties van wonen, leren en werken. Mensen organiseren sommige aspecten van het leven in de vorm van kleinere verbanden. In gemeenschappen en coöperaties wekken bewoners energie op, verbouwen ze voedsel of regelen ze samen de zorg voor de oude dag." (Urgenda, 2014) Normaal gesproken sta ik erg sceptisch tegenover alle duurzame, groene politieke plannen die er bestaan, maar ik ben erg onder de indruk geraakt van deze heldere visie. De visie van Urgenda is duidelijk en in staat om te inspireren en alle neuzen dezelfde kant op te krijgen. Ik durf te stellen dat Nederland er economisch en maatschappelijk op vooruit zou gaan wanneer er tot 2050 aan de hand van deze visie geregeerd zou worden in Nederland. Het hoeft niet eens de beste visie te zijn, maar het is een heldere visie, wat een verademing is ten opzichte van het huidige politieke systeem. Terug naar Keynes Koppel de visie van Urgenda aan de theorieën van Keynes en we krijgen een duidelijk beleid: Nu, ten tijden van crisis, investeren in duurzame economie en op dit gebied wereldwijd de voorloper worden. Wanneer we voorloper zijn op dit gebied en andere landen ook geïnteresseerd zijn in onze visie, verwacht ik economische voorspoed, een ideale periode om te bezuinigen, uiteraard zoals John Maynard Keynes stelt in zijn boek The General Theory of Employment, Interest and Money. De benodigde ingrediënten? Politieke lef, een veranderd politiek systeem en een partij met charisma, dat inspireert en die vasthoudt aan hun visie en niet schroomt op impopulaire maatregelen te nemen vanuit landsbelang. Alleen dat zal een succesvolle terugkeer van Keynes mogelijk maken en dan zal hij opnieuw onze redder worden in crisistijd. 4

6 Bronvermelding (2012). Opgeroepen op maart 13, 2014, van economische-begrippen.nl. (sd). Opgeroepen op Maart 11, 2014, van economische begrippen: en.wikipedia. (sd). Opgeroepen op maart 13, 2014, van Keynes, J. M. (1936). The General Theory of Employment, Interest and Money. PvdA. (2014, maart 23). Opgehaald van Urgenda. (2014). Opgeroepen op maart 26, 2014, van utexas.edu. (sd). Opgeroepen op maart 13, 2014, van https://webspace.utexas.edu/hcleaver/www/304l/304lrise.html Valkenburg, S. (2013, maart). Opgeroepen op maart 13, 2014, van filosofie.nl: VVD. (2014, maart 23). Opgehaald van vvd.nl: 5

De economische wereldcrisis

De economische wereldcrisis De economische wereldcrisis (9.2) Onderzoeksvraag: Wat waren de oorzaken van de economische wereldcrisis van 1929 en waarom duurde die crisis zo lang? Kenmerkend aspect: De crisis van het wereldkapitalisme.

Nadere informatie

Investeren in de dialoog. -drs. Jan Roddeman-

Investeren in de dialoog. -drs. Jan Roddeman- Investeren in de dialoog -drs. Jan Roddeman- Investeren in de dialoog: inhoud economische/maatschappelijke ontwikkelingen en de eisen die dit aan organisaties en medewerkers stelt; relatie tussen personality

Nadere informatie

Snoeien en/of Groeien? Het beleidsdilemma van de begrotingspolitiek

Snoeien en/of Groeien? Het beleidsdilemma van de begrotingspolitiek 173 Snoeien en/of Groeien? Het beleidsdilemma van de begrotingspolitiek J.H. Garretsen * Samenvatting Bij de doorrekening van de verkiezingsprogramma s blijkt dat zeker op de korte termijn de afruil tussen

Nadere informatie

Michiel Verbeek, januari 2013

Michiel Verbeek, januari 2013 Michiel Verbeek, januari 2013 1 2 Eens of oneens? De bankiers zijn schuldig aan de kredietcrisis. De huidige economische crisis is het gevolg van de kredietcrisis van 2008. Als een beurshandelaar voor

Nadere informatie

Hoe te bezuinigen in crisistijd: Over de teller en de noemer

Hoe te bezuinigen in crisistijd: Over de teller en de noemer 123 Hoe te bezuinigen in crisistijd: Over de teller en de noemer J.H. Garretsen* Samenvatting Het begrotingsbeleid dient een evenwicht te zoeken tussen het saneren van de overheidsfinanciën en het structureel

Nadere informatie

Examen HAVO. economie. tijdvak 2 woensdag 23 juni 13.30-16.00 uur. Bij dit examen hoort een bijlage.

Examen HAVO. economie. tijdvak 2 woensdag 23 juni 13.30-16.00 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Examen HAVO 2010 tijdvak 2 woensdag 23 juni 13.30-16.00 uur economie tevens oud programma economie 1,2 Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 27 vragen. Voor dit examen zijn maximaal

Nadere informatie

Welke wapens worden voor het eerst gebruikt in de Eerste Wereldoorlog? 1. Geweren en gifgas. 2. Machinegeweren en gifgas. 3. Gifgas en pistolen.

Welke wapens worden voor het eerst gebruikt in de Eerste Wereldoorlog? 1. Geweren en gifgas. 2. Machinegeweren en gifgas. 3. Gifgas en pistolen. Tussen welke twee landen is de Eerste Wereldoorlog begonnen? 1. Engeland en Frankrijk 2. Duitsland en Frankrijk 3. Duitsland en Engeland Nederland blijft neutraal. Wat betekent dat? 1. Nederland kiest

Nadere informatie

De zoete wraak van een verguisd econoom

De zoete wraak van een verguisd econoom De zoete wraak van een verguisd econoom De economische opvattingen van John Maynard Keynes maken weer opgang. In de Verenigde Staten, Europa en elders wordt teruggegrepen naar het beproefde recept van

Nadere informatie

NEDERLANDERS & OVERHEIDSBUDGET ONTWIKKELINGS- SAMENWERKING ONDERZOEKSREEKS

NEDERLANDERS & OVERHEIDSBUDGET ONTWIKKELINGS- SAMENWERKING ONDERZOEKSREEKS NEDERLANDERS & OVERHEIDSBUDGET ONTWIKKELINGS- SAMENWERKING 3 ONDERZOEKSREEKS NCDO is het Nederlandse kennis- en adviescentrum voor burgerschap en internationale samenwerking. NCDO bevordert het publiek

Nadere informatie

Nederlanders & Overheidsbudget Ontwikkelingssamenwerking. onderzoeksreeks

Nederlanders & Overheidsbudget Ontwikkelingssamenwerking. onderzoeksreeks Nederlanders & Overheidsbudget Ontwikkelingssamenwerking 3 onderzoeksreeks NCDO is het Nederlandse kennis- en adviescentrum voor burgerschap en internationale samenwerking. NCDO bevordert het publiek bewustzijn

Nadere informatie

Resolutie ECB; een Europees verlies Indiener: Jaap de Vries JOVD Voorjaarscongres te Sint-Michielsgestel, 20 & 21 april 2013

Resolutie ECB; een Europees verlies Indiener: Jaap de Vries JOVD Voorjaarscongres te Sint-Michielsgestel, 20 & 21 april 2013 Resolutie ECB; een Europees verlies Indiener: Jaap de Vries JOVD Voorjaarscongres te Sint-Michielsgestel, 20 & 21 april 2013 Inleiding In dit stuk betoog ik dat de ECB een dubbel mandaat moet krijgen.

Nadere informatie

Onderzoek stemgedrag jongeren Door NCRV Rondom 10 en Netwerk 28 mei 2010

Onderzoek stemgedrag jongeren Door NCRV Rondom 10 en Netwerk 28 mei 2010 Onderzoek stemgedrag jongeren Door NCRV Rondom 10 en Netwerk 28 mei 2010 Ben je van plan om op 9 juni te gaan stemmen? Ja 698 83,1 Nee 39 4,6 Ik weet het nog niet 103 12,3 Stemgedrag PVV/ Wilders PvdA

Nadere informatie

Maatschappijleer Parlementaire Democratie 10 VWO 2014-2015

Maatschappijleer Parlementaire Democratie 10 VWO 2014-2015 Maatschappijleer Parlementaire Democratie 10 VWO 2014-2015 Mensbeelden, ideologieën, politieke partijen Politieke partijen Welke politieke partijen zijn er eigenlijk in Nederland en wat willen ze? Om antwoord

Nadere informatie

Argentinië. Geografisch en historisch Economisch, politiek en ideologisch (aan de hand van filmfragmenten) INTAL vorming 02/2013 René

Argentinië. Geografisch en historisch Economisch, politiek en ideologisch (aan de hand van filmfragmenten) INTAL vorming 02/2013 René Argentinië Geografisch en historisch Economisch, politiek en ideologisch (aan de hand van filmfragmenten) INTAL vorming 02/2013 René Don t cry for me, Argentina (1 22 ) Bekend uit film en musical Evita

Nadere informatie

Anders gaan denken over de economie

Anders gaan denken over de economie Anders gaan denken over de economie De recessie dwingt tot kritische reflectie, onder meer op de verhouding tussen markt en overheid. Macro-economisch beleid is terug van weggeweest, aldus Frank Heemskerk

Nadere informatie

Wat is de essentie van het 6 miljard pakket? Waarom is er besloten om te bezuinigen? Wordt de economie kapot bezuinigd?

Wat is de essentie van het 6 miljard pakket? Waarom is er besloten om te bezuinigen? Wordt de economie kapot bezuinigd? Wat is de essentie van het 6 miljard pakket? Er is een pakket van 6 miljard euro aan aanvullende bezuinigingen overeenkomen. De bezuinigingen worden hoofdzakelijk gevonden via uitgavenbeperkingen binnen

Nadere informatie

Amerikaanse topwetenschappers verliezen geduld met aanhoudende tw... twijfel rond klimaatverandering

Amerikaanse topwetenschappers verliezen geduld met aanhoudende tw... twijfel rond klimaatverandering 1 van 5 23-9-2016 09:35 mo.be Amerikaanse topwetenschappers verliezen geduld met aanhoudende twijfel rond klimaatverandering De topwetenschappers ergeren zich aan het feit dat de klimaatverandering nog

Nadere informatie

POSITIONING OF Company Y IN THE MOBILE PAYMENT NETWORK TO LEAP AHEAD OF COMPETITION. A Strategic Commercialisation Study DANIEL CITROEN

POSITIONING OF Company Y IN THE MOBILE PAYMENT NETWORK TO LEAP AHEAD OF COMPETITION. A Strategic Commercialisation Study DANIEL CITROEN POSITIONING OF Company Y IN THE MOBILE PAYMENT NETWORK TO LEAP AHEAD OF COMPETITION A Strategic Commercialisation Study DANIEL CITROEN The difficulty lies not in the new ideas, but in escaping from the

Nadere informatie

2.1 Omcirkel het juiste antwoord.

2.1 Omcirkel het juiste antwoord. 2.1 Vraag 1 Het Parlement in Nederland bestaat uit... A. Eerste en Tweede Kamer B. Tweede Kamer en Provinciale Staten C. Provinciale staten en Gemeenteraad D. Tweede Kamer en Gemeenteraad Vraag 2 Waarom

Nadere informatie

Empowerment project. Driejarig project van Rotaryclub Rhenen-Veenendaal

Empowerment project. Driejarig project van Rotaryclub Rhenen-Veenendaal Empowerment project Awasi Kenya Driejarig project van Rotaryclub Rhenen-Veenendaal Empowerment*van* kinderen*in*kenia De#afgelopen#drie#jaren# hebben#we#met#steun#van#de# Rotaryclub##Rhenen: Veenendaal#een#

Nadere informatie

auteursrechtelijk beschermd materiaal OPLOSSINGEN OEFENINGEN Hoofdstuk 14

auteursrechtelijk beschermd materiaal OPLOSSINGEN OEFENINGEN Hoofdstuk 14 OPLOSSINGEN OEFENINGEN Hoofdstuk 14 Open vragen OEFENING 1 1) Op de markten van individuele goederen en diensten (inbegrepen de diensten van arbeid en kapitaal) wordt de vraag naar individuele goederen

Nadere informatie

Veranderingen in de syllabus voor het eindexamenprogramma 2017

Veranderingen in de syllabus voor het eindexamenprogramma 2017 Veranderingen in de syllabus voor het eindexamenprogramma 2017 100% 100% Gini coefficient = A/A+B Gini =0 dan helemaal gelijke verdeling Gini = 1 dan helemaal ongelijke verdeling Ink Ink A A B B 0% personen

Nadere informatie

Eindexamen economie havo II

Eindexamen economie havo II Opgave 1 Buitenland en overheid in de kringloop In de economische wetenschap wordt gebruikgemaakt van modellen. Een kringloopschema is een model waarmee een vereenvoudigd beeld van de economie van een

Nadere informatie

pdf18 MACRO-VRAAG EN MACRO-AANBOD

pdf18 MACRO-VRAAG EN MACRO-AANBOD pdf18 MACRO-VRAAG EN MACRO-AANBOD De macro-vraaglijn of geaggregeerde vraaglijn geeft het verband weer tussen het algemeen prijspeil en de gevraagde hoeveelheid binnenlands product. De macro-vraaglijn

Nadere informatie

Debat: Het Duitse Kiesstelsel is beter dan dat van Nederland

Debat: Het Duitse Kiesstelsel is beter dan dat van Nederland Debat: Het Duitse Kiesstelsel is beter dan dat van Nederland Korte omschrijving werkvorm: De leerlingen gaan met elkaar in debat over de stelling: Het Duitse kiesstelsel is veel beter dan dat van Nederland.

Nadere informatie

Verdieping: Eerste reactie partijen

Verdieping: Eerste reactie partijen Verdieping: Eerste reactie partijen Korte omschrijving werkvorm: Uit de berekeningen van het CPB blijkt dat het begrotingstekort van Nederland in 2013 en 2014 niet onder de door de EU gestelde 3%-norm

Nadere informatie

#ThoughtExpedition voorbereiding

#ThoughtExpedition voorbereiding #ThoughtExpedition voorbereiding Thema: waar blijft herstel van crisis Kies een voorbeeld uit welke je tijdens het groepswerk wilt inbrengen en waar je een dialoog over wilt voeren. Inhoudsopgave 1. Algemeen

Nadere informatie

GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING CSE KB

GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING CSE KB Bijlage VMBO-KB 2004 tijdvak 2 GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING CSE KB GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING VBO-MAVO-C Bronnenboekje 400030-2-633-527b SOCIALE ZEKERHEID EN VERZORGINGSSTAAT IN NEDERLAND bron

Nadere informatie

Begrotingsbeleid: Alles op zijn tijd! (column)

Begrotingsbeleid: Alles op zijn tijd! (column) 113 Begrotingsbeleid: Alles op zijn tijd! (column) C.W.A.M. van Paridon* Het zijn spannende tijden, zeker ook bij het begrotingsbeleid. In veel EU-landen stagneert de groei in 2012, loopt de werkloosheid

Nadere informatie

INSTITUTIONELE BELEGGERS ALS PARTIJEN VOOR DE PUBLIEKE SECTOR

INSTITUTIONELE BELEGGERS ALS PARTIJEN VOOR DE PUBLIEKE SECTOR INSTITUTIONELE BELEGGERS ALS PARTIJEN VOOR DE PUBLIEKE SECTOR Onno Steenbeek APG Asset Management & Erasmus School of Economics Dag van de Publieke Financiering Driebergen, 29 september 2016 1 STELLINGEN

Nadere informatie

Tegen deze achtergrond behandelen wij vandaag de Voorjaarsnota met de concept programmabegroting voor volgend jaar. Het

Tegen deze achtergrond behandelen wij vandaag de Voorjaarsnota met de concept programmabegroting voor volgend jaar. Het Voorzitter, De uitslag van het Oekraine referendum en de door het Britse volk gekozen Brexit laten zien dat de kloof tussen politiek en burger groter is dan ooit. Instanties zoals de Europese Unie, welke

Nadere informatie

Economie. Boekje Conjunctuur Samenvattingen + overige voorbereiding voor de toets. Inhoud:

Economie. Boekje Conjunctuur Samenvattingen + overige voorbereiding voor de toets. Inhoud: Boekje Conjunctuur Samenvattingen + overige voorbereiding voor de toets Economie Inhoud: Wat? blz. h1 & h2 samengevat 2 h3 samengevat 3 h4 samengevat 4 wat moet weten 5 Begrippen 6 & 7 Links 7 Test je

Nadere informatie

Toezicht en moraliteit.

Toezicht en moraliteit. Toezicht en moraliteit. Over professionele waarden in de zorgsector Gabriël van den Brink Congres-NVTZ 10-11-2016 1 Moral sentiments in modern society Adam Smith (1723-1790) The Wealth of Nations (1776)

Nadere informatie

SCHOOLONDERZOEK GESCHIEDENIS

SCHOOLONDERZOEK GESCHIEDENIS SCHOOLONDERZOEK Tijdvak I GESCHIEDENIS Dit onderzoek bestaat uit 40 vragen. Bij dit onderzoek behoort een antwoordblad. Beantwoord de antwoorden uitsluitend op het antwoordblad. Meerkeuze antwoorden worden

Nadere informatie

Groot-Brittannië en Europa: 40 jaar van haat en liefde. Door Bart Le Blanc, 11/08/2015.

Groot-Brittannië en Europa: 40 jaar van haat en liefde. Door Bart Le Blanc, 11/08/2015. Groot-Brittannië en Europa: 40 jaar van haat en liefde. Door Bart Le Blanc, 11/08/2015. 1. Na het zomer reces zal de politieke discussie in Groot-Brittannië weer gedomineerd worden door Europa. De conservatieve

Nadere informatie

Marie Anne Tellegen overleefde de oorlog. Zij werd na de oorlog benoemd tot directeur van het Kabinet der Koningin (1945-1959).

Marie Anne Tellegen overleefde de oorlog. Zij werd na de oorlog benoemd tot directeur van het Kabinet der Koningin (1945-1959). Werkblad 1: Marie Anne Tellegen. Mijn naam is Marie Anne Tellegen. Ik ben geboren in het jaar 1893 in Arnhem. Mijn vader was burgemeester van Amsterdam van 1915 tot 1921. In februari 1944 kwam ik in de

Nadere informatie

Keuzeonderwerp. Keynesiaans model. Gesloten /open economie zonder/met overheid met arbeidsmarkt. fransetman.nl

Keuzeonderwerp. Keynesiaans model. Gesloten /open economie zonder/met overheid met arbeidsmarkt. fransetman.nl Keuzeonderwerp Keynesiaans model Gesloten /open economie zonder/met overheid met arbeidsmarkt Vraag op de goederenmarkt Alleen gezinnen en bedrijven kopen op de goederenmarkt. C = 0,6 Y Aa = 4 mln mensen

Nadere informatie

-RKQ/HHUGDP3YG$µ-HNXQWQLHWYRRUHHQKDEEHNUDWVRSGH HHUVWHULM]LWWHQ

-RKQ/HHUGDP3YG$µ-HNXQWQLHWYRRUHHQKDEEHNUDWVRSGH HHUVWHULM]LWWHQ -RKQ/HHUGDP3YG$µ-HNXQWQLHWYRRUHHQKDEEHNUDWVRSGH HHUVWHULM]LWWHQ Bezuinigingen? Welke bezuinigingen? John Leerdam reageert enigszins geïrriteerd op de vraag hoe het voelt om als politicus tegenover oud-collega

Nadere informatie

Groei of krimp? bij Pincode 5e ed. 4GT Hoofdstuk 7 en 4K Hoofdstuk 5 aanvullend lesmateriaal n.a.v. vernieuwde syllabus EC/K/5A: 2

Groei of krimp? bij Pincode 5e ed. 4GT Hoofdstuk 7 en 4K Hoofdstuk 5 aanvullend lesmateriaal n.a.v. vernieuwde syllabus EC/K/5A: 2 Groei of krimp? bij Pincode 5e ed. 4GT Hoofdstuk 7 en 4K Hoofdstuk 5 aanvullend lesmateriaal n.a.v. vernieuwde syllabus EC/K/5A: 2 Als je moet kiezen welk plaatje je op je cijferlijst zou willen hebben,

Nadere informatie

Zorgtaken voor de gemeente

Zorgtaken voor de gemeente De Sociale Databank Nederland presenteert in samenwerking met de gemeente een verbreding van inzicht en kennis over structurele oorzaken van de crisis met het terugeisen van 50,9 miljard aan verdwenen

Nadere informatie

omslag FORUM #01/

omslag FORUM #01/ Kabinet-Rutte-Verhagen 10 populair bij ondernemers Rutte heeft in oktober een sterke ploeg op het bordes gezet, vinden ondernemers. Ministers én beleid krijgen een dikke voldoende in de Nieuwjaarsenquête

Nadere informatie

Een kennismaking met de modellen van Keynes

Een kennismaking met de modellen van Keynes Een kennismaking met de modellen van Keynes Deze lesbrief gaat over de modellen van Keynes. Voor de duidelijkheid; Keynes is niet de directeur van een glamoureus modellenbureau en de modellen zijn niet

Nadere informatie

Tijdvak II. november 2013 8: 30-10:00.

Tijdvak II. november 2013 8: 30-10:00. SCHOOLONDERZOEK Tijdvak II GESCHIEDENIS november 2013 8: 30-10:00. Dit onderzoek bestaat uit vragen. Bij dit onderzoek behoort een antwoordblad. Beantwoord de antwoorden uitsluitend op het antwoordblad.

Nadere informatie

Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind.

Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind. Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind. Bullying among Students with Autism Spectrum Disorders in Secondary

Nadere informatie

Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt.

Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt. Examen VWO 2008 tijdvak 2 woensdag 18 juni 9.00-12.00 uur geschiedenis Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 25 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 76 punten te behalen. Voor elk vraagnummer

Nadere informatie

Eindexamen economie 1 vwo 2004-II

Eindexamen economie 1 vwo 2004-II Opgave 1 Stoppen met roken!? In een land betalen rokers bij de aanschaf van tabaksproducten een flink bedrag aan indirecte belasting (tabaksbelasting)*. Dat vinden veel mensen terecht omdat de overheid

Nadere informatie

Jennifer Machielse. Lennart Stachowitz. Studentleden Medezeggenschapsraad NHTV

Jennifer Machielse. Lennart Stachowitz. Studentleden Medezeggenschapsraad NHTV Studentleden Medezeggenschapsraad NHTV Jennifer Machielse I am Jennifer Machielse, spontaneous, self-conscious and a go-getter, that s me. I am a fourth-year student Marketing & Communication in Tourism

Nadere informatie

Kijktip: Nieuwsuur in de Klas

Kijktip: Nieuwsuur in de Klas Kijktip: Nieuwsuur in de Klas Korte omschrijving werkvorm De leerlingen beantwoorden vragen over de Europese politiek aan de hand van korte clips van Nieuwsuur in de Klas. Leerdoel De leerlingen leren

Nadere informatie

30 januari 2015. Onderzoek: Griekenland en de EU

30 januari 2015. Onderzoek: Griekenland en de EU 30 januari 2015 Onderzoek: Griekenland en de EU Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 45.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van een online onderzoek.

Nadere informatie

De laatste peiling voor de verkiezingen en de prognose

De laatste peiling voor de verkiezingen en de prognose De laatste peiling voor de verkiezingen en de prognose Aanvankelijk leek deze verkiezingen zich te voltrekken op een manier waarbij VVD en PvdA ieder steeds meer kiezers weg gingen trekken van andere partijen.

Nadere informatie

Ontwikkeling politieke voorkeur in 2015

Ontwikkeling politieke voorkeur in 2015 Een politiek systeem in ontbinding De peiling van vandaag laat zien in welke bijzondere electorale situatie Nederland eind 2015 is beland. Deze resultaten kunnen geplaatst worden in het verlengde van het

Nadere informatie

Hieronder vindt u de belangrijkste sheets uit de presentatie van Mr. Drs. J. Wijn, zoals deze zijn vertoond tijdens de 'ABN AMRO blikt

Hieronder vindt u de belangrijkste sheets uit de presentatie van Mr. Drs. J. Wijn, zoals deze zijn vertoond tijdens de 'ABN AMRO blikt Hieronder vindt u de belangrijkste sheets uit de presentatie van Mr. Drs. J. Wijn, zoals deze zijn vertoond tijdens de 'ABN AMRO blikt vooruit'-bijeenkomsten, gehouden tussen 21 en 28 september 2010. Een

Nadere informatie

Internationale Spectator 5 2015 (jrg. 69) Item 5 van 5 ARTIKEL

Internationale Spectator 5 2015 (jrg. 69) Item 5 van 5 ARTIKEL ARTIKEL De Griekse tragedie: wie zonder zonde is Kees van Paridon Soms hoor je de uitspraak dat elke vorm van media-aandacht voor een bedrijf (of artiest) goed is, zelfs als er sprake is van negatieve

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2011 2012 33 240 IXA Jaarverslag en slotwet van Nationale Schuld 2011 Nr. 2 RAPPORT BIJ HET JAARVERSLAG 2011 VAN NATIONALE SCHULD (IXA) Aan de Voorzitter

Nadere informatie

Examenopgaven VMBO-GL en TL 2004

Examenopgaven VMBO-GL en TL 2004 Examenopgaven VMBO-GL en TL 2004 tijdvak 2 woensdag 23 juni 9.00-11.00 uur GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING CSE GL EN TL GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING VBO-MAVO-D Gebruik het bronnenboekje. Dit examen

Nadere informatie

Mentale voorkeur. Facts. onderbouwde informatie uitkomsten onderzoek technische analyse plannen maken. Logisch denken

Mentale voorkeur. Facts. onderbouwde informatie uitkomsten onderzoek technische analyse plannen maken. Logisch denken Whole Brain team Mentale voorkeur Facts onderbouwde informatie uitkomsten onderzoek technische analyse plannen maken Logisch denken Mentale voorkeur Form praktijkvoorbeelden grondige planning samenhangende

Nadere informatie

Inflatie protectie: risico management of slim beleggen?

Inflatie protectie: risico management of slim beleggen? Inflatie protectie: risico management of slim beleggen? 1. Precies een jaar geleden schreven we over het inflatiefenomeen dat altijd zijn kop opsteekt na periodes van recessie. Onze conclusie was dat nieuwe

Nadere informatie

Gemiddelde hypotheekrentes in 2012 met NHG

Gemiddelde hypotheekrentes in 2012 met NHG rente rente Datum: 2 januari 2013 Terugblik renteontwikkeling 2012: de hypotheekmarkt is dood 2012 was een heel saai jaar. Er waren maar heel weinig wijzigingen in de hypotheekrentes. Je kunt wel zeggen

Nadere informatie

Naar gezonde financiële verhoudingen en vertrouwen

Naar gezonde financiële verhoudingen en vertrouwen Naar gezonde financiële verhoudingen en vertrouwen Geen renteniersland maar een vermogende toekomst Arnoud W. A. Boot Universiteit van Amsterdam Utrecht, Grip op je vermogen, 24 april 2015 Zijn economen

Nadere informatie

SO 1. Tijdvak II AVONDMAVO 2013-2014. Historisch Overzicht

SO 1. Tijdvak II AVONDMAVO 2013-2014. Historisch Overzicht SO 1 Tijdvak II AVONDMAVO 2013-2014 Historisch Overzicht 1. Welke doelstelling had Wilhelm II bij zijn aantreden als Keizer van Duitsland? 2. Welk land behoorde niet tot de Centralen tijdens de Eerste

Nadere informatie

geschiedenis en staatsinrichting CSE KB

geschiedenis en staatsinrichting CSE KB Examen VMBO-KB 2008 1 tijdvak 1 donderdag 22 mei 9.00-11.00 uur geschiedenis en staatsinrichting CSE KB Gebruik het bronnenboekje. Dit examen bestaat uit 39 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 55 punten

Nadere informatie

Nederland en de crisis. Kees van Paridon

Nederland en de crisis. Kees van Paridon Nederland en de crisis Kees van Paridon Overzicht Vergelijking met crisis jaren 30 Belangrijkste oorzaken crisis nu Beleidsreacties en gevolgen Toekomstperspectief Ontwikkeling economische groei 4 2 0-2

Nadere informatie

Welkom. Prinsjesdaglezing Rabobank. Een bank met ideeën. 6 oktober Rabobank Valkenswaard en Waalre

Welkom. Prinsjesdaglezing Rabobank. Een bank met ideeën. 6 oktober Rabobank Valkenswaard en Waalre Welkom Prinsjesdaglezing 2 Rabobank. Een bank met ideeën. 6 oktober 2 Rabobank Valkenswaard en Waalre Programma 6.3 uur Welkomstwoord Johan van de Louw, manager Bedrijven Rabobank Valkenswaard en Waalre

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2009 2010 32 417 Kabinetsformatie 2010 Nr. 2 BRIEF VAN DE INFORMATEUR Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Hierbij zend ik u, daartoe

Nadere informatie

Handboek Politiek 2. Derde Kamer der Staten-Generaal

Handboek Politiek 2. Derde Kamer der Staten-Generaal Handboek Politiek 2 Derde Kamer der Staten-Generaal Hallo Kamerlid, Jij bent lid van de Derde Kamer der Staten-Generaal. Als politicus moet je natuurlijk wel verstand hebben van politiek. Samen met je

Nadere informatie

Proeftoets E2 havo

Proeftoets E2 havo Proeftoets E2 havo 5 2016 1. Een verdachte kan te maken krijgen met een aantal personen en instanties. Wat is de juiste volgorde? A. 1. de politie 2. de rechter 3. de officier van justitie. B. 1. de officier

Nadere informatie

Tweede Kamerverkiezingen. groep 7 en 8

Tweede Kamerverkiezingen. groep 7 en 8 Tweede Kamerverkiezingen groep 7 en 8 inhoud blz. 1. Inleiding 3 2. Democratie 4 3. Politieke partijen 5 4. De Tweede Kamer 6 5. Kiezen 7 6. De uitslag 8 7. De meerderheid 9 8. Het kabinet 10 9. De oppositie

Nadere informatie

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)!

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Vragen aangeduid met een * toetsen in het bijzonder het inzicht en toepassingsvermogen. Deze vragenreeksen zijn vrij beschikbaar.

Nadere informatie

De Betekeniseconomie vaag? Helemaal niet

De Betekeniseconomie vaag? Helemaal niet De Betekeniseconomie vaag? Helemaal niet Kaj Morel Laat betekenis leven Waarom wij bestaan 2009-2016 Lector Identiteitsmarketing Saxion Laat betekenis leven 2010/2012 Boeken identiteitsmarketing en betekeniseconomie

Nadere informatie

Teksten van de liederen die gospelkoor Inspiration tijdens deze Openluchtdienst zingt.

Teksten van de liederen die gospelkoor Inspiration tijdens deze Openluchtdienst zingt. Don t you worry There s an eternity behind us And many days are yet to come, This world will turn around without us Yes all the work will still be done. Look at ever thing God has made See the birds above

Nadere informatie

Stemmen Europese verkiezingen 2014

Stemmen Europese verkiezingen 2014 Stemmen Europese verkiezingen 2014 2 Voorwoord Dit boek gaat over de verkiezingen voor het Europees Parlement van 22 mei 2014. Het boek is gemaakt door de medewerkers van het Educatief Centrum voor Cliënten,

Nadere informatie

Verdieping: Het huishoudboekje van Nederland

Verdieping: Het huishoudboekje van Nederland Verdieping: Het huishoudboekje van Nederland Korte omschrijving werkvorm In deze werkvorm leren leerlingen meer over de inkomsten en uitgaven van Nederland. In 2015 heeft de Nederlandse regering voor het

Nadere informatie

Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt.

Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt. Examen VWO 2009 tijdvak 1 woensdag 20 mei 9.00-12.00 uur geschiedenis Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 27 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 77 punten te behalen. Voor elk vraagnummer

Nadere informatie

Belangen: Macht van de Eerste Kamer

Belangen: Macht van de Eerste Kamer Belangen: Macht van de Eerste Kamer Korte omschrijving werkvorm: Aan de hand van een werkblad ontdekken leerlingen dat de plannen van het kabinet waarschijnlijk wel door de Tweede Kamer komen, maar niet

Nadere informatie

geschiedenis en staatsinrichting CSE GL en TL

geschiedenis en staatsinrichting CSE GL en TL Examen VMBO-GL en TL 2008 1 tijdvak 1 donderdag 22 mei 9.00-11.00 uur geschiedenis en staatsinrichting CSE GL en TL Gebruik het bronnenboekje. Dit examen bestaat uit 42 vragen. Voor dit examen zijn maximaal

Nadere informatie

De Tweede Wereldoorlog herdacht. Een vergelijking tussen Nederland en Duitsland

De Tweede Wereldoorlog herdacht. Een vergelijking tussen Nederland en Duitsland De Tweede Wereldoorlog herdacht Een vergelijking tussen Nederland en Duitsland Nationale herdenking in Nederland Hebben we in Nederland de oorlog altijd zo herdacht? - een kleine herdenkingsgeschiedenis

Nadere informatie

Samenvatting (Summary in Dutch) Het proefschrift. Hoofdstuk 2

Samenvatting (Summary in Dutch) Het proefschrift. Hoofdstuk 2 (Summary in Dutch) Het proefschrift Dit proefschrift is geschreven rondom de vraag hoeveel uur per week werkende mensen willen werken. Hierbij schenken we aandacht aan twee aspecten. 1 Het eerste aspect

Nadere informatie

Huishoudens bouwen hun effectenportefeuille af

Huishoudens bouwen hun effectenportefeuille af Huishoudens bouwen hun effectenportefeuille af Inleiding Door de opkomst van moderne informatie- en communicatietechnologieën is het voor huishoudens eenvoudiger en goedkoper geworden om de vrije besparingen,

Nadere informatie

Webinar Drugs en alcochol bij pubers. Hanne Peeters (VAD) Sofie Leemans (Centrum Geestelijke Gezondheidszorg Vagga).

Webinar Drugs en alcochol bij pubers. Hanne Peeters (VAD) Sofie Leemans (Centrum Geestelijke Gezondheidszorg Vagga). Webinar Drugs en alcochol bij pubers Hanne Peeters (VAD) Sofie Leemans (Centrum Geestelijke Gezondheidszorg Vagga). WELKOM HOE KUNNEN OUDERS - EN DRUGGEBRUIK BIJ HUN KINDEREN VOORKOMEN, UITSTELLEN OF BEPERKEN?

Nadere informatie

Handboek Politiek. Derde Kamer der Staten-Generaal

Handboek Politiek. Derde Kamer der Staten-Generaal Handboek Politiek Derde Kamer der Staten-Generaal Hallo Kamerlid van de Derde Kamer der Staten-Generaal, Gefeliciteerd! Deze week ben jij een politicus. Je gaat samen met je klasgenoten discussiëren over

Nadere informatie

Examenopgaven VMBO-KB 2003

Examenopgaven VMBO-KB 2003 Examenopgaven VMBO-KB 2003 tijdvak 1 woensdag 21 mei 09.00-11.00 uur GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING CSE KB GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING VBO-MAVO-C Gebruik het bronnenboekje. Dit examen bestaat uit

Nadere informatie

Uitdagingen voor jongeren en EU beleid

Uitdagingen voor jongeren en EU beleid Uitdagingen voor jongeren en EU beleid Floor van Houdt Plv afdelingsleider voor Europese Commissie Date: in 12 pts Europa 2020 Strategie voor slimme, duurzame en inclusieve groei Aandacht voor jongeren

Nadere informatie

De Europese schuldencrisis heeft aangetoond dat een zeer hoog niveau

De Europese schuldencrisis heeft aangetoond dat een zeer hoog niveau Chapter 6 Samenvatting (Dutch summary) De Europese schuldencrisis heeft aangetoond dat een zeer hoog niveau van de staatsschuld kan leiden tot oplopende rentelasten die economisch herstel tegengaan. In

Nadere informatie

Verkiezingsuitslagen Drechtsteden

Verkiezingsuitslagen Drechtsteden Verkiezingsuitslagen Tweede Kamer, 13 september De verkiezingen voor de Tweede Kamer van 13 september waren tot het eind toe spannend. De VVD en PvdA zijn de grootste winnaars. Ten koste van PVV, CDA en

Nadere informatie

Geschiedenis (nieuwe stijl) en geschiedenis en staatsinrichting (oude stijl)

Geschiedenis (nieuwe stijl) en geschiedenis en staatsinrichting (oude stijl) Geschiedenis (nieuwe stijl) en geschiedenis en staatsinrichting (oude stijl) Examen VWO Vragenboekje Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Tijdvak 2 Woensdag 18 juni 9.00 12.00 uur 20 03 Voor dit examen

Nadere informatie

Verkiezingen. 1. Politieke voorkeur

Verkiezingen. 1. Politieke voorkeur Verkiezingen Voor vijftigplussers staat er de komende jaren veel op het spel. De betaalbaarheid van de zorg staat ter discussie en het niveau van pensioenen en AOW dreigt te worden aangetast. Daarnaast

Nadere informatie

Examen HAVO - Compex. economie 1 Compex

Examen HAVO - Compex. economie 1 Compex economie 1 Compex Examen HAVO - Compex Hoger Algemeen Voortgezet Onderwijs Tijdvak 1 Woensdag 31 mei Totale examentijd 3 uur 20 06 Vragen 1 tot en met 21 In dit deel van het examen staan de vragen waarbij

Nadere informatie

Informatie 10 januari 2015

Informatie 10 januari 2015 Informatie 10 januari 2015 ARMOEDE: FEITEN EN CIJFERS ARMOEDE WERELDWIJD Wereldwijd leven ongeveer 1,2 miljard mensen in absolute armoede leven: zij beschikken niet over basisbehoeften zoals schoon drinkwater,

Nadere informatie

Bijlage VMBO-GL en TL

Bijlage VMBO-GL en TL Bijlage VMBO-GL en TL 2013 tijdvak 2 geschiedenis en staatsinrichting CSE GL en TL Bronnenboekje GT-0125-a-13-2-b Staatsinrichting van Nederland bron 1 Standpunten van drie politieke partijen aan het begin

Nadere informatie

Hitler op weg naar de macht Wie was Adolf Hitler?

Hitler op weg naar de macht Wie was Adolf Hitler? Hitler op weg naar de macht Wie was Adolf Hitler? Iedereen heeft wel eens van Adolf Hitler gehoord. Hij was de leider van Duitsland. Bij zijn naam denk je meteen aan de Tweede Wereldoorlog. Een verschrikkelijke

Nadere informatie

Prinsjesdag. Kerntaak 3- Maatschappelijke betrokkenheid Participeert in het politieke domein, in besluitvorming en beleidsbeïnvloeding.

Prinsjesdag. Kerntaak 3- Maatschappelijke betrokkenheid Participeert in het politieke domein, in besluitvorming en beleidsbeïnvloeding. Prinsjesdag Kerntaak 3- Maatschappelijke betrokkenheid Participeert in het politieke domein, in besluitvorming en beleidsbeïnvloeding. Waarom deze leerwerkprestatie? Prinsjesdag: de dag van de Troonrede

Nadere informatie

Tijd van burgers en stoommachines 1800 1900. 8.6 Emancipatie en democratisering. Onderzoeksvraag: Hoe werd de politiek gedemocratiseerd?

Tijd van burgers en stoommachines 1800 1900. 8.6 Emancipatie en democratisering. Onderzoeksvraag: Hoe werd de politiek gedemocratiseerd? Onderzoeksvraag: Hoe werd de politiek gedemocratiseerd? Kenmerkende aspecten: * Voortschrijdende democratisering, met deelname van steeds meer mannen en vrouwen aan het politiek proces. * De opkomst van

Nadere informatie

TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN. JAARGANG 1999 Nr. 27

TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN. JAARGANG 1999 Nr. 27 57 (1998) Nr. 1 TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN JAARGANG 1999 Nr. 27 A. TITEL Protocol tot wijziging van de Overeenkomst tussen het Koninkrijk der Nederlanden en de Republiek Zuid-Afrika

Nadere informatie

Ik ben de Hamer. Een wat strenge stem, hij wil graag officiëler klinken dan hij in wezen is. HET BESTUUR VAN DE EUROPESE UNIE GROEP 7 8

Ik ben de Hamer. Een wat strenge stem, hij wil graag officiëler klinken dan hij in wezen is. HET BESTUUR VAN DE EUROPESE UNIE GROEP 7 8 Ik ben de Hamer Een wat strenge stem, hij wil graag officiëler klinken dan hij in wezen is. Aangeboden door Dit verhaal is onderdeel van de Europese Verhalenkoffer. www.eu.nl -> onderwijs Goedendag! Als

Nadere informatie

Daar duurt het vaak een hele tijd vooraleer men over een boek begint te praten en er commentaren over pleegt.

Daar duurt het vaak een hele tijd vooraleer men over een boek begint te praten en er commentaren over pleegt. Toespraak van Guy Verhofstadt Hasselt, 2 juni 2009. Dames en heren, Beste vrienden, Het is vandaag exact een maand geleden dat ik in Leuven mijn boek De weg uit de crisis heb voorgesteld. In de politiek

Nadere informatie

Visiedocument Neutralis. Visiedocument Neutralis 2013-06- 07

Visiedocument Neutralis. Visiedocument Neutralis 2013-06- 07 Visiedocument Neutralis 1 Inhoudsopgave: 1. Doel Visiedocument.... 3 2. Ontwikkelingen in de wereldeconomie... 4 3. Ontwikkelingen in de Nederlandse economie. 6 4. Ontwikkelingen binnen de financiële branche

Nadere informatie

Tekort of overschot vmbo-kgt34. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/73822

Tekort of overschot vmbo-kgt34. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/73822 Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 29 March 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/73822 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein. Wikiwijsleermiddelenplein

Nadere informatie

Speech Diederik Samsom Politieke Ledenraad 16 maart 2013 GESPROKEN WOORD GELDT. Partijgenoten,

Speech Diederik Samsom Politieke Ledenraad 16 maart 2013 GESPROKEN WOORD GELDT. Partijgenoten, Speech Diederik Samsom Politieke Ledenraad 16 maart 2013 GESPROKEN WOORD GELDT. Partijgenoten, Afgelopen maandag. Canvassen met Pierre Heijnen in de Haagse Hemsterhuisstraat. Bos rozen in de hand. Aanbellen

Nadere informatie

Derde Kamer Handboek Politiek 1

Derde Kamer Handboek Politiek 1 Derde Kamer Handboek Politiek 1 Derde Kamer der Staten-Generaal Hallo Kamerlid, Jij bent lid van de Derde Kamer der Staten-Generaal. Als politicus moet je natuurlijk wel verstand hebben van politiek. Samen

Nadere informatie