SUPMAP Het aanbod van illegale drugs in België: wat weten we? Een haalbaarheidsstudie van betrouwbare indicatoren voor het drugsaanbod

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "SUPMAP Het aanbod van illegale drugs in België: wat weten we? Een haalbaarheidsstudie van betrouwbare indicatoren voor het drugsaanbod"

Transcriptie

1 SUPMAP Het aanbod van illegale drugs in België: wat weten we? Een haalbaarheidsstudie van betrouwbare indicatoren voor het drugsaanbod

2

3 WETENSCHAP EN MAATSCHAPPIJ SUPMAP Het aanbod van illegale drugs in België: wat weten we? Een haalbaarheidsstudie van betrouwbare indicatoren voor het drugsaanbod Valérie SMET Brice DE RUYVER Charlotte COLMAN Tim SURMONT Lieven PAUWELS Tom VANDER BEKEN Alexandra DE MOOR

4 Deze publicatie is het resultaat van het project Supply of illegal drugs indicators (SUPMAP). Het onderzoek werd uitgevoerd in opdracht van het Federaal Onderzoeksprogramma Drugs en gefinancierd door het Federaal Wetenschapsbeleid (BELSPO). De studie gebeurde onder leiding van Prof. Dr. Brice De Ruyver (coördinator), Prof. Dr. Tom Vander Beken en Prof. Dr. Lieven Pauwels (promotoren) van de Vakgroep Strafrecht en Criminologie, Universiteit Gent. Programmaverantwoordelijke: Aziz Naji. De inhoud van de teksten valt onder de verantwoordelijkheid van de auteurs. FEDERAAL WETENSCHAPSBELEID science CERTIFIED QUALITY POLITIQUE SCIENTIFIQUE FEDERALE Dit kwaliteitslabel wordt toegekend door Wetenschapsbeleid aan onderzoeksprojecten die bij de ex-post evaluatie door een panel van buitenlandse experts een score van minstens sufficient (voldoende) kregen. Het project dat het voorwerp uitmaakt van deze publicatie heeft dit label gekregen. Ce label de qualité est octroyé par la Politique scientifique fédérale aux projets de recherche qui ont obtenu un score d au moins sufficient (suffisant) lors de l évaluation ex-post effectuée par un panel d experts étrangers. Le projet qui fait l'objet de la présente publication a reçu ce label. Academia Press Eekhout 2, 9000 Gent Tel. 09/ Fax 09/ J. Story-Scientia nv Wetenschappelijke Boekhandel Sint-Kwintensberg 87, B-9000 Gent Tel. 09/ Fax 09/ Valérie Smet, Brice De Ruyver, Charlotte Colman, Tim Surmont, Lieven Pauwels, Tom Vander Beken & Alexandra De Moor SUPMAP Het aanbod van illegale drugs in België: wat weten we? Een haalbaarheidsstudie van betrouwbare indicatoren voor het drugsaanbod Gent, Academia Press, 2013, xii pp. Lay-out: proxessmaes.be ISBN D/2013/4804/172 U 2071 Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of vermenigvuldigd door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

5 I NHOUD Lijst van tabellen, figuren, grafieken en kaarten ix Voorwoord Inleiding DEEL I BEVRAGING VAN SLEUTELFIGUREN IN FUNCTIE VAN DE ONTWIKKELING EN HAALBAARHEID VAN INDICATOREN VOOR DE MONITORING VAN DE DRUGSMARKTEN Hoofdstuk 1. Inleiding Doelstellingen Methode en afbakeningen Structuur van dit deel van het rapport Geïdentificeerde informatiebronnen Basisvoorwaarden bij de ontwikkeling van sleutelindicatoren voor de monitoring van drug supply markets VOORWAARDE 1: aangepastheid en haalbaarheid voor law enforcement VOORWAARDE 2: indicatoren opgedeeld per onderdeel van de supply chain VOORWAARDE 3: kwantitatieve zowel als kwalitatieve indicatoren VOORWAARDE 4: flexibiliteit van de indicatoren Hoofdstuk 2. De waarde van de indicatoren inbeslagnames, prijs en kwaliteit voor het Belgische drugsaanbod De waarde van inbeslagnames als indicator voor het drugsaanbod Inbeslagnames kunnen een vertekend beeld geven Voorwaarden voor een goed gebruik van inbeslagnames als indicator Noodzakelijke elementen voor een kwalitatieve registratie i.f.v. monitoring Prijs-kwaliteit en purity-adjusted price als indicatoren i

6 SUPMAP HET AANBOD VAN ILLEGALE DRUGS IN BELGIË Evaluatie van prijs als indicator Evaluatie van kwaliteit als indicator Purity-adjusted price Besluit Hoofdstuk 3. Rol van het monitoren en ontwikkelen van indicatoren voor de vraagzijde Drugshulpverlening Ziekenhuis- en labogegevens Gebruikersbevragingen Parketgegevens Geïdentificeerde relevante indicatoren en sub-indicatoren van de vraagzijde Bijkomende informatiebronnen m.b.t. de vraag voor de monitoring van het aanbod Politiegegevens Inbeslagnames en arrestaties Drugs in het verkeer Drugstoerisme Zachte informatie Hoofdstuk 4. Indicatoren voor productie ATS-productie Evoluties in de ATS-productie in de Lage Landen Actoren Nieuwe psychoactieve stoffen Conclusies naar indicatoren toe Geïdentificeerde indicatoren en sub-indicatoren voor ATSproductie Cannabisproductie Rol van België in de professionele cannabisproductie Actoren in de professionele cannabisproductie Conclusies naar indicatoren toe Geïdentificeerde indicatoren en sub-indicatoren voor cannabisproductie Bijkomende informatiebronnen m.b.t. drugsproductie Besluit ii

7 INHOUD Hoofdstuk 5. Indicatoren voor import, wholesale en export Inleiding Import van drugs via België Faciliterende factoren voor de import van drugs in België De Antwerpse haven Werknemerscriminaliteit Actoren met connecties in de bronlanden of langs de smokkelroutes Cocaïne-import Smokkelroutes en actoren Grootschalige cocaïne-import: smokkel via goederen Kleinschalige cocaïne-import: smokkel door middel van drugkoeriers Heroïne Cannabis Synthetische drugs (ATS) Het zicht op groothandel in België is fragmentarisch en beperkt Export en polydrugdistributie Conclusies naar indicatoren toe Douanegegevens: belangrijke indicatoren voor import Indicatoren voor groothandel: de studie van Hughes & Chalmers (2012) Data van de law enforcement Geïdentificeerde indicatoren en sub-indicatoren voor de import, wholesale en export Besluit Hoofdstuk 6. Middle level supply Inleiding Middle level market, een moeilijk af te bakenen echelon Het beperkte zicht van Belgische strafrechthandhavers op middle level supply De rol van Nederlandse criminele organisaties voor de Belgische tussenhandel Eigenheid van het fenomeen tussenhandel iii

8 SUPMAP HET AANBOD VAN ILLEGALE DRUGS IN BELGIË Beperkingen m.b.t. Belgisch opsporingsonderzoek naar tussenhandel Beperkingen van de zone-, arrondissements- en grensoverschrijdende samenwerking Tussenhandel in België: Antwerpen en in mindere mate ook Brussel Verschuivingen in de rol van de tussenhandel Polydrugdistributie Actoren in de tussenhandel Conclusies naar indicatoren toe Dealpanden en drugsrunners, vormen van de tussenhandel Beperkte waarde van inbeslagnames en arrestaties Beperkte waarde van druggerelateerde criminaliteit Parketgegevens Labogegevens Geïdentificeerde indicatoren en sub-indicatoren voor tussenhandel Besluit Hoofdstuk 7. Kleinhandel Evoluties in de Belgische kleinhandel: verschuiving naar meer gesloten markten Call-centers: de toenemende rol van gsm-verkeer in de kleinhandel Rol van internet in de kleinhandel Theehuizen en coffeeshops Conclusies naar indicatoren toe Politiegegevens Parketgegevens Labo- en ziekenhuisgegevens: relevant maar weinig gebruikt Prijzen: beperkte waarde als indicator voor kleinhandel Bijkomende informatiebronnen: vervoer en vraagindicatoren Geïdentificeerde indicatoren en sub-indicatoren voor kleinhandel Besluit Bibliografie iv

9 INHOUD DEEL II DRUGGERELATEERDE CRIMINALITEIT 1. Inleiding Definiëring druggerelateerde criminaliteit Psychofarmacologische delicten Verwervingsdelicten Systemische delicten Consensuele delicten De huidige registratie van druggerelateerde criminaliteit Naar een eenvoudigere en haalbare monitoring van druggerelateerde criminaliteit op lokaal, nationaal en Europees niveau DRUGCRIM: updaten ontwikkelde tool op nationaal niveau EULOCS Ontwikkelde tool op Europees niveau Besluit Bibliografie DEEL III CONCLUSIES EN AANBEVELINGEN 1. Context Doelstellingen Inhoud van het onderzoek Methode Basisvoorwaarden voor de aanbodsindicatoren Eerste voorwaarde: Aangepast en haalbaar voor de law enforcement Tweede voorwaarde: Algemene + echelonspecifieke indicatoren Derde voorwaarde: Kwantitatieve en kwalitatieve indicatoren Vierde voorwaarde: Flexibele indicatoren v

10 SUPMAP HET AANBOD VAN ILLEGALE DRUGS IN BELGIË 6. Over welke informatie beschikken we? Wat zijn goede, haalbare indicatoren? Indicatoren die geldig zijn voor alle echelons Indicatoren voor de verschillende schakels van de aanbodketen Het echelon productie De echelons groothandel, import en export Het echelon tussenhandel Het echelon detailhandel Sleutelbevindingen van het SUPMAP-onderzoek Sleutelbevinding 1: Veel indicatoren voor productie en retail, beperkt aantal indicatoren voor groothandel, import/export en tussenhandel Sleutelbevinding 2: Belang van vraagindicatoren voor de monitoring van het aanbod Sleutelbevinding 3: Een beperkte waarde van inbeslagnames en arrestaties als indicator voor strafrechthandhavers Sleutelbevinding 4: Prijs en kwaliteit hebben als indicator zeer weinig waarde voor Belgische strafrechthandhavers Sleutelbevinding 5: Opportuniteiten voor de monitoring van druggerelateerde criminaliteit Welke bijkomende informatie is nodig voor monitoring in de toekomst? Meer kennis over de rol van België als transitland Nood aan meer kennis m.b.t. de kenmerken van de georganiseerde criminele netwerken en samenwerkingsverbanden in de drugshandel Meer kennis over de rol van facilitatoren op de verschillende echelons Aanbevelingen en suggesties voor verder onderzoek Structurele beleidsaanbevelingen Functionele beleidsaanbevelingen Operationele beleidsaanbevelingen Internationale aanbeveling: het belang van monitoring op Europees niveau Suggesties voor verder onderzoek Bibliografie vi

11 INHOUD ADDENDUM I. BEVRAGING VAN ACTOREN ACTIEF IN DE DRUGSHANDEL IN BELGIË Inleiding Methode van onderzoek Gesprekken met de respondenten Carrière van de respondenten Verkochte drugs gedurende de volledige criminele loopbaan Huidige verkoop van drugs De verschillende markten nader bekeken Cannabis ATS en andere synthetische drugs Prijzen en prijsbepaling Cannabis ATS en andere synthetische drugs Samengevat Bibliografie ADDENDUM II. OVERZICHT RESPONDENTEN BEVRAGING SLEUTELFIGUREN LAW ENFORCEMENT EN LABO S vii

12

13 L IJST VAN TABELLEN, FIGUREN, GRAFIEKEN EN KAARTEN Lijst van tabellen Tabel 1: Bevraagde sleutelfiguren Tabel 2: Sleutelvragen voor respondenten SUPMAP-onderzoek Tabel 3: Kwaliteitstest voor de ontwikkeling van valide indicatoren 14 Tabel 4: Indicator-gerelateerde sleutelfiguren Tabel 5: Indicatoren en sub-indicatoren binnen de categorie zachte informatie Tabel 6: Voorwaarden bij het gebruik van inbeslagnames als indicator voor het drugsaanbod Tabel 7: Aantal inbeslagnames en in beslag genomen hoeveelheden drugs (bronnen: WIV/ISP, 2012 en FGP/DGJ/ Centrale Dienst Drugs) Tabel 8: Straatprijzen drugs (bron: WIV-ISP, 2012; DGJ/ DGP Drugs-Dommicent) Tabel 9: Databanken kwaliteitsanalyse in België, Europa en wereldwijd Tabel 10: Aanwezige adulteranten/versnijdingsmiddelen in heroïne (bron: WIV-ISP, 2012) Tabel 11: Gemiddelde, mediaan, minimum en maximum concentratie van in België in beslag genomen heroïnestalen ( ) (bron: Belgian Early Warning System on Drugs) 58 Tabel 12: Gemiddelde, mediaan, minimum en maximum concentratie van in België in beslag genomen cocaïnestalen ( ) (bron: Belgian Early Warning System on Drugs) 59 Tabel 13: Aanwezige adulteranten/versnijdingmiddelen in cocaïne (bron: WIV-ISP, 2012) Tabel 14: Aanwezige adulteranten/versnijdingsmiddelen in amfetamine (bron: WIV-ISP, 2012) Tabel 15: Indicatoren en sub-indicatoren voor de vraagzijde Tabel 16: Bijkomende informatiebronnen m.b.t. de vraag en het daaraan verbonden aanbod Tabel 17: Ontmantelde productiesites ATS in België (bron: FGP/DJP/Centrale Dienst Drugs) Tabel 18: Casus ATS-productie ix

14 SUPMAP HET AANBOD VAN ILLEGALE DRUGS IN BELGIË Tabel 19: Aantal ontdekte dumpingsites in België tussen 2006 en 2012 (bron: FGP/DJP/Centrale Dienst Drugs) Tabel 20: Indicatoren en sub-indicatoren voor productie (ATS) Tabel 21: Gemiddelde THC-concentratie (%) van de in beslag genomen plantaardige cannabis in België ( ) (bron: WIV, Belgian Early Warning System on Drugs) Tabel 22: Gemiddelde THC-concentratie (%) van de in beslag genomen cannabis hars (hasj) in België ( ) (bron: WIV, Belgian Early Warning System on Drugs) Tabel 23: Indicatoren en sub-indicatoren voor productie (cannabis). 132 Tabel 24: Bijkomende informatiebronnen voor het monitoren van productie Tabel 25: Inbeslagnames 2012 in haven van Antwerpen en Brussel luchthaven (bron: FGP/DGJ/Centrale Dienst Drugs) Tabel 26: Smokkelmethoden gebruikt voor de smokkel via goederen (bron: douane Antwerpen) Tabel 27: Groothandelprijzen drugs in België (2012) (bron: FGP/DJP/ Centrale Dienst Drugs) Tabel 28: Indicatoren en sub-indicatoren voor import, groothandel en export Tabel 29: Geïdentificeerde indicatoren en sub-indicatoren voor middle level supply Tabel 30: Kleinhandelsprijzen drugs in België (2012) (bron: FGP/DJP/ Centrale Dienst Drugs) Tabel 31: Geïdentificeerde indicatoren en sub-indicatoren voor de kleinhandel Tabel 32: Topic-lijst interviews respondenten in de distributie Tabel 33: Ooit-verkoop volgens product / respondent (X = ooit verkocht; Xh = belangrijkste product volgens de respondent) Tabel 34: Huidige verkoop volgens product / respondent (verkoop laatste maand) (X = verkocht laatste maand; Xh = belangrijkste product volgens de respondent) Tabel 35: Jaaropbrengst van 4 types cannabisplantages in België (Bron: Surmont, et al., 2012) Tabel 36: Aantal ontdekte cannabisplantages in België in 2011 (Bron: FGP/DGJ/Centrale Dienst Drugs) x

15 LIJST VAN TABELLEN, FIGUREN, GRAFIEKEN EN KAARTEN Tabel 37: Aantal retailverkopers nodig om de jaaropbrengst van 4 types cannabisplantages te verkopen (afgerond naar het dichtste gehele getal) Tabel 38: Aantal middle-level dealers nodig om de jaaropbrengst van 4 types cannabisplantages te verkopen (afgerond naar het dichtste gehele getal) Tabel 39: Retailprijs van synthetische drugs in België (2012) Lijst van figuren Figuur 1: Overzicht object onderwerp ISLP Figuur 2: Corresponderende velden ANG en ING Figuur 3: Prijs/gram cannabis over de verschillende transactiehoeveelheden ( ) Figuur 4: Prijs/2 cl GHB over de verschillende transactiehoeveelheden in België (2012) Figuur 5: Prijs/g speed over de verschillende transactiehoeveelheden in België (2012) Lijst van grafieken Grafiek 1: Grafiek 2: Grafiek 3: Grafiek 4: Grafiek 5: Grafiek 6: Grafiek 7: Grafiek 8: Evoluties in het aantal informatierapporten (RIR s) per drug (bron: AIK Brugge, 2012) Totaal aantal inbeslagnames 2012 per drug (bron: FGP/DGJ/ Centrale Dienst Drugs) In beslag genomen hoeveelheid (kg.) van het totaal aantal inbeslagnames in 2012 per drug (bron: FGP/DGJ/Centrale Dienst Drugs) Gemiddelde concentratie (%) van in België in beslag genomen heroïnestalen ( ) (bron: Belgian Early Warning System on Drugs) Gemiddelde concentratie (%) van in België in beslag genomen cocaïnestalen ( ) (bron: Belgian Early Warning System on Drugs) Verhouding levamisole en fenacetine in Nederlandse cocaïnestalen (bron: Trimbos Instituut, 2012) Percentage amfetamine en cafeïne in Nederlandse amfetaminestalen (bron: Trimbos Instituut, 2012) Ontmantelde ATS-laboratoria in Europa ( ) (bron: UNODC, 2011a, o.b.v. Europolgegevens) xi

16 SUPMAP HET AANBOD VAN ILLEGALE DRUGS IN BELGIË Grafiek 9: Gemiddelde MDMA-concentratie (mg/tablet) bij Belgische inbeslaggenomen Ecstasy-stalen tussen 2002 en 2011 (bron: BEWS) Grafiek 10: Aanwezigheid van piperazines (mcpp) in XTC-tabletten (bron: WIV/ISP, 2012) Grafiek 11: Samenstelling in beslag genomen tabletten (bron: WIV-ISP, 2012) Grafiek 12: Gemiddelde amfetamineconcentratie (%) van inbeslaggenomen amfetaminestalen tussen 2002 en 2011 (bron: BEWS) Grafiek 13: Ontdekte cannabisplantages volgens omvang in België in 2012 (bron: FGP/DJP/Centrale Dienst Drugs) Grafiek 14: Gemiddelde THC concentratie (%) inbeslaggenomen cannabis tussen ) (bron: WIV, Belgian Early Warning System on Drugs) Grafiek 15: Inbeslagnames 2012 in haven van Antwerpen en Brussel luchthaven (bron: FGP/DGJ/Centrale Dienst Drugs) Grafiek 16: Evolutie in beslag genomen drugs in de haven van Antwerpen 2008 augustus 2012 (bron: douane Antwerpen) Lijst van kaarten Kaart 1: Kaart 2: Kaart 3: Ontmantelde productiesites ATS in België (bron: FGP/DJP/Centrale Dienst Drugs) Ontdekte dumpingplaatsen in België (bron: FGP/ DJP/Centrale Dienst Drugs) Aantal ontdekte cannabisplantages in België in 2012 (bron: FGP/DJP/Centrale Dienst Drugs) xii

17 VOORWOORD Dit onderzoek werd uitgevoerd in opdracht van het Federaal Onderzoeksprogramma Drugs en gefinancierd door het Federaal Wetenschapsbeleid (BELSPO). De studie gebeurde onder leiding van Prof. Dr. Brice De Ruyver (coördinator), Prof. Dr. Tom Vander Beken en Prof. Dr. Lieven Pauwels (promotoren). De onderzoekers wensen de respondenten te bedanken voor hun medewerking aan dit onderzoek. In het bijzonder willen we de leden van het begeleidingscomité bedanken voor hun constructieve bijdrage. De volgende leden waren deel van het begeleidingscomité: Aziz Naji (BELSPO) Michel Bruneau (FGP/DJP/Centrale Dienst Drugs) Jessica Dommicent (FGP/DJP/Centrale Dienst Drugs) Johan van Bussel (WIV-BMCDDA, National focal point EMCDDA) Martine Pattyn (Federale Politie) Catherine Van der Straeten (Dienst voor het Strafrechtelijk Beleid, Dienst Misdrijven tegen personen en goederen) Filip Van Durme (NICC) Tony Verachtert (FGP Asse) Olivier Hons (Administratie van Douane en Accijnzen) Jean-Baptiste Andries (Referentiemagistraat Drugs College van Procureurs Generaal) Benny Van Camp (FGP/DJP/Centrale Dienst Drugs) Mark Crispel (Vaste Commissie van de Lokale Politie) Eric Wauters (Vaste Commissie van de Lokale Politie) Julie Heyse (ISD, UGent) Sissi Van Moeseke (PZ Gent) Laurent Raspe (PZ Mons-Quévy) Paul Cleyman (PZ Antwerpen) Claude Gillard (SPF JUSTICE) Els Plettinckx (WIV) Daarnaast willen de onderzoekers iedereen die aan dit onderzoek heeft meegeholpen bedanken, in het bijzonder de respondenten en sleutelfiguren die bijdroegen aan de informatieverzameling. Verder bedanken we graag Inge Oosterlinck voor haar hulp bij de vormgeving van de publicatie. 1

18

19 I NLEIDING Onderhavig onderzoek ligt volledig in het verlengde van beleidsopties die enkele jaren terug werden genomen aan de top van de Europese Unie (EU). In december 2004 nam de Europese Raad de beslissing om in navolging van de sleutelindicatoren voor de vraagzijde van het drugsfenomeen, tegen 2012 een geheel van indicatoren voor de aanbodzijde te ontwikkelen dat zou toelaten om de effectiviteit, de efficiëntie en het evidence-based karakter van de rechtshandhavingsstrategieën en acties te meten (Commission of the European Union (2004), 15074/04 of ). Deze doelstelling werd ingeschreven in de EU-Drugsstrategieën ( & ) en in de EU-Drugsactieplannen van en (OJ C168 of : OJ C 326 of ). Met het oog hierop ontwikkelde de Europese Commissie in 2010 en 2012 werkdocumenten over het verbeteren van de dataverzameling in de EU m.b.t. drugsmarkten, druggerelateerde criminaliteit en reductie van het drugsaanbod (SEC (2010 & 2012)1216 of ; EMCDDA, 2012d) en werden twee conferenties georganiseerd (22-22 oktober 2010 & november 2012). Op dat laatste congres werden de belangrijkste resultaten van het SUPMAP-onderzoek voorgesteld. Op het niveau van de vraagzijde werden reeds verschillende indicatoren ontwikkeld (zie o.m. de treatment demand indicators die door de nationale Focal points worden opgevolgd en per land doorgegeven aan het EMCDDA). Indicatoren op het niveau van de aanbodzijde werden tot nu toe aanzienlijk minder onderzocht (Kilmer & Hoorens, 2010). De kennis met betrekking tot indicatoren om het drugsaanbod te monitoren is eerder beperkt, een conceptueel kader ontbreekt en er is nood aan empirische validatie van de mogelijke indicatoren (Caulkins, 2009). De literatuur lijkt zich in hoofdzaak te beperken tot analyse van de waarde van de indicatoren prijs, kwaliteit en purity-adjusted price voor het monitoren van mogelijke marktverstoringen door opsporingsacties (Di Censi, Esposito, Scacciatelli & Rossi, 2012) dan wel op de effecten van het drugbeleid op de schade van druggebruik (vraag, ziekenhuisopnames, behandelingsvraag, etc.)(cunningham, Liu & Callaghan, 2009; Smithson, McFadden, Mwesigye & Casey, 2004). De wetenschappelijke aandacht voor de ontwikkeling van indicatoren voor het drugsaanbod lijkt het grootst te zijn in Australië (Hughes, Chalmers, Bright, Matthew-Simmons & Sindicich, 2012; Hughes & James, 2012; Willis, Ander- 3

20 SUPMAP HET AANBOD VAN ILLEGALE DRUGS IN BELGIË son & Homel; 2011; Willis, Anderson & Davis, 2010; Topp, Breen, Kaye & Darke, 2004). De hoeveelheid wetenschappelijke literatuur die een volledig en betrouwbaar zicht biedt op de aanbodsketen ( supply chain ) in België is beperkt (Fijnaut & De Ruyver, 2008; De Ruyver & Surmont, 2007; Decorte & Tuteleers, 2007). Daarom is het nodig om de internationale literatuur en wetenschappelijke bevindingen over drugsmarkten af te toetsen aan de Belgische realiteit. Het SUPMAP (SUPMAP=mapping supply indicators) onderzoek bestaat uit 3 delen: Het eerste deel betreft een bevraging van sleutelfiguren van de Belgische law enforcement communities en de belangrijkste toxicologische labo s, in functie van het identificeren en ontwikkelen van haalbare indicatoren voor het monitoren van de drugsmarkt. De belangrijkste doelstelling die aan deze bevraging ten grondslag ligt is de ontwikkeling van een pragmatisch-operationeel model (in plaats van een theoretisch-conceptueel model). Een soortgelijke oefening wordt momenteel uitgevoerd door het EMCDDA. Het tweede deel van het onderzoek werd opgevat als een praktisch luik waarin wordt getoond hoe met indicatoren kan worden omgegaan. Aangezien er momenteel geen indicatoren zijn, werd gefocust op de registratie van druggerelateerde criminaliteit, die een belangrijke indicator vormt voor de aanbodzijde. De klemtoon ligt hierbij op de valorisatie van gegevens over druggerelateerde criminaliteit in functie van kennis over de verschillende drugsmarkten, de randvoorwaarden voor een adequate monitoring, alsook op de optimalisering van de registratie van deze delicten met het oog op monitoring van de aanbodketen Het derde deel bevat de overkoepelende conclusies van de verschillende onderzoeksdelen op het vlak van aanbodsindicatoren. Verder worden in dit deel een aantal aanbevelingen gedaan, alsook suggesties voor verder onderzoek. In addendum bevindt zich een bijkomend deel van het SUPMAP-onderzoek (addendum I), dat bestaat uit een bevraging van actoren die actief zijn in de drugshandel in België. In dit deel werd verder gebouwd op de methodologie van het YILCAN-onderzoek (Vanhove, Van Damme, Surmont, Van Puyenbroeck & De Ruyver, 2011). Deze benadering van 4

SUPMAP SAMENVATTING EN AANBEVELINGEN

SUPMAP SAMENVATTING EN AANBEVELINGEN SUPMAP SAMENVATTING EN AANBEVELINGEN Het aanbod van illegale drugs in België: wat weten we? Een haalbaarheidsstudie van betrouwbare indicatoren voor het drugsaanbod Valérie Smet Brice De Ruyver Charlotte

Nadere informatie

Evaluatie National Contact Point-werking van het Vlaams Contactpunt Kaderprogramma

Evaluatie National Contact Point-werking van het Vlaams Contactpunt Kaderprogramma Evaluatie National Contact Point-werking van het Vlaams Contactpunt Kaderprogramma Departement Economie, Wetenschap en Innovatie Afdeling Strategie en Coördinatie Koning Albert II-laan 35 bus 10 1030 Brussel

Nadere informatie

Actie ter ondersteuning van de federale beleidsnota drugs

Actie ter ondersteuning van de federale beleidsnota drugs FEDERAAL WETENSCHAPSBELEID Wetenschapsstraat 8 B-1000 BRUSSEL Tel. 02 238 34 11 Fax 02 230 59 12 www.belspo.be Actie ter ondersteuning van de federale beleidsnota drugs Projectformulier ten behoeve van

Nadere informatie

Overheidsuitgaven voor drugs Alcohol, de grote slokop

Overheidsuitgaven voor drugs Alcohol, de grote slokop Overheidsuitgaven voor drugs Alcohol, de grote slokop Freya Vander Laenen Fado, Utrecht, 17 november 2011 1 1. METHODOLOGIE Achtergrond Sinds j 90: toenemend belang evaluatie drugbeleid Sinds 2001: EMCDDA

Nadere informatie

DRUGS IN CIJFERS III: OVERHEIDSUITGAVEN VOOR HET DRUGSBELEID IN BELGIË

DRUGS IN CIJFERS III: OVERHEIDSUITGAVEN VOOR HET DRUGSBELEID IN BELGIË PERSBERICHT DRUGS IN CIJFERS III: OVERHEIDSUITGAVEN VOOR HET DRUGSBELEID IN BELGIË Totale overheidsuitgave voor het Belgisch drugsbeleid* in het jaar 2008 wordt geschat op 975.085.793 euro of 91,4 per

Nadere informatie

«Multiple communities en hun politiële aanpak»

«Multiple communities en hun politiële aanpak» CPS STUDIEDAG Beveren, woensdag 26 mei 2010 «Multiple communities en hun politiële aanpak» Korte reflectie vanuit de politiepraktijk Jan BUYS, FGP - DJF 1. Community policing Externe oriëntering (politie

Nadere informatie

Trends in nieuwe drugs. Tom Evenepoel, coördinator De DrugLijn Jochen Schrooten, stafmedewerker EWS

Trends in nieuwe drugs. Tom Evenepoel, coördinator De DrugLijn Jochen Schrooten, stafmedewerker EWS Trends in nieuwe drugs Tom Evenepoel, coördinator De DrugLijn Jochen Schrooten, stafmedewerker EWS BEGRIPPENKADER DESIGNER DRUGS volledig synthetisch precursoren (chemische grondstoffen) ontworpen = de

Nadere informatie

GEORGANISEERDE MISDAAD EN STRAFRECHTELIJKE SAMENWERKING IN DE NEDERLANDSE GRENSGEBIEDEN

GEORGANISEERDE MISDAAD EN STRAFRECHTELIJKE SAMENWERKING IN DE NEDERLANDSE GRENSGEBIEDEN GEORGANISEERDE MISDAAD EN STRAFRECHTELIJKE SAMENWERKING IN DE NEDERLANDSE GRENSGEBIEDEN TOINE SPAPENS intersentia Antwerpen - Oxford INHOUD VOORWOORD LIJST VAN AFKORTINGEN xv xvii HOOFDSTUK 1 ALGEMENE

Nadere informatie

College van Procureurs-generaal stelt. jaarstatistiek 2015 van de correctionele parketten voor

College van Procureurs-generaal stelt. jaarstatistiek 2015 van de correctionele parketten voor Statistisch analisten van het Openbaar Ministerie College van Procureurs-generaal BRUSSEL College van Procureurs-generaal stelt jaarstatistiek 2015 van de correctionele parketten voor Persbericht 21 april

Nadere informatie

Inhoud. Lijst met afkortingen 13. Voorwoord 15. Inleiding 17

Inhoud. Lijst met afkortingen 13. Voorwoord 15. Inleiding 17 Inhoud Lijst met afkortingen 13 Voorwoord 15 Inleiding 17 DEEL 1 TRENDS IN CIJFERS OVER ILLEGALE DRUGS IN VLAANDEREN/BELGIË 1997-2007 19 HOOFDSTUK 1! ILLEGALE DRUGS. SITUERING EN DEFINIËRING 21 1.1 Wat

Nadere informatie

Datum 25 maart 2013 Onderwerp Beantwoording Kamervragen over drugssmokkel via de Antwerpse Haven

Datum 25 maart 2013 Onderwerp Beantwoording Kamervragen over drugssmokkel via de Antwerpse Haven 1 > Retouradres Postbus 20301 2500 EH Den Haag Aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Schedeldoekshaven 100 2511 EX Den Haag Postbus 20301 2500 EH Den

Nadere informatie

DBK: Het Gents Model Concept & implementatie Organisatie vanuit Justitie en vanuit Hulpverlening

DBK: Het Gents Model Concept & implementatie Organisatie vanuit Justitie en vanuit Hulpverlening DBK: Het Gents Model Concept & implementatie Organisatie vanuit Justitie en vanuit Hulpverlening 1 INHOUD PRESENTATIE I. Belgisch drugbeleid II. O.M. en problematisch druggebruik III.De rechtbank en problematisch

Nadere informatie

Brussel, COMMISSIE VOOR DE BESCHERMING VAN DE PERSOONLIJKE LEVENSSFEER ADVIES Nr. 03 / 2005 van 14 maart 2005.

Brussel, COMMISSIE VOOR DE BESCHERMING VAN DE PERSOONLIJKE LEVENSSFEER ADVIES Nr. 03 / 2005 van 14 maart 2005. KONINKRIJK BELGIE Brussel, Adres : Hoogstraat, 139, B-1000 Brussel Tel. : +32(0)2/213.85.40 E-mail : commission@privacy.fgov.be Fax.: : +32(0)2/213.85.65 http://www.privacy.fgov.be/ COMMISSIE VOOR DE BESCHERMING

Nadere informatie

PUBLIC RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 5 september 2003 (15.09) (OR. en) 11374/1/03 REV 1 LIMITE CRIMORG 53 MIGR 66 ENFOPOL 69

PUBLIC RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 5 september 2003 (15.09) (OR. en) 11374/1/03 REV 1 LIMITE CRIMORG 53 MIGR 66 ENFOPOL 69 Conseil UE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 5 september 2003 (15.09) (OR. en) PUBLIC 11374/1/03 REV 1 LIMITE CRIMORG 53 MIGR 66 ENFOPOL 69 NOTA van: het voorzitterschap aan: de Multidisciplinaire Groep

Nadere informatie

SYNTHESERAPPORT EVALUATIE WETENSCHAPPELIJKE OLYMPIADES SAMENVATTING

SYNTHESERAPPORT EVALUATIE WETENSCHAPPELIJKE OLYMPIADES SAMENVATTING SYNTHESERAPPORT EVALUATIE WETENSCHAPPELIJKE OLYMPIADES SAMENVATTING Studiedienst en Prospectief Beleid 1 Departement Economie, Wetenschap en Innovatie Vlaamse Overheid Koning Albert II-laan 35 bus 10 1030

Nadere informatie

Onderzoek Verplaatsingsgedrag Vlaanderen 4.3 (2010-2011)

Onderzoek Verplaatsingsgedrag Vlaanderen 4.3 (2010-2011) Onderzoek Verplaatsingsgedrag Vlaanderen 4.3 (2010-2011) Verkeerskundige interpretatie van de belangrijkste tabellen (Analyserapport) D. Janssens, S. Reumers, K. Declercq, G. Wets Contact: Prof. dr. Davy

Nadere informatie

Over aard & omvang van Opiumwetfeiten in 2012 geregistreerd bij politie en Koninklijke Marechaussee

Over aard & omvang van Opiumwetfeiten in 2012 geregistreerd bij politie en Koninklijke Marechaussee Samenvatting Drugsdelicten beschouwd Over aard & omvang van Opiumwetfeiten in 2012 geregistreerd bij politie en Koninklijke Marechaussee Het WODC levert elk jaar een bijdrage aan het Jaarbericht van de

Nadere informatie

RECHTSPRAAKFICHES FAMILIAAL VERMOGENSRECHT

RECHTSPRAAKFICHES FAMILIAAL VERMOGENSRECHT RECHTSPRAAKFICHES FAMILIAAL VERMOGENSRECHT RECHTSPRAAKFICHES FAMILIAAL VERMOGENSRECHT 2 Alain Laurent Verbeke Renate Barbaix Elisabeth Adriaens Elise Goossens Ariadne Van den Broeck (eds.) Rector Roger

Nadere informatie

praktijkseminarie de operationele aanpak valorisatieproblematiek

praktijkseminarie de operationele aanpak valorisatieproblematiek praktijkseminarie de operationele aanpak valorisatieproblematiek SBO maatschappelijke finaliteit Prof. Dr. Ann Jorissen (UA) IWT, 11 januari 2010 1 Effective Governance of Private Enterprises: the influence

Nadere informatie

1. Afbakening van en aanvulling op GRECO rapport

1. Afbakening van en aanvulling op GRECO rapport Minister van Justitie D.t.v. Mw. Mr. E.E. Weeda Postbus 20301 2500 EH Den Haag datum 2 februari 2004 contactpersoon R.C. Hartendorp doorkiesnummer 070-361 9788 e-mail R.Hartendorp@rvdr.drp.minjus.nl ons

Nadere informatie

2007 WODC, ministerie van Justitie / St. INTRAVAL. Postadres: Postbus 1781 9701 BT Groningen E-mail info@intraval.nl

2007 WODC, ministerie van Justitie / St. INTRAVAL. Postadres: Postbus 1781 9701 BT Groningen E-mail info@intraval.nl COLOFON 2007 WODC, ministerie van Justitie / St. INTRAVAL Postadres: Postbus 1781 9701 BT Groningen E-mail info@intraval.nl Kantoor Groningen: Kantoor Rotterdam: St. Jansstraat 2C Goudsesingel 184 Telefoon

Nadere informatie

Methoden van het Wetenschappelijk Onderzoek: Deel II Vertaling pagina 83 97

Methoden van het Wetenschappelijk Onderzoek: Deel II Vertaling pagina 83 97 Wanneer gebruiken we kwalitatieve interviews? Kwalitatief interview = mogelijke methode om gegevens te verzamelen voor een reeks soorten van kwalitatief onderzoek Kwalitatief interview versus natuurlijk

Nadere informatie

Raad van de Europese Unie Brussel, 30 juni 2015 (OR. en)

Raad van de Europese Unie Brussel, 30 juni 2015 (OR. en) Raad van de Europese Unie Brussel, 30 juni 2015 (OR. en) Interinstitutioneel dossier: 2013/0021 (E) 10010/15 CORDROGUE 49 WETGEVINGSBESLUITEN EN ANDERE INSTRUMENTEN Betreft: Ontwerp-UITVOERINGSBESLUIT

Nadere informatie

Preview. De vragenlijst kan uitsluitend online worden ingevuld.

Preview. De vragenlijst kan uitsluitend online worden ingevuld. Preview. De vragenlijst kan uitsluitend online worden ingevuld. Vragenlijst "Een tussentijdse herziening van Europa 2020 - het standpunt van de EU-regio's en -steden" Achtergrond De tussentijdse herziening

Nadere informatie

*** ONTWERPAANBEVELING

*** ONTWERPAANBEVELING EUROPEES PARLEMENT 2009-2014 Commissie burgerlijke vrijheden, justitie en binnenlandse zaken 2010/0011(E) 16.3.2011 *** ONTWERPAANBEVELING over het ontwerp van besluit van de Raad over de sluiting van

Nadere informatie

Inleiding. Johan Van der Heyden

Inleiding. Johan Van der Heyden Inleiding Johan Van der Heyden Wetenschappelijk Instituut Volksgezondheid Operationele Directie Volksgezondheid en surveillance J. Wytsmanstraat, 14 B - 1050 Brussel 02 / 642 57 26 E-mail : johan.vanderheyden@iph.fgov.be

Nadere informatie

Drugs in de Lage Landen

Drugs in de Lage Landen 135 Drugs in de Lage Landen De Belgische kant van het verhaal B. De Ruyver* Oorspronkelijk luidde de titel van deze bijdrage Druggebruik in de grensstreek. Wie enigszins vertrouwd is met het chronische

Nadere informatie

I n h o u d s o p g a v e 1. Inspectiediensten met bijzondere politiebevoegdheden: een conceptueel kader 2. Methodologie

I n h o u d s o p g a v e 1. Inspectiediensten met bijzondere politiebevoegdheden: een conceptueel kader 2. Methodologie 1. Inspectiediensten met bijzondere politiebevoegdheden: een conceptueel kader...................................... 1 1.1. Inleiding.............................................. 1 1.2. Mala in se versus

Nadere informatie

Achter tralies in België

Achter tralies in België Achter tralies in België Tom Daems Peter Pletincx Luc Robert Veerle Scheirs Angela van de Wiel Karen Verpoest (eds.) Achter tralies in België Tom Daems Peter Pletincx Luc Robert Veerle Scheirs Angela van

Nadere informatie

Algemeen verslag denkdag 15 juni 2015 de Kriekelaar Schaarbeek

Algemeen verslag denkdag 15 juni 2015 de Kriekelaar Schaarbeek Algemeen verslag denkdag 15 juni 2015 de Kriekelaar Schaarbeek 1 Inleiding 2 Op 15 juni 2015 verzamelden de leden van de advieswerkgroep Sociaal-Cultureel Werk en vertegenwoordigers van regionale koepelverenigingen

Nadere informatie

Stappenplan voor Brede Schoolcoördinatoren Het proces van een Brede School: van evaluatie tot afsprakenkader & actieplan

Stappenplan voor Brede Schoolcoördinatoren Het proces van een Brede School: van evaluatie tot afsprakenkader & actieplan Stappenplan voor Brede Schoolcoördinatoren Het proces van een Brede School: van evaluatie tot afsprakenkader & actieplan Van evaluatie Evaluatie op actieniveau Wanneer? Heel het jaar door, op de momenten

Nadere informatie

Minister van Binnenlandse Zaken

Minister van Binnenlandse Zaken Minister van Binnenlandse Zaken Secretariaat van de Geïntegreerde Politie (SSGPI) SSGPI Ter attentie van : Fritz Toussaintstr. 8 - de korpschefs 1050 Brussel - de bijzondere rekenplichtigen T: 02 554 43

Nadere informatie

Samenvatting. De aanpak van het onderzoek

Samenvatting. De aanpak van het onderzoek Samenvatting Het huidige onderzoek brengt de mogelijkheden en beperkingen van het schatten van de export van in Nederland geteelde cannabis in kaart en beoogt, voor zover mogelijk, een nieuwe schatting

Nadere informatie

Werken met kwaliteitsindicatoren

Werken met kwaliteitsindicatoren Werken met kwaliteitsindicatoren Dag van de Kwaliteitszorg Affligem, 10 Juni 2011 Wouter Van den Berghe, Studie- en Adviesbureau Tilkon Overzicht Wat zijn indicatoren? Wanneer zijn indicatoren nuttig?

Nadere informatie

Nederlandse cannabisbeleid

Nederlandse cannabisbeleid Improving Mental Health by Sharing Knowledge Het Nederlandse cannabisbeleid & de volksgezondheid: oorsprong en ontwikkeling Margriet van Laar Hoofd programma Drug Monitoring CIROC Seminar Woensdag 7 maart,

Nadere informatie

Inhoudstafel. Lijst figuren 13. Lijst tabellen 17. Rechtbank onder invloed 25

Inhoudstafel. Lijst figuren 13. Lijst tabellen 17. Rechtbank onder invloed 25 ASP Migranten in de balans.book Page 7 Friday, January 15, 2010 10:47 AM Inhoudstafel Inhoudstafel 7 Lijst figuren 13 Lijst tabellen 17 Rechtbank onder invloed 25 Deel I: Etnische minderheidsgroepen :

Nadere informatie

De Nederlandse drugsmarkt in 2012

De Nederlandse drugsmarkt in 2012 Improving Mental Health by Sharing Knowledge De Nederlandse drugsmarkt in 2012 Daan van der Gouwe onder meer: Gezonde School en Genotmiddelen Nationale Drug Monitor Meldpunt Drugsincidenten THC Monitor

Nadere informatie

DEFINIERING EN METING VAN DRUGGERELATEERDE CRIMINALITEIT. Coördinator Prof. Dr. B. De Ruyver (UGent, IRCP)

DEFINIERING EN METING VAN DRUGGERELATEERDE CRIMINALITEIT. Coördinator Prof. Dr. B. De Ruyver (UGent, IRCP) DEFINIERING EN METING VAN DRUGGERELATEERDE CRIMINALITEIT SAMENVATTING WEBSITE Coördinator Prof. Dr. B. De Ruyver (UGent, IRCP) Promotoren Prof. Dr. A. Lemaître (ULg) Prof. Dr. M. Born (ULg) Onderzoekers

Nadere informatie

Lokaal Integraal Veiligheidsbeleid:

Lokaal Integraal Veiligheidsbeleid: Lokaal Integraal Veiligheidsbeleid: Onderzoek naar een geïntegreerde aanpak i.o.v. FOD Binnenlandse Zaken Onderzoeker: Tom Bauwens Promotor: prof. dr. Els Enhus Copromotoren: prof. dr. Paul Ponsaers &

Nadere informatie

de aanbevelingen in het verslag van de Deskundigengroep mensenhandel van de Europese Commissie aan de EU-lidstaten van 22 december 2004,

de aanbevelingen in het verslag van de Deskundigengroep mensenhandel van de Europese Commissie aan de EU-lidstaten van 22 december 2004, Conseil UE RAAD VA DE EUROPESE U IE Brussel, 20 mei 2009 (26.05) (OR. en) PUBLIC 8723/4/09 REV 4 LIMITE CRIMORG 63 MIGR 43 E FOPOL 86 OTA van: aan: Betreft: het voorzitterschap het COREPER/de Raad Ontwerp-conclusies

Nadere informatie

Woord vooraf 13. Dankwoord 17. Algemene inleiding 19. 1. Inleiding 23 1.1. Probleemdefinitie 23 1.2. VUB-context 23. 2. Literatuurstudie 26

Woord vooraf 13. Dankwoord 17. Algemene inleiding 19. 1. Inleiding 23 1.1. Probleemdefinitie 23 1.2. VUB-context 23. 2. Literatuurstudie 26 Inhoudsopgave Woord vooraf 13 Dankwoord 17 Algemene inleiding 19 HOOFDSTUK 1: PERSONEELSONTWIKKELING EN ORGANISATIECULTUUR 23 Yanna Van Wesemael! Machteld De Metsenaere (VUB) 1. Inleiding 23 1.1. Probleemdefinitie

Nadere informatie

DIENST ENQUÊTES, LEEFSTIJL EN CHRONISCHE ZIEKTEN BELGISCH NATIONAAL DRUGSRAPPORT 2014 NIEUWE ONTWIKKELINGEN EN TRENDS

DIENST ENQUÊTES, LEEFSTIJL EN CHRONISCHE ZIEKTEN BELGISCH NATIONAAL DRUGSRAPPORT 2014 NIEUWE ONTWIKKELINGEN EN TRENDS DIENST ENQUÊTES, LEEFSTIJL EN CHRONISCHE ZIEKTEN BELGISCH NATIONAAL DRUGSRAPPORT 2014 NIEUWE ONTWIKKELINGEN EN TRENDS BELGISCH NATIONAAL DRUGSRAPPORT 2014 (DATA 2013) NIEUWE ONTWIKKELINGEN EN TRENDS Wetenschappelijk

Nadere informatie

Percepties van jongeren over politieoptreden: ethnic profiling in België?

Percepties van jongeren over politieoptreden: ethnic profiling in België? Percepties van jongeren over politieoptreden: ethnic profiling in België? dr. Antoinette Verhage Vakgroep Criminologie, Strafrecht en Sociaal Recht Universiteit Gent VANASSCHE, N., VERHAGE, A., (2015),

Nadere informatie

STUDIE INZAKE DE ONTWIKKELING VAN EEN REGISTRATIE-INSTRUMENT VOOR PALLIATIEVE ZORG

STUDIE INZAKE DE ONTWIKKELING VAN EEN REGISTRATIE-INSTRUMENT VOOR PALLIATIEVE ZORG Directoraat-Generaal Organisatie Gezondheidszorgvoorzieningen Cel Chronische, Ouderen- en Palliatieve Zorg Victor Hortaplein 40, bus 10 1060 Brussel STUDIE INZAKE DE ONTWIKKELING VAN EEN REGISTRATIE-INSTRUMENT

Nadere informatie

knowhow inzake rondtrekkende daders: korte stand van zaken

knowhow inzake rondtrekkende daders: korte stand van zaken knowhow inzake rondtrekkende daders: korte stand van zaken Stijn Van Daele, Brussel, 02/03/2010 1 Implicaties van het fenomeen Rondtrekkende daders leggen grenzen van politieorganisatie bloot Nationale

Nadere informatie

Zij weer? Over inbrekers die twee keer langskomen

Zij weer? Over inbrekers die twee keer langskomen TERUG MAIL SLA OP Zij weer? Over inbrekers die twee keer langskomen SAMENVATTING 27/1/2009 Als er in de buurt is ingebroken, kun je maar beter de ramen dichthouden en een extra slot op de deur doen. De

Nadere informatie

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 2 oktober 2003 (08.10) (OR. it) 11051/2/03 REV 2 CORDROGUE 66

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 2 oktober 2003 (08.10) (OR. it) 11051/2/03 REV 2 CORDROGUE 66 RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 2 oktober 2003 (08.10) (OR. it) 11051/2/03 REV 2 CORDROGUE 66 NOTA van: het Italiaanse voorzitterschap aan: de horizontale Groep drugs nr. vorig doc.: 11051/03 CORDROGUE

Nadere informatie

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 30 oktober 2003 (03.11) (OR. it) 11051/4/03 REV 4 CORDROGUE 66

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 30 oktober 2003 (03.11) (OR. it) 11051/4/03 REV 4 CORDROGUE 66 RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 30 oktober 2003 (03.11) (OR. it) 11051/4/03 REV 4 CORDROGUE 66 NOTA van: aan: Betreft: het Italiaanse voorzitterschap de horizontale Groep drugs Ontwerp-resolutie van

Nadere informatie

Rapportering : Een efficiënt en doeltreffend systeem Versie 03 12.06.2014

Rapportering : Een efficiënt en doeltreffend systeem Versie 03 12.06.2014 Rapportering : Een efficiënt en doeltreffend systeem Versie 03 12.06.2014 1. CONTEXT 1.1. ALGEMENE CONTEXT Elk land zal aan Europa moeten bewijzen in 2016 dat ze het inzamelpercentage van 45% hebben bereikt

Nadere informatie

Kwalitatieve bevraging van de stakeholders van het FAVV-AFSCA 2014

Kwalitatieve bevraging van de stakeholders van het FAVV-AFSCA 2014 Kwalitatieve bevraging van de stakeholders van het FAVV-AFSCA 2014 Presentatie Raadgevend Comité 24 september 2014 Agenda 1 Doelstelling, scope en methodiek 2 Resultaten van de stakeholderbevraging 2.1

Nadere informatie

Vragenlijst SAFE SURGERY voor het uitvoeren van een zelfevaluatie in contractjaar 2013

Vragenlijst SAFE SURGERY voor het uitvoeren van een zelfevaluatie in contractjaar 2013 Vragenlijst SAFE SURGERY voor het uitvoeren van een zelfevaluatie in contractjaar 2013 De vragen zijn opgedeeld in verschillende rubrieken en betreffen het thema safe surgery. Het is de bedoeling dat de

Nadere informatie

gemeente Eindhoven Antwoord van burgemeester en wethouders

gemeente Eindhoven Antwoord van burgemeester en wethouders gemeente Eindhoven Inboeknummer 12bst01517 Beslisdatum B&W 28 augustus 2012 Dossiernummer 12.35.103 2.1.1 Raadsvragenvan het raadslid dhr. P. Leenders (CDA) inzake cocaïnegebruik in Eindhoven De CDA-fractie

Nadere informatie

5 maart 2009. Criminaliteit in ziekenhuizen

5 maart 2009. Criminaliteit in ziekenhuizen 5 maart 2009 Criminaliteit in ziekenhuizen Inhoud Voorstelling van de studie 1. Context en doelstellingen 2. Methodologie 2.1. bevragingstechniek 2.2. beschrijving van de doelgroep 2.3. steekproef 2.4.

Nadere informatie

Middelengebruik: Cannabisgebruik

Middelengebruik: Cannabisgebruik Middelengebruik: Cannabisgebruik Inleiding Cannabisgebruik geeft zowel gezondheidsrisico s, psychosociale gevolgen als wettelijke consequenties 1,2. Frequent gebruik van cannabis wordt geassocieerd met

Nadere informatie

Bijna de helft van de geweldsmisdrijven wordt in de openbare ruimte gepleegd / foto: Inge van Mill.

Bijna de helft van de geweldsmisdrijven wordt in de openbare ruimte gepleegd / foto: Inge van Mill. Bijna de helft van de geweldsmisdrijven wordt in de openbare ruimte gepleegd / foto: Inge van Mill. secondant #2 april 2009 7 Geweldsdelicten tussen - Daling van geweld komt niet uit de verf Crimi-trends

Nadere informatie

Rapport 833 Derriks, M., & Kat, E. de. (2020). Jeugdmonitor Zeeland Amsterdam: Kohnstamm Instituut.

Rapport 833 Derriks, M., & Kat, E. de. (2020). Jeugdmonitor Zeeland Amsterdam: Kohnstamm Instituut. Samenvatting Rapport 833 Derriks, M., & Kat, E. de. (2020). Jeugdmonitor Zeeland Amsterdam: Kohnstamm Instituut. De Jeugdmonitor Zeeland De Jeugdmonitor Zeeland is een plek waar allerlei informatie bij

Nadere informatie

Het transparanter en overzichtelijker maken van de markt van mobiele data oplossingen

Het transparanter en overzichtelijker maken van de markt van mobiele data oplossingen Het transparanter en overzichtelijker maken van de markt van mobiele data oplossingen Het transparanter en overzichtelijker maken van de markt van mobiele data oplossingen WishUmobile Wijnhaven 17 3011

Nadere informatie

Voorwoord 11 Paul Ponsaers Inleiding 21 Herman Reynders. maatwerk 23 Brice de Ruyver & Jelle Janssens. 1. Inleiding 25 2. Onderzoeksaanpak 29

Voorwoord 11 Paul Ponsaers Inleiding 21 Herman Reynders. maatwerk 23 Brice de Ruyver & Jelle Janssens. 1. Inleiding 25 2. Onderzoeksaanpak 29 Voorwoord 11 Paul Ponsaers Inleiding 21 Herman Reynders De schaalvergroting van de Limburgse politiezones: maatwerk 23 Brice de Ruyver & Jelle Janssens 1. Inleiding 25 2. Onderzoeksaanpak 29 2.1. Doel

Nadere informatie

Desistance en recovery

Desistance en recovery Desistance en recovery E e n p r o c e s v a n v a l l e n e n ( t e r u g ) o p s t a a n v a n hoop en v a n k a n s e n VAD onderzoeksplatform, 5 november 2013 Charlotte Colman IRCP, UGent t. +32 9

Nadere informatie

Ondernemerschap in Vlaanderen: een vergelijkende, internationale studie

Ondernemerschap in Vlaanderen: een vergelijkende, internationale studie Ondernemerschap in Vlaanderen: een vergelijkende, internationale studie De Global Entrepreneurship Monitor (GEM) is een jaarlijks onderzoek dat een beeld geeft van de ondernemingsgraad van een land. GEM

Nadere informatie

Waar blijft het geld?

Waar blijft het geld? Waar blijft het geld? Uitkomsten v/d vierde Monitor Georganiseerde Criminaliteit Edwin Kruisbergen 13 maart 2013 Structuur De Monitor Georganiseerde Criminaliteit Criminele inkomsten: Verdienen Verdelen

Nadere informatie

KLANTENTEVREDENHEIDSONDERZOEK FACULTATIEVE OPDRACHT PRIORITEITENBELEID. Resultaten

KLANTENTEVREDENHEIDSONDERZOEK FACULTATIEVE OPDRACHT PRIORITEITENBELEID. Resultaten KLANTENTEVREDENHEIDSONDERZOEK FACULTATIEVE OPDRACHT PRIORITEITENBELEID Resultaten Dienstverlening m.b.t. de facultatieve opdracht prioriteitenbeleid in het kader van het decreet van 13 juli 2001 en het

Nadere informatie

DRUGSFENOMENEN IN OPKOMST. Europees handboek over de vroegtijdige signaleringsfunctie voor drugsfenomenen in opkomst. Samenvatting

DRUGSFENOMENEN IN OPKOMST. Europees handboek over de vroegtijdige signaleringsfunctie voor drugsfenomenen in opkomst. Samenvatting DRUGSFENOMENEN IN OPKOMST Europees handboek over de vroegtijdige signaleringsfunctie voor drugsfenomenen in opkomst In deze samenvatting worden de belangrijkste resultaten beschreven van een gezamenlijk

Nadere informatie

FAVV activiteiten. Valérie Van Roy Cel Erkenningen AER DG Controle. Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen

FAVV activiteiten. Valérie Van Roy Cel Erkenningen AER DG Controle. Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen FAVV activiteiten Valérie Van Roy Cel Erkenningen AER DG Controle Agenda Cel «AER» Registratie operatoren Nomenclatuur NACE-BEL Nomenclatuur FAVV

Nadere informatie

BIJLAGE 2: Oorspronkelijke vragenlijst

BIJLAGE 2: Oorspronkelijke vragenlijst BIJLAGE 2: Oorspronkelijke vragenlijst MILD Monitor Integraal (Lokaal) Drugbeleid Vragenlijst Stakeholders IDENTIFICATIEGEGEVENS RESPONDENT Stad: Job/Functie:. Ervaring met het drugfenomeen: WAAROM deze

Nadere informatie

Wachten tot de witte raaf aan de deur komt kloppen? Een analyse van het instroom- en retentiebeleid bij bedrijven

Wachten tot de witte raaf aan de deur komt kloppen? Een analyse van het instroom- en retentiebeleid bij bedrijven Wachten tot de witte raaf aan de deur komt kloppen? Een analyse van het instroom- en retentiebeleid bij bedrijven Valsamis, D. & Vandeweghe, B. 2012. Instroom- en retentiebeleid van bedrijven: wachten

Nadere informatie

Afval op de grens tussen legaal en illegaal

Afval op de grens tussen legaal en illegaal Afval op de grens tussen legaal en illegaal Dr. Lieselot Bisschop Post-doctoraal onderzoeker Faculteit Economie en Bedrijfskunde - Universiteit Gent Onderzoeksgroep Governing and Policing Security (GaPS)

Nadere informatie

Het Dream-project wordt sinds 2002 op ad-hoc basis gesubsidieerd.

Het Dream-project wordt sinds 2002 op ad-hoc basis gesubsidieerd. Naam evaluatie Volledige naam Aanleiding evaluatie DREAM-project Evaluatie DREAM-project De Vlaamse overheid ondersteunt een aantal initiatieven ter bevordering van het ondernemerschap en de ondernemerszin.

Nadere informatie

Projectoproep Kankerplan Actie 24 : Wetenschappelijke analyse in de onco-geriatrie

Projectoproep Kankerplan Actie 24 : Wetenschappelijke analyse in de onco-geriatrie B Projectoproep Kankerplan Actie 24 : Wetenschappelijke analyse in de onco-geriatrie Inleiding Deze projectoproep kadert binnen de verderzetting van Actie 24 van het Kankerplan: Steun aan pilootprojecten

Nadere informatie

Raad van de Europese Unie Brussel, 30 juni 2015 (OR. en)

Raad van de Europese Unie Brussel, 30 juni 2015 (OR. en) Raad van de Europese Unie Brussel, 30 juni 2015 (OR. en) Interinstitutioneel dossier: 2013/0207 (E) 10012/15 CORDROGUE 51 WETGEVINGSBESLUITEN EN ANDERE INSTRUMENTEN Betreft: Ontwerp-UITVOERINGSBESLUIT

Nadere informatie

Monitor. alcohol en middelen

Monitor. alcohol en middelen Gemeente Utrecht, Volksgezondheid Monitor www.utrecht.nl/gggd alcohol en middelen www.utrecht.nl/volksgezondheid Thema 3 Gebruik van de verslavingszorg in Utrecht - 2012 1 Colofon Uitgave Gemeente Utrecht,

Nadere informatie

COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN. Voorstel voor een BESLUIT VAN DE RAAD

COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN. Voorstel voor een BESLUIT VAN DE RAAD NL COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN Brussel, 6.12.2001 COM(2001) 734 definitief Voorstel voor een BESLUIT VAN DE RAAD houdende omschrijving van PMMA als nieuwe synthetische drug die aan controlemaatregelen

Nadere informatie

Projectmatig 2 - werken voor lokale overheden

Projectmatig 2 - werken voor lokale overheden STUDIEDAG Projectmatig werken in lokale overheden LEUVEN 27 oktober 2011 Projectmatig werken in de lokale sector Katlijn Perneel, Partner, ParFinis Projectmatig 2 - werken voor lokale overheden 1 Inhoud

Nadere informatie

GHB hulpvraag in Nederland

GHB hulpvraag in Nederland GHB hulpvraag in Nederland Belangrijkste ontwikkelingen van de hulpvraag voor GHB problematiek in de verslavingszorg 2007-2012 Houten, mei 2013 Stichting IVZ GHB hulpvraag in Nederland Belangrijkste ontwikkelingen

Nadere informatie

woord vooraf 11 inleiding 13 Hoofdstuk 1 Personeelsevaluatiesysteem in het Vlaamse onderwijs 17

woord vooraf 11 inleiding 13 Hoofdstuk 1 Personeelsevaluatiesysteem in het Vlaamse onderwijs 17 Inhoud woord vooraf 11 inleiding 13 Hoofdstuk 1 Personeelsevaluatiesysteem in het Vlaamse onderwijs 17 1 Omschrijving en begrippenkader 19 1.1 Statuut en rechtspositie van het onderwijspersoneel 19 1.2

Nadere informatie

Eindverslag : Haalbaarheidsstudie ivm de oprichting van een zaterdagmarkt voor langoustines in Oostende.

Eindverslag : Haalbaarheidsstudie ivm de oprichting van een zaterdagmarkt voor langoustines in Oostende. Eindverslag : Haalbaarheidsstudie ivm de oprichting van een zaterdagmarkt voor langoustines in Oostende. 1. Context De hierna beschreven studie werd uitgevoerd in het kader van het project Oolavis. Dit

Nadere informatie

Voorstel voor een BESLUIT VAN DE RAAD. betreffende het onderwerpen van 4-methylamfetamine aan controlemaatregelen

Voorstel voor een BESLUIT VAN DE RAAD. betreffende het onderwerpen van 4-methylamfetamine aan controlemaatregelen EUROPESE COMMISSIE Brussel, 31.1.2013 COM(2013) 39 final 2013/0021 (NLE) Voorstel voor een BESLUIT VAN DE RAAD betreffende het onderwerpen van 4-methylamfetamine aan controlemaatregelen NL NL TOELICHTING

Nadere informatie

VLAAMSE RAAD VOOR WETENSCHAPSBELEID

VLAAMSE RAAD VOOR WETENSCHAPSBELEID VLAAMSE RAAD VOOR WETENSCHAPSBELEID ADVIES BETREFFENDE DE ORGANISATIE VAN DE INFORMATIE EN DE BEVORDERING VAN DE VLAAMSE PARTICIPATIE INZAKE DE EUROPESE R & D-PROGRAMMA S. VRWB-R/ADV- 15 16 november 1989.

Nadere informatie

Datum 9 juni 2016 Onderwerp Antwoorden Kamervragen over de registratie van jihadgangers en terugkeerders

Datum 9 juni 2016 Onderwerp Antwoorden Kamervragen over de registratie van jihadgangers en terugkeerders 1 > Retouradres Postbus 20301 2500 EH Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag Ministerie van Veiligheid en Turfmarkt 147 2511 DP Den Haag Postbus

Nadere informatie

trntrtrtr V td L O\'ERLASTMETINGEN IN DE GRAVII\TNESTEEG EN OMGEVING

trntrtrtr V td L O\'ERLASTMETINGEN IN DE GRAVII\TNESTEEG EN OMGEVING trntrtrtr V td L O\'ERLASTMETINGEN IN DE GRAVII\TNESTEEG EN OMGEVING : COLOFON St. INTRAVAL Postadres: Postbus 1781 9701 BT Groningen E-mail info@intraval.nl Kantoor Groningen: Kantoor Rotterdam: St. Jansstraat

Nadere informatie

Gebieds- en Stedelijke Programma s. Leiding en Staf Stedelijke Programma s. Gemeente Vlaardingen RAADSVOORSTEL

Gebieds- en Stedelijke Programma s. Leiding en Staf Stedelijke Programma s. Gemeente Vlaardingen RAADSVOORSTEL RAADSVOORSTEL Registr.nr. 1423468 R.nr. 52.1 Datum besluit B&W 6juni 2016 Portefeuillehouder J. Versluijs Raadsvoorstel over de evaluatie van participatie Vlaardingen, 6juni 2016 Aan de gemeenteraad. Aanleiding

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting De levensverwachting van mensen met een ernstige psychiatrische aandoening (EPA) is gemiddeld 13-30 jaar korter dan die van de algemene bevolking. Onnatuurlijke doodsoorzaken zoals

Nadere informatie

TETRALERT - ONDERNEMING VOORSTEL TOT HERZIENING VAN DE RICHTLIJN AANDEELHOUDERSRECHTEN

TETRALERT - ONDERNEMING VOORSTEL TOT HERZIENING VAN DE RICHTLIJN AANDEELHOUDERSRECHTEN TETRALERT - ONDERNEMING VOORSTEL TOT HERZIENING VAN DE RICHTLIJN AANDEELHOUDERSRECHTEN 1. Inleiding Op 9 april 2014 maakte de Europese Commissie aan het Europees Parlement een voorstel van richtlijn over

Nadere informatie

STUDIE (F)050908-CDC-455

STUDIE (F)050908-CDC-455 Commissie voor de Regulering van de Elektriciteit en het Gas Nijverheidsstraat 26-38 1040 Brussel Tel. : 02/289.76.11 Fax : 02/289.76.09 COMMISSIE VOOR DE REGULERING VAN DE ELEKTRICITEIT EN HET GAS STUDIE

Nadere informatie

Kennis- en expertisecentrum voor intelligente data-analyse, onderdeel van het Nederlands Forensisch Instituut. Sharing intelligence Kecida

Kennis- en expertisecentrum voor intelligente data-analyse, onderdeel van het Nederlands Forensisch Instituut. Sharing intelligence Kecida Kennis- en expertisecentrum voor intelligente data-analyse, onderdeel van het Nederlands Forensisch Instituut Sharing intelligence Sharing intelligence Advies over de inrichting van data-analyse in een

Nadere informatie

MINISTERIE VAN SOCIALE ZAKEN, VOLKSGEZONDHEID EN LEEFMILIEU

MINISTERIE VAN SOCIALE ZAKEN, VOLKSGEZONDHEID EN LEEFMILIEU MINISTERIE VAN SOCIALE ZAKEN, VOLKSGEZONDHEID EN LEEFMILIEU Europese Unie LIFE. - Communautair Financieel instrument voor het Leefmilieu Programma LIFE Natuur 1999 1. Context. In het kader van de verordening

Nadere informatie

PROJECTPLAN REGISTRATIESYSTEEM PRIVATE VOORZIENINGEN BIJZONDERE JEUGDZORG

PROJECTPLAN REGISTRATIESYSTEEM PRIVATE VOORZIENINGEN BIJZONDERE JEUGDZORG PROJECTPLAN REGISTRATIESYSTEEM PRIVATE VOORZIENINGEN BIJZONDERE JEUGDZORG Stefaan VIAENE Johan PEETERS 30 maart 2007 1 A. CONTEXT VAN HET PROJECT - Doelstelling 32 van het Globaal Plan bepaalt: We geven

Nadere informatie

Sterke stijging aantal drugdoden fors overdreven

Sterke stijging aantal drugdoden fors overdreven Sterke stijging aantal drugdoden fors overdreven Op 4 december 2006 stond er een klein bericht in Het Laatste Nieuws met als kop sterke stijging Vlaamse drugdoden. De Morgen deed het de dag nadien over

Nadere informatie

Raad van de Europese Unie BESTRIJDING VAN DE GEORGANI SEERDE EN ZWARE INTERNATIO NALE CRIMINALITEIT DOOR MIDDEL VAN DE EU-BELEIDSCYCLUS

Raad van de Europese Unie BESTRIJDING VAN DE GEORGANI SEERDE EN ZWARE INTERNATIO NALE CRIMINALITEIT DOOR MIDDEL VAN DE EU-BELEIDSCYCLUS Raad van de Europese Unie BESTRIJDING VAN DE GEORGANI SEERDE EN ZWARE INTERNATIO NALE CRIMINALITEIT DOOR MIDDEL VAN DE EU-BELEIDSCYCLUS BESTRIJDING VAN DE GEORGANISEERDE EN ZWARE INTER NATIONALE CRIMINALITEIT

Nadere informatie

DISCO : Algemene handleiding

DISCO : Algemene handleiding DISCO : Algemene handleiding DISCO het Screeningsinstrument Diversiteit en Onderwijs m.b.t. omgaan met diversiteit biedt enerzijds handvatten om maatregelen en acties die reeds genomen werden in kader

Nadere informatie

ZELFEVALUATIE VAN DE THEMA S HOOG RISICO MEDICATIE IDENTITOVIGILANTIE

ZELFEVALUATIE VAN DE THEMA S HOOG RISICO MEDICATIE IDENTITOVIGILANTIE COÖRDINATIE KWALITEIT EN PATIËNTVEILIGHEID TWEEDE MEERJARENPLAN 2013-2017 Contract 2013 ZELFEVALUATIE VAN DE THEMA S HOOG RISICO MEDICATIE IDENTITOVIGILANTIE Sp-ziekenhuizen 1 1. Inleiding Hierna volgt

Nadere informatie

Coach Information Supply

Coach Information Supply Arenberggebouw Arenbergstraat 5 1000 Brussel Tel: 02 209 47 21 Fax: 02 209 47 15 Coach Information Supply AUTEUR VERTALING INSTITUUT PROF. DR. MANFRED MUCKENHAUPT PUT KOEN Katholieke Universiteit Leuven,

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek bij klanten van interim management (providers)

Tevredenheidsonderzoek bij klanten van interim management (providers) FEDERGON OPDRACHTGEVERS BEOORDELEN INTERIM MANAGEMENT PROVIDERS POSITIEF Tevredenheidsonderzoek bij klanten van interim management (providers) Tevredenheidsonderzoek bij de klanten van interim management

Nadere informatie

Evaluatie Fonds voor Wetenschappelijk Onderzoek-Vlaanderen

Evaluatie Fonds voor Wetenschappelijk Onderzoek-Vlaanderen Naam evaluatie Volledige naam Aanleiding evaluatie FWO Evaluatie Fonds voor Wetenschappelijk Onderzoek-Vlaanderen In de beheersovereenkomst 2002-2007 tussen de Vlaamse Gemeenschap en het Fonds voor Wetenschappelijk

Nadere informatie

We noemen 2010 dan ook : ons V-jaar.

We noemen 2010 dan ook : ons V-jaar. Vebeterende organisatie Onze T(h)ree filosofie Tijdens het eerste jaar van onze T(h)ree legden we de nadruk op : De goede dingen doen (effectief en doeltreffend te werk gaan). Als logisch gevolg daarom

Nadere informatie

REKRUTERING & SELECTIE: TENDENSEN EN UITDAGINGEN (#TRENDSR&S)

REKRUTERING & SELECTIE: TENDENSEN EN UITDAGINGEN (#TRENDSR&S) REKRUTERING & SELECTIE: TENDENSEN EN UITDAGINGEN (#TRENDSR&S) GOING BEYOND BUSINESS AS USUAL DIRK BUYENS, VERONIEK DE SCHAMPHELAERE, JASMIJN VERBRIGGHE, SARAH VERHAEGHE @VDSCHAM OVERZICHT I. Uitgangspunt

Nadere informatie

Onderzoeksopzet De Poort van Limburg gemeente Weert

Onderzoeksopzet De Poort van Limburg gemeente Weert Onderzoeksopzet De Poort van Limburg gemeente Weert Weert, 6 september 2011. Rekenkamer Weert Inhoudsopgave 1. Achtergrond en aanleiding 2. Centrale vraagstelling 3. De wijze van onderzoek 4. Deelvragen

Nadere informatie

Brussel, 30 november 2015

Brussel, 30 november 2015 Brussel, 30 november 2015 Aan de dames en heren Provinciegouverneurs Aan de heer Hoge Ambtenaar belast met de uitoefening van bevoegdheden van de Brusselse Agglomeratie Aan de heer Voorzitter van het College

Nadere informatie

Raad van de Europese Unie Brussel, 2 december 2014 (OR. en) BEGELEIDENDE NOTA de heer Jordi AYET PUIGARNAU, directeur, namens de secretarisgeneraal

Raad van de Europese Unie Brussel, 2 december 2014 (OR. en) BEGELEIDENDE NOTA de heer Jordi AYET PUIGARNAU, directeur, namens de secretarisgeneraal Raad van de Europese Unie Brussel, 2 december 2014 (OR. en) Interinstitutioneel dossier: 2014/0340 (NLE) 16240/14 CORDROGUE 94 BEGELEIDENDE NOTA van: aan: Nr. Comdoc.: Betreft: de heer Jordi AYET PUIGARNAU,

Nadere informatie

Epidemiologische gegevens

Epidemiologische gegevens Epidemiologische gegevens ESPAD (Vlaanderen) European School Survey Project on Alcohol and other Drugs Deelname van 35 landen 15- en 16-jarigen Sinds 2003 ook deelname van België (n= 2.320) Hieronder de

Nadere informatie