Ethernet Basics Rev. 02

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Ethernet Basics Rev. 02"

Transcriptie

1 Ethernet Basics Rev. 02

2 Inhoudsopgave 1 Inleiding Het OSI model LAN Ethernet Inleiding De fysische implementaties Implementaties op basis van coax Implementaties op basis van twisted pair Implementaties op basis van fiber Wireless LAN Bluetooth De datalinklaag Inleiding MAC adres De Ethernet dataframe CSMA/CD CSMA/CA Structuurelementen voor Ethernet De hub De switch IEEE802.1Q tagged frame Power over Ethernet PSE PD Alternatief A Alternatief B VLAN Voordelen van VLANs Trunking Soorten VLANs Netwerkredundantie Inleiding Het Spanning Tree Protocol Het Rapid Spanning Tree Protocol Bridge Protocol Data Units (BPDUs) Multiple Spanning Tree Protocol (MSTP) Media Redundancy Protocol

3 Inhoudsopgave ii Parallel Redundancy Protocol Belangrijke aanvullingen LLDP IEEE 802.1x Link aggregation with LACP naar IEEE 802.3ad Industrial Ethernet TCP/IP Inleiding Het Internet Protocol (IP) Inleiding Het IP adres Routers en subnetmasking Subnetten Classless Inter-Domain Routing Voorbeelden Het IP pakket IPv Transmission Control Protocol (TCP) Inleiding End-to-end transportdienst Hoe betrouwbaarheid wordt bereikt Het TCP segment UDP TCP en UDP poorten binnen de automatisering Communicatie over TCP(UDP)/IP Client Server model Endpoint en Internetsocket Dynamische Servers Ondubbelzinnige communicatie Status van een socket Verbindingsgerichte en verbindingsloze communicatie Uitbreidingsprotocollen en netwerkapplicaties ARP Inleiding Address Resolution Protocol (ARP) BOOTP en DHCP Inleiding BOOTP DHCP DHCP Relay agent - DHCP option ICMP Inleiding Internet Control Message Protocol ICMP bericht Bereikbaarheid van een host controleren Een route traceren IGMP

4 Inhoudsopgave iii Inleiding IGMP berichten IGMP snooping Multicast adressen GMRP IEEE 802.1p Werking GMRP DNS Inleiding De structuur van een hostnaam Werking van het DNS protocol SNMP Inleiding SNMP structuur De MIB en SMI SNMP protocol HTTP en HTTPS TLS/SSL HTTP HTTPS Overzicht van enkele andere belangrijke applicaties FTP TFTP NTP SSH CLI (Command Line Interface) De switch Algemeen Industriële switches Algemeen Technische beschrijving van een industriële switch De router Inleiding Het routen van berichten Soorten routers Laag 3 switch Koppeling van een privé netwerk aan het Internet IP NAT NAT: IP masquerading Port Forwarding :1 NAT De firewall Inleiding Soorten firewalls

5 Inhoudsopgave iv 8 VPN Inleiding Internet Protocol Security, IPsec VPN implementaties Automatiseringsnetwerken & Security Bedrijfsnetwerk Automatiseringsnetwerk Automatiseringscel Automatiseringsnetwerk Koppeling van een automatiseringsnetwerk aan een bedrijfsnetwerk Noodzaak aan beveiliging Inleiding Bewustwording Doelstelling van security Security in de kantoorwereld versus security in de automatiseringswereld Standaardisatie omtrent security in automatiseringsnetwerken Een veiligheidsprogramma Security in de praktijk Laag 1 security Laag 2 security Laag 3 security

6 Hoofdstuk 1 Inleiding 1.1 Het OSI model De International Organization for Standardization (ISO) heeft in 1979 een model ontwikkeld om structuur en standaardisatie in de wereld van de datacommunicatie en netwerken aan te brengen. De ISO is de commissie die het Open Systems Interconnection (OSI) referentiemodel heeft ontwikkeld. Doelstelling van de ISO was een referentiemodel te ontwerpen waarbij onderlinge communicatie tussen twee systemen, bijv. twee computers, kon plaatsvinden. Volgens het ISO/OSI model (ook wel het 7-lagenmodel genoemd) kan een systeem A communiceren met een systeem B (2 systemen van 2 verschillende leveranciers). Tussen deze systemen kunnen verschillende netwerken aanwezig zijn, zowel openbare netwerken als privé netwerken. Een openbaar netwerk is een netwerk dat voor iedereen toegankelijk is, mits wordt voldaan aan de op dit netwerk geldende voorwaarden. Een privé-netwerk is veelal bedrijfsgebonden. Figuur 1.1: Het OSI model

7 Inleiding 2 Het OSI model bestaat uit zeven functionele lagen. Elke laag bezit een aantal gedefinieerde functies. Hieronder volgt een beperkte opsomming van de verschillende lagen: FYSIEKE LAAG (laag 1) Deze laag verzorgt de koppeling met het medium waarover de informatie tussen twee punten in het netwerk wordt verstuurd: dit betekent dat deze laag voorziet in de mechanische, elektrische of optische entiteiten die nodig zijn om de fysieke verbinding tot stand te brengen, te onderhouden en te verbreken. DATALINKLAAG (laag 2) De protocollen van laag 2 geven aan hoe de frames uiteindelijk over het netwerk moeten verstuurd worden. Laag 2 handhaaft een foutdetectie- en correctiemechanisme om er zeker van te zijn, dat transmissiefouten worden afgehandeld en dat de gegevens aan de andere zijde juist ontvangen worden. NETWERKLAAG (laag 3) Op dit niveau wordt de adressering, dat wil zeggen het vinden van een route door het netwerk en het voorkomen van opstoppingen binnen het netwerk geregeld. De netwerklaag zorgt voor het transport van berichten van het ene knooppunt naar het andere op de weg van de zender naar de uiteindelijke ontvanger. TRANSPORTLAAG(laag 4) De transportlaag is verantwoordelijk voor een betrouwbare overdracht van de gegevens. De transportlaag zorgt voor een logische verbinding tussen de beide eindsystemen van het netwerk (een logische punt tot punt verbinding). Hierdoor wordt een foutloos datatransport gerealiseerd, waarbij de gegevens in de goede volgorde aankomen bij de ontvanger. SESSIELAAG (laag 5) Hier wordt voorzien in de controlestructuur van de dialoog (sessie) tussen twee applicaties over het netwerk, alsmede in het opzetten en verbreken van een dergelijke sessie. PRESENTATIELAAG (laag 6) De protocollen in laag 6 bepalen hoe data wordt weergegeven: dit is nodig omdat verschillende computersystemen getallen en tekens verschillend representeren. Deze laag verzorgt dus onder andere de vertaling van codes, bv. van ASCII naar EBCDIC. APPLICATIELAAG (laag 7) Deze laag levert diensten aan de toepassingen die draaien ten behoeve van de gebruikers op de systemen van het netwerk. De afspraak bij het referentiemodel is dat het te versturen bericht van de zender deze zeven lagen doorloopt. Iedere laag van het model voorziet het bericht van een header, startend vanaf laag 7 en vervolgens afdalend naar laag 1, zie figuur 1.2. In de header staat aangegeven welke datacommunicatiefuncties moeten worden uitgevoerd. Voor het functioneren van de communicatieprotocollen wisselt iedere laag informatie uit met de corresponderende laag aan de andere kant van de verbinding, los van de applicatiedata die de uiteindelijke gebruikers van de verbinding naar elkaar toesturen. In het OSI model voegt elke laag een stukje informatie toe (header) aan de gebruikersdata van de verzendende kant, die er vervolgens aan de ontvangende kant weer door de corresponderende laag wordt afgepeld. De datalinklaag plaatst meestal niet alleen extra informatie voor de

8 Inleiding 3 Figuur 1.2: Protocoloverhead in het OSI model doorgegeven data maar ook erachter. Dat staartstuk bevat een checkcode ten behoeve van de detectie van mogelijke transportfouten. Alleen de fysieke laag voegt er niets meer aan toe. 1.2 LAN Een lokaal netwerk, Local Area Network (LAN), is ontwikkeld om de communicatie tussen computers, werkstations en randapparatuur in een gebied met zeer beperkte geografische omvang te verzorgen. In een LAN zijn de aangesloten stations autonoom, dat wil zeggen dat er geen primaire en secundaire stations bestaan. Elk station kan een verbinding tot stand brengen, onderhouden en afbreken met een ander station. De vier onderste lagen van het OSI model vragen voor een LAN een iets andere benadering ten opzichte van publieke netwerken. De commissie 802 van het Institute for Electrical and Electronic Engineers heeft voor LAN s een aantal standaards vastgelegd. Figuur 1.3: Situering LAN binnen het OSI model

9 Inleiding 4 Figuur 1.3 toont de invulling van de lagen 1 en 2 in het OSI model door de IEEE802 standaard. Voor het algemene concept voor LAN s kan de standaard IEEE802.1 worden geraadpleegd. Binnen de IEEE802 commissie zijn momenteel volgende werkgroepen aktief: IEEE802.1 Bridging (networking) and Network Management IEEE802.2 Logical Link Control IEEE802.3 CSMA/CD (Ethernet) IEEE802.5 Token Ring IEEE Wireless LAN & Mesh (Wi-Fi certification) IEEE Wireless PAN IEEE (Bluetooth certification) IEEE (ZigBee certification) IEEE Broadband Wireless Access (WiMAX certification) IEEE802.16e (Mobile) Broadband Wireless Access IEEE Local Multipoint Distribution Service IEEE Resilient packet ring IEEE Radio Regulatory TAG IEEE Coexistence TAG IEEE Mobile Broadband Wireless Access IEEE Media Independent Handoff IEEE Wireless Regional Area Network

10 Hoofdstuk 2 Ethernet 2.1 Inleiding Ethernet is de basis van LAN netwerken. De huidige LAN markt kenmerkt zich door een tot nog toe ongekende mate van standaardisatie op Ethernet. Door zijn enorm marktaandeel verbant Ethernet, ondanks enkele nadelen, alle alternatieve technologieën naar de niche. Een kort historisch overzicht: 1980: Digital Equipment Corporation, Intel en Xerox zorgen voor de release van de eerste Ethernet specificatie, version 1.0, onder de naam Ethernet Blue Book of DIX standaard. Het definieert Thick Ethernet bij 10Mbps CSMA/CD. De eerste Ethernet controllers gebaseerd op de DIX standaard waren beschikbaar vanaf De tweede en finale versie van de DIX standaard, versie 2.0, werd gereleased in november 1982: Ethernet II. 1983: The Institute of Electrical and Electronic Engineers (IEEE) brengt de eerste IEEE standaard voor Ethernettechnologie. Het werd ontwikkeld door de groep van de IEEE802 commissie en dit onder de naam IEEE802.3 Carrier Sense Multiple Acces with Collision Detection Acces Method and Physical Layer Specifications. IEEE herwerkte sommige delen van de DIX-standaard vooral wat betreft de definiëring van de framebepaling. 1985: IEEE802.3a; definiëring van thin Ethernet, cheapernet of 10Base2 1987: IEEE802.3d; Fiber Optic Inter Repeater Link (FOIRL) Gebruik van twee fiber optic kabels om de afstand tussen 10 Mbps repeaters te verlengen tot 1000m. 1987: IEEE802.3e; 1Mbps over twisted pair 1990: IEEE802.3i; release van de populaire 10Base-T; 10Mbps over UTP categorie : IEEE802.3j; 10Base-F: afstanden groter dan 2 km over fiber optic 1995: IEEE802.3u; 100Base-T en 100Base-F 1997: IEEE802.3x: full-duplex Ethernet 1997: IEEE802.3y; 100Base-T2

11 Ethernet : IEEE802.3z; 1000Base-X standaard; algemeen bekend onder de naam Gigabit Ethernet 1999: IEEE802.3ab; Gigabit Ethernet over twisted pair 1999: IEEE802.3ac; 802.1Q: definiëring van de Q-tag met VLAN en prioriteitsinformatie. 2003: IEEE802.3af; Power over Ethernet 2006: IEEE802.3an; 10GBase-T 2006: IEEE802.3aq; 10GBase-LRM, Ethernet over multimode fiber Ethernet is alleen een specificatie van lagen 1 en 2 in het OSI-model. Het is geen volledig netwerkprotocol maar een subnet waarop andere protocollen kunnen werken zoals bijv. de TCP/IP suite. De belangrijkste functies van ETHERNET zijn: Invulling van de fysische laag het verzenden en ontvangen van seriële bitstromen over het medium. het detecteren van botsingen (collisions). Invulling van de datalinklaag MAC sublayer: toegangsmechanisme tot het netwerk (CSMA/CD). opbouw van de dataframes. LLC sublayer: databetrouwbaarheid. voorzien van datakanalen voor bovenliggende applicaties. 2.2 De fysische implementaties De belangrijkste implementaties door de jaren heen zijn: Thick Ethernet (10Base5) Thin Ethernet (10Base2) Broadband Ethernet (10Broad36) Ethernet over twisted pair (10Base-T) Ethernet over Fiber (10Base-F) Fast Ethernet (100Base-T / 100Base-F) Gigabit Ethernet (1000Base-T) Wireless Ethernet

12 Ethernet Implementaties op basis van coax Het oorspronkelijke Ethernet was ontworpen rond het concept van een bustopologie. De eerste implementaties van Ethernet waren gebaseerd op een dikke gele coaxkabel, thick Ethernet ook 10Base5 genaamd. Kenmerken van het oorspronkelijke Ethernet: 10Mbps Baseband (basisband transmissie) max. 5 x 100 = 500 meter max. 100 transceivers per segment Thick Ethernet coaxiale kabels hebben een markering iedere 2.5m om een goede plaatsing van de 10Base5 transceivers (of MAU s) te verzekeren. Deze transceivers worden gebruikt om stations aan het netwerk te koppelen. De transceivers mogen iedere 2.5m geplaatst worden, dit voorkomt reflecties van de signalen, wat zorgt voor een slechte transmissiekwaliteit. Deze vorm van implementatie is voorbijgestreefd. Al snel werd de stugge dikke gele coax vervangen door de zwarte soepeler coax wat leidde tot de implementatie van thin Ethernet, 10Base2. De aansluiting van de verschillende stations wordt gerealiseerd door T-vormige BNC aansluitstukjes waarbij een maximale segmentlengte van ongeveer 200 meter kan toegepast worden. Belangrijk bekabelingsdetail dat in veel bustechnologieën vereist is: de afsluitweerstand (terminator) - een klein, goedkoop apparaatje dat op alle uiteinden van de coax-kabels die een Ethernet vormen, gemonteerd moet worden. Een afsluitweerstand bestaat uit een weerstand die de centrale ader van de kabel met de afscherming verbindt: als een elektrisch signaal de afsluitweerstand bereikt, wordt het weggegooid. Voor de correcte werking van een netwerk is de afsluitweerstand onontbeerlijk omdat het uiteinde van een niet-afgesloten kabel elektrische signalen reflecteert zoals een spiegel licht terugkaatst. Als een station probeert een signaal over een niet-afgesloten kabel te versturen, wordt dit signaal door het kabeleinde teruggekaatst. Wanneer de reflectie het zendende station bereikt, treedt interferentie op Implementaties op basis van twisted pair Het grote probleem bij coax is dat enkel half duplex communicatie kan toegepast worden. Ook de toegepaste busstructuur is niet ideaal indien bepaalde problemen optreden. Om de bustopologie te doorbreken is Ethernet overgestapt op een topologie waar ook twisted pair kan gebruikt worden: alle stations zijn verbonden met één of meerdere centrale hubs. Op deze manier kan een stertopologie uitgewerkt worden. Het netwerk is op deze manier gemakkelijker uit te breiden, te controleren en is het eenvoudiger om fouten op te sporen. De maximale segmentlengte tussen een deelnemer en een hub is 100 meter. De varianten op basis van twisted pair zijn geëvolueerd van 10Base-T (10Mbps) over 100Base- T (100Mbps) tot 1000Base-T (1000Mbps).

13 Ethernet 8 Figuur 2.1: De MAU voor 10/100Base-T De MAU, ontwikkeld voor twisted pair, is voorzien van 4 datapinnen: 2 voor te zenden, 2 voor te ontvangen. Dit is de basis voor full duplex Ethernet. In principe is enkel punt tot punt communicatie mogelijk. Vandaar dat ieder host rechtstreeks moet verbonden worden met een structuurelement: een hub of een switch. Fast Ethernet De UTP kabel, bv. CAT5 (Category 5) UTP (Unshielded Twisted Pair), ondersteunt snelheden tot 100Mbps. De kabel bestaat uit 8 draden, geordend in 4 paar. De 4 paren zijn herkenbaar doordat er steeds 1 volledig gekleurd is en het andere met witte onderbrekingen in dezelfde kleur. Van de 4 paren worden er in 10/100Base-T slechts 2 gebruikt (paar 2: oranje/wit en oranje en paar 3: groen/wit en groen). De IEEE specificatie voor Ethernet 10/100Base-T vereist dat het ene gebruikte paar aan pin 1 en pin 2 van de connector wordt aangesloten terwijl het tweede paar aan pin 3 en pin 6 wordt aangesloten. De andere twee niet gebruikte paren zullen aangesloten worden op pin 4 en 5 en op pin 7 en 8. Tabel 2.1: Pinconfiguratie voor Fast Ethernet Pin Kleur Functie 1 groen met wit +TD 2 groen -TD 3 oranje met wit +RD 4 blauw niet gebruikt 5 blauw met wit niet gebruikt 6 oranje -RD 7 bruin met wit niet gebruikt 8 bruin niet gebruikt Tabel 2.1 toont de pinconfiguratie voor 10/100Base-T. TD staat voor Transmitted Data, RD staat voor Received Data. Het plus- en minteken geven aan dat het signaal gespiegeld verstuurd wordt langs twee datalijnen, zie ook figuur 2.2.

14 Ethernet 9 Figuur 2.2: Transmissietechnolgoie voor 10/100Base-T De straight-through kabel, de rechtdoor kabel ook wel de patchkabel genoemd, is de kabel die we bekomen als we langs beide zijden van de kabel paar 2 met pin 1 en pin 2 verbinden, terwijl paar 3 met pin 3 en pin 6 verbonden wordt. Deze kabel kan gebruikt worden voor verbindingen tussen het patchpanel en de hub/switch, de PC en de hub/switch of de PC en de muur. Algemeen wordt deze kabel gebruikt voor de verbinding van een structuurelement en een eindelement. Een cross-over kabel is nodig om de PC-PC verbindingen tot stand te brengen (verbinding van twee eindelementen) en om verbindingen tussen hub/switch en een andere hub/switch te bekomen (verbinding van twee structuur elementen). Om een cross-over kabel te maken moeten we de gebruikte paren omwisselen. Langs één zijde moet paar 2 met pin 3 en pin 6 verbonden worden terwijl paar 3 met pin 1 en pin 2 moet verbonden worden. Figuur 2.3: Twisted pair bekabeling, 10/100Base-T Huidige Ethernetpoorten ondersteunen autocrossing. Hierdoor wordt automatisch gedetecteerd welke kabel er gebruikt wordt en zal indien nodig de crossing intern gecorrigeerd worden. Als uitbreiding op de 10Base-T heeft de IEEE Fast Ethernet, 100Base-T gedefinieerd.

15 Ethernet 10 Fast Ethernet wordt gekenmerkt door: Datatransmissie op een snelheid van 100Mbps Full Duplex communicatie Switched Ethernet In Fast Ethernet is er een mechanisme voorzien voor autonegotiation: dit maakt het mogelijk Ethernet interfaces te bouwen welke automatisch omschakelen tussen 10Mbps en 100Mbps. Bij de 10Base-T standaard wordt iedere databit gecodeerd in één fysische bit. M.a.w. voor een groep van acht databits worden acht signalen gegenereerd op de kabel. De 10Mbps datarate betekent een kloksnelheid van 10MHz. Bij iedere klokpuls wordt één enkele bit verstuurd. 100Base-T gebruikt het zogenaamde 4B/5B schema waarbij elke groep van vier bits gecodeerd wordt in een 5 bit signaal. Eén enkele bit wordt dus niet exact vertaald in één enkel signaal op de kabel. Datastroom: bitpatroon: bitcode: De toegepaste kloksnelheid is 125MHz (5/4 x 100). Cat5 kabels zijn gecertificeerd voor een transmissiesnelheid tot 125 MHz. Gigabit Ethernet Gigabit Ethernet streeft een datarate van 1000Mbps na. Indien hiervoor bv. de CAT5 Ethernet kabels moeten gebruikt worden is er een probleem gezien deze enkel een kloksnelheid tot 125MHz ondersteunen. Om dit te realiseren moet de technologie aangepast worden. Vooreerst codeert 1000Base-T twee bits per kloksignaal (00, 01, 10 en 11) en gebruikt hiervoor vier spanningsniveaus. Verder gebruikt 1000Base-T alle vier de dataparen van een Ethernetkabel. De vier dataparen worden hierbij bidirectioneel toegepast. Langs alle vier de dataparen wordt data verzonden of wordt data ontvangen. Gigabit Ethernet gebruikt dus nog steeds de 100Base-T/Cat 5 kloksnelheid van 125MHz. Gezien bij iedere klokpuls 2 bits verwerkt worden en dit langs vier dataparen wordt een datarate van 1000Mbps bereikt. Deze modulatietechnologie wordt 4D-PAM5 genoemd en gebruikt actueel vijf verschillende spanningsniveaus. Het vijfde spanningsniveau wordt gebruikt voor het errormechanisme. Tabel2.2 toont de Gigabit Ethernet pinconfiguratie. BI staat voor bidirectioneel terwijl DA, DB, DC en DD staan voor data A, data B, data C en data D.

16 Ethernet 11 Tabel 2.2: Pinconfiguratie voor Gigabit Ethernet Pin Kleur Functie 1 groen met wit +BI_DA 2 groen -BI_DA 3 oranje met wit +BI_DB 4 blauw -BI_DB 5 blauw met wit +BI_DC 6 oranje -BI_DC 7 bruin met wit +BI_DD 8 bruin -BI_DD Implementaties op basis van fiber Om langere segmentafstanden mogelijk te maken werd de glasvezelkabel geïntegreerd als mogelijke interface. De eerste glasvezelvarianten staan bekend onder de naam 10Base-F en 100Base-F. Er worden telkens gescheiden fibers gebruikt voor het verzenden van data en het ontvangen van data. Gigabit Ethernet over fiber is ontwikkeld voor de full-duplex mode bij een datarate van 1000Mbps. Er zijn twee verschillende varianten voor Gigabit Ethernet: 1000Base-SX en 1000Base-LX. 1000Base-SX gebruikt lichtpulsen met korte golflengte over multimode fiber. 1000Base-LX gebruikt lichtpulsen met lange golflengte over multimode of single-mode fiber. Recentelijk is er ook 10Gigabit Ethernet over fiber met verschillende varianten Wireless LAN IEEE Verschillende standaarden voor wireless LAN zijn gedefinieerd door de IEEE in hun beschrijving IEEE De radioverbindingen van een Wireless LAN vinden plaats in de 2,4 GHz frequentieband, de zogenaamde ISM-band (Industrial, Scientific and Medical) of in de 5 GHz band. Hiervoor zijn geen licenties nodig. Een Wireless LAN gebruikt de zogenaamde spread spectrum technologie. Deze technologie is specifiek bedoeld voor storingsgevoelige transmissiekanalen. Dit is belangrijk omdat deze frequentiebanden (vooral de 2,4 GHz) ook door veel andere apparatuur worden gebruikt waaronder bijv. Bluetooth. Een draadloos netwerk is over het algemeen een stuk minder snel dan een vast bedraad netwerk. Een groot voordeel is de flexibiliteit. Wat de fysische implementatie betreft voorziet de IEEE de infrastructuurconfiguratie of de Ad Hoc configuratie.

17 Ethernet 12 Figuur 2.4: Fysische implementatie van WLAN Infrastructuurconfiguratie is de configuratie waarbij gebruik gemaakt wordt van een wireless access-point om een draadloos LAN te verbinden met een bekabeld LAN. Het wireless access-point fungeert als centraal punt voor het routeren van al het draadloze dataverkeer. Draadloos werkende computers die worden opgenomen in een infrastructuurmodus vormen een groep die een Basic Service Set (BSS) wordt genoemd. Op een bepaald ogenblik kunnen maximaal 64 individuele computers in een BSS worden opgenomen. Dit komt doordat de capaciteit van het wireless access-point beperkt is tot 64 clients. Het hele draadloze netwerk heeft een unieke SSID (Service Set Identifier), en wordt ook wel gewoon een netwerknaam genoemd. Deze naam slaat enkel op het draadloze netwerk. Ad hoc of peer-to-peer heeft betrekking op een draadloze configuratie waarin elke deelnemer rechtstreeks met de andere communiceert. Een echte organisatie van het netwerk is hier dus niet mogelijk. Een ad hoc draadloos LAN bestaat uit een groep toestellen, elkeen uitgerust met een draadloze adapter, die via radiosignalen rechtstreeks met elkaar zijn verbonden en zo een onafhankelijk draadloos LAN vormen. WLAN standaarden Binnen de IEEE zijn verschillende standaarden gedefinieerd. Deze standaarden gebruiken verschillende modulatietechnologieën om zo tot verbeterde transmissiesnelheden te komen. Tabel 2.3 toont een overzicht van de verschillende standaarden. Tabel 2.3: WLAN standaarden binnen de IEEE Standaard Frequentieband Datatransmissie IEEE802.11b 2.4GHz 11Mbps IEEE802.11g 2.4GHz 54Mbps IEEE802.11a 5GHz 54Mbps IEEE802.11h 5GHz 54Mbps IEEE802.11n 5GHz en/of 2.4GHz 600Mbps

18 Ethernet 13 IEEE802.11b/g IEEE802.11b/g maakt gebruik van het 72 MHz breed gedeelte van de 2.4 GHz band. Onder de regels van de FCC worden hierin 11 kanalen van 22MHz breed gedefinieerd. Theoretisch zou dit betekenen dat de bandbreedte voor deze 11 kanalen 242 Mbps (11x22Mbps) zou bedragen. In de praktijk moet dit zeer sterk genuanceerd worden aangezien deze kanalen elkaar grotendeels overlappen. Figuur 2.5 toont dat er slechts drie niet overlappende kanalen zijn: kanaal 1, kanaal 6 en kanaal 11. Figuur 2.5: De 2.4GHz band voor WLAN Voor Europa definieert de ETSI een ietwat ruimere frequentieband met daarin 13 kanalen van 22MHz breed. Daardoor kunnen we in Europa in principe 4 nauwelijks overlappende kanalen gebruiken, zijnde kanaal 1, 5, 9 en 13. De IEEE802.11b ondersteunt een maximale snelheid tot 11Mbps. De IEEE802.11g ondersteunt een maximale snelheid tot 54Mbps. Bij een slechte verbinding of grote afstand tot het Access Point wordt de snelheid dynamisch teruggeschakeld. IEEE802.11a/h IEEE802.11a maakt gebruik van de volledige 5GHz band. Door het toepassen van OFDM (Orthogonal Frequency Division Multiplexing) worden met de IEEE802.11a maximale (theoretische) snelheden tot 54Mbps bereikt. Figuur 2.6 toont de verschillende kanalen binnen de 5GHz band. Voor Europa betekent dit dat er over de twee laagste banden van de 5GHZ UNII band 8 niet-overlappende kanalen van 20MHz breed te gebruiken zijn.

19 Ethernet 14 Figuur 2.6: De 2.4GHz band voor WLAN Het gebruik van de 5GHz band in Europa kent heel wat beperkingen t.o.v. de VS. Daarom werd de IEEE802.11a aangepast tot de IEEE802.11h. Twee belangrijke protocollen werden toegevoegd om uiteindelijk te voldoen aan de Europese regelgeving: DCS (Dynamic Channel Selection):het AP gaat automatisch op zoek naar een ander kanaal indien blijkt dat het kanaal in gebruik genomen wordt door een andere applicatie. TPC (Transmit Power Control): er wordt niet meer vermogen uitgestuurd dan nodig, als twee deelnemers elkaar zien, dan zal het AP het vermogen aanpassen naar het benodigde niveau IEEE802.11n Deze recente standaard maakt gebruik van MIMO (multiple input - multiple output), een techniek om met behulp van meerdere ontvangst- en zendantennes, data draadloos over te dragen waarbij een transmissiesnelheid van maximaal 600Mbps bekomen wordt indien 4 kanalen van elk 40MHz gebruikt worden Bluetooth De basistechnologie (twee onderste lagen van het OSI model) is gestandaardiseerd in de IEEE Aanvullend definieert de Bluetooth SIG (Special Interest Group) verschillende applicatieprofielen voor ondermeer seriële communicatie en overdracht van Ethernet dataframes. Bluetooth maakt gebruik van de 2,4 GHz licentievrije ISM band. In tegenstelling tot WLAN wordt de te verzenden data niet gespreid over een bredere frequentieband maar wordt er FHSS (Frequency Hopping Spread Spectrum) toegepast. Hierbij wordt de 2,4 GHz band opgedeeld in 79 kanalen van 1 MHz. Figuur 2.7 toont de werking van FHSS. Er worden 1600 hops per seconde uitgevoerd. Ieder dataframe wordt telkens op een andere frequentie verstuurd. Zo kunnen verschillende logische kanalen naast elkaar actief zijn.

20 Ethernet 15 Figuur 2.7: FHHS technologie Een groot voordeel voor het gebruik van Bluetooth in de industrie is de perfecte coexcistentie met WLAN. Indien er interferentie is op een Bluetooth frequentie omdat een WLAN kanaal op dezelfde frequentie actief is kan Bluetooth deze frequentie( s) vermijden. Omdat dit een veelvoorkomend fenomeen is heeft Bluetooth een automatisch coexistentie mechanimse geïntegreerd: Adaptive Frequyency Hopping (AFH). Dit mechnaisme maakt het mogelijk dat Bluetooth bepaalde slechte frequenties tijdelijk uit de hopping lijst schrapt. Figuur 2.8 toont hoe er voldoende ruimte is bij een volzette 2,4GHz band waar drie gescheiden WLAN kanalen actief zijn. Het WLAN kanaal gebruikt een statische frequentieband, Bluetooth kan zich aanpassen en heeft keuze uit voldoende frequenties om interferentie te vermijden. Figuur 2.8: Coëxcistentie van Bluetooth en WLAN

onlinecomponents.com Ethernet Basics Rev. 02

onlinecomponents.com Ethernet Basics Rev. 02 Ethernet Basics Rev. 02 Inhoudsopgave 1 Inleiding 1 1.1 Het OSI model...................................... 1 1.2 LAN............................................ 3 2 Ethernet 5 2.1 Inleiding.........................................

Nadere informatie

onlinecomponents.com Ethernet Basics

onlinecomponents.com Ethernet Basics Ethernet Basics Ethernet TCP/IP & Security Inhoudsopgave 1 Inleiding 1 1.1 Het OSI model...................................... 1 1.2 LAN............................................ 3 2 Ethernet 5 2.1 Inleiding.........................................

Nadere informatie

4Logical Link Control: 4Medium Access Control

4Logical Link Control: 4Medium Access Control Opdeling Datalink Laag Telematica LANs Hoofdstuk 15 4Logical Link Control: n Error handling n Flow Control 4Medium Access Control: n Framing n Access Control n Addressing LLC en MAC sublagen MAC 4Medium

Nadere informatie

Les D-02 Datacommunicatie op Ethernet en Wifi netwerken

Les D-02 Datacommunicatie op Ethernet en Wifi netwerken Les D-02 Datacommunicatie op Ethernet en Wifi netwerken In deze les staan we stil bij datacommunicatie op Ethernet netwerken en Wifi netwerken. 2.1 Wat is datacommunicatie? We spreken van datacommunicatie

Nadere informatie

Revisie geschiedenis. [XXTER & KNX via IP]

Revisie geschiedenis. [XXTER & KNX via IP] Revisie geschiedenis [XXTER & KNX via IP] Auteur: Freddy Van Geel Verbinding maken met xxter via internet met de KNX bus, voor programmeren of visualiseren en sturen. Gemakkelijk, maar niet zo eenvoudig!

Nadere informatie

Toetsmatrijs examen 8491

Toetsmatrijs examen 8491 Kwalificatie en Crebo: MK-telecom ICT engineer 10926 Deelkwalificatie en Crebo: 4087 56105 Servicedocument: 6591 Titel van het examen: Theorie routering en switching Relevante eindtermen. Taco. 1 de leerling

Nadere informatie

Gigaset pro VLAN configuratie

Gigaset pro VLAN configuratie Gigaset pro VLAN configuratie Hogere betrouwbaarheid door gebruik van VLAN s. De integratie van spraak en data stelt eisen aan de kwaliteit van de klanten infrastructuur. Er zijn allerlei redenen waarom

Nadere informatie

Practicum Netwerken CISCO: Deel 1. Philippe Dellaert

Practicum Netwerken CISCO: Deel 1. Philippe Dellaert Practicum Netwerken CISCO: Deel 1 Philippe Dellaert 17-03-2007 Hoofdstuk 1 Inleiding Dit is de oplossing die ik heb samen gesteld voor het eerste practicum van het vak Computernetwerken met de CISCO routers.

Nadere informatie

1. inleiding. Dit werk is gelicenseerd onder een Creative Commons Naamsvermelding NietCommercieel GelijkDelen 3.0 Unported licentie

1. inleiding. Dit werk is gelicenseerd onder een Creative Commons Naamsvermelding NietCommercieel GelijkDelen 3.0 Unported licentie 1. inleiding Misschien zonder het te beseffen, maak je dagelijks gebruik van computernetwerken. Of je nu WhatsApp gebruikt om je vrienden een bericht te sturen of Google Chrome om iets op te zoeken, je

Nadere informatie

Wireless PROFINET Brecht Schamp

Wireless PROFINET Brecht Schamp PROFINET Brecht Schamp Industrial Network Specialist Phoenix Contact (Benelux) communicatie: voordelen? Voordelig? Drukt bekabelingkosten! Completer? Meer toepassingsgebieden worden bereikbaar! Flexibiliteit?

Nadere informatie

1945, eerste DC. Eigen logo

1945, eerste DC. Eigen logo 1945, eerste DC Eigen logo Doelstelling: Binnen uw computer ruimte verzamelt u diverse informatie over bijvoorbeeld stroomverbruik van uw apparatuur. Via welk netwerk kunt u deze data verwerken. Welk

Nadere informatie

Hoofdstuk 15. Computernetwerken

Hoofdstuk 15. Computernetwerken Hoofdstuk 15 Computernetwerken 1 Figuur 15.1 Bustopologie Figuur 15.2 Stertopologie Figuur 15.3 Ringtopologie isolatie kern afscherming Figuur 15.4 Coaxkabel Figuur 15.5 Tweeaderige UTP Coating Core Cladding

Nadere informatie

Hoofdstuk 15. Computernetwerken

Hoofdstuk 15. Computernetwerken Hoofdstuk 15 Computernetwerken 1 Figuur 15.1: Bustopologie. Figuur 15.2: Stertopologie. Figuur 15.3: Ringtopologie. Transport layer Network layer Datalink layer Physical layer OSI model 4 3 2 1 TCP IP

Nadere informatie

Datacommunicatie Computercommunicatie

Datacommunicatie Computercommunicatie Datacommunicatie Computercommunicatie ir. Patrick Colleman Inhoud Afkortingen Voorwoord 1 Hoofdstuk 1: Inleiding tot de lokale netwerken 1 1.1 Definitie en ontwerpdoelstellingen. 3 1.2 Voordelen van lokale

Nadere informatie

De PROFIBUS, PROFINET & IO-Link dag. Ede, 18 november

De PROFIBUS, PROFINET & IO-Link dag. Ede, 18 november De PROFIBUS, PROFINET & Ede, 18 november 2011 IO-Link dag 2011 The basics of PROFINET Harm Geurink Product Manager AUTOMATION Phoenix Contact bv hgeurink@phoenixcontact.nl PROFINET Trends in de markt:

Nadere informatie

computernetwerken F. Vonk versie 4 21-11-2015

computernetwerken F. Vonk versie 4 21-11-2015 2015 computernetwerken F. Vonk versie 4 21-11-2015 inhoudsopgave 1. inleiding... - 2-2. datacommunicatie... - 3-3. het TCP/IP model... - 6-4. protocollen... - 8-5. computernetwerken... - 15-6. netwerkapparatuur...

Nadere informatie

n Korte afstanden (max 1 à 2 km) n Grote snelheden tegen lage kosten (10- n Grote betrouwbaarheid n Meestal broadcast netwerk, dus geen

n Korte afstanden (max 1 à 2 km) n Grote snelheden tegen lage kosten (10- n Grote betrouwbaarheid n Meestal broadcast netwerk, dus geen Telematica Wireless/LANs Hoofdstuk 13-14 LAN 4Local Area Network kenmerken: n Korte afstanden (max 1 à 2 km) n Grote snelheden tegen lage kosten (10-1000Mb/s) n Grote betrouwbaarheid n Meestal broadcast

Nadere informatie

Hogere netwerksnelheid

Hogere netwerksnelheid PCI Express 10 gigabit Ethernet glasvezelnetwerkkaart met open SFP+ - PCIe x4 10 Gb NIC SFP+ adapter StarTech ID: PEX10000SFP De PEX10000SFP 10 gigabit glasvezelnetwerkkaart is een voordelige oplossing

Nadere informatie

DATACOMMUNICATIE en NETWERKEN. LES 2 MECG003 Guy DE VYLDER

DATACOMMUNICATIE en NETWERKEN. LES 2 MECG003 Guy DE VYLDER DATACOMMUNICATIE en NETWERKEN LES 2 MECG003 Guy DE VYLDER BELONING Welkom terug: snoepje 1 Even surfen: www.practicallynetworked.com Reviews van nieuwe hardware etc. 5. ETHERNET Een netwerk architectuur

Nadere informatie

DMX512 over Ethernet (2)

DMX512 over Ethernet (2) DMX512 over Ethernet (2) In het tweede deel van deze serie gaan we dieper in op ethernet. Eerst de hardware, dan de adressering. Het deel over de adressering heeft een hoog ICT-gehalte. Maar weten hoe

Nadere informatie

Hogere netwerksnelheid

Hogere netwerksnelheid PCI Express 10 gigabit Ethernet glasvezelnetwerkkaart met open SFP+ - PCIe x4 10 Gb NIC SFP+ adapter StarTech ID: PEX10000SFP De PEX10000SFP 10 gigabit glasvezelnetwerkkaart is een voordelige oplossing

Nadere informatie

Computerarchitectuur en netwerken. Inleiding NETWERKEN

Computerarchitectuur en netwerken. Inleiding NETWERKEN Computerarchitectuur en netwerken 7 Inleiding NETWERKEN Lennart Herlaar 22 september 25 Inhoud Hoe gaat de informatie door het netwerk heen? Algemene principes Protocollen Connecties virtuele circuits

Nadere informatie

Kansen en aandachtspunten van draadloos PROFINET

Kansen en aandachtspunten van draadloos PROFINET Kansen en aandachtspunten van draadloos PROFINET Automatiseringshiërarchie ERP Ethernet MES Automatiseringshiërarchie Ethernet? Hoe werkt het eigenlijk WLAN WLAN Frameformat To From 0 0 Ad-hoc Network

Nadere informatie

Installeren Internet Plus. Handleiding

Installeren Internet Plus. Handleiding Installeren Plus Handleiding Inhoudsopgave 1. Introductie handleiding 4 2. Plus 4 3. Koppelen van uw netwerk met het Ziggo netwerk 5 3.1 De standaard Plus dienst 5 3.2 Plus dienst met optie van Ziggo 5

Nadere informatie

DEEL II. Teletechniek

DEEL II. Teletechniek Standaardbestek 270 DEEL II Hoofdstuk 48 Teletechniek Deel II Hoofdstuk 48 - Teletechniek INHOUDSTAFEL 1 HET GEBRUIK VAN HET IP TELEMATICANETWERK... 1 1.1 Inleiding... 1 1.2 Algemeen... 1 1.3 Verantwoordelijkheden

Nadere informatie

Plugwise binnen de zakelijke omgeving

Plugwise binnen de zakelijke omgeving Plugwise binnen de zakelijke omgeving Plugwise is een gebruiksvriendelijk energiemanagementsysteem voor de zakelijke markt. Per stopcontact wordt er gemeten hoeveel elektriciteit er verbruikt wordt en

Nadere informatie

Voordelige, multi-mode netwerkverbindingen

Voordelige, multi-mode netwerkverbindingen 1-Poort PCIe 10GBase-T / NBASE-T Ethernet netwerkkaart StarTech ID: ST10GSPEXNB Deze netwerkadapterkaart met 5 snelheden biedt veelzijdige en voordelige netwerkverbindingen. U kunt een Ethernetpoort aan

Nadere informatie

communicatie is onderhevig aan fouten

communicatie is onderhevig aan fouten 1.1 Een communicatiemodel Algemeen communicatiemodel Model voor datacommunicatie Verschil datacommunicatie en telecommunicatie Communicatie schematisch communicatie is onderhevig aan fouten Datacommunicatie

Nadere informatie

Inhoud Het netwerk verkennen 1 2 Confi gureren van het IOS 41

Inhoud Het netwerk verkennen 1 2 Confi gureren van het IOS 41 v Inhoud 1 Het netwerk verkennen 1 1.1 Netwerk-resources 1 1.1.1 Netwerken van verschillende grootten 1 1.1.2 Clients en servers 2 1.1.3 Peer-to-peer 3 1.2 LAN s, WAN s en Internet 4 1.2.1 Netwerkcomponenten

Nadere informatie

CURSUS NETWERKEN. Anneleen Notermans - Dieter Meerts - Inge Jeurissen Jolien Knapen

CURSUS NETWERKEN. Anneleen Notermans - Dieter Meerts - Inge Jeurissen Jolien Knapen 2009 2010 CURSUS NETWERKEN Anneleen Notermans - Dieter Meerts - Inge Jeurissen Jolien Knapen INHOUDSOPGAVE 1 Inleiding 4 2 Wat is een netwerk? 4 3 Waarom een netwerk 5 3.1 De geschiedenis van het netwerk

Nadere informatie

4 HELP! IK HEB GEEN LOZE LEIDINGEN... 7 4.1 KABELS?... 7 4.2 POWERLINE... 7 4.3 VERBINDINGEN... 7 5 GEBRUIK VAN EEN WIFI REPEATER...

4 HELP! IK HEB GEEN LOZE LEIDINGEN... 7 4.1 KABELS?... 7 4.2 POWERLINE... 7 4.3 VERBINDINGEN... 7 5 GEBRUIK VAN EEN WIFI REPEATER... Inhoudsopgave File: Project_09.doc 16 september 2015 1 PROBLEEM... 2 1.1 WONING BESCHRIJVING... 2 1.2 ROUTER... 3 2 WLAN EN LAN UITBREIDINGEN... 4 2.1 NIEUWE SITUATIE 1... 4 2.2 NIEUWE SITUATIE 2... 5

Nadere informatie

Intelligente Verkeers Regel Installatie (ivri) Fase 1

Intelligente Verkeers Regel Installatie (ivri) Fase 1 Intelligente Verkeers Regel Installatie (ivri) Fase 1 Deliverable C: Standaard tekst uitvraag Standaardtekst voor uitvraag bij vervanging VRI's voor wegbeheerders (t.b.v. voorbereiding infrastructuur op

Nadere informatie

INHOUD. Videolessen Deel 3 DATACOMMUNICATIE INTERNET

INHOUD. Videolessen Deel 3 DATACOMMUNICATIE INTERNET INHOUD Ethernet Internet Protocol... 3 LAYER 1: PHISICAL LAYER... 4 verbindingen:... 4 LAN NETWERKEN... 4 HUB... 4 Netwerkkaart... 5 UTP bekabeling... 5 Lengte van UTP bekabeling... 7 Glasvezel... 7 UITDAGINGEN

Nadere informatie

In de General Setup kunt u het IP-adres aanpassen. Standaard staat het IP-adres op 192.168.1.1 zoals u ziet in onderstaande afbeelding.

In de General Setup kunt u het IP-adres aanpassen. Standaard staat het IP-adres op 192.168.1.1 zoals u ziet in onderstaande afbeelding. LAN LAN Setup In deze handleiding kunt u informatie vinden over alle mogelijke LAN instellingen van de DrayTek Vigor 2130 en 2750. Hierin zullen wij alle algemene instellingen bespreken die van toepassing

Nadere informatie

8.2 MESH 8.3 STERNETWERK NETWERK

8.2 MESH 8.3 STERNETWERK NETWERK 8.2 MESH NETWERK Cursus netwerken Een mesh netwerk is geschikt voor telefooncentrales in de 'hogere netvlakken', waar grote telecommunicatie-verkeersstromen uit diverse regio's zijn geaggregeerd en tussen

Nadere informatie

Computernetwerken Deel 2

Computernetwerken Deel 2 Computernetwerken Deel 2 Beveiliging Firewall: toegang beperken IDS: inbraak detecteren en alarmeren Encryp>e: gegevens verbergen Firewall Waarom? Filteren van pakkeben Wildcard mask: omgekeerd subnetmasker

Nadere informatie

Modem en Codec. Telematica. Amplitude-modulatie. Frequentie-modulatie. Soorten modems. Fase-modulatie

Modem en Codec. Telematica. Amplitude-modulatie. Frequentie-modulatie. Soorten modems. Fase-modulatie Modem en Codec Telematica Data Transmissie (Fysieke laag) Hoofdstuk 6 t/m 8 Een modem gebruikt analoge signalen om digitale signalen te versturen Een codec gebruikt digitale signalen om analoge signalen

Nadere informatie

Ethernet ZX ronde 17 januari 2016

Ethernet ZX ronde 17 januari 2016 Ethernet ZX ronde 17 januari 2016 42 jaar Ethernet de geschiedenis Robert Metcalfe, die destijds werkzaam was bij het legendarische Xerox PARC-lab, werd gevraagd een manier te vinden om wat computers en

Nadere informatie

1-poorts industriële RS-232 / 422 / 485 serieel-naar-ip Ethernet draadloze apparaatserver met redundante voeding

1-poorts industriële RS-232 / 422 / 485 serieel-naar-ip Ethernet draadloze apparaatserver met redundante voeding 1-poorts industriële RS-232 / 422 / 485 serieel-naar-ip Ethernet draadloze apparaatserver met redundante voeding StarTech ID: NETRS232485W Met de NETRS232485W draadloze serieel-over-ip-apparaatserver kunt

Nadere informatie

Troubleshooting wireless. Werkt voor vernieuwers

Troubleshooting wireless. Werkt voor vernieuwers Troubleshooting wireless Werkt voor vernieuwers Inhoud Hoe werkt een WLAN? De beschikbare banden Wat gebeurt er in het spectrum Demping Welke problemen zien wij in het veld? Welke (algemene) tools zijn

Nadere informatie

Handleiding installatie router bij FiberAccess

Handleiding installatie router bij FiberAccess Handleiding installatie router bij FiberAccess (c) 2008 Signet B.V. 1 van 11 Inhoudsopgave 1 Inleiding...3 2 Inhoud verpakking...4 3 Aansluitschema...5 4 Aansluiten router...6 5 Aansluiten interne netwerk...7

Nadere informatie

Optibel Breedband Telefonie Installatie- en Gebruikershandleiding SPA-2102

Optibel Breedband Telefonie Installatie- en Gebruikershandleiding SPA-2102 Optibel Breedband Telefonie Installatie- en Gebruikershandleiding SPA-2102 Gefeliciteerd met uw keuze voor Optibel telefonie. We hopen dat u tevreden zult zijn met onze service en zien er naar uit de komende

Nadere informatie

chello academy cursusboek Ethernet De theorie van ethernet

chello academy cursusboek Ethernet De theorie van ethernet chello academy cursusboek Ethernet De theorie van ethernet Voordat je begint Ethernet De techno chello module Ethernet is onderdeel van de cursus Netwerkbeginselen van het universele techno chello currciculum

Nadere informatie

ICT Infrastructuren. VZI studiedag 21 mei 2015 J.A. van Delft Arne.van.delft@deerns.com

ICT Infrastructuren. VZI studiedag 21 mei 2015 J.A. van Delft Arne.van.delft@deerns.com ICT Infrastructuren VZI studiedag 21 mei 2015 J.A. van Delft Arne.van.delft@deerns.com Agenda 1. TRENDS 2. BEDRADE INFRASTRUCTUREN 3. DRAADLOZE INFRASTRUCTUREN 4. MEDISCHE NETWERKEN 5. BEVEILIGING TRENDS

Nadere informatie

Vervolg: Uw Machines integreren in een bestaand netwerk?

Vervolg: Uw Machines integreren in een bestaand netwerk? Vervolg: Uw Machines integreren in een bestaand netwerk? Op 26 maart jl. heb ik tijdens het Industrial Ethernet Event in het Evoluon een presentatie mogen geven over hoe je op een veilige en efficiënte

Nadere informatie

LAN, MAN, WAN. Telematica. Schakeltechnieken. Circuitschakeling. 4Wordt vooral gebruikt in het telefoonnetwerk 4Communicatie bestaat uit 3 fasen:

LAN, MAN, WAN. Telematica. Schakeltechnieken. Circuitschakeling. 4Wordt vooral gebruikt in het telefoonnetwerk 4Communicatie bestaat uit 3 fasen: LAN, MAN, WAN Telematica Networking (Netwerk laag) Hoofdstuk 11, 12 Schakeltechnieken 4Circuitschakeling: tussen zender en ontvanger wordt een verbinding gelegd voor de duur van de communicatie 4Pakketschakeling:

Nadere informatie

Welkom. De fysieke beveiliging van uw industriële netwerk. Sjoerd Hakstege van Eekhout Network & Security Specialist Phoenix Contact B.V.

Welkom. De fysieke beveiliging van uw industriële netwerk. Sjoerd Hakstege van Eekhout Network & Security Specialist Phoenix Contact B.V. Welkom De fysieke beveiliging van uw industriële netwerk Sjoerd Hakstege van Eekhout Network & Security Specialist Phoenix Contact B.V. In-Depth Security = meerdere lagen Security Aanpak 1. Fysieke beveiliging

Nadere informatie

NETWERKOPLOSSINGEN. IP Private Network. IPSEC Virtual Private Network. Metro Ethernet Connect

NETWERKOPLOSSINGEN. IP Private Network. IPSEC Virtual Private Network. Metro Ethernet Connect NETWERKOPLOSSINGEN IPSEC Virtual Private Network IP Private Network Metro Ethernet Connect Signet Netwerkoplossingen OP MAAT GEMAAKTE OPLOSSINGEN VOOR KLEINE, GROTE OF COMPLEXE NETWERKEN Wanneer u op zoek

Nadere informatie

Verklarende woordenlijst en protocoloverzicht

Verklarende woordenlijst en protocoloverzicht Eurofiber Safariweg 25-31 t +31(0)30 242 8700 3605 MA Maarssen f +31(0)30 242 8765 Postbus 7072 info@eurofiber.com 3502 KB Utrecht www.eurofiber.com KVK 34.13.43.77 Document Verklarende woordenlijst Verklarende

Nadere informatie

1. Introductie netwerken

1. Introductie netwerken 13 1. Introductie netwerken Een netwerk is simpel gezegd een verzameling computers die met elkaar verbonden zijn. De realiteit is wat complexer, omdat de computers met elkaar verbonden zijn met behulp

Nadere informatie

Siemens workpoints en DHCP options

Siemens workpoints en DHCP options Siemens workpoints en DHCP options Dit document beschrijft de configuratie en werking van een Windows 2003 DHCP server in combinatie met Siemens optipoint en Siemens OpenStage toestellen (aangemeld op

Nadere informatie

Bussystemen. Bronvermelding. Industrial ethernet, R.A. Hulsebos. F. Rubben, Ing. 2010-2011

Bussystemen. Bronvermelding. Industrial ethernet, R.A. Hulsebos. F. Rubben, Ing. 2010-2011 Bussystemen F. Rubben, Ing. 2010-2011 Bronvermelding Industrial ethernet, R.A. Hulsebos 1 Veldbus Systemen ModBus RTU DeviceNet Profibus ModBus TCP 1980 1985 1990 1995 2000 200 5 AS-I EtherCAT CanOpen

Nadere informatie

Ethernet-verbinding. Klik op een van de volgende onderwerpen voor meer informatie over de ethernet-functie van de printer: Ethernet-lichtjes

Ethernet-verbinding. Klik op een van de volgende onderwerpen voor meer informatie over de ethernet-functie van de printer: Ethernet-lichtjes Ethernet-inhoudsopgave Ethernet-verbinding Met de ingebouwde ethernet-functie van de printer kunt u de printer rechtstreeks aansluiten op een ethernet-netwerk zonder een externe afdrukserver te gebruiken.

Nadere informatie

EW-7416APn v2 & EW-7415PDn Macintosh Installatiegids

EW-7416APn v2 & EW-7415PDn Macintosh Installatiegids EW-7416APn v2 & EW-7415PDn Macintosh Installatiegids 09-2012 / v2.0 0 Voordat u begint Voordat u dit access point in gebruik neemt dient u eerst te controleren of alle onderdelen in de verpakking aanwezig

Nadere informatie

BIPAC-5100 / 5100W. (Draadloze) ADSL Router. Snelle Start Gids

BIPAC-5100 / 5100W. (Draadloze) ADSL Router. Snelle Start Gids BIPAC-5100 / 5100W (Draadloze) ADSL Router Snelle Start Gids Billion BIPAC-5100 / 5100W ADSL Router Voor meer gedetailleerde instructies aangaande het configureren en gebruik van de (Draadloze) ADSL Firewall

Nadere informatie

DIGITAL WIRELESS Doelstellingen van de opleiding : Tijdens deze 2-daagse cursus : Voor wie is deze cursus bedoeld? Hij richt zich bijvoorbeeld tot :

DIGITAL WIRELESS Doelstellingen van de opleiding : Tijdens deze 2-daagse cursus : Voor wie is deze cursus bedoeld? Hij richt zich bijvoorbeeld tot : DIGITAL WIRELESS Doelstellingen van de opleiding : Door de stijgende integratie van voice en data groeien WAN- en LAN toepassingen naar elkaar toe. Wireless Netwerken bieden een betrouwbare en flexibele

Nadere informatie

Multi Service Poort (MSP)

Multi Service Poort (MSP) Technical annex Auteur: SURFnet Versie: 1.0 Datum: september 2013 Radboudkwartier 273 3511 CK Utrecht Postbus 19035 3501 DA Utrecht 030-2 305 305 admin@surfnet.nl www.surfnet.nl ING Bank NL54INGB0005936709

Nadere informatie

802.11b Wireless router w. 4 port switch. StarTech ID: BR411BWDC

802.11b Wireless router w. 4 port switch. StarTech ID: BR411BWDC 802.11b Wireless router w. 4 port switch StarTech ID: BR411BWDC Share your Internet connection without being constrained by cables with StarTech.com s 802.11b wireless router. The BR411BWDC lets you share

Nadere informatie

ENGENIUS NEUTRON SERIES

ENGENIUS NEUTRON SERIES ENGENIUS NEUTRON SERIES Product Review Versie: 1.0 Auteur: Herwin de Rijke Datum: 04-06-2014 Alcadis Vleugelboot 8 3991 CL Houten www.alcadis.nl 030 65 85 125 Inhoud 1 Inleiding... 2 2 Configuratie...

Nadere informatie

De PROFIBUS, PROFINET & IO-Link dag 2010. Share our Vision for Automation. Wireless Sensor Netwerken. WirelessHART. Toepassingen. PROFIBUS integratie

De PROFIBUS, PROFINET & IO-Link dag 2010. Share our Vision for Automation. Wireless Sensor Netwerken. WirelessHART. Toepassingen. PROFIBUS integratie Share our Vision for Automation De, PROFINET & IO-Link dag 2010 instrumentatie in een landschap De mogelijkheden, toepassingen en voordelen. Daan Roks, Intation De, PROFINET & IO-Link dag 2010 Agenda 3

Nadere informatie

Lezing. Routers. Bron afbeeldingen en kennis c t magazine voor computertechniek. Rein de Jong

Lezing. Routers. Bron afbeeldingen en kennis c t magazine voor computertechniek. Rein de Jong Lezing Routers Rein de Jong Bron afbeeldingen en kennis c t magazine voor computertechniek Wat is een router? Verkeersregelaar op het netwerk Op basis van TCP/IP Netwerkinformatie Wat is intern Wat moet

Nadere informatie

Sweex Broadband Router + 4 poorts 10/100 Switch

Sweex Broadband Router + 4 poorts 10/100 Switch Sweex Broadband Router + 4 poorts 10/100 Switch Toepassingsmogelijkheden Creëer een netwerk voor meerdere gebruikers, en deel het Internet in een handomdraai, zonder hier een ander stukje software voor

Nadere informatie

In deze les staan we stil bij netwerken. Waarom gebruiken we netwerken en hoe zitten ze in elkaar?

In deze les staan we stil bij netwerken. Waarom gebruiken we netwerken en hoe zitten ze in elkaar? Les D-01 Netwerken In deze les staan we stil bij netwerken. Waarom gebruiken we netwerken en hoe zitten ze in elkaar? 1.1 Wat is een netwerk? Een netwerk bestaat uit een aantal, met elkaar verbonden componenten,

Nadere informatie

Draadloze communicatie

Draadloze communicatie Draadloze Communicatie in de industriële automatisering Realiteit of Hype? Ing. Henk Capoen Hogeschool West-Vlaanderen, Departement PIH Graaf Karel de Goedelaan 5, 8500 Kortrijk 1 Draadloze communicatie

Nadere informatie

Klas : 5 Industriële ICT Herhalingsvragen reeks 1 PC-techniek

Klas : 5 Industriële ICT Herhalingsvragen reeks 1 PC-techniek Klas : 5 Industriële ICT Herhalingsvragen reeks 1 PC-techniek VTI St.- Laurentius Neem eerst de tekst in het boek door, doe dit enkele keren en probeer uiteraard te onthouden wat je leest. Los nadien de

Nadere informatie

De PROFIBUS, PROFINET & IO-Link dag. Share our Vision for Automation

De PROFIBUS, PROFINET & IO-Link dag. Share our Vision for Automation De PROFIBUS, PROFINET & Share our Vision for Automation IO-Link dag 2010 Veiligheidstechniek Machine veiligheid in PROFIBUS en PROFINET 2 Harm Geurink Product Manager AUTOMATION systems Phoenix Contact

Nadere informatie

Handleiding voor verbeteren draadloos bereik Wi-Fi modem

Handleiding voor verbeteren draadloos bereik Wi-Fi modem Handleiding voor verbeteren draadloos bereik Wi-Fi modem De ZeelandNet helpdesk biedt geen telefonische ondersteuning op de in dit document beschreven handelingen. Om deze reden is dit document opgesteld.

Nadere informatie

Installatie & Snelstart Gids iais Wireless(draadloos) AIS Ontvanger en NMEA Server

Installatie & Snelstart Gids iais Wireless(draadloos) AIS Ontvanger en NMEA Server Installatie & Snelstart Gids iais Wireless(draadloos) AIS Ontvanger en NMEA Server SNELSTART GIDS iais VR1.01 1. Introductie Hartelijk dank voor het aanschaffen van de iais Ontvanger. Het is aan te bevelen

Nadere informatie

Netwerken. 6 januari 2014 David N. Jansen

Netwerken. 6 januari 2014 David N. Jansen Netwerken 6 januari 2014 David N. Jansen Huiswerkopdracht 2 donderdag 9 januari al inleveren! Leerstof voor vandaag. Stallings hoofdst 17 www.williamstallings.com /OS/OS6e.html M17_STAL6329_06_SE_C17.QXD

Nadere informatie

voorbeeldexamen Hardware and Network Components Foundation editie september 2007

voorbeeldexamen Hardware and Network Components Foundation editie september 2007 voorbeeldexamen HNCF Hardware and Network Components Foundation editie september 2007 inhoud 2 inleiding 3 voorbeeldexamen 10 antwoordindicatie 20 beoordeling EXIN Hét exameninstituut voor ICT ers Janssoenborch,

Nadere informatie

BIPAC 7402G. 802.11g ADSL VPN Firewall Router. Snelle Start Gids

BIPAC 7402G. 802.11g ADSL VPN Firewall Router. Snelle Start Gids BIPAC 7402G 802.11g ADSL VPN Firewall Router LEDs aan de Voorzijde Voor meer gedetailleerde instructies over het configureren en gebruik van de 802.11g ADSL VPN Firewall Router, zie de online handleiding.

Nadere informatie

Forum IPhone 3020 Installatiehandleiding

Forum IPhone 3020 Installatiehandleiding Forum IPhone 3020 Installatiehandleiding 1. Introductie...3 2. Installatie op het LAN...4 2.1) Verbinding maken...5 Stap 1 Bekabeling...5 Step 2 Het toestel opstarten...5 Stap 3 De installatie wizard...5

Nadere informatie

Theoretische Voorstudie

Theoretische Voorstudie Theoretische Voorstudie Woensdag 19 oktober 2005 Netwerk: een aantal apparaten die met elkaar verbonden zijn. Een netwerk in een beperkte omgeving is een LAN (Local Area Network) WLAN (Wireless Local Area

Nadere informatie

ADAM-4510/4510S/4520 RS-422/485 Repeater/Converter

ADAM-4510/4510S/4520 RS-422/485 Repeater/Converter Bestnr. 18 48 66 ADAM-4510/4510S/4520 RS-422/485 Repeater/Converter Alle rechten, ook vertalingen, voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een automatische gegevensbestand,

Nadere informatie

4IP = Internet Protocol 4Protocol gebruikt op netwerk laag in het internet 4Geen betrouwbaarheid

4IP = Internet Protocol 4Protocol gebruikt op netwerk laag in het internet 4Geen betrouwbaarheid Internet Protocol Telematica Quality Of Service (Netwerk laag) Hoofdstuk 5 4IP = Internet Protocol 4Protocol gebruikt op netwerk laag in het internet 4Geen betrouwbaarheid n Pakketten kunnen verloren raken

Nadere informatie

1. Tot welke computergeneratie behoort een werkplekmachine?

1. Tot welke computergeneratie behoort een werkplekmachine? Meerkeuzevragen 1. Tot welke computergeneratie behoort een werkplekmachine? II III IV 2. Wat is het kenmerkende verschil tussen een computer van de 4 e generatie en computers van eerdere generaties? Rekencapaciteit

Nadere informatie

Ontwerpen van PROFIBUS installaties. Geert Leen PROFIBUS International Competence Center ACRO

Ontwerpen van PROFIBUS installaties. Geert Leen PROFIBUS International Competence Center ACRO Ontwerpen van PROFIBUS installaties Geert Leen PROFIBUS International Competence Center ACRO Ontwerpen van een PROFIBUS installatie Keuze van het kabeltype Standaard kabel Halogeenvrije FRNC kabel Kabel

Nadere informatie

Installatie & Snel Start Gids AISnet Internet Basis Station AIS Ontvanger

Installatie & Snel Start Gids AISnet Internet Basis Station AIS Ontvanger Installatie & Snel Start Gids AISnet Internet Basis Station AIS Ontvanger SNEL START GIDS AISnet VR1 1. Introductie Hartelijk dank voor het aanschaffen van de AISnet Internet Basis Station AIS Ontvanger.

Nadere informatie

Inhoud leereenheid 19. Local-areanetwerken. Introductie 101. Leerkern 102. Samenvatting 117. Zelftoets 118. Terugkoppeling 119

Inhoud leereenheid 19. Local-areanetwerken. Introductie 101. Leerkern 102. Samenvatting 117. Zelftoets 118. Terugkoppeling 119 Inhoud leereenheid 19 Local-areanetwerken Introductie 101 Leerkern 102 1 Basisprincipes van ethernet als voorbeeld van een LAN 102 1.1 Media van een LAN 102 2 Netwerkarchitectuur van LAN s 104 2.1 Medium

Nadere informatie

HART en 4 20 ma integreren in een PROFIBUS-installaties

HART en 4 20 ma integreren in een PROFIBUS-installaties HART en 4 20 ma integreren in een PROFIBUS-installaties Edeg, 12 november 2009 De reden De reden voor het initiëren van zo n project kan het verbeteren van de productie en of veiligheid zijn. De Nationale

Nadere informatie

HART en 4 20 ma integreren in een PROFIBUS-installaties

HART en 4 20 ma integreren in een PROFIBUS-installaties PROFIBUS Nederland PROFIBUS, PROFINET HART en 4 20 ma integreren in een PROFIBUS-installaties Edegem, 8 juni 2010 De reden De reden voor het initiëren van zo n project kan het verbeteren van de productie

Nadere informatie

1-poort naar 4-poorts VDSL2 Ethernet-extenderset via single-pair draad - 10/100 Mbps - 1 km

1-poort naar 4-poorts VDSL2 Ethernet-extenderset via single-pair draad - 10/100 Mbps - 1 km 1-poort naar 4-poorts VDSL2 Ethernet-extenderset via single-pair draad - 10/100 Mbps - 1 km StarTech ID: 410VDSLEXT2 Met de 1-poorts naar 4-poorts VDSL2 Ethernet-extenderset kunt u op afstand tot 4 netwerksegmenten

Nadere informatie

Computernetwerken! E-mail: SMTP Simple Mail Transfer Protocol, POP Post Ofice Procotol

Computernetwerken! E-mail: SMTP Simple Mail Transfer Protocol, POP Post Ofice Procotol Computernetwerken 1. Fundamentals Communicatie vereist regels, deze regels noemt met protocollen. Mensen kunnen met relatief losse regels (protocollen) communiceren, bij computers moet dit strikt vastliggen.

Nadere informatie

Inhoudsopgave. File: Project_01.doc 20 maart 2015

Inhoudsopgave. File: Project_01.doc 20 maart 2015 Inhoudsopgave File: Project_01.doc 20 maart 2015 1 PROBLEEM... 2 1.1 HUIDIGE SITUATIE... 2 1.2 GEWENSTE APPARATUUR... 2 1.3 GEWENSTE TOEPASSINGEN... 2 1.4 GEWENSTE SNELHEDEN... 2 2 PLANNEN... 3 2.1 PLAN

Nadere informatie

Netwerken Expert 4.0.1 Wireless Configuration 4.1.2.10 Investigating Wireless Implementations

Netwerken Expert 4.0.1 Wireless Configuration 4.1.2.10 Investigating Wireless Implementations Netwerken Expert 4.0.1 Wireless Configuration 4.1.2.10 Investigating Wireless Implementations Elektronica-ICT Kristof Hendrickx & Frank Mangelschots 2ICT4 Academiejaar 2015-2016 Campus Geel, Kleinhoefstraat

Nadere informatie

Edegem, 8 juni 2010. PROFIBUS Belgium VZW PROFIBUS, PROFINET & IO-Link. De PROFIBUS, PROFINET & IO- Link dag 2010

Edegem, 8 juni 2010. PROFIBUS Belgium VZW PROFIBUS, PROFINET & IO-Link. De PROFIBUS, PROFINET & IO- Link dag 2010 Edegem, 8 juni 2010 PROFIBUS Belgium VZW PROFIBUS, PROFINET & IO-Link De PROFIBUS, PROFINET & IO- Link dag 2010 Security bij Profinet - inhoudstabel 2 1. 2. Intro What is security? 3. Why security? 4.

Nadere informatie

WDS WDS Bridge mode Repeater mode

WDS WDS Bridge mode Repeater mode WDS AP700 WDS WDS betekent Wireless Distribution System. Dit is een protocol waarmee twee of meer Wireless Access Points draadloos met elkaar kunnen worden verbonden. Het WDS protocol is geen officieel

Nadere informatie

Camping Hotspot Installatie

Camping Hotspot Installatie Camping Hotspot Installatie Pheenet Hotspot installatie Sluit uw PC aan op de hotspot met een standaard UTP kabel op poort 3 of 4 van de hotspot. De hotspot zal nu een IP adres toewijzen aan uw pc. Open

Nadere informatie

1) De IEEE 802.11b-aanbeveling is ontwikkeld voor vaste netwerken. goed/fout (Antwoord: fout)

1) De IEEE 802.11b-aanbeveling is ontwikkeld voor vaste netwerken. goed/fout (Antwoord: fout) Mobiele netwerken Studieroute Bestudeer eerst de theorie in hoofdstuk 2 en maak daarna de volgende vragen en opdrachten. Kennisvragen Geef aan of de volgende stellingen goed of fout zijn: 1) De IEEE 802.11b-aanbeveling

Nadere informatie

ZoneFlex 7731 802.11n Point to Point Wireless Bridge Handleiding

ZoneFlex 7731 802.11n Point to Point Wireless Bridge Handleiding ZoneFlex 7731 802.11n Point to Point Wireless Bridge Handleiding Inhoudsopgaven 1. Product uitleg 1.1. Led indicatie 1.2. Normaal mode 1.3. Richt mode 2. Installatie voorbereiding 2.1. Benodigdheden 2.2.

Nadere informatie

De module is bedoeld voor starters in de IT.

De module is bedoeld voor starters in de IT. Exameneisen Network and Datacommunication Foundation (NDF) Publicatiedatum 1-04-2008 Startdatum 1-01-2004 Doelgroep De module is bedoeld voor starters in de IT. Voorkennis Hoewel een kandidaat zonder specifieke

Nadere informatie

Gebruikte techniek. Protocol. Een netwerk aanleggen # kabels en netwerkkaart aansluiten # Internet delen (thuisnetwerk) # en alles testen

Gebruikte techniek. Protocol. Een netwerk aanleggen # kabels en netwerkkaart aansluiten # Internet delen (thuisnetwerk) # en alles testen Een netwerk aanleggen # kabels en netwerkkaart aansluiten # Internet delen (thuisnetwerk) # en alles testen (bron; http://www.tekstenuitleg.net/artikelen/netwerken) Introductie Steeds meer mensen hebben

Nadere informatie

Tentamen Telematica Systemen en Toepassingen (261000) 7 november 2007, 9.00 12.30

Tentamen Telematica Systemen en Toepassingen (261000) 7 november 2007, 9.00 12.30 Page 1 of 12 Naam Initialen Studentnummer Studierichting Tentamen Telematica Systemen en Toepassingen (261000) 7 november 2007, 9.00 12.30 Opmerkingen: Alleen 1 dubbelzijdig blad met aantekeningen / samenvatting

Nadere informatie

Voor je met de installatie begint controleer of alle benodigde onderdelen aanwezig zijn. In de verpakking dient aanwezig te zijn:

Voor je met de installatie begint controleer of alle benodigde onderdelen aanwezig zijn. In de verpakking dient aanwezig te zijn: H A N D L E I D I N G N I - 7 0 7 5 1 3 1 I N H O U D V A N D E V E R P A K K I N G 4 T E C H N I S C H E S P E C I F I C AT I E 4 T O E P A S S I N G M O G E L I J K H E D E N 4 H A R D W A R E I N S

Nadere informatie

Kwalificeren en certificeren van netwerk bekabeling

Kwalificeren en certificeren van netwerk bekabeling Kwalificeren en certificeren van netwerk bekabeling W.J. Leenders T&M Systems BV T&M Systems B.V. Marconi Instruments 1989 IFR 1998 T&M Systems B.V. 1999 Kwalificeren en certificeren van netwerk bekabeling

Nadere informatie

Presentatie TCP/IP voor LPCB Nederland 20 en 28 juni 2011

Presentatie TCP/IP voor LPCB Nederland 20 en 28 juni 2011 Van Dusseldorp Training Presentatie TCP/IP voor LPCB Nederland 20 en 28 juni 2011 Van Dusseldorp Training Programma 1. Activiteiten Van Dusseldorp Training 2. Alarmcommunicatie algemeen 3. LAN-WAN 4. Toegangsnetwerken

Nadere informatie

BENQ_ESG103QG_DU.book Page i Tuesday, July 30, 2002 9:05 PM. Inhoudsopgave

BENQ_ESG103QG_DU.book Page i Tuesday, July 30, 2002 9:05 PM. Inhoudsopgave BENQ_ESG103QG_DU.book Page i Tuesday, July 30, 2002 9:05 PM Inhoudsopgave Introductie van ESG103/ESG104 breedband routers......................... 1 Systeem vereisten.....................................................

Nadere informatie

Mobiele communicatie: reken maar!

Mobiele communicatie: reken maar! Mobiele communicatie: reken maar! Richard J. Boucherie Stochastische Operationele Research Toen : telefooncentrale Erlang verliesmodel Nu : GSM Straks : Video on demand Toen : CPU Processor sharing model

Nadere informatie