Workshop slikproblemen opsporen en interventies

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Workshop slikproblemen opsporen en interventies"

Transcriptie

1 GOUD symposium Workshop slikproblemen opsporen en interventies Welkom

2 Inleiding Voorstellen workshopleiders Doel en opzet workshop Inventarisatie aanwezige disciplines

3 Resultaten GOUD Hoe vaak komen slikstoornissen voor? Met welke factoren hangen slikstoornissen samen? Hoe vaak worden slikstoornissen herkend?

4 Resultaten GOUD - methoden Dysphagia Disorder Survey Deel 1: gerelateerde factoren Deel 2: maaltijdobservatie 3 consistenties geobserveerd op 8 items

5 Resultaten GOUD - indeling Geen dysfagie: score 0 Lichte dysfagie: score 1 of hoger, geen score op items van de faryngeale fase Matige dysfagie: score 1 of hoger, wel score op items van de faryngeale fase Ernstige dysfagie: sondevoeding

6 Resultaten GOUD - deelnemers 931 cliënten geobserveerd 473 mannen (50,8%) Gemiddelde leeftijd 61,6 jaar (range 50-93) Mate VB Licht Matig Ernstig Onbekend

7 Resultaten GOUD - prevalentie

8 Resultaten GOUD - associaties Hogere leeftijd Down syndroom Rolstoelafhankelijkheid Afhankelijk van anderen bij het eten Gebruik van benzodiazepines NB: geen onafhankelijke associatie met mate VB.

9 Resultaten GOUD - herkenning Dossiers beschikbaar van 824 cliënten Slechts 68 van hen hadden een diagnose slikstoornis Van cliënten met een slikstoornis volgens DDS stond in 89,5% dit niet vermeld in dossier

10 Resultaten GOUD Prevalentie van slikstoornissen bij ouderen met een VB vergelijkbaar met verpleeghuispopulatie Slikstoornissen niet alleen een probleem van de EMB-clienten Herkenning onder de maat Zorgverbeteringsproject

11 Zorgverbeteringsproject

12 Doelen ZVP De ontwikkeling en geëvalueerde implementatie van een protocol voor proactieve opsporing en interventie van slikproblemen. Betere bewustwording van eventuele aanwezigheid van slikproblemen bij woonbegeleiders.

13 Fasen ZVP Voorbereidingsfase Uitvoeringsfase Evaluatiefase Implementatiefase

14 Voorbereidingsfase Opstellen protocol voor diagnosticeren slikstoornissen Ontwikkelen scholing woonbegeleiders Inventariseren van (multidisciplinaire) interventiemogelijkheden Vaststellen uitkomstmaten

15 Uitvoeringsfase 30 cliënten met slikproblemen includeren Nulmeting Interventie gedurende 3 maanden Effectmeting

16 Evaluatiefase Vergelijken uitkomstmaten nulmeting en effectmeting Vervolgens breed implementeren (indien het werkt)

17 stellingen Doel: mening uiten JA-plek NEE-plek Geen mening= blijven zitten LET OP: het gaat om MENINGEN dus het is altijd goed wat je doet

18 Instrumenten opsporen slikproblemen DDS (inleiding): slikstoornis Signaleringslijst verslikken (> 50 jaar): slikstoornis én risico op verslikken Choling Risk Assessment(CRA): risico op verslikken

19 Signaleringslijst Verslikken

20 CRA CRA bekijken 10 items Voorspellende waarde voor incident met adembelemmering binnen 5 jaar Weging van items: arts en logo samen voor beslissing wel of geen actie Overige onderzoekslijsten

21 Slikken is Spierspanning Genoeg kracht Coördinatie Goede samenwerking Sensibiliteit Voelen wat er gebeurt

22 Onderzoeks methoden FEES: slangetje via neus in keel Slikvideo: wereldwijd gouden standaard 2 filmpjes DVD Dynamic Swallow

23 Fase 1: Orale fase Signalen van problemen: Moeite met afhappen Eten en drinken loopt uit de mond Voedsel verspreidt zich door de mond zonder een bolus te vormen Te weinig kauwbewegingen voor het type bolus Sabbelen in plaats van kauwen Hamsteren en proppen

24 Fase 2: Transport fase Signalen van problemen: meer dan één keer naslikken om het eten en drinken weg te krijgen resten achter op de tong, in de wangzak of in de keel NA het slikken

25 Fase 3: Faryngeale fase Signalen van problemen: Vieze neus en niezen mogelijke oorzaak: huig en achter-keelwand maken geen goede afsluiting Hoesten, kokhalzen en benauwdheid mogelijke oorzaak: - eten of drinken in luchtpijp of op stembanden - resten in keelholte

26 Fase 4: Oesofageale fase Signalen van problemen: Hoesten na het eten Teruggeven van eten: in de mond of naar middenoor Kloppen op de borst mogelijke oorzaak: verminderde peristaltiek of slecht/niet openen van de onderste slokdarm kringspier

27 Welke factoren beïnvloeden het slikken?

28 Hoesten of kuchen Benauwdheid Pijn Voedsel weigering Gewichtsafname Longontstekingen signalering LET OP: stille aspiratie

29 interventiemogelijkheden Houding Eet- en drinkmateriaal Consistentie (dikte én structuur) Risicovoedsel Hoeveelheid Begeleiding: Tempo, instructie, fysieke hulp, strategie Omgeving: plaats, rust Medisch: gebit, mondhygiëne, medicijnen (bijwerkingen en moment van inname)

30 Interventie bruikbaar? Niveau van de cliënt Zelfstandigheid Waaruit bestaat kwaliteit van leven Mening

31 Interventiemogelijkheden CRA Document tips voor aanpassing Indien tijd, kort bekijken

32 ouderen Verminderde heffing strottenhoofd Krachtverlies vermoeidheid

33 Dementie Reflexen Smaak handeling

34 Eet- & drinkteam: Ter beschikking? Welke disciplines? Doel bekend? Functioneert het goed? Zijn er tips ter verbetering / wat zijn de voorwaarden voor een goed werkend Eet- & drinkteam?

35 Document complexe eet- en Concept document drinkcasuïstiek Voorbeeld als uitgangspunt voor verbeterproject Gebruik het gerust: feedback is welkom! mail je reactie naar: of

36 Tot slot Bedankt voor je bijdrage Feedback voor het protocol van ZVP? Vul naam en mailadres in op lijst

1 Wat is dysfagie?... 2. 2 Kenmerken van dysfagie... 3. 3 Gevolgen van dysfagie... 3. 4 Behandeling van dysfagie... 4

1 Wat is dysfagie?... 2. 2 Kenmerken van dysfagie... 3. 3 Gevolgen van dysfagie... 3. 4 Behandeling van dysfagie... 4 Dysfagie Logopedie Inhoudsopgave 1 Wat is dysfagie?... 2 2 Kenmerken van dysfagie... 3 3 Gevolgen van dysfagie... 3 4 Behandeling van dysfagie... 4 5 Tips tijdens het eten en drinken... 5 1 Wat is dysfagie?

Nadere informatie

PATIËNTENINFORMATIE. LOGOPEDIE BIJ SLIKPROBLEMEN Dysfagie en Aerofagie

PATIËNTENINFORMATIE. LOGOPEDIE BIJ SLIKPROBLEMEN Dysfagie en Aerofagie PATIËNTENINFORMATIE LOGOPEDIE BIJ SLIKPROBLEMEN Dysfagie en Aerofagie 2 LOGOPEDIE BIJ SLIKPROBLEMEN Dysfagie en Aerofagie Algemeen Door middel van deze informatiefolder wil Maasstad Ziekenhuis u informeren

Nadere informatie

GIRO 5057. Voor meer informatie:

GIRO 5057. Voor meer informatie: Deze brochure kwam tot stand met medewerking van Caroline Bruggeman, logopedist Nieuw Unicum (Zandvoort), en dr. S.T.F.M. Frequin, neuroloog St Antonius Ziekenhuis (Nieuwegein). Nationaal msfonds Voor

Nadere informatie

Dysfagie. Logopedie. Beter voor elkaar

Dysfagie. Logopedie. Beter voor elkaar Dysfagie Logopedie Beter voor elkaar 2 Dysfagie Deze folder geeft u uitleg over slikproblemen en hoe u deze zoveel mogelijk kunt voorkomen. De informatie is ook nuttig voor uw omgeving. Laat uw naasten

Nadere informatie

Slikproblemen bij NMA/ALS. Nicole Frielink, logopedist

Slikproblemen bij NMA/ALS. Nicole Frielink, logopedist Slikproblemen bij NMA/ALS Nicole Frielink, logopedist Inhoud Normale slik Slikproblemen en beïnvloedende factoren Specifieke slikproblemen bij NMA/ALS Rol logopedist Slikken: Het geheel van gedrags-, sensorische

Nadere informatie

LOGOPEDIE. Slikproblemen. Bij opgenomen patiënten

LOGOPEDIE. Slikproblemen. Bij opgenomen patiënten LOGOPEDIE Slikproblemen Bij opgenomen patiënten Slikproblemen Omdat u problemen hebt met slikken, krijgt u aangepast eten en/of drinken. Uw logopedist adviseert u daarover het volgende: Overleg altijd

Nadere informatie

Door medicijnen Deze kunnen bijvoorbeeld sufheid, verminderde spierkracht of een droge mond veroorzaken.

Door medicijnen Deze kunnen bijvoorbeeld sufheid, verminderde spierkracht of een droge mond veroorzaken. Slikstoornissen 2 Deze folder is bedoeld voor patiënten met slikproblemen en hun omgeving. Er wordt uitleg gegeven over hoe het komt dat iemand zich verslikt. Ook wordt aangegeven wat de risico s zijn

Nadere informatie

SLIKSTOORNISSEN DYSFAGIE. - Patiëntinformatie -

SLIKSTOORNISSEN DYSFAGIE. - Patiëntinformatie - SLIKSTOORNISSEN DYSFAGIE - Patiëntinformatie - Inleiding Beste patiënt, beste familieleden, Deze brochure bieden we u aan omdat u of uw familielid problemen ondervindt bij het slikken. Deze brochure is

Nadere informatie

De logopedist behandelt problemen op het gebied van: taal spraak gezicht adem stem eten / drinken / slikken

De logopedist behandelt problemen op het gebied van: taal spraak gezicht adem stem eten / drinken / slikken Logopedie 1 De logopedist behandelt problemen op het gebied van: taal spraak gezicht adem stem eten / drinken / slikken 2 Gevolgen van een CVA afasie: problemen in taal en communicatie dysartrie: problemen

Nadere informatie

Moeite met slikken van medicijnen

Moeite met slikken van medicijnen 400047 Moeite met slikken van geneesmiddelen_400003 Antibiotica 21-12-10 05:54 Pagina 4 Medicijnen: sommige medicijnen kunnen sufheid of een droge mond veroorzaken. Als iemand suf is, kan hij vergeten

Nadere informatie

> Dysfagie (slikstoornissen)

> Dysfagie (slikstoornissen) www.azstlucas.be > Dienst logopedie 2 1. Wat is dysfagie? 3 2. Wat is een normaal slikproces? 4 3. Wat zijn de voornaamste oorzaken van een slikprobleem? 5 4. Overzicht van frequent voorkomende problemen

Nadere informatie

Wat u moet weten over slikstoornissen

Wat u moet weten over slikstoornissen 0000/174/4 - GZA - april - 2012 Wat u moet weten over slikstoornissen campus Sint-Augustinus Oosterveldlaan 24 2610 Wilrijk tel. 03 443 30 11 fax 03 440 43 74 campus Sint-Vincentius Sint-Vincentiusstraat

Nadere informatie

Informatiebrochure Dysfagie. UZ Leuven 1

Informatiebrochure Dysfagie. UZ Leuven 1 Informatiebrochure Dysfagie UZ Leuven 1 Beste familie, deze informatiebrochure bieden wij u aan naar aanleiding van de spraak-, taal - en/of slikproblemen die uw familielid momenteel ondervindt. In deze

Nadere informatie

Slikstoornissen bij een beroerte

Slikstoornissen bij een beroerte Patiënteninformatie Slikstoornissen bij een beroerte Informatie voor patiënten en familie Slikstoornissen bij een beroerte Informatie voor patiënten en familie. U bent (of uw familielid is) opgenomen

Nadere informatie

3. De aanzet tot de slikbeweging vindt plaats en het voedsel komt in de keel. 4. De slokdarm verplaatst het voedsel in de richting van de maag.

3. De aanzet tot de slikbeweging vindt plaats en het voedsel komt in de keel. 4. De slokdarm verplaatst het voedsel in de richting van de maag. Slikproblemen SLIKPROBLEMEN Deze folder is bedoeld voor iedereen die te maken heeft met mensen met slikstoornissen, maar ook voor patiënten die problemen hebben met slikken. In deze folder wordt uitgelegd

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/32744 holds various files of this Leiden University dissertation

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/32744 holds various files of this Leiden University dissertation Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/32744 holds various files of this Leiden University dissertation Author: Heemskerk, Anne-Wil Title: Dysphagia in Huntington s disease Issue Date: 2015-04-15

Nadere informatie

Afweergedrag bij eten en drinken. Afweergedrag Wat verstaan we hieronder? Richtlijnen dementie. Afweergedrag: 3 categorieën 20-3-2012

Afweergedrag bij eten en drinken. Afweergedrag Wat verstaan we hieronder? Richtlijnen dementie. Afweergedrag: 3 categorieën 20-3-2012 Inhoud presentatie Logopedie en dementie: problemen met eten en drinken bij demente Elly Cox MA Logopedist klinisch linguïst e.cox@nvlf.nl Afweergedrag bij eten en drinken Onderzoek afweergedrag Eet- en

Nadere informatie

Afasie. Doel voorlichting. Voorbeeld 2. Voorbeeld 1. Inhoud 9-10-2013. Voorlichting RST Zorgverleners. Spraak- en taalproblemen bij ouderen

Afasie. Doel voorlichting. Voorbeeld 2. Voorbeeld 1. Inhoud 9-10-2013. Voorlichting RST Zorgverleners. Spraak- en taalproblemen bij ouderen Voorlichting RST Zorgverleners Inhoud Spraak- en taalproblemen bij ouderen Afasie Dysartrie Verbale apraxie Dysfagie Datum, Instelling Plaats Door Baukje Dijk, logopedist Doel voorlichting Na deze bijeenkomst

Nadere informatie

Slikproblemen. Patiënteninformatie. Algemeen Ziekenhuis Diest Statiestraat 65 3290 Diest t 013 35 40 11 f 013 31 34 53 post@azdiest.be www.azdiest.

Slikproblemen. Patiënteninformatie. Algemeen Ziekenhuis Diest Statiestraat 65 3290 Diest t 013 35 40 11 f 013 31 34 53 post@azdiest.be www.azdiest. Slikproblemen Patiënteninformatie Algemeen Ziekenhuis Diest Statiestraat 65 3290 Diest t 013 35 40 11 f 013 31 34 53 post@azdiest.be www.azdiest.be Inhoudsopgave 1 Het normale slikproces.... 1 2 Wat is

Nadere informatie

Wat doet een eetconsulent?

Wat doet een eetconsulent? Diagnosticeren en behandelen van de voedselweigeraar met hulp van multimedia. Monique Thomas-Holtus, eetconsulent Divisie Kinderen Afd. Medische Psychologie UMC/WKZ Utrecht 1 Wat doet een eetconsulent?

Nadere informatie

Slikscreening na CVA NVLF, 5 november 2010

Slikscreening na CVA NVLF, 5 november 2010 Aanleiding NVLF Jaarcongres 5 november 2010 Welke slikscreening na een beroerte: maakt het uit? drs. Hanneke Kalf h.kalf@reval.umcn.nl Richtlijn CBO 2008: Slikscreening = watersliktest + O 2 desaturatie

Nadere informatie

Gezonde en aangepaste voeding bij het ouder worden. Kimberly Feys Diëtiste Liesbeth De Meyer Logopediste

Gezonde en aangepaste voeding bij het ouder worden. Kimberly Feys Diëtiste Liesbeth De Meyer Logopediste Gezonde en aangepaste voeding bij het ouder worden Kimberly Feys Diëtiste Liesbeth De Meyer Logopediste Als alles goed gaat Gezonde voeding Gezond kauw- en slikpatroon Gezonde voeding Voedingsdriehoek

Nadere informatie

Logopedie na een beroerte

Logopedie na een beroerte Logopedie na een beroerte Albert Schweitzer ziekenhuis februari 2011 pavo 0473 Inleiding Veel mensen hebben na een beroerte problemen met praten of slikken. De neuroloog regelt dat u hiervoor naar de logopedist

Nadere informatie

Maatschap Keel-, Neus-, en Oorheelkunde. Brok in de keel

Maatschap Keel-, Neus-, en Oorheelkunde. Brok in de keel Maatschap Keel-, Neus-, en Oorheelkunde Algemeen Deze folder geeft u informatie over een brok in de keel. Diaconessenhuis Leiden Klachten Een brokgevoel in de keel komt vaak voor. Veel mensen zijn hierover

Nadere informatie

Normale ontwikkeling van de mondfuncties

Normale ontwikkeling van de mondfuncties Normale ontwikkeling van de mondfuncties -Reflexen in het mondgebied (zuigen aan de borst of uit de fles) -Leren eten van een lepel -Leren kauwen -Leren drinken uit een beker Reflexen in het mondgebied

Nadere informatie

brok in de keel patiënteninformatie Mogelijke klachten

brok in de keel patiënteninformatie Mogelijke klachten patiënteninformatie brok in de keel Vanwege het gevoel van een brok in de keel bent u bij de KNO-arts geweest. Wat kunnen oorzaken zijn van dit gevoel? Welke onderzoeken zijn mogelijk? Dat en meer leest

Nadere informatie

Brok in de keel (Globus klachten)

Brok in de keel (Globus klachten) KNO Brok in de keel (Globus klachten) Het Antonius Ziekenhuis vormt samen met Thuiszorg Zuidwest Friesland de Antonius Zorggroep Brok in de keel In deze folder staat informatie over de klacht van een

Nadere informatie

Slikproblemen. Informatiebrochure patiënten

Slikproblemen. Informatiebrochure patiënten Slikproblemen Informatiebrochure patiënten 1. Wat zijn slikproblemen...4 2. Hoe verloopt slikken...4 3. Wat is een slikprobleem...5 4. Hoe ontstaat een slikprobleem...5 5. Hoe slikproblemen verhelpen...5

Nadere informatie

Logopedie en Myotone Dystrofie de ziekte van Steinert

Logopedie en Myotone Dystrofie de ziekte van Steinert Logopedie en Myotone Dystrofie de ziekte van Steinert afdeling logopedie Deze folder is bedoeld voor mensen met de ziekte van Steinert (Myotone Dystrofie). In deze folder vindt u meer informatie over de

Nadere informatie

Sabine Boerjan Regionaal Expertisecentrum Dementie Paradox

Sabine Boerjan Regionaal Expertisecentrum Dementie Paradox Sabine Boerjan Regionaal Expertisecentrum Dementie Paradox ETEN: moeten en willen Opnemen van voedingstoffen Sociaal Cultureel Als eten een ZORG wordt. BeZORGdheid ZORGtaak Voedings- & slikproblemen -

Nadere informatie

Afasie Vereniging Nederland Bakenbergseweg 125 6814 ME Arnhem Tel. 026-3512512 (werkdagen van 10.00-14.00 uur) Fax 026-3513613 E-mail: avn@afasie.

Afasie Vereniging Nederland Bakenbergseweg 125 6814 ME Arnhem Tel. 026-3512512 (werkdagen van 10.00-14.00 uur) Fax 026-3513613 E-mail: avn@afasie. D Y S A R T H R I E, V E R B A L E A P R A X I E E N D Y S FA G I E s p r e e k - e n s l i k p r o b l e m e n t e n g e v o l g e v a n h e r s e n l e t s e l Afasie Vereniging Nederland Bakenbergseweg

Nadere informatie

OC ENGELBEWAARDER AARTRIJKE VOEDINGS- EN SLIKPROBLEMEN VISIE EN LEIDRAAD

OC ENGELBEWAARDER AARTRIJKE VOEDINGS- EN SLIKPROBLEMEN VISIE EN LEIDRAAD INLEIDING Bij personen met ernstig meervoudige beperkingen verloopt eten en drinken niet altijd vanzelfsprekend. Toch is het een behoefte die meermaals per dag vervuld moet worden. In deze visietekst staan

Nadere informatie

PATIËNTEN INFORMATIE. Logopedie bij een neurologische aandoening

PATIËNTEN INFORMATIE. Logopedie bij een neurologische aandoening PATIËNTEN INFORMATIE Logopedie bij een neurologische aandoening Algemeen Door middel van deze informatiefolder wil het Maasstad ziekenhuis u informeren over logopedie bij een neurologische aandoening.

Nadere informatie

Brokgevoel in de keel

Brokgevoel in de keel Keel-, Neus- en Oorheelkunde Patiënteninformatie Brokgevoel in de keel U ontvangt deze informatie, omdat u last heeft van een brokgevoel in uw keel. Hierin kunt u lezen wat de oorzaken hiervan kunnen zijn

Nadere informatie

Universitair Medisch Centrum Groningen

Universitair Medisch Centrum Groningen Universitair Medisch Centrum Groningen Beter af met minder Reduction of Inappropriate psychotropic Drug use in nursing home residents with dementia Claudia Groot Kormelinck Prof.dr. Sytse Zuidema Probleemgedrag

Nadere informatie

Regiobijeenkomst. Slikken of stikken?

Regiobijeenkomst. Slikken of stikken? Regiobijeenkomst Slikken of stikken? Slikken of stikken? Fatima Haring, Logopedist Medisch Centrum Alkmaar, Afdeling revalidatie 20 maart 2012 Het normale slikken 4 fasen: 1. Orale fase 2. Transportfase

Nadere informatie

Als eten een opgave wordt..

Als eten een opgave wordt.. Als eten een opgave wordt.. Bent u onbedoeld afgevallen of geniet u niet meer van het eten zoals vroeger? Duurt het eten steeds langer en wordt het wegslikken van vlees een hele klus? Ervaart u (samen)

Nadere informatie

Partnerparticipatiecursus

Partnerparticipatiecursus Partnerparticipatiecursus Introductie Het komend uur wordt besproken wat logopedie in Vogellanden, Sector Volwassenen, inhoudt. Zowel theoretisch als praktisch. Logopedie Is de behandeling van communicatiestoornissen

Nadere informatie

(Mal)nutritie op geriatrische ziekenhuisdiensten van richtlijn tot inventarisatie

(Mal)nutritie op geriatrische ziekenhuisdiensten van richtlijn tot inventarisatie Symposium E=verpleegkunde 2 (Mal)nutritie op geriatrische ziekenhuisdiensten van richtlijn tot inventarisatie I.Bocquaert, A.Heyneman, M.Lardennois, K.Vanderwee, B.Folens T.Defloor & M.Gobert Manutritie

Nadere informatie

hoofd, hals en zenuwstelsel info voor patiënten Slikstoornissen na een CVA

hoofd, hals en zenuwstelsel info voor patiënten Slikstoornissen na een CVA hoofd, hals en zenuwstelsel info voor patiënten Slikstoornissen na een CVA Inhoud 01 Inleiding... 04 02 Wat is een slikstoornis of dysfagie?... 04 03 Mogelijke oorzaken... 04 04 Het slikcentrum en sliknetwerk

Nadere informatie

Logopedie bij Multiple Sclerose (MS) Paramedische afdeling

Logopedie bij Multiple Sclerose (MS) Paramedische afdeling Logopedie bij Multiple Sclerose (MS) Paramedische afdeling Door Multiple Sclerose (MS) kunnen verschillende klachten ontstaan die het voor u moeilijker kunnen maken om u goed te uiten. Dit gebeurt bijvoorbeeld

Nadere informatie

Stemproblemen bij volwassenen

Stemproblemen bij volwassenen KNO-heelkunde Stemproblemen bij volwassenen Oorzaken en behandeling van een hese stem U bent bij de KNO-arts geweest i.v.m. stemproblemen. In deze folder informeren wij u over stemproblemen bij volwassen

Nadere informatie

Wat veroorzaakt een onschuldig brokgevoel?

Wat veroorzaakt een onschuldig brokgevoel? Brok in de keel Inleiding U bent recent met de klacht brok in de keel bij uw keel-, neus- en oorarts (kno-arts) geweest. Deze folder geeft u informatie over deze klacht. De klacht Er bestaan twee vormen

Nadere informatie

Brok in de keel. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee!

Brok in de keel. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee! Brok in de keel U heeft last van een brok in uw keel. Mogelijke klachten hierbij kunnen zijn: een slijmprop in de keel die niet weggeslikt kan worden; een gevoel dat er een graat of een korreltje in de

Nadere informatie

Hoofdstuk 2 Hoofdstuk 3 112

Hoofdstuk 2 Hoofdstuk 3 112 111 Ondervoeding is gedefinieerd als een subacute of acute voedingstoestand waarbij een combinatie van onvoldoende voedingsinname en ontstekingsactiviteit heeft geleid tot een afname van de spier- en vetmassa

Nadere informatie

Logopedie bij stemproblemen: wat nu?

Logopedie bij stemproblemen: wat nu? Logopedie bij stemproblemen: wat nu? Inleiding U bent verwezen naar de logopedist in verband met stemproblemen. Deze leert u een juiste spreek- en ademtechniek aan zodat de stemklachten verminderen. Deze

Nadere informatie

Preventie Slikstoornissen?

Preventie Slikstoornissen? Preventie? n e s s i n r o o t s Slik Slikproblemen Slikken gebeurt automatisch, de hele dag door, zonder dat men hierbij hoeft stil te staan. Pas wanneer er een probleem optreedt bij het slikken, wordt

Nadere informatie

In deze folder geven wij u meer informatie over de klacht van een brokgevoel in de keel en de behandeling hiervan.

In deze folder geven wij u meer informatie over de klacht van een brokgevoel in de keel en de behandeling hiervan. Brok in de keel In deze folder geven wij u meer informatie over de klacht van een brokgevoel in de keel en de behandeling hiervan. De klacht Een brokgevoel in de keel komt vaak voor. Veel patiënten zijn

Nadere informatie

Zorg voor eigen stem

Zorg voor eigen stem Zorg voor eigen stem Afdeling keel-, neus- en oorheelkunde Veel mensen die hun stem dagelijks (professioneel) gebruiken hebben nog weinig inzicht in de functie van de stem: om stemproblemen te voorkomen

Nadere informatie

Inwendige geneeskunde. ph-metrie Slokdarmdrukmeting

Inwendige geneeskunde. ph-metrie Slokdarmdrukmeting Inwendige geneeskunde ph-metrie Slokdarmdrukmeting Inleiding Deze folder geeft u informatie over de onderzoeken: slokdarmdrukmeting (mano metrie) en zuurtegraadmeting (ph- meting). Uw behandelend arts

Nadere informatie

Brokgevoel in de keel

Brokgevoel in de keel Brokgevoel in de keel Albert Schweitzer ziekenhuis juli 2014 pavo 0737 Inleiding U bent bij de kno-arts onder behandeling omdat u een brokgevoel in uw keel heeft. In deze folder leest u algemene informatie

Nadere informatie

SLIKSTOORNISSEN BIJ OUDEREN

SLIKSTOORNISSEN BIJ OUDEREN SLIKSTOORNISSEN BIJ OUDEREN Annemie Gielis logopediste ZNA Jan Palfijn te Merksem Lector Thomas More Antwerpen 1 INHOUD 1. Normaal slikken en dysfagie 2. Presbyfagie en neurogene dysfagie 3. Diagnostiek

Nadere informatie

De tien geboden bij voeding. Eline Roggeman Dienst Logopedie 3 november 2014

De tien geboden bij voeding. Eline Roggeman Dienst Logopedie 3 november 2014 De tien geboden bij voeding Eline Roggeman Dienst Logopedie 3 november 2014 SLIKKEN: Normale slikproces Presbyfagie Slikstoornissen: symptomen Slikprotocol voor VPK Opvolging slikstoornissen CVA-boek voedingsconsistenties

Nadere informatie

Inhoud. Inleiding 7. 1. Medische achtergrondkennis 9 - Anatomie en fysiologie 10 - Ziektebeelden 17

Inhoud. Inleiding 7. 1. Medische achtergrondkennis 9 - Anatomie en fysiologie 10 - Ziektebeelden 17 Inhoud Inleiding 7 1. 9 - Anatomie en fysiologie 10 - Ziektebeelden 17 2. Zorgvraag verhelderen 21 - Recepten 22 - Zelfzorgvragen 31 3. Geneesmiddelen 37 - Medicijnen tegen keelklachten 38 4. Bereiden

Nadere informatie

Stemproblemen bij volwassenen

Stemproblemen bij volwassenen Stemproblemen bij volwassenen 2 Uw behandelend arts heeft voorgesteld om vanwege uw stemklachten een onderzoek en of behandeling door de KNO-arts te laten verrichten. Deze folder geeft u informatie over

Nadere informatie

Brok in de keel. Keel-, neus- en oorheelkunde

Brok in de keel. Keel-, neus- en oorheelkunde Keel-, neus- en oorheelkunde Brok in de keel Deze folder heeft tot doel u informatie te geven over de klacht van een brokgevoel in de keel. Als u recent met deze klacht bij een Keel-, Neus- en Oorarts

Nadere informatie

Slikken en kokhalzen

Slikken en kokhalzen Slikken en kokhalzen Centrum Bijzondere Tandheelkunde Locatie Veldhoven In deze folder vindt u informatie over het slikproces en kokhalsneigingen. Het centrum bijzondere tandheelkunde (CBT) is een onderdeel

Nadere informatie

50 tips voor het voorkomen van ondervoeding en uitdroging

50 tips voor het voorkomen van ondervoeding en uitdroging 50 tips voor het voorkomen van ondervoeding en uitdroging Voldoende eten en drinken is belangrijk, zeker voor mensen met dementie. Uitdroging en ondervoeding kunnen leiden tot een snelle verslechtering

Nadere informatie

RICHTLIJN SLIKPROBLEMEN STICHTING VILENTE VERPLEEGHUIS PIETER PAUW

RICHTLIJN SLIKPROBLEMEN STICHTING VILENTE VERPLEEGHUIS PIETER PAUW RICHTLIJN SLIKPROBLEMEN STICHTING VILENTE VERPLEEGHUIS PIETER PAUW Inleiding Bij bewoners van verpleeghuizen komen problemen met het doorslikken van voedsel en dranken vrij vaak voor. Het is van belang

Nadere informatie

Brok in de keel. Afdeling KNO

Brok in de keel. Afdeling KNO Brok in de keel Afdeling KNO Brok in de keel Een brokgevoel in de keel is over het algemeen onschuldig. Het kan ook een bijkomende klacht zijn van een lichamelijke afwijking. Hier leggen we u beide vormen

Nadere informatie

Als eten een zorg wordt Het maaltijdgebeuren bij personen met dementie

Als eten een zorg wordt Het maaltijdgebeuren bij personen met dementie Eten is belangrijk in een mensenleven Als eten een zorg wordt Het maaltijdgebeuren bij personen met dementie verslag naar het gelijknamige boek van Sabine Boerjan door Veerle Van Coile voor de werkgroep

Nadere informatie

KNO. Brok in de keel

KNO. Brok in de keel KNO Brok in de keel Brok in de keel De klacht Een brokgevoel in de keel komt vaak voor. Veel patiënten zijn hierover ongerust, maar over het algemeen is het een onschuldig probleem. Mogelijke klachten

Nadere informatie

Stoornissen van het bewegingssysteem Bradykinesie Trager / kleinere bewegingsuitslag Verstoring in de timing Hypokinesie Minder automatische

Stoornissen van het bewegingssysteem Bradykinesie Trager / kleinere bewegingsuitslag Verstoring in de timing Hypokinesie Minder automatische Stoornissen van het bewegingssysteem Bradykinesie Trager / kleinere bewegingsuitslag Verstoring in de timing Hypokinesie Minder automatische bewegingen Akinesie Bevriezen Rigiditeit Verhoogde spiertonus,

Nadere informatie

Belgian Screening Tools III (BeST III) Universiteit Gent Université Catholique de Louvain (UCL)

Belgian Screening Tools III (BeST III) Universiteit Gent Université Catholique de Louvain (UCL) Sydney Swallow Questionnaire Met de toestemming van de auteur Bron: Wallace, K. L., Middleton, S., & Cook, I.J. (2000). Development and validation of a self-report inventory to assess the severity of oral-pharyngeal

Nadere informatie

Stemproblemen bij volwassenen

Stemproblemen bij volwassenen Keel-, Neus- en Oorheelkunde Stemproblemen bij volwassenen www.catharinaziekenhuis.nl Inhoud Hoe maakt u geluid?... 3 Stemstoornissen... 3 Oorzaken... 3 Ontsteking van de stembanden... 3 Irritatie van

Nadere informatie

Parkinsoncafe Breda 27-09-2013

Parkinsoncafe Breda 27-09-2013 Parkinsoncafe Breda 27-09-2013 Stoornissen van het bewegingssysteem Bradykinesie Trager / kleinere bewegingsuitslag Verstoring in de timing Hypokinesie Minder automatische bewegingen Akinesie Bevriezen

Nadere informatie

Mondgezondheid en Voeding betekent. iets met Eten en Drinken?!

Mondgezondheid en Voeding betekent. iets met Eten en Drinken?! Mondgezondheid en Voeding betekent. iets met Eten en Drinken?! José Veen kinderdietist en dietist VG 20-11-2015 Even voorstellen.. José Veen Roots in Wilhelmina Kinderziekenhuis UMC Utrecht Later gespecialiseerd

Nadere informatie

Richtlijn voor de logopedische behandeling van mensen met Amyotrofische lateraal Sclerose

Richtlijn voor de logopedische behandeling van mensen met Amyotrofische lateraal Sclerose Richtlijn voor de logopedische behandeling van mensen met Amyotrofische lateraal Sclerose Inhoudsopgave Inleiding 3 Indeling - geen klachten 4 - lichte klachten 4 - matige klachten 4 - ernstige klachten

Nadere informatie

Brokgevoel (globusgevoel)

Brokgevoel (globusgevoel) Keel-, Neus- en Oorheelkunde Brokgevoel (globusgevoel) www.catharinaziekenhuis.nl Patiëntenvoorlichting: patienten.voorlichting@catharinaziekenhuis.nl KNO036 / Brokgevoel (globusgevoel) / 06-02-2014 2

Nadere informatie

PROBLEEMGEBIED ETEN EN DRINKEN. ZORGPLANNEN INDELING SENSOMOTORIEK Mond Hoofd / Romp Arm / Hand Cognitief

PROBLEEMGEBIED ETEN EN DRINKEN. ZORGPLANNEN INDELING SENSOMOTORIEK Mond Hoofd / Romp Arm / Hand Cognitief INHOUD ZORGPLANNEN INDELING SENSOMOTORIEK Mond Hoofd / Romp Arm / Hand Cognitief INTERVENTIEBESCHRIJVINGEN Eten en drinken met mondcontrole met veel facilitatie Eten en drinken met mondcontrole met gemiddelde

Nadere informatie

De ziekte van Parkinson Wat kan Amaris Theodotion u bieden?

De ziekte van Parkinson Wat kan Amaris Theodotion u bieden? De ziekte van Parkinson Wat kan Amaris Theodotion u bieden? Informatie voor cliënten, patiënten, familieleden en mantelzorgers WAT KAN DE PARKINSON PROJECTGROEP (PPG) VOOR U ALS PARKINSON-PATIËNTEN BETEKENEN?

Nadere informatie

De Signaleringslijst Verslikken Eindrapport van het onderzoeksproject Signaleren van verslikken

De Signaleringslijst Verslikken Eindrapport van het onderzoeksproject Signaleren van verslikken De Signaleringslijst Verslikken Eindrapport van het onderzoeksproject Signaleren van verslikken Annemarie Helder, Gemiva-SVG Groep December annemarie.helder@gemiva-svg.nl Gemiva-SVG Groep, Annemarie Helder

Nadere informatie

Kijken in de luchtwegen

Kijken in de luchtwegen PATIËNTEN INFORMATIE Kijken in de luchtwegen Bronchoscopie 2 PATIËNTENINFORMATIE Door middel van deze informatiefolder wil het Maasstad Ziekenhuis u informeren over onderzoek bronchoscopie. Wij adviseren

Nadere informatie

Zorgen voor een naaste met slikproblemen

Zorgen voor een naaste met slikproblemen Zorgen voor een naaste met slikproblemen Amylase Resistant Features F O R S A F E R S WA L L O W I N G 30081201_slikstoornis_NL_A5.indd 1 21/11/12 15:14 De begeleiding van een naaste die lijdt aan slikstoornissen

Nadere informatie

Röntgenonderzoek van de galwegen en de alvleesklier met sedatie (roesje) E.R.C.P.

Röntgenonderzoek van de galwegen en de alvleesklier met sedatie (roesje) E.R.C.P. Röntgenonderzoek van de galwegen en de alvleesklier met sedatie (roesje) E.R.C.P. Binnenkort ondergaat u op de afdeling radiologie een onderzoek dat in medische termen endoscopischeretrogade-cholangio-pancreatografie

Nadere informatie

Wegwijs in afasie voor beginnend personeel bij neurologie Inhoudelijke aspecten van afasie

Wegwijs in afasie voor beginnend personeel bij neurologie Inhoudelijke aspecten van afasie Wegwijs in afasie voor beginnend personeel bij neurologie Inhoudelijke aspecten van afasie 1 Wat ik zeggen wil Eigenlijk wil ik zeggen, wat de bloemen mij zeiden, die ik kreeg, toen ik weer een dagje thuis

Nadere informatie

Dat lucht op; Fysiotherapeutische behandelmogelijkheden bij luchtwegproblemen en EMCB

Dat lucht op; Fysiotherapeutische behandelmogelijkheden bij luchtwegproblemen en EMCB Dat lucht op; Fysiotherapeutische behandelmogelijkheden bij luchtwegproblemen en EMCB Margrethe van der Kleij, fysiotherapeut Eline Kuijpers, kinderfysiotherapeut Opbouw workshop Herkennen van signalen

Nadere informatie

Patiënteninformatie. Sondevoeding geven aan uw kind. Kindergeneeskunde: 1 e etage, routenummer 54, telefoonnummer: 079-3462107

Patiënteninformatie. Sondevoeding geven aan uw kind. Kindergeneeskunde: 1 e etage, routenummer 54, telefoonnummer: 079-3462107 Patiënteninformatie Sondevoeding geven aan uw kind Kindergeneeskunde: 1 e etage, routenummer 54, telefoonnummer: 079-3462107 Inleiding Uw kind heeft een sonde en krijgt sondevoeding. U wilt leren hoe u

Nadere informatie

Toolkit slikproblemen

Toolkit slikproblemen Toolkit slikproblemen Doel 1. Slikproblemen herkennen want de gevolgen van slikstoornissen zijn groot. Slikstoornissen kunnen levensbedreigend zijn. 2. Het voorkomen van complicaties als ondervoeding,

Nadere informatie

Longontsteking bij uw kind

Longontsteking bij uw kind Longontsteking bij uw kind Uw kind heeft een longontsteking (pneumonie). In deze folder leest u meer over deze aandoening en de behandeling ervan. Informatie voor ouders en verzorgers. Neem altijd uw verzekeringsgegevens

Nadere informatie

STAPPENPLAN MONDHYGIËNE IN DE EERSTE LIJN

STAPPENPLAN MONDHYGIËNE IN DE EERSTE LIJN STAPPENPLAN MONDHYGIËNE IN DE EERSTE LIJN 1. Een goede mondhygiëne, waardoor de cliënt goed kan eten en slikken, zodat ondergewicht voorkomen wordt. 2. Voorkomen van infecties door slechte mondhygiëne

Nadere informatie

Informatiebrochure Apraxie

Informatiebrochure Apraxie Informatiebrochure Apraxie UZ Leuven 2 Beste familie, deze informatiebrochure bieden wij u aan naar aanleiding van de spraak-, taal - en/of slikproblemen die uw familielid momenteel ondervindt. In deze

Nadere informatie

Instructies voor het invullen van de SWAL-QoL (NL)-vragenlijst

Instructies voor het invullen van de SWAL-QoL (NL)-vragenlijst Instructies voor het invullen van de SWAL-QoL (NL)-vragenlijst Deze vragenlijst is ontwikkeld om te bepalen in welke mate uw slikprobleem invloed heeft op de kwaliteit van uw dagelijks leven. Neemt u rustig

Nadere informatie

Sondevoeding bij een kind

Sondevoeding bij een kind KINDERGENEESKUNDE Sondevoeding bij een kind Het geven van sondevoeding in het ziekenhuis en thuis Uw kind is opgenomen op de kinderafdeling en krijgt gedurende een bepaalde periode sondevoeding. Om u het

Nadere informatie

KNO. Stemproblemen bij volwassenen

KNO. Stemproblemen bij volwassenen KNO Stemproblemen bij volwassenen Stemproblemen bij volwassenen In deze folder vindt u informatie over stemproblemen bij volwassenen. U kunt lezen hoe een stem functioneert en welke stoornissen er zijn.

Nadere informatie

PROJECTPLAN MONDZORG IS HOOFDZAAK dd 30 maart 2011

PROJECTPLAN MONDZORG IS HOOFDZAAK dd 30 maart 2011 PROJECTPLAN MONDZORG IS HOOFDZAAK dd 30 maart 2011 A. Inleiding en deelnemende locaties en/of afdelingen Inleiding Aanleiding project Uit onderzoek in 2002 is gebleken dat de mondhygiënische zorg van verpleeghuisbewoners

Nadere informatie

Inhoud. Woord vooraf 17. Inleiding 19. Definities 19

Inhoud. Woord vooraf 17. Inleiding 19. Definities 19 Inhoud Woord vooraf 17 Hoofdstuk 1 Inleiding 19 1. Dysfagie: definitie en classificatie 19 Definities 19 Classificaties 20 Indeling volgens leeftijd 20 Indeling volgens fase (volwassenen) 21 Indeling volgens

Nadere informatie

Slikproblemen. Eenheid voor beroertezorg Neurologie. Verpleegeenheid 20 050 45 30 20

Slikproblemen. Eenheid voor beroertezorg Neurologie. Verpleegeenheid 20 050 45 30 20 Slikproblemen Eenheid voor beroertezorg Neurologie Verpleegeenheid 20 050 45 30 20 Waarom aandacht schenken aan een slikprobleem? Net zoals andere hersenfuncties bijvoorbeeld stappen, spreken, zien, )

Nadere informatie

Gezond ouder met een verstandelijke beperking: specialistische zorg voor hoog-risicogroepen

Gezond ouder met een verstandelijke beperking: specialistische zorg voor hoog-risicogroepen Gezond ouder met een verstandelijke beperking: specialistische zorg voor hoog-risicogroepen Prof Dr Heleen Evenhuis Geneeskunde voor verstandelijk gehandicapten Afd Huisartsgeneeskunde Erasmus MC Rotterdam

Nadere informatie

Behandeling van overmatig speekselverlies met Glycopyrronium

Behandeling van overmatig speekselverlies met Glycopyrronium Behandeling van overmatig speekselverlies met Glycopyrronium In overleg met de behandelend arts van uw kind gaat uw kind behandeld worden met het medicijn Glycopyrronium. Deze folder geeft informatie

Nadere informatie

Beademing. informatie over beademing en de gevolgen daarvan. afdeling intensive care (IC)

Beademing. informatie over beademing en de gevolgen daarvan. afdeling intensive care (IC) Beademing informatie over beademing en de gevolgen daarvan afdeling intensive care (IC) Bij uw partner, familielid of naaste is het op dit moment noodzakelijk de ademhaling te ondersteunen met, of over

Nadere informatie

Patiënteninformatie. Sondevoeding geven aan uw kind

Patiënteninformatie. Sondevoeding geven aan uw kind Patiënteninformatie Sondevoeding geven aan uw kind Inleiding Uw kind heeft een sonde en krijgt sondevoeding. U wilt leren hoe u sondevoeding aan uw kind moet geven, zodat u dit thuis zelfstandig kunt doen.

Nadere informatie

Verschijnselen van droge mond

Verschijnselen van droge mond Een droge mond Inleiding Iedereen heeft wel eens tijdelijk last van een droge mond, bijvoorbeeld na langdurig spreken. Maar droge mond kan ook langdurig zijn of zelfs blijvend. Dat kan slecht zijn voor

Nadere informatie

Kwetsbaarheid bij ouderen is een proces van het opeenstapelen van lichamelijke, psychische en/of sociale tekorten in het functioneren dat de kans

Kwetsbaarheid bij ouderen is een proces van het opeenstapelen van lichamelijke, psychische en/of sociale tekorten in het functioneren dat de kans 1 Kwetsbaarheid bij ouderen is een proces van het opeenstapelen van lichamelijke, psychische en/of sociale tekorten in het functioneren dat de kans vergoot op negatieve gezondheidsuitkomsten (functiebeperkingen,opname

Nadere informatie

1. Wat is SLITone en waarvoor wordt het gebruikt?

1. Wat is SLITone en waarvoor wordt het gebruikt? BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIK(ST)ER SLITone 200 STU, oplossing voor oraal gebruik Lees goed de hele bijsluiter voordat u dit geneesmiddel gaat gebruiken want er staat belangrijke informatie in

Nadere informatie

Wat te doen bij luchtwegklachten?

Wat te doen bij luchtwegklachten? Wat te doen bij luchtwegklachten? Julius Centrum voor Gezondheidswetenschappen en Eerstelijns geneeskunde van het UMC Utrecht Inhoud 3 4 6 8 10 Inleiding Oorpijn bij kinderen Verkoudheid Keelpijn Hoesten

Nadere informatie

Symposium Zorg en onderwijs. Annemarie Tadema 8 april 2008

Symposium Zorg en onderwijs. Annemarie Tadema 8 april 2008 Symposium Zorg en onderwijs Annemarie Tadema 8 april 2008 Aanleiding onderzoek Burgerschapsparadigma: participeren in de samenleving KDC: segregatie Onderwijs: integratie/ inclusie Wet op de leerlinggebonden

Nadere informatie

Cerebrale parese bij volwassenen. Evaluatie en revalidatie

Cerebrale parese bij volwassenen. Evaluatie en revalidatie Cerebrale parese bij volwassenen Evaluatie en revalidatie Definitie CP. «Cerebrale Parese (Cerebral Palsy in het Engels) is een internationaal gebruikte term, waarvan de afbakening en definitie talrijke

Nadere informatie

RS-virus. Albert Schweitzer ziekenhuis Kinderafdeling januari 2015 pavo 0059

RS-virus. Albert Schweitzer ziekenhuis Kinderafdeling januari 2015 pavo 0059 RS-virus Albert Schweitzer ziekenhuis Kinderafdeling januari 2015 pavo 0059 Inleiding Uw kind is mogelijk besmet met het RS-virus. In deze folder leest u wat voor ziekte dit is en welke behandeling uw

Nadere informatie

Zorgen rondom sterven

Zorgen rondom sterven Geriatrie Zorgen rondom sterven www.catharinaziekenhuis.nl Inhoud Welke zorg... 3 Wat kan familie betekenen... 3 Het stervensproces... 4 Eten en drinken... 5 Medicijnen... 5 Waar sterven... 5 Na de dood...

Nadere informatie