NLR - Dé Kennisonderneming voor

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "NLR - Dé Kennisonderneming voor"

Transcriptie

1 NLR - Dé Kennisonderneming voor Innovaties in de Lucht- en Ruimtevaart NLR Nationaal Lucht- en Ruimtevaar tlaboratorium Het NLR is dé centrale kennisonderneming in Nederland op het gebied van lucht- en ruimtevaart. Het NLR voert opdrachten uit voor overheden en bedrijfsleven, in binnen- en buitenland, voor zowel de civiele als de militaire luchtvaart. Het doel is de luchtvaart veiliger, duurzamer en efficiënter te maken. Zo levert het NLR al meer dan 90 jaar een essentiële bijdrage aan het concurrerend en innoverend vermogen van de Nederlandse overheid en industrie. NLR - Dedicated to innovation in aerospace

2 N L R d e d i c at e d to i n n ovat i o n Hoe kunnen vliegtuigen nog stiller, zuiniger en veiliger worden én hoe kan tegelijkertijd de capaciteit op de grond en in de lucht worden vergroot? En hoe kunnen satellieten helpen bij het efficiënt en milieuvriendelijk opereren van de vliegtuigvloot? Het Nationaal Lucht- en Ruimtevaartlaboratorium (NLR) werkt aan deze maatschappelijke vraagstukken. Meewerken aan een duurzamere, efficiëntere en veiligere lucht- en ruimtevaartsector. Dat stelt het NLR zich al meer dan 90 jaar ten doel. Of het nu gaat om nieuwe, lichte maar ijzersterke materialen of metingen in de IJslandse aswolk, het NLR is erbij. Door marktgerichte producten en diensten te ontwikkelen levert het NLR een bijdrage aan de versterking van het innovatieve en concurrerende vermogen van de Nederlandse overheid en industrie. Van slim idee naar product Het NLR brengt zijn kennis naar de markt en biedt daarbij haar producten aan tegen de beste prijs/kwaliteitverhouding. In lucht- en ruimtevaartinnovatie - van slim technisch idee tot marktwaardig product - is het NLR als kennisonderneming heel sterk. Dat veronderstelt een zeer nauwe afstemming en samenwerking met de industrie. Voor innovaties in de lucht- en ruimtevaart is het NLR de kennisleverancier in de zogenoemde Gouden Driehoek, waarin kennisorganisaties, overheid en bedrijfsleven zijn verbonden. Zo is NLR aangesloten bij de topsectoren High Tech Systemen en Materialen voor vliegtuigbouw, instandhouding en ruimtevaart, en bij de Topsector Logistiek voor het maatschappelijk thema Mobiliteit. BRIC-landen Het NLR ontplooit steeds meer activiteiten in de BRIC-landen Brazilië, Rusland, India en China. Zo heeft het NLR voor de Braziliaanse vliegtuigbouwer Embraer het aerodynamisch vleugelontwerp ontwikkeld voor de ERJ-190, een regionale jet. Daarna is het ontwerp geverifieerd in de Duits-Nederlandse Windtunnels (DNW). Ook ontwierp en produceerde het NLR voor Embraer het windtunnelmodel dat is getest bij DNW.

3 ONZE missie: een duurzamere, efficiëntere en veiligere lucht- en ruimtevaartsector Internationale klanten 73 procent van onze omzet is afkomstig van opdrachten uit Nederland en andere landen. Samen met Fokker en andere ondernemingen ontwikkelt het NLR bijvoorbeeld toepassingen van nieuwe, duurzame en lichte vliegtuigmaterialen, zoals composieten en vezel-metaallaminaten. Het NLR doet veiligheidsstudies voor luchthavens, van Amsterdam Airport Schiphol tot Taiwan Taoyuan International Airport. Het heeft alle vliegtuigtypen van Airbus in modelvorm getest in de Duits-Nederlandse Windtunnels DNW, een joint venture met het Duitse zusterinstituut DLR. Naast Airbus behoren diverse andere vliegtuigbouwers, zoals Boeing, Lockheed Martin, Embraer en Bombardier tot de opdrachtgevers. DE Cessna Citation II PH-LAB een van de laboratoriumvliegtuigen die het NLR beheert samen met de TU- Delft NLR en Europa Met Europese organisaties werkt het NLR samen om gemeenschappelijke systemen te ontwikkelen voor het Europese luchtverkeer zoals in SESAR (Single European Sky ATM-Research). Ook participeert het NLR samen met de Nederlandse industrie, het MKB, en universiteiten in Clean Sky. Clean Sky is momenteel het belangrijkste Europese samenwerkingsproject op het gebied van groene vliegtuigtechnologieën voor de nabije toekomst. Het is innovatiegericht en bedoeld om de Europese luchtvaart duurzaam en concurrerend te maken. De kennis die het NLR in deze internationale projecten opdoet is mede bedoeld voor het beantwoorden van vragen van de Nederlandse overheid en industrie. Missie Kortom, de lucht- en ruimtevaart duurzamer, veiliger en efficiënter maken. In binnen- en buitenland. Dat is al meer dan negentig jaar de missie van het NLR.

4 Civiele Lucht vaart De wereld verandert en daarin spelen de mens en techniek een belangrijke rol. De uitdagingen voor luchtverkeer liggen in het vergroten van de capaciteit en het nóg veiliger maken van het vliegen, zonder consessies te doen aan milieu-eisen. Voor de civiele luchtvaart legt het NLR de focus op operationele en praktisch toepasbare producten en diensten, zoals waarschuwings- en adviessystemen voor de luchtverkeersleiding. En ook op het verstrekken van adviezen voor het verbeteren van luchtvaartveiligheid en luchthavenoperaties. Hiermee sluit het NLR maximaal aan op de behoeften van de luchtvaartsector voor een duurzaam, veilig en concurrend luchttransportsysteem. Luchtverkeer NLR modelleert onder meer Air Traffic Management (ATM) processen en luchthavenoperaties en -processen bij luchtvaartmaatschappijen om verbeteringen te bereiken. Verder onderzoekt het NLR hoe de informatie-uitwisseling kan worden verbeterd op het gebied van weersomstandigheden, vluchtplannen, gate afhandeling en andere relevante factoren. Het NLR voert ook experimenten uit met nieuwe apparatuur waarmee luchtverkeersleiders potentiële conflicten sneller kunnen opsporen en om aan te tonen hoe deze conflicten het beste kunnen worden opgelost. Samen met luchtverkeersleiders test het NLR al deze innovaties eerst in simulatoren. ATM Masterplan Ook in Europees kader werkt NLR aan ATM. Zo is SESAR hét grote Europese ATM-onderzoeksprogramma. SESAR staat voor Single European Sky ATM Research en geeft invulling aan het ATM-masterplan van de EU om te komen tot een nieuw geharmoniseerd Europees ATMsysteem met bijbehorende procedures. Hiermee kunnen de emissies van broeikasgassen met minimaal 10 procent worden teruggebracht en de efficiëntie en vliegveiligheid worden verbeterd. In een consortium met LVNL (Luchtverkeersleiding Nederland) werkt het NLR mee aan de realisatie van één Single European Sky. Het NLR doet onderzoek naar het verbeteren en robuust maken van operaties op vliegvelden door de samenwerking tussen de verschillende partijen op zo n luchthaven verder te verbeteren. Het afstemmen van de planning van aankomende en vertrekkende vliegtuigen is daar een goed voorbeeld van.

5 Milieu Nederland is één van de meest dichtbevolkte landen ter wereld en daardoor ook noodzakelijk koploper in de ontwikkeling van milieubeleid. Het NLR ontwikkelt computermodellen om nauwkeurige metingen van geluidshinder te kunnen doen. NLR s meetmethoden zijn nu de wettelijke norm voor de Nederlandse luchtvaart. In navolging van deze meetmethoden maken luchthavens over de hele wereld gebruik van deze geluid- en risicocontouren. Ook werkt het NLR aan nieuwe vliegprocedures zoals Continuous Descent Approaches (CDA s), de geluidsarme en energiezuinige glijvluchten waarbij vliegtuigen op stationair draaiende motoren een luchthaven naderen. Daarmee levert het NLR een bijdrage aan het streven van Mainport Schiphol meer vliegtuigverkeer af te handelen binnen de vastgestelde geluidsnormen. Voor de luchtvaartmaatschappijen betekent dit minder brandstofverbruik, minder uitstoot en lagere kosten. Vliegveiligheid Het NLR Air Transport Safety Institue (NLR-ATSI) ontwikkelt en past kennis en expertise toe ter verbetering van de vliegveiligheid. Nieuwe technologieën en operaties die nodig zijn om aan de groei van het luchtverkeer tegemoet te komen, kunnen grote veiligheidsconsequenties hebben. NLR-ATSI ondersteunt haar stakeholders hierbij. Door te werken voor klanten over de hele wereld en door deelname aan internationale commissies en werkgroepen, fungeert NLR-ATSI als een internationaal kenniscentrum op het gebied van luchtvaartveiligheid. Luchtverkeersleiding Luchtverkeersleiding Nederland (LVNL) en het NLR hebben een waarschuwingssysteem ontwikkeld voor torenverkeersleiding op Schiphol. Dit Runway Incursion Alerting System Schiphol (RIASS) is een belangrijk extra veiligheidsvangnet ter voorkoming van runway incursions op de luchthaven Schiphol. RIASS waarschuwt luchtverkeersleiders op de verkeerstorens voor potentieel gevaarlijke situaties wanneer zich op een in gebruik zijnde start- of landingsbaan onbedoeld een ander vliegtuig of voertuig begeeft. Deze situaties worden aangeduid met runway incursions. Het NLR ontwikkelde samen met LVNL het prototype voor RIASS dat uitvoerig in NLR's verkeerstorensimulator NARSIM Tower is getest.

6 De kracht van het NLR zit hem in de integrale oplossing Industrie: Civiel Kennisonderneming NLR levert een bijdrage aan het innoverend vermogen van de Nederlandse luchtvaartindustrie. De kracht van het NLR zit hem in de integrale oplossing. Door onze kennis en kunde is het NLR in staat om bij alle fasen van een vliegtuigontwikkeltraject betrokken te zijn. We gaan van CFD-berekeningen naar het ontwerpen en maken van modellen die in onze windtunnels worden getest tot aan de validatie van die modellen in onze vliegtuigsimulator Grace. Deze brede aanpak oftewel ketenbenadering maakt het NLR tot een unieke organisatie in de wereld. Het onderzoek bevat alle elementen van vliegtuigontwikkeling: aerodynamisch en structureel ontwerp, avionica ontwerp, mensmachine-interface, nieuwe materialen (composiet, Glare) validatie (windtunneltesten, vliegproeven, structuurtesten, elektronica testen) en 'Training, Simulatie en Operaties'. Voor een duurzame, veilige en concurrende luchtvaart wil het NLR maximaal aansluiten op de behoeften van de luchtvaartindustrie. Dit doet het NLR door een focus te leggen op operationele, praktisch toepasbare producten en diensten en door advieswerk op het gebied van vliegtuigontwikkeling en invulling van exploitatie (bijvoorbeeld MRO (Maintenance, Repair and Overhaul). Composieten Het NLR beschikt over specialisten en faciliteiten waardoor het mogelijk is hoogwaardige composieten te ontwikkelen en te produceren onder één dak: van het eerste, conceptuele ontwerp tot prototype testen en certificatie. Het NLR heeft zich gespecialiseerd in de ontwikkeling van betaalbare structuren door te focussen op vermindering van gewicht en productiekosten. Flow simulation Het ontwerpen van vleugels, motoren en andere vliegtuigonderdelen vraagt aandacht voor kleine details. In veel gevallen is het een kwestie van experimenteren totdat het best mogelijke model is gevonden. Daarom maakt het NLR rekenmodellen die het samenspel simuleren van de luchtstroom en vliegtuigen en het onderlinge effect. Webadres:

7 Het NLR heeft met de TU Delft een nieuw composiet ontwikkeld dat beter bestand is tegen impact en waarop patent is aangevraagd. Met de 'fibre placement' faciliteit kan het NLR de industrie ondersteunen bij de ontwikkeling van nieuwe innovatieve composietconcepten. Deze faciliteit is beschikbaar voor bedrijven die geïnteresseerd zijn in het uitvoeren van onderzoeksprojecten naar de mogelijkheden van fibre placement, op fundamenteel of industrieel niveau. OBODAS Een nieuwe vlechttechniek maakt de productie van composieten mogelijk nog efficiënter. De productietechnieken van sterke en lichte composietmaterialen zijn volop in ontwikkeling, zowel in de luchtvaartsector als in andere branches. Het NLR ondersteunt het MKB-bedrijf Eurocarbon bij het verfijnen van de zogeheten 'braiding'-technologie waarmee holle structuren van composiet worden geproduceerd. Dit project, 'Innovating the overbraiding design process to optimise the development of composite aircraft structural components' (OBODAS) geheten, draait vooral om efficiëntie. Het NLR heeft met de Universiteit Twente een simulatieprogramma ontwikkeld waarmee het kostbare proefdraaien met de nieuwe vlechtmachine kan worden beperkt. Hiermee kan aanzienlijk worden bespaard in de productiekosten van composiet. Fire FLY In FireFLy krijgt de brandweercommandant real-time een overzichtsbeeld van een brandend gebied voorgeschoteld. Dit beeld wordt vervolgens doorgestuurd naar een crisiscentrum, de politie, brandweermannen in het veld en andere brandweerkorpsen, waardoor branden effectiever bestreden worden. Binnen dit project is het NLR verantwoordelijk voor de technische uitvoering van het waarnemingssysteem. Hieronder valt onder meer het systeemontwerp, bewerken van videobeelden, opslag van data en beeldmateriaal. Uiteindelijk is het de bedoeling dat verschillende typen Unmanned Aerial Systems (UAS's), zoals helikopters, quadcopters en octocopters de live beelden zonder tussenstappen naar het crisismanagementsysteem van de brandweer kunnen sturen.

8 I n d us t r i e : D e f e n s i e & v e i l i g h e i d Het NLR bevordert de concurrentiekracht van de Nederlandse luchtvaartindustrie. Dit doet het NLR in de Gouden Driehoek van overheid, industrie en kennisorganisaties. Zo vergroten zij samen het innovatief en duurzaam vermogen van Nederland. Het NLR wil de strategische partner van de Nederlandse luchtvaart- en defensie gerelateerde industrie zijn én blijven. Het NLR legt hierbij, samen met de industrie, de focus op concurrentiekracht en duurzame productiviteitsgroei en ook op flexibiliteit en betaalbaarheid. Dat doen we door samen te werken aan innovatie. Industrie en NLR werken samen om kennis om te zetten in producten voor de markt. Test en evaluatie met moderne faciliteiten, zoals die van het NLR zijn daarbij belangrijk. Embedded Training voor de JSF Met Embedded Training (ET) kunnen vliegers van gevechtsvliegtuigen efficiënt oefenen voor complexe conflictscenario s. Het NLR heeft samen met Dutch Space voor Lockheed Martin een ET-systeem ontwikkeld voor de F-35 Lightning II, beter bekend als Joint Strike Fighter (JSF). Dit Embedded Combat Aircraft Training System (E-CATS ) kan tijdens de vlucht in een trainingsscenario virtuele tegenstanders en andere rolspelers simuleren. Dit ET-systeem wordt standaard in de JSF opgenomen. In een eerder stadium is ET op de Fighter 4-Ship (F4S) getest, NLR s onderzoeksimulator waarmee collectieve tactische operaties van maximaal vier gevechtsvliegtuigen gesimuleerd kunnen worden. Het NLR heeft onlangs een overeenkomst met NATO Helicopter Industries (NHI) getekend om te komen tot het gebruik van Embedded Training systemen voor de bemanning van de NH90 helikopters. Onderhoud en logistiek Het NLR werkt aan de voorbereidingen voor het instandhoudingsprogramma van de JSF. Als eerste zijn tools gemaakt voor het management van onderhoud (Prognostic & Health Management). Samen met de industrie en overheid positioneert het NLR zich voor toekomstig onderhoud en logistiek in de Europese regio.

9 de gouden driehoek van overheid, industrie en kennisorganisaties vergroot de innovatiekracht van Nederland" Lichtgewichtmaterialen Het NLR werkt aan lichtgewichtmaterialen zoals thermoplastische composieten en Fibre Metal Laminates omdat een lager vlieggewicht en lagere luchtweerstand tot minder brandstofverbruik leiden. NLR s onderzoek naar constructies gebaseerd op lichtgewichtmaterialen is tevens gericht op een goedkopere en milieuvriendelijke productiewijze voor MKB en industrie. Vooral de ontwikkeling van productiemethoden, zoals Resin Transfer Moulding en Advanced Fibre Placement van thermoharders en thermoplasten zijn onderwerp van onderzoek, test en evaluatie. Essentieel voor gebruik door de industrie is ook de detectie van schades, reparaties en inzicht in het gedrag na reparatie. Composieten drag brace Samen met Fokker Landing Gear werkt het NLR aan een composieten onderdeel voor het landingsgestel van de JSF. Deze drag brace is een stang die het landingsgestel vergrendelt en die ervoor zorgt dat het landingsgestel in positie blijft bij de landing. Tot nu toe zijn deze onderdelen altijd van aluminium of staal geweest. Een drag brace van hoogwaardige composieten (zeer sterke en lichte kunststofvezels) is lichter waardoor de JSF minder brandstof verbruikt. Ook is het composieten onderdeel minder onderhoudsgevoelig. Avionica voor de NH90 helikopter In samenwerking met nationale en internationale partners en het MKB neemt het NLR deel aan het ontwerp en de ontwikkeling van avionica apparatuur voor de NH90 helikopter. Zo heeft het NLR Fokker Landing Gear ondersteund met het ontwerp en de ontwikkeling van de controller voor het neuswielstuursysteem van de NH90 helikopter. Het NLR heeft de controller ontworpen, ontwikkeld, en de prototypes gemaakt. De kwalificatietesten zijn grotendeels in NLR-faciliteiten uitgevoerd. De controller is de intelligentie van het neuswielstuursysteem dat geïnstalleerd wordt op de Nato Frigate Helicopter (NFH), één van de twee versies van de NH90. De huidige NFH-variant van de NH90 helikopters vliegt dus met een door het NLR ontworpen controller voor het neuswielstuursysteem.

10 Weten wat de overheid en industrie beweegt, dat is waar het NLR zich in onderscheidt D e f e n s i e e n V e i l i g h e i d Ov e r h e i d Het NLR is de belangrijkste Nederlandse kennisleverancier voor zowel de civiele als de militaire lucht- en ruimtevaart. Het doel is hoogwaardige aerospace technologie te ontwikkelen en daarmee het innovatieve en concurrerende vermogen van de overheid en het bedrijfsleven in Nederland te versterken. Defensie en vooral het Commando Luchtstrijdkrachten (CLSK) en Defensie Materieel Overzicht (DMO) zijn voor een groot deel van hun technische luchtvaartkennis afhankelijk van het NLR. Het militair vliegbedrijf maakt zowel in het behoeftestellingstraject, tijdens de verwerving en de introductie, als bij oefeningen, operationele inzet, training en onderhoudsprocessen intensief gebruik van de ondersteuning van het NLR. Zo voert het NLR al 35 jaar succesvol SHOL-werkzaamheden uit voor Defensie. SHOL staat voor Ship Helicopter Operational Limits. Deze onderzoeken bepalen de grenzen waarbij helikopters nog veilig kunnen landen onder extreme weersomstandigheden op een fregat. Onbemande luchtvaartuigen Het NLR doet veelzijdig onderzoek naar onbemande luchtvaartuigen, bijvoorbeeld met ondersteuning van MUAG (Mature Unmanned Areal Ground Control Station). Met deze onderzoekssimulator onderzoekt het NLR grondstationconcepten. Bijvoorbeeld naar de bemanningsconcepten van een UASgrondstation en de benodigde opleiding voor deze bemanning. Deze concepten zijn een opmaat voor hoe de Nederlandse krijgsmacht UAS s kunnen gaan gebruiken. Brown-out Voor Defensie zet het NLR haar helikoptersimulator HPS veelvuldig in, onder andere voor onderzoek naar helikopter brown-out. Door de stofwolk die landende helikopters in zand kunnen opwerpen, verliest de vlieger in de laatste seconden voor de landing het zicht. Daardoor kunnen onveilige situaties ontstaan. Defensie vraagt het NLR daarom haalbare oplossingen aan te bevelen voor de helikopters die de Nederlandse krijgsmacht inzet tijdens tactische operaties. Bij het onderzoek wordt gebruik gemaakt van een Helmet Mounted Display (HMD). Het NLR heeft een landingsomgeving met een stofwolkmodel in de HPS ontwikkeld en de zogenaamde HMD-symbologie aangepast en door vliegers laten beoordelen in de simulator.

11 NH90 SDE In het omvangrijke Supportability Data Exchange (SDE) project van de NH90 helikopter ontwikkelt en implementeert het NLR een grote gemeenschappelijke - via het internet toegankelijke - NH90 gebruiksdatabase. Negen Europese landen die met de NH90 helikopter opereren, zullen grote hoeveelheden aan eigen (nationaal) ontwerp-, gebruiks-, onderhouds- en schadeinformatie leveren. Met deze informatie wordt het mogelijk om inzicht te krijgen in en aanbevelingen te doen over bijvoorbeeld de verlaging van life cycle kosten, verlenging van de helikopterlevensduur, maximalisatie van de operationele inzetbaarheid en de toetsing van contractueel overeengekomen vliegprestaties. Dit alles bij gelijktijdige borging van het vereiste vliegveiligheidsniveau. Luchtwaardigheid, certificatie en kwalificatie Defensie moet zekerheid hebben over de luchtwaardigheid van haar vliegtuigen. Het NLR kan die luchtwaardigheid aantonen conform de huidige nationale militaire luchtvaartregelgeving door middel van certificatie en kwalificatie. Het NLR heeft het benodigde inzicht in de effecten op vliegeigenschappen, vliegtuigprestaties en operationele limieten, zodat de veiligheid en de doelmatigheid van de operaties gegarandeerd kunnen worden. Vervanging F-16 Defensie koopt regelmatig luchtgebonden wapensystemen aan, zoals de vervanger van de F-16. Deze wapensystemen zijn kapitaalintensief en worden vaak vele jaren ingezet, soms onder zware omstandigheden. Door het ontwikkelen van kennis over het gebruik, de instandhouding en de dreigingen van nieuwe wapensystemen kan het NLR onafhankelijk advies geven aan Defensie. Het NLR ondersteunt Defensie bij de vervanging van de F-16 op het gebied van bijvoorbeeld luchtwaardigheid, operaties, milieu en training. Energiehuishouding Jachtvliegtuigen, zoals de F-16, krijgen in de toekomst steeds meer behoefte aan elektrisch vermogen. Het is onvoldoende bekend hoe de opgewekte energie intern over de systemen wordt verdeeld. En wat de consequenties hiervan zijn op de operationele inzet, luchtwaardigheid, onderhoud en de levensduur. Het NLR onderzoekt aan de hand van rekenmodellen wat de invloed is van de interne energiehuishouding op de operationele inzetbaarheid van militaire vliegtuigen.

12 Ruimtevaart Het NLR ondersteunt de ruimtevaartindustrie bij het verbeteren van haar innoverend vermogen, concurrentiekracht en -positie. Het NLR werkt daarbij in Europese (ESA, EDA en EC) en nationale programma s (Netherlands Space Office). Daarbij volgt het NLR de ambitie van de Nederlandse ruimtevaartsector: het realiseren van een duurzame samenleving op het gebied van klimaat, veiligheid, transport en communicatie. Hiervoor richt het NLR zich vooral op thermische systemen, systeem engineering, ruimtewaardige avionica en de structuren en de modellering van draagraketten. Ruimtevaarttechnologie Het NLR onderzoekt, ontwikkelt en test systemen voor warmtehuishouding en heeft een brede kennis op dit gebied. Van oudsher heeft het NLR uitgebreide kennis over twee fase warmtetransportsystemen. Recent heeft het NLR het Tracker Thermal Control System ontwikkeld, een uniek ruimtewaardig koelsysteem voor de AMS-02 een deeltjesfysica experimentmodule aan boord van het International Space Station (ISS). Het NLR heeft uitgebreide kennis over Space Systems Engineering, zoals missie analyse, houdingen baancontrole en voortstuwing. Deze expertise zet het NLR onder meer in voor de ontwikkeling van de Nederlandse satelliet Sloshat FLEVO en kleine satellietplatforms. Voor ontwerp, productie en testen van ruimtevaartelektronica heeft het NLR uitstekende faciliteiten. Zo verbeterde het NLR voor ESA de datacompressie van aardobservatiesatellieten, waardoor data nog sneller verwerkt en naar de aarde getransporteerd kunnen worden. Het NLR ontwikkelt en test ruimtevaartstructuren en werkt aan de modellering daarvan. De nadruk ligt hierbij op het gebruik van lichtere en sterkere materialen die kunnen worden geproduceerd tegen lagere kosten. Ruimtevaarttoepassingen Ruimtevaarttoepassingen maken gebruik van informatie afkomstig van telecommunicatie, aardobservatie en satellietnavigatie. Denk aan Global Navigation Satellite Systems (GNSS). GNSS omvat GPS, EGNOS (European Geostationary Navigation Overlay System) en Galileo. GNSS wordt steeds belangrijker in de publieke infrastructuur. NLR wil een GNSS-expertisecentrum zijn met een duidelijk inzicht in de mogelijkheden en beperkingen van de systemen.

13 Aardobservatie Het NLR levert een cruciale bijdrage aan aardobservatie, bijvoorbeeld via het Europese programma 'Global Monitoring for Environment and Security' (GMES). Het NLR draagt bij aan dit programma door de ontwikkeling van analyse- en beeldverwerkingsalgoritmes waarmee waardevolle ruimtelijke informatie wordt verkregen voor allerhande toepassingen in de sectoren mobiliteit, milieu, defensie en veiligheid. Synergie ruimtevaart en luchtvaart Satellieten gaan een steeds belangrijker rol spelen bij het efficiënt en milieuvriendelijk opereren van de civiele en militaire vliegtuigvloot. Het NLR is betrokken bij de ontwikkeling van dit soort satellietsystemen en de benodigde technologie. Voice communicatie zal daarom grotendeels worden vervangen door data link communicatie. Onbemande voertuigen (UAS s) in het luchtruim leiden tot nieuwe uitdagingen. Het NLR heeft ruimtevaartkennis en ATM-onderzoeksfaciliteiten om nieuwe concepten te valideren en deze combinatie biedt unieke mogelijkheden voor onze klanten. Levensduur van ruimtevaartconstructies Ruimtevaartconstructies moeten veilig zijn en sterk wisselende belastingen kunnen verdragen zonder stuk te gaan. Het NLR ontwikkeld methoden om de belastingen in ruimtevaartconstructies te kunnen voorspellen en de levensduur van dergelijke constructies vast te stellen. Deze methoden worden door ESA en haar subcontractors gebruikt voor het ontwerpen van ruimtevaartconstructies. Erasmus USOC Geomaticspark Specialisten van het NLR zijn gestationeerd in het Erasmus User Support and Operations Center (USOC) in Noordwijk, een hightech experimental ground control voor het International Space Station. Dit centrum zal onder meer het educatieve onderzoeksprogramma begeleiden van de Nederlandse ESA-astronaut André Kuipers tijdens zijn tweede ruimtereis in Op initiatief van het NLR is in Flevoland het Geomatica Business Park (GBP) opgericht. Kleine en middelgrote bedrijven ontwikkelen er, in samenwerking met het NLR, kennis over aardobservatie en passen die toe. NLR en GBP ontwikkelen zich samen tot een commercieel dienstencentrum waar onder meer overheden toegang krijgen tot strategisch belangrijke geoinformatie.

14 FAC I L I T E I T E N Het NLR heeft een breed aanbod aan gespecialiseerde onderzoeksfaciliteiten, uiteenlopend van simulatoren tot windtunnels. Samen met onze expertise kunnen we met deze faciliteiten aan de behoeften van onze stakeholders voldoen. Hiermee versterken we de innovatieve slagkracht, concurrentie en effectiviteit van overheid en het bedrijfsleven. Vlucht- en missiesimulatoren De vluchtsimulatoren van het NLR bootsen een groot scala aan vliegtuigen na. Zo onderzoeken we hoe vliegers omgaan met nieuwe apparatuur en vluchtprocedures. De simulatoren zijn wereldwijd uniek door een doordachte modulaire opbouw. Alle software voor de simulatoren is binnen het NLR ontwikkeld. Daardoor kunnen we een simulatie snel aanpassen, hoe uiteenlopend de wensen ook zijn. Het NLR beschikt over twee vluchtsimulatoren voor verkeersvliegtuigen, GRACE en APERO. Op het gebied van missiesimulatie beschikt het NLR over GFORCE, Fighter 4-Ship (F4S), Helicopter Pilot Station (HPS), UAS-lab en Helmet Mounted Display (HMD). Laboratoriumvliegtuigen NLR heeft twee laboratoriumvliegtuigen waarmee nieuwe technieken en procedures uitgeprobeerd kunnen worden. De vliegtuigen zijn zeer geschikt om nieuwe sensoren te testen. Recent zijn bijvoorbeeld dataverbindingen uitgeprobeerd via VHF- radio en satelliet. Ook hebben de testvliegers nieuwe procedures getest voor de nadering van vliegvelden. Meetapparatuur aan boord registreert daarbij precies hoe operators omgaan met apparatuur, zodat ook een goed beeld ontstaat van de menselijke factor. Luchtverkeersleidingssimulatoren Het NLR combineert operationele kennis over luchtverkeersmanagement met fast-time en real-time simulatoren voor het ontwikkelen van systemen en procedures. Zo kan de capaciteit van het ATM-systeem worden vergroot en wordt tegelijkertijd de veiligheid in de lucht gehandhaafd en het milieu zo min mogelijk belast. Het NLR gebruikt hiervoor NARSIM Radar - een verkeersleidingscentrum- of radarsimulator, en NARSIM Tower - een verkeerstorensimulator. Hiermee wordt onderzoek verricht naar verschillende aspecten van luchtverkeersleiding en nieuwe apparatuur getest om bijvoorbeeld potentiële conflictsituaties eerder te detecteren. Composietenlab Het NLR beschikt over alle middelen voor de ontwikkeling van nieuwe materialen: een goed uitgerust laboratorium, ontwerp- en rekenprogramma's en toegang tot de expertise en faciliteiten van andere NLR-afdelingen. Zo heeft het NLR een volautomatische Resin Transfer Moulding machine (harsinjectie) voor het voorbereiden en injecteren van composieten onderdelen en een Fibre Placement Machine geschikt voor thermoharders, thermoplasten en droge vezelversterkingen. Het NLR doet aan non-destructief onderzoek, process monitoring en controle, thermische analyse, permeabiliteitsmetingen en aan materiaalkarakterisatie.

15 Onze moderne faciliteiten vergroten de innovatieve slagkracht, concurrentie en effectiviteit van overheid en bedrijfsleven Ultramoderne faciliteiten Ruimtevaart en geoinformatie Elektromagnetische grootheden lab Omgevingstesten Computational Fluid Dynamics ecfd (flow simulation) Fijnmechanische apparatuur Optische, geluids- en trillingsproeven Levensduurbewaking vliegtuigen Constructie testfaciliteiten (o.a. de Testhal) Windtunnels Het NLR beschikt over verschillende windtunnels. Daarmee worden vliegeigenschappen gemeten van vliegtuigen en helikopters. Of de stroomlijning van auto's, vrachtwagens of bruggen. Het gaat daarbij niet alleen om de aërodynamische eigenschappen. Het NLR doet bijvoorbeeld ook precieze geluidsmetingen en metingen van het grondeffect bij landingen. De windtunnels worden geëxploiteerd door DNW, een joint venture met het Duitse zusterinstituut DLR. Via deze joint venture heeft het NLR ook toegang tot een aantal windtunnels in Duitsland. Het NLR beschikt onder meer over de Grote Lagesnelheidstunnel (LLF), Lagesnelheidstunnel (LST), de Hogesnelheidstunnel (HST) en de Supersonische Tunnel (SST).

16 Met onze capabilities vervullen we de behoeften van de lucht- en ruimtevaartsector Fac t s a n d F i gu r e s Inkomsten in 2011 in euro's: Contracten Vraaggestuurde programma's Verdeling over sectoren Industrie Civiele luchtvaart Defensie & Veiligheid Overheid Ruimtevaart 76 miljoen 56 miljoen (73%) 20 miljoen (27%) 34 miljoen (45%) 15.5 miljoen (20%) 21.5 miljoen (28%) 5 miljoen (7%) Wat is NLR? bij het NLR werken zo'n 650 mensen het NLR beschikt o.a. over windtunnels, over simulatoren en laboratoriumvliegtuigen het NLR heeft een omzet van ruim!76 miljoen euro Meer informatie? of Verdeling FTE s (exclusief DNW) 132 Aerospace Systemen Luchtverkeer Lucht- & Ruimtevaartuigen Directie en Directiestaf Ondersteunende Diensten E922-01NL Nationaal Lucht- en Ruimtevaartlaboratorium NLR Amsterdam A n t h o n y F o k k e r w e g C M A m s t e r d a m P o s t b u s B M A m s t e r d a m N e d e r l a n d Flevoland V o o r s t e r w e g P R M a r k n e s s e P o s t b u s A D E m m e l o o r d N e d e r l a n d

Defensie. Wat het NLR doet voor Defensie

Defensie. Wat het NLR doet voor Defensie Wat het NLR doet voor Defensie OPERATIONELE KENNIS EN ONDERSTEUNING, INTEGRALE AANPAK Defensie Koninklijke Luchtmacht Koninklijke Marine Koninklijke Landmacht Koninklijke Marechaussee Nationaal Lucht-

Nadere informatie

Bezoek Omgevingsraad Schiphol

Bezoek Omgevingsraad Schiphol 24 sept 2015 Bezoek Omgevingsraad Schiphol NLR - Amsterdam 24 september 2015 Welkomstwoord directie Marja Eijkman Divisiemanager Aerospace Operations NLR - Nederlands Lucht- en Ruimtevaartcentrum 7 sept

Nadere informatie

Toegepast onderzoek naar composieten bij het NLR Michel Peters Algemeen Directeur NLR 28 november 2012

Toegepast onderzoek naar composieten bij het NLR Michel Peters Algemeen Directeur NLR 28 november 2012 Toegepast onderzoek naar composieten bij het NLR Michel Peters Algemeen Directeur NLR 28 november 2012 Nationaal Lucht- en Ruimtevaartlaboratorium National Aerospace Laboratory NLR Vestigingen NLR Maintenance

Nadere informatie

Smart Industries, Smart Connections Leo Esselman, Financieel directeur NLR, Kernteamlid cluster maakindustrie Amsterdam Economic Board Innovatie

Smart Industries, Smart Connections Leo Esselman, Financieel directeur NLR, Kernteamlid cluster maakindustrie Amsterdam Economic Board Innovatie Smart Industries, Smart Connections Leo Esselman, Financieel directeur NLR, Kernteamlid cluster maakindustrie Amsterdam Economic Board Innovatie Ontketend - 10 sept 2015 Innovatie Ontketend: Smart Industries,

Nadere informatie

Drones in Natuuronderzoek

Drones in Natuuronderzoek Drones in Natuuronderzoek Rob van de Haterd 13 maart 2014 Onbemande luchtvaartuigen (UAS) De term drone wordt vooral militair gebruikt Officiële term is onbemande luchtvaartuigen, oftewel Unmanned Aircraft

Nadere informatie

Kenmerkend voor ruimtevaart is de succesvolle samenwerking van bedrijfsleven, universiteiten & kennisinstituten en overheid: de gouden driehoek.

Kenmerkend voor ruimtevaart is de succesvolle samenwerking van bedrijfsleven, universiteiten & kennisinstituten en overheid: de gouden driehoek. 00 Ruimtevaart in Nederland en in Europa - Kort resume van de Nederlandse positie. Aandacht voor de komende Ministersconferentie van de European Space Agency (ESA) In december 2014 vindt de ESA Ministersconferentie

Nadere informatie

Inzet Schiphol- Oostbaan

Inzet Schiphol- Oostbaan Veel gestelde vragen Banenstelsel Schiphol Inzet Schiphol- Oostbaan januari 2015 Versie 1.1 1. Algemeen Schiphol beschikt over vijf lange start- en landingsbanen en één kortere en is een knooppunt van

Nadere informatie

Intentieverklaring. Ontwikkeling innovatiecluster met composieten in de bouw

Intentieverklaring. Ontwikkeling innovatiecluster met composieten in de bouw Intentieverklaring Ontwikkeling innovatiecluster met composieten in de bouw 19 november 2014 1 Partijen: 1. Royal HaskoningDHV Nederland B.V., vertegenwoordigd door mevrouw I. Siebrand-Oosterhuis, Business

Nadere informatie

Wapensysteemmanagement

Wapensysteemmanagement Wapensysteemmanagement Directeur Wapensystemen & Bedrijven Commodore drs. A.R. Laurijssen 1 Intro Commodore drs. Richard Laurijssen Huidige functie: Directeur Wapensystemen & Bedrijven Geboren 06 november

Nadere informatie

Institute for Aerospace Maintenance Maastricht (IAMM) Kennis als wapen in mondiale concurrentie

Institute for Aerospace Maintenance Maastricht (IAMM) Kennis als wapen in mondiale concurrentie Institute for Aerospace Maintenance Maastricht (IAMM) Kennis als wapen in mondiale concurrentie 11 december 2014 Het project EUregio Life Cycle Costing (EULC2) is mede mogelijk gemaakt door bijdragen van

Nadere informatie

Holland High Tech High Tech Solutions for Global Challenges Topsector High Tech Systemen en Materialen

Holland High Tech High Tech Solutions for Global Challenges Topsector High Tech Systemen en Materialen Holland High Tech High Tech Solutions for Global Challenges Topsector High Tech Systemen en Materialen Amandus Lundqvist Voorzitter Topteam HTSM 21 maart 2014 Topteam HTSM advies toename private én publieke

Nadere informatie

Gevraagd besluit. Besluit. Partijen:

Gevraagd besluit. Besluit. Partijen: Beslisdocument Voortzetting samenwerking komende periode en beëindiging huidig Convenant ontwikkeling luchthaven Lelystad tussen Provincie Flevoland, Gemeente Lelystad, Schiphol Group en Lelystad Airport.

Nadere informatie

Colofon. Dit is een publicatie van: Rijksdienst voor Ondernemend Nederland NBSO Chengdu. Opgesteld door: Bertrille Snoeijer, NBSO Chengdu

Colofon. Dit is een publicatie van: Rijksdienst voor Ondernemend Nederland NBSO Chengdu. Opgesteld door: Bertrille Snoeijer, NBSO Chengdu Colofon Dit is een publicatie van: Rijksdienst voor Ondernemend Nederland NBSO Chengdu Opgesteld door: Bertrille Snoeijer, NBSO Chengdu Contactpersoon: NBSO Chengdu Chief Representative : Bertrille Snoeijer

Nadere informatie

Samen sterker in het buitenland met de overheid als partner

Samen sterker in het buitenland met de overheid als partner Internationaal Ondernemen Samen sterker in het buitenland met de overheid als partner In opdracht van het ministerie van Buitenlandse Zaken Partners for International Business Internationaal ondernemen

Nadere informatie

Straaljagers en politici; geen gelukkige combinatie. Hans Heerkens Faculteit Management & Bestuur

Straaljagers en politici; geen gelukkige combinatie. Hans Heerkens Faculteit Management & Bestuur Straaljagers en politici; geen gelukkige combinatie Hans Heerkens Faculteit Management & Bestuur Wat gaan we doen? De opvolging van de F-16 De kandidaten De JSF Is de JSF de beste keuze? Conclusies Ik

Nadere informatie

Korte beschrijving van het project Inhoud van dit document Contactinformatie Team: Email: Telefoon: Persinformatie

Korte beschrijving van het project Inhoud van dit document Contactinformatie Team: Email: Telefoon: Persinformatie SpaceBillboard Onze missie is om mensen te inspireren en ruimtevaartonderzoek te steunen, door het eerste reclamepaneel ooit in de ruimte te lanceren. Korte beschrijving van het project SpaceBillboard

Nadere informatie

Gebruik van mobiele systemen in General Aviation

Gebruik van mobiele systemen in General Aviation Gebruik van mobiele systemen in General Aviation Rob Ruigrok 14 november 2015 Nationaal Lucht- en Ruimtevaartlaboratorium National Aerospace Laboratory NLR Het NLR N L R Schiphol N L R Volkel N L R A m

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 1999 2000 25 928 Navo helikopterproject NH-90 Nr. 6 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN DEFENSIE Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2013 2014 30 806 Onbemande vliegtuigen (UAV) Nr. 23 BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Nadere informatie

StadsDashboard. Staat van de Stad brengt slimme logistiek in beeld. Merle Blok 12 mei 2015

StadsDashboard. Staat van de Stad brengt slimme logistiek in beeld. Merle Blok 12 mei 2015 StadsDashboard Staat van de Stad brengt slimme logistiek in beeld Merle Blok 12 mei 2015 Missie TNO verbindt mensen en kennis om innovaties te creëren die de concurrentiekracht van bedrijven en het welzijn

Nadere informatie

HEALTH CARE LAB. Scannen Visualisatie 3D Printen Simulatie Big Data Smart Textile Robotica Applicatie Sensoring

HEALTH CARE LAB. Scannen Visualisatie 3D Printen Simulatie Big Data Smart Textile Robotica Applicatie Sensoring HEALTH CARE LAB Scannen Visualisatie 3D Printen Simulatie Big Data Smart Textile Robotica Applicatie Sensoring Medische proeftuin en R&D centrum voor nieuwe innovaties Concept HEALTH CARE LAB Inleiding

Nadere informatie

De geluidbelasting rondom de vliegbasis Leeuwarden voor het jaar 2015

De geluidbelasting rondom de vliegbasis Leeuwarden voor het jaar 2015 NLR-CR-2016-041 April 2016 De geluidbelasting rondom de vliegbasis Leeuwarden voor het jaar 2015 OPDRACHTGEVER: Ministerie van Defensie CLSK NLR - Nederlands Lucht- en Ruimtevaartcentrum Foto: A.B. Dolderman

Nadere informatie

Nieuwe dimensies in gebruikerservaring en design

Nieuwe dimensies in gebruikerservaring en design Nieuwe dimensies in gebruikerservaring en design Vanaf Planon Accelerator 6.0 en Planon Software Suite Release 2014 Een innovatieve specialist met dertig jaar ervaring in het IWMSdomein Een partner die

Nadere informatie

Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland

Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland Samenvatting Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland 2014-2020 Inzet op innovatie en een koolstofarme economie In het Europa van 2020 wil Noord-Nederland zich ontwikkelen en profileren als een regio

Nadere informatie

AMC seminar 10 oktober 2013. Nationaal Lucht- en Ruimtevaartlaboratorium National Aerospace Laboratory NLR

AMC seminar 10 oktober 2013. Nationaal Lucht- en Ruimtevaartlaboratorium National Aerospace Laboratory NLR Maintenance Performance voor Life Cycle Management Carla Andela (carla.andela@nlr.nl) Collaborative Engineering Systems department Nationaal Lucht-en Ruimtevaart laboratorium AMC seminar 10 oktober 2013

Nadere informatie

AviationGlass & Technology BV

AviationGlass & Technology BV smart AviationGlass & Technology BV Betrouwbare keuring producten Hoe kan betrouwbare keuring van glazen producten gerealiseerd worden? AviationGlass produceert glazen producten voor vliegtuiginterieurs,

Nadere informatie

Ruimtevaart: Dé innovatiemotor voor concurrentievermogen ten dienste van de samenleving. Van Goed na ar Top(sec tor)

Ruimtevaart: Dé innovatiemotor voor concurrentievermogen ten dienste van de samenleving. Van Goed na ar Top(sec tor) Ruimtevaart: Dé innovatiemotor voor concurrentievermogen ten dienste van de samenleving Van Goed na ar Top(sec tor) R u i m t e v a a r t : D é i n n o v at i e m o t o r v o o r c o n c u r r e n t i

Nadere informatie

NIVR Klanttevredenheidsonderzoek (2008)

NIVR Klanttevredenheidsonderzoek (2008) Klanttevredenheidsonderzoek (2008) 1. Inleiding Het is op 1 januari 2007 een reorganisatie gestart. Om de effecten van deze reorganisatie te kunnen vaststellen is begin 2007een klanttevredenheidsonderzoek,

Nadere informatie

Topsectoren aanpak en de Nederlandse Defensie & Veiligheid gerelateerde industrie. Samen naar de top!

Topsectoren aanpak en de Nederlandse Defensie & Veiligheid gerelateerde industrie. Samen naar de top! Ministerie van Economische Zaken, Landbouw & Innovatie Topsectoren aanpak en de Nederlandse Defensie & Veiligheid gerelateerde industrie Samen naar de top! Drs. G.M. Landheer Directeur Topsectoren en Industriebeleid

Nadere informatie

Een manier van kostenbeheersing van onderhoud van de Apache helikopter

Een manier van kostenbeheersing van onderhoud van de Apache helikopter Een manier van kostenbeheersing van onderhoud van de Apache helikopter Carla Andela National Aerospace Laboratory NLR Collaborative Engineering Systems department Aerospace Vehicles Division AMC seminar

Nadere informatie

Luchthavens in Nederland

Luchthavens in Nederland Fact Sheet Luchthavens in Nederland In deze fact sheet worden de belangrijkste feiten, cijfers en ontwikkelingen weergeven die over de Nederlandse luchthavens gaan. Alleen de luchthavens die aangesloten

Nadere informatie

Maintenance Innovatie in de Delta Regio, de strategie van Zuid Nederland tot 2020. Gerard Blom & Patrick Essers

Maintenance Innovatie in de Delta Regio, de strategie van Zuid Nederland tot 2020. Gerard Blom & Patrick Essers Maintenance Innovatie in de Delta Regio, de strategie van Zuid Nederland tot 2020 Gerard Blom & Patrick Essers Contents Koepelvisie Strategic Board Delta Region Strategische Innovatie Agenda Innovatiethema

Nadere informatie

Topsectoren. Hoe & Waarom

Topsectoren. Hoe & Waarom Topsectoren Hoe & Waarom 1 Index Waarom de topsectorenaanpak? 3 Wat is het internationale belang? 4 Hoe werken de topsectoren samen? 5 Wat is de rol voor het MKB in de topsectoren? 6 Wat is de rol van

Nadere informatie

Why the Neanderthal Man got extinct

Why the Neanderthal Man got extinct Why the Neanderthal Man got extinct I don t know, it just seemed easier when we just went hunting Yes, but Og assures me that this will improve our efficiency and keep us ahead of those Cro-Magnons in

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 36599 15 december 2014 Beleidsregel van de Inspecteur-Generaal Leefomgeving en Transport, van 20 november 2014, nr. A-0-14-0072.001,

Nadere informatie

Dutch Sports Infrastructure. Nationaal Export Event. Ruben Dubelaar

Dutch Sports Infrastructure. Nationaal Export Event. Ruben Dubelaar Nationaal Export Event Ruben Dubelaar I 1 Wat doet FME met voetbal? I 2 Clusters FME Agro & Food Betaalbaar en gezond voedsel voor iedereen met technologie uit NL door slimmere samenwerking in de keten.

Nadere informatie

Algemene Ledenvergadering

Algemene Ledenvergadering Algemene Ledenvergadering MRO segment René van Doorn Netherlands Aerospace Group Chairman of the Board NAG ALV MRO segment 151209 1 Algemene Ledenvergadering MRO segment A G E N D A 1 MRO Toekomstige Ontwikkelingen

Nadere informatie

Partner voor het leveren van alle soorten (industrie) gebouwen.

Partner voor het leveren van alle soorten (industrie) gebouwen. Webru Staal B.V. Eemslandweg 100a 7894 AE Zwartemeer T 0591 317 153 F 0591 316 314 E info@webrustaal.nl I www.webrustaal.nl WEBRU STAAL Partner voor het leveren van alle soorten (industrie) gebouwen. Webru,

Nadere informatie

Kenniscentrum Risicomanagement

Kenniscentrum Risicomanagement Deskundigheid op het gebied van veiligheid High Tech Human Touch Samenwerking Het is de ambitie van het om opdrachtgevers, zoals bedrijven, overheden, nationale en internationale organisaties, te ondersteunen

Nadere informatie

TNO Early morning Toast Biogas trends and technology development. Leon Stille Leon.stille@tno.nl +31652779011

TNO Early morning Toast Biogas trends and technology development. Leon Stille Leon.stille@tno.nl +31652779011 TNO Early morning Toast Biogas trends and technology development Leon Stille Leon.stille@tno.nl +31652779011 TNO Partners TNO is een onafhankelijk kennis instituut met meer dan 80 jaar ervaring in technologie

Nadere informatie

ALGEMENE GEGEVENS SAMENVATTING FEITELIJKE INFORMATIE. Nummer voorval: 2007015. Datum, tijd 1 voorval: 5 maart 2007, 10.27 uur

ALGEMENE GEGEVENS SAMENVATTING FEITELIJKE INFORMATIE. Nummer voorval: 2007015. Datum, tijd 1 voorval: 5 maart 2007, 10.27 uur ALGEMENE GEGEVENS Nummer voorval: 2007015 Classificatie: Ernstig incident Datum, tijd 1 voorval: 5 maart 2007, 10.27 uur Plaats voorval: Amsterdam Schiphol Airport Registratie luchtvaartuig: G-EZIP Type

Nadere informatie

De controletoren van Brussel-Nationaal. Voor een optimale veiligheid van het luchtverkeer

De controletoren van Brussel-Nationaal. Voor een optimale veiligheid van het luchtverkeer De controletoren van Brussel-Nationaal Voor een optimale veiligheid van het luchtverkeer Belgocontrol is een autonoom overheidsbedrijf met als opdracht de veiligheid van het luchtverkeer in het burgerlijk

Nadere informatie

De Economische Impact van Onderhoud Wat kunnen we leren van de MORE4CORE benchmarkstudie?

De Economische Impact van Onderhoud Wat kunnen we leren van de MORE4CORE benchmarkstudie? De Economische Impact van Onderhoud Wat kunnen we leren van de MORE4CORE benchmarkstudie? Rob van Dongen Executive Consultant, Mainnovation 1 Agenda 1: Introductie More4Core benchmark studie 2: Voorlopige

Nadere informatie

Hoe krijgen innovaties een kans?...

Hoe krijgen innovaties een kans?... Hoe krijgen innovaties een kans?... Inkoop Innovatie Urgent Meer doen met minder geld. De prestatiedruk van de Nederlandse overheid is groot en de verwachtingen zijn hoog. Het kabinet spant zich in om

Nadere informatie

Gelet op artikel 5.7 van de Wet luchtvaart en artikel 56 van het Luchtverkeersreglement;

Gelet op artikel 5.7 van de Wet luchtvaart en artikel 56 van het Luchtverkeersreglement; Datum Nummer HDJZ/LUV HOOFDDIRECTIE JURIDISCHE ZAKEN Onderwerp Regeling van de Staatssecretaris van Verkeer en Waterstaat, houdende nadere regels voor vluchten met een modelvliegtuig (Regeling modelvliegen)

Nadere informatie

Overzicht 2014 Kennis- en faciliteitenontwikkeling

Overzicht 2014 Kennis- en faciliteitenontwikkeling Nationaal Lucht- en Ruimtevaartlaboratorium National Aerospace Laboratory NLR Overzicht 2014 Kennis- en faciliteitenontwikkeling Rob Zwemmer (NLR) ontvangt de prestigieuze Engineering Impact award van

Nadere informatie

Status Roadmap 2.0 28.10.2011 Nico van Putten / Luc Boumans

Status Roadmap 2.0 28.10.2011 Nico van Putten / Luc Boumans Status Roadmap 2.0 28.10.2011 Nico van Putten / Luc Boumans Roadmap 2.0 Aanleiding en context Status Roadmaps 2.0 Evaluatie Hoe verder? Waarom Roadmap 2.0; het budget Consequenties van het beleid en in

Nadere informatie

Ons nieuwe laboratoriuminrichtingssysteem

Ons nieuwe laboratoriuminrichtingssysteem Ons nieuwe laboratoriuminrichtingssysteem Als een ideale werking en een goed design elkaar innovatief aanvullen, hebben wij alles goed gedaan. Esthetische eisen vertalen in een goed design is één ding

Nadere informatie

Status Roadmap 2.0 10.4.2012 Nico van Putten

Status Roadmap 2.0 10.4.2012 Nico van Putten Status Roadmap 2.0 10.4.2012 Nico van Putten Roadmap 2.0 Aanleiding en context Status Roadmaps 2.0 Evaluatie Hoe verder? Waarom Roadmap 2.0; het budget Consequenties van het beleid en in Regeerakkoord

Nadere informatie

duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen

duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen De toekomst van de energievoorziening Gemeenten, provincies, bedrijven en projectontwikkelaars gaan zich steeds meer richten op duurzame energiedoelstellingen,

Nadere informatie

Achtergrondinformatie bij de FABEC-Haalbaarheidsstudie

Achtergrondinformatie bij de FABEC-Haalbaarheidsstudie Achtergrondinformatie bij de FABEC-Haalbaarheidsstudie Zonder omwegen Hoe de FAB Europe Central onze manier van vliegen kan veranderen Trends inzake luchtverkeer in Europa Het luchtverkeer boven Europa

Nadere informatie

Geschreven taal is een belangrijk middel om te communiceren en is het meest effectief als deze geschreven is in de moedertaal van de lezer.

Geschreven taal is een belangrijk middel om te communiceren en is het meest effectief als deze geschreven is in de moedertaal van de lezer. Editorial Geschreven taal is een belangrijk middel om te communiceren en is het meest effectief als deze geschreven is in de moedertaal van de lezer. Daarom kan Tasma Productions de veiligheidsboodschap

Nadere informatie

Gids voor werknemers. Rexel, Building the future together

Gids voor werknemers. Rexel, Building the future together Gids voor werknemers Rexel, Building the future together Editorial Beste collega s, De wereld om ons heen verandert snel en biedt ons nieuwe uitdagingen en kansen. Aan ons de taak om effectievere oplossingen

Nadere informatie

AVIATION St 2 u 0 d 1 i 2 ej -2 a 0 a 1 r 3 2 016-2017

AVIATION St 2 u 0 d 1 i 2 ej -2 a 0 a 1 r 3 2 016-2017 AVIATION Studiejaar 2012-2013 2016-2017 'Welcome on board' bij de Aviation Academy Opleiding Bachelor Engineering Aviation (Operations & Engineering) Extra Excellentie Programma s in Propedeuse Honours

Nadere informatie

NATIONALE COALITIE DIGITALE DUURZAAMHEID BEGINSELVERKLARING. CONCEPT 4 juni 2007 DE UITDAGING

NATIONALE COALITIE DIGITALE DUURZAAMHEID BEGINSELVERKLARING. CONCEPT 4 juni 2007 DE UITDAGING NATIONALE COALITIE DIGITALE DUURZAAMHEID BEGINSELVERKLARING CONCEPT 4 juni 2007 DE UITDAGING Versterking van de wetenschap en een betere benutting van de resultaten zijn een onmisbare basis, als Nederland

Nadere informatie

hertalan welkom in de wereld van EPDM

hertalan welkom in de wereld van EPDM hertalan welkom in de wereld van EPDM hertalan the waterproof solution Hertalan levert wereldwijd unieke EPDM producten voor duurzame en watervaste oplossingen. Als eerste Europese producent van EPDM folies

Nadere informatie

Business Cluster Semiconductors East Netherlands

Business Cluster Semiconductors East Netherlands Business Cluster Semiconductors East Netherlands Ledenbijeenkomst 2 november 2010 Roel Fonville Supported by Roel Fonville Ruim 30 jaar Philips: 20 jaar Philips Components & Semiconductors Ontwikkelaar

Nadere informatie

Duurzame software? Single- versus multi-tenant software. Erik Jagroep 10-04-2013

Duurzame software? Single- versus multi-tenant software. Erik Jagroep 10-04-2013 Duurzame software? Single- versus multi-tenant software Erik Jagroep 10-04-2013 Agenda Achtergrond Eerste experiment Resultaten Toekomstig onderzoek Centric Opgericht in 1992 door Gerard Sanderink Uitgegroeid

Nadere informatie

tailor-made solutions

tailor-made solutions tailor-made solutions TailoR-made solutions Zoekt u een moderne presentatieruimte voor de directie? Overweegt u een auditorium in te richten in uw museum? Wilt u kosten besparen door uw beveiliging te

Nadere informatie

Van der Valk Solar Tracker

Van der Valk Solar Tracker Van der Valk Solar Tracker Snel en eenvoudig te installeren Onderhoudsarm We support your investment Energiecentrale op maat Het rendement van zonnepanelen is voor een belangrijk deel afhankelijk van het

Nadere informatie

SMART COOPERATION IN INDUSTRIAL 3D PRINTING WWW.3DMAKERSZONE.COM

SMART COOPERATION IN INDUSTRIAL 3D PRINTING WWW.3DMAKERSZONE.COM AMSTERDAM METROPOLITAN AREA SMART COOPERATION IN INDUSTRIAL 3D PRINTING WWW.3DMAKERSZONE.COM WELKOM. BIJ DE 3D MAKERS ZONE METROPOOLREGIO AMSTERDAM: 1 plek alle Additive Manufacturing / 3D-Printing mogelijkheden

Nadere informatie

PRESENTATIE Eindhoven Airport. Airneth 14 februari 2013

PRESENTATIE Eindhoven Airport. Airneth 14 februari 2013 PRESENTATIE Eindhoven Airport Airneth 14 februari 2013 Ondernemingsvisie Eindhoven Airport Een goede internationale bereikbaarheid faciliteert de regio Zuidoost-Brabant bij de economische ontwikkeling.

Nadere informatie

Bruggen bouwen voor het spoor van de toekomst 29 januari 2013

Bruggen bouwen voor het spoor van de toekomst 29 januari 2013 Bruggen bouwen voor het spoor van de toekomst 29 januari 2013 Joke van Veen Manager Business Development NS Reizigers Dimitri Kruik Manager Veranderprogramma 2012-2015 ProRail De NS strategie De NS strategie

Nadere informatie

Avondseminar. Making Testing Matter Simulatie en Model-Based Testen. Nspyre nodigt u uit voor het Technology Seminar:

Avondseminar. Making Testing Matter Simulatie en Model-Based Testen. Nspyre nodigt u uit voor het Technology Seminar: Avondseminar Nspyre nodigt u uit voor het Technology Seminar: Making Testing Matter Simulatie en Model-Based Testen Dinsdag 27 maart 2012 - Auditorium Einstein High Tech Campus Eindhoven Avondseminar over

Nadere informatie

ALGEMENE GEGEVENS SAMENVATTING FEITELIJKE GEGEVENS. Nummer voorval: 2006124. Datum, tijd 1 voorval: 25 oktober 2006, 21.47 uur

ALGEMENE GEGEVENS SAMENVATTING FEITELIJKE GEGEVENS. Nummer voorval: 2006124. Datum, tijd 1 voorval: 25 oktober 2006, 21.47 uur ALGEMENE GEGEVENS Nummer voorval: 2006124 Classificatie: Ernstig incident Datum, tijd 1 voorval: 25 oktober 2006, 21.47 uur Plaats voorval: Amsterdam Schiphol Airport Registratie luchtvaartuig: OO-FLN

Nadere informatie

Schoonschip is de meest duurzame drijvende woonwijk van Europa, bestaande uit 46 drijvende huishoudens die een nieuwe standaard definieert voor

Schoonschip is de meest duurzame drijvende woonwijk van Europa, bestaande uit 46 drijvende huishoudens die een nieuwe standaard definieert voor Schoonschip is de meest duurzame drijvende woonwijk van Europa, bestaande uit 46 drijvende huishoudens die een nieuwe standaard definieert voor duurzame stedelijke ontwikkeling in Amsterdam. HET PROJECT

Nadere informatie

Symposium Groene chemie in de delta

Symposium Groene chemie in de delta DPI Value Centre als onderdeel van TKI SPM en het valorisatienetwerk 2.0 Symposium Groene chemie in de delta A. Brouwer, 12 November 2012 TKI Smart Polymeric Materials Topresearch in polymeren 5-10 jaar

Nadere informatie

Hoe verder? (Bas Buchner)

Hoe verder? (Bas Buchner) Hoe verder? (Bas Buchner) 1 Het Maritiem Innovatiecontract Er wordt goed samengewerkt in projecten én er is ruimte/geld voor funderend (middel)lange termijn onderzoek. Zo ontwikkelen we de kennis en de

Nadere informatie

meilink groep meilink groep meilink industriële verpakkingen varekamp exportpacking & logistics schijndel industriële verpakkingen meilink kartonnage

meilink groep meilink groep meilink industriële verpakkingen varekamp exportpacking & logistics schijndel industriële verpakkingen meilink kartonnage meilink groep Een uniek totaalconcept in industriële verpakkingen De Meilink Groep biedt een totaalpakket in industriële verpakkingen. Wij zijn op dit gebied zelfs marktleider in de Benelux en behoren

Nadere informatie

ONDERZOEK ALS ONDERDEEL VAN HET ONTWERPEN VAN TECHNISCHE INNOVATIES. Inge Oskam i.f.oskam@hva.nl Rutger de Vries r.de.vries3@hva.

ONDERZOEK ALS ONDERDEEL VAN HET ONTWERPEN VAN TECHNISCHE INNOVATIES. Inge Oskam i.f.oskam@hva.nl Rutger de Vries r.de.vries3@hva. ONDERZOEK ALS ONDERDEEL VAN HET ONTWERPEN VAN TECHNISCHE INNOVATIES Inge Oskam i.f.oskam@hva.nl Rutger de Vries r.de.vries3@hva.nl 1 CONTENT Ontwerpen van technische innovaties Het innovatielab Cases Discussie

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2014 2015 31 936 Luchtvaartbeleid Nr. 258 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN INFRASTRUCTUUR EN MILIEU Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Nadere informatie

Excellente partnerschappen binnen Europa: de KIC s

Excellente partnerschappen binnen Europa: de KIC s Excellente partnerschappen binnen Europa: de KIC s Martin Bakker, 18 februari 2014 Eind 2014 gaan twee nieuwe Europese samenwerkingsverbanden van start. Verspreid over Europa zullen universiteiten, kennisinstellingen,

Nadere informatie

De geluidbelasting rondom de vliegbasis Leeuwarden voor het jaar 2013

De geluidbelasting rondom de vliegbasis Leeuwarden voor het jaar 2013 De geluidbelasting rondom de vliegbasis Leeuwarden voor het jaar 2013 Opdrachtgever Ministerie van Defensie CLSK NLR-CR-2014-055 februari 2014 NLR Dedicated to innovation in aerospace Nationaal Lucht-

Nadere informatie

VEILIGHEIDS REGLEMENT

VEILIGHEIDS REGLEMENT versie 8 VEILIGHEIDS REGLEMENT Algemeen: Modelvliegers vallen onder het Basis Veiligheidsreglement Modelvliegsport en de Regeling Modelvliegen van de Staatssecretaris van Verkeer en Waterstaat van 2 december

Nadere informatie

Hoe zorgt u voor maximale uptime met minimale inspanning?

Hoe zorgt u voor maximale uptime met minimale inspanning? Hoe zorgt u voor maximale uptime met minimale inspanning? Qi ict Delftechpark 35-37 2628 XJ Delft T: +31 15 888 04 44 F: +31 15 888 04 45 E: info@qi.nl I: www.qi.nl De service-overeenkomsten van Qi ict

Nadere informatie

Oplossingen voor mobiele energie, koeling en verwarming

Oplossingen voor mobiele energie, koeling en verwarming Oplossingen voor mobiele energie, koeling en verwarming De pure winst van In de ruim 30 jaar van haar bestaan heeft TRS zich ontwikkeld van locale serviceverlenende organisatie tot internationale producent

Nadere informatie

Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland

Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland Samenvatting Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland 2014-2020 Inzet op innovatie en een koolstofarme economie oktober 2014 In het Europa van 2020 wil Noord-Nederland zich ontwikkelen en profileren

Nadere informatie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Via het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO) stimuleert Europa de regionale

Nadere informatie

The Netherlands of 2040. www.nl2040.nl

The Netherlands of 2040. www.nl2040.nl The Netherlands of 2040 www.nl2040.nl 1 Tijden veranderen 2 Tijden veranderen 3 Nieuwe CPB scenario studie Vraag Waarmee verdienen we ons brood in 2040? Aanpak Scenario s, geven inzicht in onzekerheid

Nadere informatie

Franck Wtb Advies 1 jaar!

Franck Wtb Advies 1 jaar! 1 s e p t e m b e r 2 0 07 Franck Wtb Advies 1 jaar! Het is inmiddels een jaar geleden dat ik, Rowald Franck, ben gestart met mijn adviesbureau. Vanuit Franck Wtb Advies worden met name sterkteberekeningen

Nadere informatie

Storingscontract. HVL Service, Onderhoud en Beheer

Storingscontract. HVL Service, Onderhoud en Beheer Uw samenwerking met HVL Service, Onderhoud en Beheer kan in verschillende contractvormen worden vastgelegd. Samen stellen wij een gedetailleerd onderhoudsplan op en formuleren wij een overeenkomst op maat,

Nadere informatie

Gecontroleerde mobiliteit.

Gecontroleerde mobiliteit. Gecontroleerde mobiliteit. Gemeentelijke voertuigen Focus Bouwmachines Land- en bosbouw Transport en logistiek Overtuigend. Besturingstechniek die geschikt is voor mobiel gebruik functioneert door het

Nadere informatie

UW PARTNER VOOR VACUÜM- EN PRECISIE- TECHNOLOGIE, VAN IDEE TOT REALISATIE.

UW PARTNER VOOR VACUÜM- EN PRECISIE- TECHNOLOGIE, VAN IDEE TOT REALISATIE. UW PARTNER VOOR VACUÜM- EN PRECISIE- TECHNOLOGIE, VAN IDEE TOT REALISATIE. Dat is onze belofte. DeRoovers heeft een brede ervaring op het gebied van product ontwikkeling. Een rode draad in deze ervaring

Nadere informatie

Data Driven Defensie. Kooy Symposium 2016 AI en Big Data. Prof.dr. Paul C. van Fenema. Nederlandse Defensie Academie

Data Driven Defensie. Kooy Symposium 2016 AI en Big Data. Prof.dr. Paul C. van Fenema. Nederlandse Defensie Academie Data Driven Defensie Prof.dr. Paul C. van Fenema Kooy Symposium 2016 AI en Big Data Nederlandse Defensie Academie Niet noodzakelijkerwijs opinie van het Ministerie van Defensie hicago Telefoonlijn 311

Nadere informatie

EFFECT. 4 7 geluidsbeheersing. 8 9 toegangstechniek. 10 11 operator cabines. 12 13 plaatbewerking. 14 15 kennis & ontwikkeling

EFFECT. 4 7 geluidsbeheersing. 8 9 toegangstechniek. 10 11 operator cabines. 12 13 plaatbewerking. 14 15 kennis & ontwikkeling INZICHT EFFECT 4 7 geluidsbeheersing 8 9 toegangstechniek 10 11 operator cabines Inzicht. Weten wat werkt. In welke situatie. Voor wie. En vooral: met welk doel. We denken. Vragen. Verwonderen. Onderzoeken

Nadere informatie

Slim, groen en geïntegreerd vervoer

Slim, groen en geïntegreerd vervoer Slim, groen en geïntegreerd vervoer Project: (Semi-) autonoom vervoer over land, over zee en door de lucht Trekker: MARIN. Opstellers 1. Inleiding In alle vervoermodaliteiten (land, zee en lucht) wordt

Nadere informatie

Feeding the world with solar power.

Feeding the world with solar power. Feeding the world with solar power. inteqnion-solar.com Zonne-energie. Duurzame energiebron van de toekomst. De markt voor energievoorziening is volop in beweging. Fossiele brandstoffen als gas en olie

Nadere informatie

welkom in de wereld van EPDM

welkom in de wereld van EPDM welkom in de wereld van EPDM hertalan the waterproof solution Hertalan levert wereldwijd unieke EPDM producten voor duurzame en watervaste oplossingen. Als eerste Europese en Benelux enige producent van

Nadere informatie

Succes = Noodzaak x Visie x Draagvlak 2. Case: Implementatie Requirements Lifecycle management bij Rabobank International

Succes = Noodzaak x Visie x Draagvlak 2. Case: Implementatie Requirements Lifecycle management bij Rabobank International Succes = x Visie x Draagvlak 2 Case: Implementatie Requirements Lifecycle management bij Rabobank International dinsdag 3 oktober 2006 Spider Congres Agenda Inventarisatie SPI-knelpunten Implementatie

Nadere informatie

Inhoud presentatie Cohesiebeleid 2014-2020 Situatie 2007-2013 Uitdaging 2014-2020 EU2020

Inhoud presentatie Cohesiebeleid 2014-2020 Situatie 2007-2013 Uitdaging 2014-2020 EU2020 OP EFRO OOST-NEDERLAND 2014-2020PRESENTATIE KENNISPARK, 23 APRIL 2014 JOLANDA VROLIJK, PROGRAMMAMANAGER EFRO OP EFRO Oost-Nederland 2014-2020 Inhoud presentatie 1. Inleiding Europese Fondsen: cohesie beleid

Nadere informatie

Di t is mijn missie in mijn advies- en trainingswerk en die van mijn collega s. Ik hoop dat u na afloop van het symposium ook overtuigd bent.

Di t is mijn missie in mijn advies- en trainingswerk en die van mijn collega s. Ik hoop dat u na afloop van het symposium ook overtuigd bent. Even voorstellen 1 Di t is mijn missie in mijn advies- en trainingswerk en die van mijn collega s. Ik hoop dat u na afloop van het symposium ook overtuigd bent. 2 Dit zijn de onderwerpen die ik met u wil

Nadere informatie

VLIEGVERKEER BOVEN GELDERLAND

VLIEGVERKEER BOVEN GELDERLAND VLIEGVERKEER BOVEN GELDERLAND OMGEVINGSLOKET 026 359 99 99 omgevingsloket@prv.gelderland.nl www.gelderland.nl/omgevingsloket januari 2009 1 INFORMATIE OVER VLIEGVERKEER BOVEN GELDERLAND In deze brochure

Nadere informatie

SBIR "Bescherming tegen onbemande mobiele systemen"

SBIR Bescherming tegen onbemande mobiele systemen SBIR "Bescherming tegen onbemande mobiele systemen" Technisch inhoudelijke achtergrondinformatie Opdrachtgever Rijksdienst voor Ondernemend Nederland NLR-CR-2014-271 - juli 2014 NLR Dedicated to innovation

Nadere informatie

Ecological Management Foundation

Ecological Management Foundation Ecological Management Foundation Beleidsplan Frederik Claasen In opdracht van Bestuur EMF December 2013 Projectnummer 2047 Ecological Management Foundation C/o Aidenvironment Barentszplein 7 1013 JN Amsterdam

Nadere informatie

Healthy Urban Living Slim, Gezond en Groen

Healthy Urban Living Slim, Gezond en Groen SMART CITY UTRECHT Healthy Urban Living Slim, Gezond en Groen Brigitte Hulscher Program Manager Smart Cities, Marketing & Innovation Utrecht Jong en hoog opgeleid 334.862 inwoners, 20 % < 17, 18% 18-26,

Nadere informatie

het belang van dnw voor nederland

het belang van dnw voor nederland h e t b e l a n g va n D N W v o o r n e d e r l a N D het belang van dnw voor nederland Het Nationaal Lucht- en Ruimtevaartlaboratorium (NLR) is één van de Grote Technologische Instituten in Nederland.

Nadere informatie

Factsheet - Unieke superslanke composiet gevel

Factsheet - Unieke superslanke composiet gevel Factsheet - Unieke superslanke composiet gevel Achtergrond Het composiet gevelconcept is ontwikkeld binnen het SIA-RAAK programma Composieten in de glasarchitectuur onder leiding van het INHolland Composietenlab.

Nadere informatie

De kracht van een sociale organisatie

De kracht van een sociale organisatie De kracht van een sociale organisatie De toegevoegde waarde van zakelijke sociale oplossingen Maarten Verstraeten. www.netvlies.nl Prinsenkade 7 T 076 530 25 25 E mverstraeten@netvlies.nl 4811 VB Breda

Nadere informatie

de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Plein 2 2511 CR Den Haag

de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Plein 2 2511 CR Den Haag > Retouradres Postbus 20701 2500 ES Den Haag de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Plein 2 2511 CR Den Haag Ministerie van Defensie Plein 4 MPC 58 B Postbus 20701 2500 ES Den Haag www.defensie.nl

Nadere informatie