Kenmerkend voor ruimtevaart is de succesvolle samenwerking van bedrijfsleven, universiteiten & kennisinstituten en overheid: de gouden driehoek.

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Kenmerkend voor ruimtevaart is de succesvolle samenwerking van bedrijfsleven, universiteiten & kennisinstituten en overheid: de gouden driehoek."

Transcriptie

1 00

2 Ruimtevaart in Nederland en in Europa - Kort resume van de Nederlandse positie. Aandacht voor de komende Ministersconferentie van de European Space Agency (ESA) In december 2014 vindt de ESA Ministersconferentie plaats. Deze is in belangrijke mate bepalend voor de continuïteit van de ruimtevaartsector in Nederland. Het karakter van de besluitvorming zal deze keer meer dan bij vorige gelegenheden de lange termijn betreffen. Dat betekent dat ESA van de lidstaten commitment zal vragen voor projecten die in een aantal gevallen zo n 10 jaar omvatten. Deze notitie schetst de achtergronden van de sector en geeft aan wat de gevolgen zijn van het uitblijven een commitment voor de continuïteit van deze hightech sector van Nederland. Ruimtevaart in Nederland Nederland heeft een vooraanstaande positie in de internationale ruimtevaart. Voorbeelden daarvan zijn: - Onderzoek van wereldklasse op het gebied van astrofysica en atmosferisch onderzoek en aan de ruimtevaart gerelateerde gebieden van geofysica, geodesie en oceanografie - High Tech Industrie (inclusief tientallen kleine en middelgrote bedrijven) en kennisinstituten actief op vele gebieden van ruimtevaart - ESA s grootste vestiging, ESTEC, bevindt zich in Nederland Ruimtevaart is een internationale activiteit. Nederlandse wetenschappers meten zich met de internationale toppers op hun gebied. De ruimtevaartindustrie concurreert op mondiaal niveau en zorgt voor hoogwaardige export. Het verwerven van opdrachten in Europees kader voor de bouw van bijvoorbeeld Galileo (het Europese navigatiesysteem) en Copernicus (een aardobservatiesysteem) illustreert dit. Door de toenemende wereldbevolking neemt de vraag naar energie en voedsel en de druk op onze leefomgeving toe. Om dit in goede banen te leiden wordt de vraag naar informatie daarover alsmaar groter. Ruimtevaartgegevens (aardobservatie, navigatie en communicatie) spelen hierbij een cruciale rol. De markt voor de hieruit afgeleide diensten groeit snel. Samen met een goede Nederlandse kennisbasis (bv. water, voedsel) levert dit uitstekende kansen voor de commerciële Nederlandse downstreamsector om in samenhang met de upstream sector innovatieve producten en diensten op de (internationale) markt te brengen. Kenmerkend voor ruimtevaart is de succesvolle samenwerking van bedrijfsleven, universiteiten & kennisinstituten en overheid: de gouden driehoek. Beleidsaspecten Ruimtevaart is een dynamische sector; de impact op de maatschappij is groot en neemt toe. Recente voorbeelden zijn de ongekende ontwikkelingen in de mondiale communicatie, de geavanceerde weersverwachting en de alomtegenwoordige navigatiemogelijkheden van GPS. Luchtverkeersregeling zal steeds meer via satellietverbindingen verlopen. De komende decennia zullen talloze nieuwe toepassingen van ruimtevaart worden gerealiseerd, die bijdragen aan de grote maatschappelijke uitdagingen. i Alleen al vanwege de maatschappelijke impact is het vanzelfsprekend dat ruimtevaart op de agenda staat van politiek en overheid. Aandacht voor ruimtevaart vanuit politiek en overheid is er in de afgelopen jaren nadrukkelijk geweest en zal er ook moeten blijven. Bij de totstandkoming van het Topsectorenbeleid in Nederland heeft ruimtevaart een bescheiden maar gewaardeerde plaats verworven in de HTSM Topsector met interessante crossovers naar de Topsectoren Water, Agro&Food, Logistiek en Energie. ESA speelt een centrale rol in het Europese ruimtevaartbeleid. Waar enige jaren geleden de

3 Nederlandse bijdrage aan ESA onder druk stond als gevolg van de internationale financiële crisis, werd deze bijdrage toch hersteld bij de laatste ESA ministersconferentie van Bij deze succesvolle conferentie hebben de lidstaten inclusief Nederland nog eens nadrukkelijk uitgesproken dat de verdere ontplooiing van ruimtevaart essentieel is voor de economische vooruitgang in hun landen. De Europese Commissie heeft ten behoeve van de realisatie van de vlaggenschip programma s Galileo en Copernicus de budgetten voor ruimtevaart aanzienlijk verhoogd. Het beleidsherstel, zowel ter gelegenheid van de ministersconferentie van 2012 als van de EZ begrotingsbehandeling van november 2013, had telkens een horizon van drie jaar; dat wordt nu in feite op de proef gesteld. Een en ander is geïllustreerd in bijgaande figuur. Oproep aan de politiek Om te kunnen participeren in het beleid en de programma s van ESA programma is een financieel commitment voor de langere termijn gewenst. Wanneer in de sector slechts over een periode van 3 jaar voor ruimtevaart gebudgetteerd kan worden, betekent dit een ernstige beperking voor Nederland om strategisch mee te denken en te beslissen. De bestaande 86 miljoen extra (ref. begrotingsbehandeling EZ, november 2013) is snel uitgeput wanneer het programma s met een doorlooptijd van 10 jaar betreft. Dit kan niet de juiste strategie zijn. Holland Space Cluster doet een beroep op overheid en politiek om creatieve wegen te vinden om de ingeslagen positieve weg van de afgelopen jaren te vervolgen. De focus van het Nederlandse ruimtevaartbudget moet gezien bovenstaande problematiek gericht zijn op de ESA contributie. ESA is vooruitlopend op de ministersconferentie gestart om toezeggingen op hoofdlijnen te verkrijgen van lidstaten in de huidige periode juni/juli Een beleidskaderstuk van het Ministerie van Economische zaken naar de 2 e Kamer staat gepland nog voor het reces, daarna volgt een brief met voorstellen voor inschrijvingen in het najaar. Echter, deze planning van Nederland is vermoedelijk niet tijdig om eerder genoemde vragen van ESA in deze periode goed te kunnen beantwoorden. Daarmee worden mogelijk kansen voor de eigen industrie en kennisinstituten gemist en kan de druk mogelijk niet worden weerstaan om delen van

4 ESTEC naar elders te verplaatsen. Dat dit gevolgen heeft voor de positie van de Nederlandse hightech maakindustrie en de werkgelegenheid hoeft geen betoog. Op weg naar goede eindresultaten Dankzij voortzetting en verdere ontwikkeling van beleid kunnen de volgende resultaten geboekt worden: 1) De druk op ESA vanuit andere ESA lidstaten om delen van zijn grootste instelling: ESTEC te Noordwijk, naar elders te verplaatsen kan worden weerstaan. De huidige voordelen (economische, technologische en kennis-effecten) van de aanwezigheid van ESTEC in Nederland blijven behouden. 2) Nederland behoudt zijn positie als betrouwbare partner binnen Europa bij de opbouw - en versterkt zijn positie binnen het gebruik - van de hoogwaardige en noodzakelijke ruimte-infrastructuur voor communicatie, navigatie, meteorologie, aardobservatie en veiligheid. 3) De Nederlandse hoogtechnologische ruimtevaart industrie behoudt toegang tot haar zeer kennisintensieve en innovatieve markt: de contributie van Nederland aan ESA zorgt er voor dat de ESA-markt en de ESA technologie toegankelijk blijft voor het Nederlands bedrijfsleven. Om technologisch bij te blijven en successen te kunnen boeken op de mondiale commerciële ruimtevaartmarkt en de aanpalende toepassingsmarkten is voldoende deelname aan met name de optionele ESA programma s nodig. 4) Nederland kan beter inspelen op het gebruik van satellietdata. Holland Space Cluster Is mede opgericht om de aandacht voor het space segment van de ruimtevaart ( upstream ) en de gebruikers van satellietdata ( downstream ) dichter bij elkaar te brengen en een bijdrage te leveren aan het beleid op dit gebied. Wereldwijd is het economisch volume van activiteiten die te maken hebben met het gebruik van satellietdata (telecommunicatie, aardobservatie, weersvoorspelling, navigatie) een zeer omvangrijke markt. Mede door de cruciale rol die satellietdata kunnen spelen bij het aanpakken van grote maatschappelijke uitdagingen wordt een flinke groei van deze markt verwacht. 5) De stimulerende werking van de aanwezigheid in Nederland van ESTEC op ontwikkelingen in Topgebieden zoals High Tech Systemen en Materiaal (HTSM) blijft eveneens op termijn behouden. Dat geldt ook voor ruimtevaart als enabling technology voor andere topsectoren binnen HTSM. Het zogenaamde ESTEC White Paper noemt kennisoverdracht als een belangrijk asset gekoppeld aan de aanwezigheid van ESTEC in Nederland; daarbij spelen de VU Amsterdam en de TU Delft een belangrijke rol. Daarnaast zijn er interessante crossovers vanuit HTSM naar innovaties binnen andere topsectoren gebaseerd op ruimtevaartgegevens als enabler. 6) De directe economische opbrengst van ruimtevaart in Nederland (die is nu ruim 5 x de huidige contributie aan ESA, vergeleken met gemiddeld 0.9 x voor andere ESA lidstaten) zal behouden blijven. Zuiver zakelijk gezien is de Nederlandse contributie aan ESA een zeer goede investering, nog afgezien van de eerder genoemde maatschappelijke effecten. 7) Technologieën die voor de ruimtevaart worden ontwikkeld kunnen door valorisatie in talloze nieuwe applicaties worden ingezet. ESA BIC biedt de goede faciliteit om met rvtechnologie nieuwe producten met nieuwe markten te zoeken. 8) Op middellange termijn zorgt de ruimtevaartindustrie en -diensten sector voor een duurzame en hoogwaardige bijdrage aan de Nederlandse export. De opbouw van de benodigde concurrentiekracht in het bijzonder is een doelstelling van ESA. 9) Ruimtevaart stimuleert de belangstelling voor bèta studies. Ruimtevaart spreekt jongeren aan zoals onder andere blijkt uit de grote belangstelling voor de opleiding

5 Luchtvaart- en Ruimtevaarttechniek van de TU Delft met een jaarlijks instroom van ruim 500 nieuwe studenten die hun weg naar vele bèta-posities in de maatschappij vinden. Meer studenten met een bèta-opleiding is van groot belang voor de Nederlandse kenniseconomie. Daarnaast wordt binnen sector specifieke HBO studies (bv. het agrarisch onderwijs) het gebruik van satellietdata steeds meer geïntegreerd. 8 juli 2014 Het Holland Space Cluster is een netwerkorganisatie op ruimtevaartgebied. Opgericht november De pijlers van de gouden driehoek: bedrijfsleven, kennisinstituten en overheid zijn in het bestuur vertegenwoordigd. Zie i Ministerie van Economische Zaken en Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, Nederlandse oplossingen voor wereldwijde uitdagingen, November Topsectoren-en-Horizon-2020.pdf

Innovatiecontract High Tech Systemen & Materialen. Bart Reijnen Voorzitter SpaceNed

Innovatiecontract High Tech Systemen & Materialen. Bart Reijnen Voorzitter SpaceNed Innovatiecontract High Tech Systemen & Materialen Bart Reijnen Voorzitter SpaceNed NSO Netwerkbijeenkomst, 10 april 2012 Voortgang sinds NSO Netwerkbijeenkomst oktober 2011 Roadmap Aerospace in 2 delen:

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2012 2013 24 446 Ruimtevaartbeleid Nr. 52 VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG Vastgesteld 15 november 2012 Binnen de vaste commissie voor Economische Zaken,

Nadere informatie

Ruimtevaart: Dé innovatiemotor voor concurrentievermogen ten dienste van de samenleving. Van Goed na ar Top(sec tor)

Ruimtevaart: Dé innovatiemotor voor concurrentievermogen ten dienste van de samenleving. Van Goed na ar Top(sec tor) Ruimtevaart: Dé innovatiemotor voor concurrentievermogen ten dienste van de samenleving Van Goed na ar Top(sec tor) R u i m t e v a a r t : D é i n n o v at i e m o t o r v o o r c o n c u r r e n t i

Nadere informatie

Fiche 4: Mededeling ruimtevaartstrategie ten dienste van de burger

Fiche 4: Mededeling ruimtevaartstrategie ten dienste van de burger Fiche 4: Mededeling ruimtevaartstrategie ten dienste van de burger 1. Algemene gegevens Titel Voorstel Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Sociaal Comité en het

Nadere informatie

Holland Space Cluster

Holland Space Cluster Deze nieuwsbrief informeert alle geïnteresseerden en betrokkenen over het Holland Space Cluster in oprichting. Fotoverslag bijeenkomst Holland Space Cluster 3 juli: De ruimtevaartsector in Nederland moet

Nadere informatie

Topsectoren aanpak en de Nederlandse Defensie & Veiligheid gerelateerde industrie. Samen naar de top!

Topsectoren aanpak en de Nederlandse Defensie & Veiligheid gerelateerde industrie. Samen naar de top! Ministerie van Economische Zaken, Landbouw & Innovatie Topsectoren aanpak en de Nederlandse Defensie & Veiligheid gerelateerde industrie Samen naar de top! Drs. G.M. Landheer Directeur Topsectoren en Industriebeleid

Nadere informatie

Holland High Tech High Tech Solutions for Global Challenges Topsector High Tech Systemen en Materialen

Holland High Tech High Tech Solutions for Global Challenges Topsector High Tech Systemen en Materialen Holland High Tech High Tech Solutions for Global Challenges Topsector High Tech Systemen en Materialen Amandus Lundqvist Voorzitter Topteam HTSM 21 maart 2014 Topteam HTSM advies toename private én publieke

Nadere informatie

Topsectoren. Hoe & Waarom

Topsectoren. Hoe & Waarom Topsectoren Hoe & Waarom 1 Index Waarom de topsectorenaanpak? 3 Wat is het internationale belang? 4 Hoe werken de topsectoren samen? 5 Wat is de rol voor het MKB in de topsectoren? 6 Wat is de rol van

Nadere informatie

Holland Space Cluster

Holland Space Cluster Holland Space Cluster Ready for take-off Christiaan de Goeij Trekkersgroep Holland Space Cluster cdgoeij@hollandrijnland.net 24-01-2013 Inhoudsopgave Samenvatting 3 1. Introductie 5 1.1 Aanleiding 5 1.2

Nadere informatie

Holland Space Cluster

Holland Space Cluster Holland Space Cluster Ready for take-off Colofon Redactie: Redacteur: Christiaan de Goeij ( cdgoeij@hollandrijnland.net ) Co redacteur: Simon Bremmer ( sbremmer@hollandrijnland.net ) In opdracht van de

Nadere informatie

Kansen voor topsector HTSM:

Kansen voor topsector HTSM: Kansen voor topsector HTSM: Nederlands-Aziatische samenwerking in high-tech clusters Sound analysis, inspiring ideas Nederlands-Aziatische samenwerking biedt kansen voor topsector HTSM Het Nederlandse

Nadere informatie

Topsectoren en de Samenwerkingsagenda EZ-provincies-MKB

Topsectoren en de Samenwerkingsagenda EZ-provincies-MKB High Tech Systems & Materials Life Sciences & Health Agro-Food Logistiek BEDRIJVEN Water Topsectoren en de Samenwerkingsagenda EZ-provincies-MKB Creatieve Industrie Energie Meer geld en betere dienstverlening

Nadere informatie

Het creëren van een innovatieklimaat

Het creëren van een innovatieklimaat Het creëren van een innovatieklimaat Bertholt Leeftink Directeur- Generaal Bedrijfsleven & Innovatie Inhoud 1. Waarom bedrijven- en topsectorenbeleid? 2. Verdienvermogen en oplossingen voor maatschappelijke

Nadere informatie

Jaarplan 2015 1 April 2015

Jaarplan 2015 1 April 2015 1 2 Inhoud Inleiding... 3 Projecten en activiteiten... 8 Bestuur en organisatie... 13 3 Inleiding Dit jaarplan beschrijft de activiteiten van het Holland Space Cluster voor. 1.1 Holland Space Cluster Het

Nadere informatie

The Netherlands of 2040. www.nl2040.nl

The Netherlands of 2040. www.nl2040.nl The Netherlands of 2040 www.nl2040.nl 1 Tijden veranderen 2 Tijden veranderen 3 Nieuwe CPB scenario studie Vraag Waarmee verdienen we ons brood in 2040? Aanpak Scenario s, geven inzicht in onzekerheid

Nadere informatie

Samen sterker in het buitenland met de overheid als partner

Samen sterker in het buitenland met de overheid als partner Samen sterker in het buitenland met de overheid als partner Partners for International Business Als het gaat om internationaal ondernemen en samenwerken Partners for International Business (PIB) is een

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 1998 1999 24 446 Ruimtevaartbeleid Nr. 5 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal s-gravenhage,

Nadere informatie

Samen sterker in het buitenland met de overheid als partner

Samen sterker in het buitenland met de overheid als partner Internationaal Ondernemen Samen sterker in het buitenland met de overheid als partner In opdracht van het ministerie van Buitenlandse Zaken Partners for International Business Internationaal ondernemen

Nadere informatie

Nederlandse inzet bij de ESA-Ministersconferentie 2012 Advies Netherlands Space Office (NSO)

Nederlandse inzet bij de ESA-Ministersconferentie 2012 Advies Netherlands Space Office (NSO) Nederlandse inzet bij de ESA-Ministersconferentie 2012 Advies Netherlands Space Office (NSO) Datum 28 september 2012 NSO advies MC 2012 1 1 Executive Summary... 5 2 Inleiding... 9 2.1 Adviesaanvraag aan

Nadere informatie

Nederland: de Maritieme Wereldtop

Nederland: de Maritieme Wereldtop 1 Nederland: de Maritieme Wereldtop Veilig, duurzaam en economisch sterk Maritiem Cluster in de Topsector Water: Innovatiecontract en Topconsortium Kennis en Innovatie V2.0, Samenvatting, 23 december 2011

Nadere informatie

Europa wil slim, duurzaam en inclusief

Europa wil slim, duurzaam en inclusief Europa wil slim, duurzaam en inclusief Noord-Nederland bereidt zich intensief voor op de Europese programma s in de periode 2014 2020. Het SNN biedt u met dit bericht inzicht in voortgang en verwachtingen.

Nadere informatie

Smart Industries, Smart Connections Leo Esselman, Financieel directeur NLR, Kernteamlid cluster maakindustrie Amsterdam Economic Board Innovatie

Smart Industries, Smart Connections Leo Esselman, Financieel directeur NLR, Kernteamlid cluster maakindustrie Amsterdam Economic Board Innovatie Smart Industries, Smart Connections Leo Esselman, Financieel directeur NLR, Kernteamlid cluster maakindustrie Amsterdam Economic Board Innovatie Ontketend - 10 sept 2015 Innovatie Ontketend: Smart Industries,

Nadere informatie

Toespraak van commissaris van de koningin en SNNvoorzitter Max van den Berg, feestelijke start CCC2- programma, Groningen, 25 maart 2011

Toespraak van commissaris van de koningin en SNNvoorzitter Max van den Berg, feestelijke start CCC2- programma, Groningen, 25 maart 2011 Toespraak van commissaris van de koningin en SNNvoorzitter Max van den Berg, feestelijke start CCC2- programma, Groningen, 25 maart 2011 Dames en heren, Degenen, die hier te lande na 1820 verbetering van

Nadere informatie

Beleidsplan Nederlandse Vereniging voor Ruimtevaart (NVR) Positionering en profilering 2016-2018

Beleidsplan Nederlandse Vereniging voor Ruimtevaart (NVR) Positionering en profilering 2016-2018 Beleidsplan Nederlandse Vereniging voor Ruimtevaart (NVR) Positionering en profilering 2016-2018 Juni 2013 Pagina 2 Inhoudsopgave 1 Introduction... 3 1.1 Veranderende marktsituatie... 3 1.2 Gevolgen voor

Nadere informatie

Holland Space Cluster Werkprogramma 2013-2015

Holland Space Cluster Werkprogramma 2013-2015 Holland Space Cluster Werkprogramma 2013-2015 Inhoudsopgave Inleiding 4 Visie en missie Holland Space Cluster 4 Doelstellingen en acties 5 1 Profilering 6 1.1 Projecten en activiteiten 7 2 Samenwerking

Nadere informatie

The Netherlands of

The Netherlands of The Netherlands of 2040 www.nl2040.nl 1 Tijden veranderen 2 Tijden veranderen 3 Nieuwe CPB scenario studie Vraag Waarmee verdienen we ons brood in 2040? Aanpak Scenario s, geven inzicht in onzekerheid

Nadere informatie

DE INDUSTRIE: MOTOR VAN VERNIEUWING. Drie acties voor een nieuw Kabinet. Manifest 2017

DE INDUSTRIE: MOTOR VAN VERNIEUWING. Drie acties voor een nieuw Kabinet. Manifest 2017 DE INDUSTRIE: Drie acties voor een nieuw Kabinet MOTOR VAN Manifest 2017 VERNIEUWING Nederlandse industriële bedrijven behoren tot de top van de wereld. We zijn wereldmarktleider in chipmachines en medische

Nadere informatie

Innovatieplatform Twente S a m e n w e r k e n a a n i n n o v a t i e

Innovatieplatform Twente S a m e n w e r k e n a a n i n n o v a t i e Innovatieplatform Twente S a m e n w e r k e n a a n i n n o v a t i e Twente is een innovatieve regio die nationaal en internationaal sterk in opkomst is. Daarom is op initiatief van de provincie Overijssel

Nadere informatie

M201218. Meer snelgroeiende bedrijven en meer krimpende bedrijven in Nederland

M201218. Meer snelgroeiende bedrijven en meer krimpende bedrijven in Nederland M201218 Meer snelgroeiende bedrijven en meer krimpende bedrijven in Nederland drs. D. Snel drs. N. Timmermans Zoetermeer, november 2012 Relatief veel snelgroeiende bedrijven in Nederland In deze rapportage

Nadere informatie

De Nederlandse Ruimtevaart

De Nederlandse Ruimtevaart De Nederlandse Ruimtevaart Een notitie over kansen en bedreigingen van het Nederlandse ruimtevaartcluster VAST ONDERDEEL VAN HET DAGELIJKS LEVEN, EN TOCH EEN GROTE ONBEKENDE MET IMMENSE MEERWAARDE MAAR

Nadere informatie

Grenzeloze ambities Ondernemen in een internationale context

Grenzeloze ambities Ondernemen in een internationale context Grenzeloze ambities Ondernemen in een internationale context Dirk Jan van den Berg Voorzitter van het College van Bestuur van de TU Delft Ter gelegenheid van de opening van het collegejaar 2009/2010 Delft,

Nadere informatie

ESA heeft met id-visitor haar bezoekersregistratie gestandaardiseerd

ESA heeft met id-visitor haar bezoekersregistratie gestandaardiseerd ESA heeft met id-visitor haar bezoekersregistratie gestandaardiseerd De European Space Agency (ESA) ontvangt op de ESTEC site in Noordwijk per jaar meer dan 70.000 bezoekers met diverse nationaliteiten.

Nadere informatie

NSO presentatie Big Science Industry Day 16 oktober 2013 Joost Carpay Netherlands Space

NSO presentatie Big Science Industry Day 16 oktober 2013 Joost Carpay Netherlands Space 1 NSO presentatie Big Science Industry Day 16 oktober 2013 Joost Carpay (j.carpay@spaceoffice.nl; Netherlands Space www.spaceoffice.nl) Office Netherlands Space Office (NSO) Ruimtevaartorganisatie van

Nadere informatie

DOC en EZ-innovatiebeleid: dat moet (kunnen) passen. Luuk Klomp Plv directeur Innovatie en Kennis. 19 oktober 2016

DOC en EZ-innovatiebeleid: dat moet (kunnen) passen. Luuk Klomp Plv directeur Innovatie en Kennis. 19 oktober 2016 DOC en EZ-innovatiebeleid: dat moet (kunnen) passen Luuk Klomp Plv directeur Innovatie en Kennis 19 oktober 2016 Beleidsthema s en doelen innovatie 1 Generiek spoor: ruimte voor ondernemers Doelen: NL

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 14536 17 juli 2012 Regeling van de Minister van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie van 9 juli 2012, nr. WJZ / 12079119,

Nadere informatie

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus EA Den Haag

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus EA Den Haag a 1 > Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag Rijnstraat 50 Den Haag Postbus 16375 2500 BJ Den Haag www.rijksoverheid.nl

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage. Datum 27 februari 2009

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage. Datum 27 februari 2009 > Retouradres Postbus 20101 2500 EC Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage Directoraat-Generaal Bezuidenhoutseweg 20 Postbus 20101 2500 EC Den Haag

Nadere informatie

Nota Ruimtevaartbeleid 2014-2020

Nota Ruimtevaartbeleid 2014-2020 Nota Ruimtevaartbeleid 2014-2020 Samenvatting van de nota Ruimtevaartbeleid 2014-2020 Deze nota bevat de hoofdlijnen voor het Nederlandse ruimtevaartbeleid in de periode 2014-2020. De nota geeft een beschrijving

Nadere informatie

Linco Nieuwenhuyzen Adviseur Strategie Brainport Development

Linco Nieuwenhuyzen Adviseur Strategie Brainport Development Linco Nieuwenhuyzen Adviseur Strategie Brainport Development Brainport Development ontwikkelingsmaatschappij nieuwe stijl Bedrijfsleven, kennisinstellingen en overheid Strategie-ontwikkeling-uitvoering

Nadere informatie

Dutch Sports Infrastructure. Nationaal Export Event. Ruben Dubelaar

Dutch Sports Infrastructure. Nationaal Export Event. Ruben Dubelaar Nationaal Export Event Ruben Dubelaar I 1 Wat doet FME met voetbal? I 2 Clusters FME Agro & Food Betaalbaar en gezond voedsel voor iedereen met technologie uit NL door slimmere samenwerking in de keten.

Nadere informatie

Status Roadmap 2.0 28.10.2011 Nico van Putten / Luc Boumans

Status Roadmap 2.0 28.10.2011 Nico van Putten / Luc Boumans Status Roadmap 2.0 28.10.2011 Nico van Putten / Luc Boumans Roadmap 2.0 Aanleiding en context Status Roadmaps 2.0 Evaluatie Hoe verder? Waarom Roadmap 2.0; het budget Consequenties van het beleid en in

Nadere informatie

EZ 2020. Over de veranderende rol(len) van gemeentelijke afdelingen Economische Zaken. Peter Louter www.bureaulouter.nl. Zwolle, 4 maart 2014

EZ 2020. Over de veranderende rol(len) van gemeentelijke afdelingen Economische Zaken. Peter Louter www.bureaulouter.nl. Zwolle, 4 maart 2014 EZ 2020 Over de veranderende rol(len) van gemeentelijke afdelingen Economische Zaken Peter Louter www.bureaulouter.nl Zwolle, 4 maart 2014 Drie strategische rollen 1. Preventie 2. Duiding 3. Integraliteit

Nadere informatie

Welcome. the future. Future Center Wageningen

Welcome. the future. Future Center Wageningen Welcome to the future Future Center Wageningen Welcome to the Future Op een historische plek in Nederland, het voormalig stadion De Wageningse Berg, wordt gewerkt aan een uniek concept. Een concept dat

Nadere informatie

World Food Center uit de startblokken!

World Food Center uit de startblokken! World Food Center uit de startblokken! De plannen voor de realisatie van het World Food Center (WFC) zijn in een ver gevorderd stadium. Het WFC wordt een iconisch experience center waar de Nederlandse

Nadere informatie

Een Smart Industry is een industrie met (productie)faciliteiten die een maximale flexibiliteit realiseren met betrekking tot:

Een Smart Industry is een industrie met (productie)faciliteiten die een maximale flexibiliteit realiseren met betrekking tot: Jac. Gofers 16 april 2015 1 Smart Industry Een Smart Industry is een industrie met (productie)faciliteiten die een maximale flexibiliteit realiseren met betrekking tot: de productvraag (specificaties,

Nadere informatie

Begroting 2012 en 2013 Meta-data Monitor streefdoelen wetenschap

Begroting 2012 en 2013 Meta-data Monitor streefdoelen wetenschap Begroting 2012 en 2013 Meta-data Monitor streefdoelen wetenschap Overzicht per indicator: 1. Mondiale top-5 positie op basis van citatiescores Het relatief aantal verkregen citaties, genormeerd op veldgemiddelde

Nadere informatie

Internationaal Ondernemen. Samen sterker in het buitenland met de overheid als partner

Internationaal Ondernemen. Samen sterker in het buitenland met de overheid als partner Internationaal Ondernemen Samen sterker in het buitenland met de overheid als partner Partners for International Business Internationaal ondernemen is een belang - rijke pijler onder de Nederlandse economie.

Nadere informatie

Nieuwe kansen in de verhouding tussen huurder en verhuurder van laboratoria. Jeff Gielen, 28 oktober 2014. www.biofacilities.nl

Nieuwe kansen in de verhouding tussen huurder en verhuurder van laboratoria. Jeff Gielen, 28 oktober 2014. www.biofacilities.nl Nieuwe kansen in de verhouding tussen huurder en verhuurder van laboratoria Jeff Gielen, 28 oktober 2014 www.biofacilities.nl Inhoud 1. Kadans Biofacilities 2. Expertise en support + services 3. Lessons

Nadere informatie

Topsector HTSM. Innovatie Contract LRN Subthema (Aero)space

Topsector HTSM. Innovatie Contract LRN Subthema (Aero)space Topsector HTSM Innovatie Contract LRN Subthema (Aero)space Netwerkmeeting NSO 28-10-2011 1 Inhoud HTSM en LRN Wat is een innovatiecontract? Hoe ziet de organisatie eruit? Hoe gaat de werking in de Gouden

Nadere informatie

Topsectoren. Bouwstenen van Bedrijvenbeleid. Hoofdstuk: In opdracht van DG Bedrijfsleven & Innovatie van het ministerie van Economische Zaken

Topsectoren. Bouwstenen van Bedrijvenbeleid. Hoofdstuk: In opdracht van DG Bedrijfsleven & Innovatie van het ministerie van Economische Zaken Bouwstenen van Bedrijvenbeleid Hoofdstuk: Topsectoren In opdracht van DG Bedrijfsleven & Innovatie van het ministerie van Economische Zaken Klik hier voor de handleiding van deze presentatie Versie maart

Nadere informatie

Status Roadmap 2.0 10.4.2012 Nico van Putten

Status Roadmap 2.0 10.4.2012 Nico van Putten Status Roadmap 2.0 10.4.2012 Nico van Putten Roadmap 2.0 Aanleiding en context Status Roadmaps 2.0 Evaluatie Hoe verder? Waarom Roadmap 2.0; het budget Consequenties van het beleid en in Regeerakkoord

Nadere informatie

FLEVO CAMPUS. Feeding the City

FLEVO CAMPUS. Feeding the City GO GREENER FLEVO CAMPUS Feeding the City In 2022 organiseert Almere de wereldtuinbouwtentoonstelling Floriade, een podium voor innovaties op het gebied van verstedelijkingsvraagstukken voor de toekomst.

Nadere informatie

Presentatie Actieplan FoodValley

Presentatie Actieplan FoodValley Presentatie Actieplan FoodValley Doorontwikkeling FoodValley Ambitie 26 oktober 2012 FoodValley: kristallisatiepunt voor innovaties in agrofoodsector (1) Sense of urgency: wereldvoedselproblematiek en

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2012 2013 22 112 Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven van de lidstaten van de Europese Unie Nr. 1658 BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN

Nadere informatie

Historie maritieme sector

Historie maritieme sector 09-02-2010 1 Historie maritieme sector Sanering maritieme sector in 80 er jaren: lage kosten strategie, Maritieme sector daarna pieken en dalen Huidig streven: excelleren in hoogwaardige niches met acceptabel

Nadere informatie

Logistieke uitdagingen en kansen binnen Horizon 2020

Logistieke uitdagingen en kansen binnen Horizon 2020 Logistieke uitdagingen en kansen binnen Horizon 2020 Martin Bakker, november 2013 Samenvatting Het nieuwe kaderprogramma voor onderzoek & innovatie van de Europese Unie, Horizon 2020, geeft een breed scala

Nadere informatie

WELKOM BIJ SURF MBO TREEDT TOE TOT SURF

WELKOM BIJ SURF MBO TREEDT TOE TOT SURF WELKOM BIJ SURF MBO TREEDT TOE TOT SURF Paul Rullmann, vz SURF Barneveld, 18 september 2014 Grensverleggende ICT-innovaties In SURF werken hoger onderwijsen onderzoeksinstellingen samen aan de verbetering

Nadere informatie

Samen sterker in het buitenland met de overheid als partner

Samen sterker in het buitenland met de overheid als partner Internationaal Ondernemen Samen sterker in het buitenland met de overheid als partner >> Als het gaat om duurzaamheid, innovatie en internationaal Partners for International Business Overheid als strategische

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2012 2013 24 446 Ruimtevaartbeleid Nr. 53 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den Haag,

Nadere informatie

DELPHI CONSORTIUM, een business model voor strategisch- fundamenteel wetenschappelijk onderzoek

DELPHI CONSORTIUM, een business model voor strategisch- fundamenteel wetenschappelijk onderzoek CONSORTIUM, een business model voor strategisch- fundamenteel wetenschappelijk onderzoek Voor universiteiten zijn er een aantal interessante mogelijkheden om een prominente rol te spelen in het innovatieproces.

Nadere informatie

Programma. Kader. SBIR procedure. Toelichting op het thema. Satellietdata & SBIR & Use cases. Wat is SBIR, het budget, tijdspad.

Programma. Kader. SBIR procedure. Toelichting op het thema. Satellietdata & SBIR & Use cases. Wat is SBIR, het budget, tijdspad. 2015 Programma Kader Satellietdata & SBIR & Use cases SBIR procedure Wat is SBIR, het budget, tijdspad Toelichting op het thema Use cases NVWA Netherlands Space Office 2 SBIR / Satellietdataportaal / Use

Nadere informatie

TOPSECTOR Wereldoplossingen voor werelduitdagingen

TOPSECTOR Wereldoplossingen voor werelduitdagingen TOPSECTOR TUINBOUW & UITGANGSMATERIALEN Wereldoplossingen voor werelduitdagingen Topsector Tuinbouw & Uitgangsmaterialen Topsector met topcijfers De Nederlandse sector Tuinbouw & Uitgangsmaterialen behoort

Nadere informatie

innovatiebevordering RIS3 MKB OPZuid Europees Innovatieprogramma voor Zuid-Nederland overheden living labs koolstofarme economie cross-overs design

innovatiebevordering RIS3 MKB OPZuid Europees Innovatieprogramma voor Zuid-Nederland overheden living labs koolstofarme economie cross-overs design OPZuid Europees Innovatieprogramma voor Zuid-Nederland BIObased logistiek maintenance hightech systems agrofood overheden RIS3 innovatiebevordering duurzaamheid schone energie welzijn samenwerking gezondheid

Nadere informatie

Gravitatiegolven & Technology Transfer

Gravitatiegolven & Technology Transfer Gravitatiegolven & Technology Transfer Nikhef onderzoekers spelen een leidende rol in het onderzoek naar gravitatiegolven. Deze minuscule rimpelingen in ruimte-tijd vereisen naast complexe data analyse

Nadere informatie

Groot Composiet II Houtkoolschets

Groot Composiet II Houtkoolschets II Groot Composiet II Houtkoolschets Europa investeert in uw toekomst uit het Europese fonds voor regionale ontwikkeling Europa investeert in uw toekomst uit het Europese fonds voor regionale ontwikkeling

Nadere informatie

Hoe gebruiken we de Maritieme Strategie om maritieme innovatie te stimuleren?

Hoe gebruiken we de Maritieme Strategie om maritieme innovatie te stimuleren? Hoe gebruiken we de Maritieme Strategie om maritieme innovatie te stimuleren? Brigit Gijsbers - Directeur Maritieme Zaken, Ministerie van Infrastructuur en Milieu De Nederlandse Maritieme Strategie 2015-2025

Nadere informatie

Werkgelegenheid, vacatures en werving in de provincie Utrecht 2013. De knelpunten die Utrechtse bedrijven ervaren

Werkgelegenheid, vacatures en werving in de provincie Utrecht 2013. De knelpunten die Utrechtse bedrijven ervaren Werkgelegenheid, vacatures en werving in de provincie Utrecht 2013 De knelpunten die Utrechtse bedrijven ervaren Ester Hilhorst Economic Board Utrecht Februari 2014 Inhoud Samenvatting Crisis kost meer

Nadere informatie

Valorisatie Technosprong. Paul Althuis, 10-10-2011

Valorisatie Technosprong. Paul Althuis, 10-10-2011 Valorisatie Technosprong Paul Althuis, 10-10-2011 Visie Op regionaal niveau heeft Technosprong over 2010-2016 bijgedragen aan de realisatie van een optimaal starterklimaat in een regio vol open innovatie

Nadere informatie

Resultaten werkgelegenheidsonderzoek. Provinciaal Arbeidsplaatsen Register (PAR)

Resultaten werkgelegenheidsonderzoek. Provinciaal Arbeidsplaatsen Register (PAR) Resultaten werkgelegenheidsonderzoek Provinciaal Arbeidsplaatsen Register (PAR) 2013 Maarten Bergmeijer Provincie Utrecht afdeling MEC, team Economie par@provincie-utrecht.nl www.provincie-utrecht.nl/par

Nadere informatie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Via het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO) stimuleert Europa de regionale

Nadere informatie

Score Ram Mobile Data BV

Score Ram Mobile Data BV Score Ram Mobile Data BV Visie Missie Strategie Doelen: financieel Doelen: organisatieontwikkeling Doelen: marktbenadering Doelen: producten en dienst-ontwikkeling Rendementsverbetering Versterken en uitbouwen

Nadere informatie

Digitale Implementatie Agenda.nl ICT voor innovatie en economische groei

Digitale Implementatie Agenda.nl ICT voor innovatie en economische groei Digitale Implementatie Agenda.nl ICT voor innovatie en economische groei Nicole Kroon Directeur directie Regeldruk & ICT-beleid ibestuur congres 26 januari 2011 Waarom doen we het? ICT biedt kansen voor

Nadere informatie

Inhoud presentatie Cohesiebeleid 2014-2020 Situatie 2007-2013 Uitdaging 2014-2020 EU2020

Inhoud presentatie Cohesiebeleid 2014-2020 Situatie 2007-2013 Uitdaging 2014-2020 EU2020 OP EFRO OOST-NEDERLAND 2014-2020PRESENTATIE KENNISPARK, 23 APRIL 2014 JOLANDA VROLIJK, PROGRAMMAMANAGER EFRO OP EFRO Oost-Nederland 2014-2020 Inhoud presentatie 1. Inleiding Europese Fondsen: cohesie beleid

Nadere informatie

NIVR Klanttevredenheidsonderzoek (2008)

NIVR Klanttevredenheidsonderzoek (2008) Klanttevredenheidsonderzoek (2008) 1. Inleiding Het is op 1 januari 2007 een reorganisatie gestart. Om de effecten van deze reorganisatie te kunnen vaststellen is begin 2007een klanttevredenheidsonderzoek,

Nadere informatie

Aanvraagformulier bijdrageregeling Economisch Vestigingsklimaat

Aanvraagformulier bijdrageregeling Economisch Vestigingsklimaat Aanvraagformulier bijdrageregeling Economisch Vestigingsklimaat Aanvrager project: Gemeente: Delft Contactpersoon: R de Groot Emailadres: rdgroot@delft.nl Telefoonnummer: 06-53121727 IBAN: NL21 BNGH 0285001787

Nadere informatie

Aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG

Aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG a 1 > Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag Aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Datum: 22 april 2013 Betreft: Beleidsreactie op het advies "De

Nadere informatie

Industriebeleid vertalen naar MKB-metaal

Industriebeleid vertalen naar MKB-metaal Door Tony van der Meer Jos Kleiboer Directeur Beleid Koninklijke Metaalunie Industriebeleid vertalen naar MKB-metaal STAAL IN BEELD MAART 2015 10 De industrie wordt steeds meer gezien, wordt steeds belangrijker

Nadere informatie

Universiteit Leiden. John Kroes 12 mei 2017

Universiteit Leiden. John Kroes 12 mei 2017 Universiteit Leiden John Kroes 12 mei 2017 In Leiden en Den Haag Leiden Nederland Amsterdam Den Haag Eerste Universiteit van Nederland Opgericht door Willem van Oranje in 1575 Als beloning voor verzet

Nadere informatie

DORDRECHT. Aan. de gemeenteraad

DORDRECHT. Aan. de gemeenteraad *P DORDRECHT Retouradres: Postbus 8 3300 AA DORDRECHT Aan de gemeenteraad Gemeentebestuur Spuiboulevard 300 3311 GR DORDRECHT T 14 078 F (078) 770 8080 www.dordrecht.nl Datum 4 december 2012 Begrotingsprogramma

Nadere informatie

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s In een globaliserende economie moeten regio s en ondernemingen internationaal concurreren. Internationalisatie draagt bij tot de economische

Nadere informatie

Het Bedrijfslevenbeleid

Het Bedrijfslevenbeleid Het Bedrijfslevenbeleid NAAR DE TOP! Sjoerd Visser Programmadirectie Topsectoren i.o. Inhoud Regeerakkoord Bedrijfslevenbeleid - ambitie - topsectoren - ruimtelijke aspecten - financiering - Proces fasering

Nadere informatie

hoe wij het best op die uitdagingen kunnen inspelen, wat daarvoor nodig is en hoe wij daar samen aan kunnen werken.

hoe wij het best op die uitdagingen kunnen inspelen, wat daarvoor nodig is en hoe wij daar samen aan kunnen werken. Toespraak van SNN-voorzitter Max van den Berg, bijeenkomst EFMI Business School (Academisch kennisinstituut voor de foodsector), Groningen op 18 november 2010 [Inleiding] Sommige mensen verdienen hun geld

Nadere informatie

Annex betreffende de ECORYS-evaluatie van NSO: reactie van de betrokken bewindspersonen

Annex betreffende de ECORYS-evaluatie van NSO: reactie van de betrokken bewindspersonen Annex betreffende de ECORYS-evaluatie van NSO: reactie van de betrokken bewindspersonen Bijlage 1 I. Inleiding In 2008 besloten de bewindspersonen van EZ, OCW en VenW, alsmede de voorzitter van NWO, om

Nadere informatie

Doorbraakproject Open Geodata als grondstof voor groei en innovatie. Belemmeringen rondom Open Geodata wegnemen

Doorbraakproject Open Geodata als grondstof voor groei en innovatie. Belemmeringen rondom Open Geodata wegnemen Doorbraakproject Open Geodata als grondstof voor groei en innovatie Belemmeringen rondom Open Geodata wegnemen De aanleiding Topsectoren aanpak onder Rutte 1 Wat is er gebeurd Digitale Agenda.nl (17 mei

Nadere informatie

Ondernemen in de kansrijke groeimarkten van de Topsectoren

Ondernemen in de kansrijke groeimarkten van de Topsectoren Ondernemen in de kansrijke groeimarkten van de Topsectoren Syntens, Maart 2013 Paul d Hond pdh@syntens.nl Voorbeeld: Ambitie Innovatiecontract: Topsector High Tech Systemen en Materialen De topsector

Nadere informatie

Normalisatie: een strategisch instrument voor Topsectoren

Normalisatie: een strategisch instrument voor Topsectoren Normalisatie: een strategisch instrument voor Topsectoren Normalisatie: de wereld op één lijn. Normalisatie strategisch instrument Het ministerie van Economische Zaken heeft negen topsectoren aangewezen,

Nadere informatie

George de Jong Directeur InnoSportNL

George de Jong Directeur InnoSportNL George de Jong Directeur InnoSportNL 16 miljoen mensen 65% actief in sport > ambitie 75% ambitie > Top 10 in de wereld Werkgelegenheid sportsector 2011 200.000 FTE > in 10 jaar + 200% 1.6 miljoen vrijwilligers

Nadere informatie

Statenfractie Zuid-Holland

Statenfractie Zuid-Holland Statenfractie Zuid-Holland Voorstel: verkenning naar een thematische fietsroute, die de Kennisas in Zuid-Holland met elkaar verbindt; van Noordwijk naar Rotterdam: het Sciencepad. PvdA Zuid-Holland Petra

Nadere informatie

BIJLAGE EXPO 2025 COMMITMENT

BIJLAGE EXPO 2025 COMMITMENT LETTER OF COMMITMENT BIJLAGE EXPO 2025 COMMITMENT Vrijdag 2 oktober 2015, 2 e concept Leeswijzer en de relatie van dit document tot andere documenten 1. De afzender van een Letter of Commitment wordt aangeduid

Nadere informatie

Risico als Kans. Integrale Veiligheid en Risicomanagement. Ron Massink

Risico als Kans. Integrale Veiligheid en Risicomanagement. Ron Massink Risico als Kans Integrale Veiligheid en Risicomanagement Ron Massink Manager Integrale Veiligheid TU Delft Nuclear Plant Security Manager CEO Lindyn Integrale Veiligheid Voorzitter Genootschap voor Risicomanagement

Nadere informatie

Visie op Valorisatie. van onderzoeken naar ondernemen. InnoTep, Radboud Universiteit Nijmegen, 30 september 2011. Maarten van Gils

Visie op Valorisatie. van onderzoeken naar ondernemen. InnoTep, Radboud Universiteit Nijmegen, 30 september 2011. Maarten van Gils Visie op Valorisatie van onderzoeken naar ondernemen InnoTep, Radboud Universiteit Nijmegen, 30 september 2011 Maarten van Gils Agenda Persoonlijke introductie Het onderzoeken bij MICORD De overgang in

Nadere informatie

Industrie & innovatie

Industrie & innovatie Industrie & innovatie Boardroomdiscussie Corné Kranenburg sectorspecialist Industrie Marlise van der Plas themamanager Innovatie Welkom! 2 Programma Introductie 12:00 12:15 Ontwikkelingen in de wereld

Nadere informatie

Cleantech Markt Nederland 2008

Cleantech Markt Nederland 2008 Cleantech Markt Nederland 2008 Baken Adviesgroep November 2008 Laurens van Graafeiland 06 285 65 175 1 Definitie en drivers van cleantech 1.1. Inleiding Cleantech is een nieuwe markt. Sinds 2000 heeft

Nadere informatie

Kennisvalorisatie en Innovatief netwerken met Grote Bedrijven

Kennisvalorisatie en Innovatief netwerken met Grote Bedrijven Kennisvalorisatie en Innovatief netwerken met Grote Bedrijven Best Practices binnen de TU Delft: Ervaringen en Resultaten met Shell Gebaseerd op informatie van Marco Waas en het advies van IJsbrand Haagsma

Nadere informatie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Via het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO) stimuleert Europa de regionale

Nadere informatie

AMBITIES HOLLAND FINTECH

AMBITIES HOLLAND FINTECH AMBITIES HOLLAND FINTECH 1 infrastructuur Holland FinTech streeft naar het creëren van transparantere, toegankelijke (digitale) financiële diensten en financiële van het allerbeste niveau door middel van

Nadere informatie

3x3 voor de technologische industrie

3x3 voor de technologische industrie 3x3 voor de technologische industrie Slimme groeiagenda met behoud van financiële stabiliteit Visie Wil Nederland op lange termijn de welvaart kunnen vasthouden, dan zullen we de kennisfabriek van onze

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus EA DEN HAAG

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus EA DEN HAAG >Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Hoger Onderwijs en Studiefinanciering IPC 2250 Rijnstraat 50 Den Haag Postbus

Nadere informatie

Proeftuin Rijswijk experimenteren en innoveren in Rijswijk

Proeftuin Rijswijk experimenteren en innoveren in Rijswijk Proeftuin experimenteren en innoveren in Door Mark Storm, D66 is een doorsnee gemeente. Heel gewoon. Dat klinkt misschien onaardig, maar wat ik bedoel is dat we eigenlijk alles hebben. Klein en dorps maar

Nadere informatie

Wat zijn e-skills? Wat is het probleem met e-skills?? Wat is het probleem voor Nederland? TaskForce e-skills Nederland

Wat zijn e-skills? Wat is het probleem met e-skills?? Wat is het probleem voor Nederland? TaskForce e-skills Nederland Agenda Wat zijn e-skills? Wat is het probleem met e-skills?? Wat is het probleem voor Nederland? TaskForce e-skills Nederland Resultaten Ronde Tafel Conferentie 15 september Plan van Aanpak Nederland e-skills

Nadere informatie