Kennis als motor Aanbevelingen voor het technologieen wetenschapsbeleid

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Kennis als motor Aanbevelingen voor het technologieen wetenschapsbeleid"

Transcriptie

1 Kennis als motor Aanbevelingen voor het technologieen wetenschapsbeleid

2 Vereniging VNO-NCW De Vereniging VNO-NCW is de grootste centrale ondernemingsorganisatie van Nederland. Zij behartigt de gemeenschappelijke belangen van 150 brancheverenigingen met hun ruim aangesloten ondernemingen. De vijf bij VNO-NCW aangesloten regionale werkgeversverenigingen en Jong Management vertegenwoordigen persoonlijke leden. VNO-NCW representeert 80 procent van de werkgelegenheid in de marktsector. Postbus 93002, 2509 AA Den Haag Telefoon Fax Internet Vereniging VNO-NCW Mei 1999 Hoewel bij de samenstelling van deze brochure grote zorgvuldigheid is betracht, kan de Vereniging VNO-NCW geen aansprakelijkheid aanvaarden voor schade, van welke aard ook, die het directe of indirecte gevolg is van handelingen en/of beslissingen die (mede) gebaseerd zijn op de informatie in deze brochure.

3 Inhoud Samenvatting 5 1. Verantwoording/algemeen Waar staan we nu Samenvattend 9 2. Het huidige beleid Economische Zaken Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen Wat vinden we van het huidige beleid/instrumentarium Beoordeling EZ-beleid Beoordeling OCenW-beleid Wat moet er veranderen? Algemeen EZ OCenW 15 Bijlage: Subsidieoverzicht 16

4 Samenvatting

5 Voor de Nederlandse economie is het van essentieel belang dat de kennisintensiteit ervan wordt vergroot. Bedrijven die kennis genereren en toepassen in nieuwe producten, diensten en processen kunnen de concurrentie op de wereldmarkten aan. Bedrijven zijn hier zelf verantwoordelijk voor. De overheid is verantwoordelijk voor goede randvoorwaarden. In het Regeerakkoord wordt te weinig aandacht geschonken aan het belang van technologie en wetenschap als basis voor de kenniscreatie en -toepassing, die immers leidt tot economische groei. Voor het EZ-beleid betekent dat: Stimuleren van een goed R&D-investeringsklimaat door middel van stroomlijnen van het instrumentarium en verhogen van het budget voor de generieke regeling Wettelijke Bepalingen inzake Speur- en Ontwikkelingswerk WBSO: het bestaande stimuleringsinstrumentarium moet gestroomlijnd worden, zodat het niet alleen voor grote bedrijven, maar ook voor het MKB toegankelijker wordt. Kleine regelingen moeten worden geïntegreerd in grotere regelingen, waardoor de uitvoeringskosten voor de overheid, maar ook voor bedrijven afnemen; generieke regelingen, waarbij het aan de bedrijven wordt overgelaten welke technologieën c.q. technologievelden worden ontwikkeld, verdienen de voorkeur boven specifieke regelingen; versterking van bestaande fiscale regelingen en een stimulans voor follow-up investeringen op het terrein van R&D-proefopstellingen; op de WBSO moet daarom niet bezuinigd worden. Gezien de grote belangstelling voor deze regeling is een verhoging van het budget juist wenselijk. Deze regeling ondersteunt in generieke zin de R&D-inspanningen van bedrijven. Deze fiscale regeling is breed bekend en wordt gebruikt door grote en kleine bedrijven in vele sectoren. De recente bezuiniging is vooral afgewenteld op (middel)grote bedrijven. Binnen de WBSO moet een goed evenwicht bewaard blijven tussen grote en kleine bedrijven; het R&D-klimaat voor grote bedrijven mag niet verder verslechteren. De R&Dinspanningen van grote bedrijven hebben externe effecten voor kleinere bedrijven, die ook vaak bij samenwerkings- en clusterprojecten van grote bedrijven worden betrokken. Grote bedrijven kunnen over de hele wereld hun R&D uitbesteden. Als zij minder in Nederland zouden uitbesteden, zou dat ook negatieve gevolgen hebben voor het R&D-klimaat van kleinere bedrijven; ook wat betreft de uitvoering van regelingen ligt een stroomlijning voor de hand door één uitvoeringsorganisatie voor de EZ-subsidies in te voeren (dus integratie van Senter en Novem voor wat betreft het subsidiedeel). Naast het genereren van kennis zelf bij bedrijven is kennisdiffusie van elders ontwikkelde kennis (bij kennisinstellingen en bedrijven) naar andere bedrijven van wezenlijk belang voor de innovativiteit van de Nederlandse economie. Ook hier is een stroomlijning van het subsidie-instrumentarium, betere afstemming, en heldere taakafbakening ten behoeve van een efficiëntere voorlichting en advisering aan het MKB, essentieel.

6 Nu zijn er nationaal en regionaal vele instanties actief in de advies- en voorlichtingssfeer voor het midden- en kleinbedrijf, zoals de Syntens-vestigingen (voorheen Innovatiecentra), de Regionale Ontwikkelingsmaatschappijen ROM's en de Kamers van Koophandel. Voor het OCenW-beleid betekent dat: Kennisontwikkeling en diffusie vindt ook plaats via de kennisinfrastructuur, de universiteiten, hogescholen e.d. Het is essentieel dat universiteiten en hogescholen voldoende mensen opleiden, die internationaal de kwaliteitstoets aan kunnen. De bezuinigingen op het hoger onderwijs en onderzoek moeten dan ook worden teruggedraaid. Extra geld voor onderzoek moet worden toegevoegd aan de zg. tweede geldstroom, waardoor bij de toedeling een afweging tussen de individuele universiteiten gemaakt kan worden. Universiteiten zouden hun huidige beleid om hun onderzoek op kwaliteit te beoordelen en af te rekenen, moeten versterken. Alleen onderzoek dat de internationale kwaliteitstoets kan doorstaan, zou uitgevoerd moeten worden. OCenW zou universiteiten die dit doen, moeten kunnen belonen. Universiteiten hebben een eigen verantwoordelijkheid voor de maatschappelijke inbedding van hun onderzoek. Dit kan gerealiseerd worden door meer dan tot nu toe te werken met adviesraden, waar vertegenwoordigers uit de wetenschappelijke wereld en uit het bedrijfsleven zitting in hebben. De universiteiten en andere kennisinstellingen zouden meer moeten doen aan het uitdragen van hun onderzoeksresultaten door, naast publicatie in wetenschappelijke bladen, ook meer in bijvoorbeeld vakbladen te publiceren. Versterking van de interface tussen het (fundamentele) onderzoek aan universiteiten, en het meer toepassingsgerichte onderzoek bij bedrijven, is gewenst. Interdepartementaal betekent dat: Tenslotte is meer samenhang gewenst in het beleid van de diverse departementen. Zo moet er bij de volgende ronde van verdeling van de extra middelen uit de aardgasbaten gericht op de versterking van de kennisinfrastructuur, een betere afstemming plaatsvinden met de inzet van onderzoeksmiddelen van universiteiten, NWO en andere departementen.

7 Verantwoording/algemeen In 1995 is de nota "Kennis in Beweging" uitgebracht. In deze nota wordt het belang uiteengezet van het vergroten van de kennisintensiteit van de Nederlandse economie. Bedrijven in geïndustrialiseerde landen als Nederland opereren met relatief hoge kosten. Daarom moeten deze bedrijven zich op wereldmarkten onderscheiden door kwaliteit van de producten en diensten, door daar steeds meer kennis in te verwerken. Dat is ook van belang om te komen tot duurzame groei. Door meer te putten uit vindingrijkheid en creativiteit kan de brug tussen economie en ecologie worden versterkt. Hiermee kunnen knelpunten op het gebied van milieu, energie en ruimtelijke ordening mede worden aangepakt. Om dit te bereiken is een versterking en afstemming van het industrie-, technologie-, onderwijs- en wetenschapsbeleid noodzakelijk. Een economie die op het terrein van kennis en kunde onvoldoende presteert, komt zichzelf tegen. Niet vandaag, misschien niet morgen. De afrekening is echter onvermijdelijk en komt, gezien de versnelling in de mondiale technologische ontwikkelingen, sneller dan in het verleden. Tot zover enkele citaten uit die nota. De uitgangspunten van deze nota gelden nog steeds onverkort. Het is dan ook te betreuren dat het nieuwe kabinet in het Regeerakkoord zo weinig consistente en samenhangende aandacht aan dit aspect van de versterking van de economie besteedt. Dat is voor VNO-NCW aanleiding zelf een analyse te maken van de stand van zaken nu: waar staat Nederland en het Nederlandse bedrijfsleven, welke beleidsinstrumenten zijn er nu en zijn die nog voldoende of moet aanpassing/versterking plaatsvinden? Waar staan we nu De recente publicatie Kennis en Economie 1998 van het CBS laat een stijgende trend in R&D-uitgaven zien. Op zich een positieve ontwikkeling. In 1996 bedroegen de totale R&Duitgaven (van bedrijven en kennisinstellingen) 14 miljard gulden, 2,01% van het BBP. Dit ligt boven dat van België en Groot-Brittannië, maar blijft achter bij Duitsland en Frankrijk. De Nederlandse uitgaven liggen boven het EU-gemiddelde (1,84), maar beneden dat van de OESO (2,18%). De relatief goede positie van Nederland wordt vooral veroorzaakt door de overheidsuitgaven voor onderzoek (universiteiten e.d.). Dit zijn cijfers van Voor de overheidsuitgaven voor R&D is in het Regeerakkoord een daling van 300 miljoen gulden ingeboekt. In Engeland en de VS zijn juist forse stijgingen van de overheidsuitgaven voorzien. Bedrijven (industrieën en diensten) verrichtten in 1996 voor 7,4 miljard gulden aan R&D met eigen personeel, en hebben voor 1,5 miljard gulden aan onderzoek uitbesteed. In 1997 hebben bedrijven in Nederland voor circa 8,2 miljard gulden R&D uitgevoerd, 11% meer dan in Hiermee zet de trend van stijgende R&D-uitgaven van de laatste jaren zich door, na een dip begin 90-er jaren. De R&D-uitgaven, als percentage van het BBP, zijn weer terug op het niveau van Het aandeel van multinationals in zelf uitgevoerde R&D is in 1997 teruggelopen, van 75% in

8 1970 tot ruim 40% in De industrie is goed voor driekwart (6,2 miljard gulden) van de totale uitgaven aan eigen R&D. Er is sprake van een stijging van 6% ten opzichte van In de dienstensector is de stijging 25%. Internationaal gezien zijn de R&D-uitgaven van bedrijven, als percentage van het BBP, in de jaren 90 ingezakt. In Nederland bevinden de uitgaven aan zelf uitgevoerd onderzoek zich in 1997 voor het eerst in de jaren 90 weer op het EU-gemiddelde. R&D-cijfers zijn belangrijke indicatoren voor de kennisintensiteit van een economie. Uit onderzoek van het Economisch Instituut Midden en Klein Bedrijf EIM blijkt dat bedrijven die zelf investeren in R&D goed scoren in werkgelegenheid en groei. Uit een recente CPB studie blijkt ook dat R&D de productiviteit in een sector positief beïnvloedt. Ook andere sectoren profiteren van die R&D. Bovendien blijkt dat bedrijven met eigen R&D beter in staat zijn technologieën uit het buitenland te absorberen. Voor Nederland zeker niet onbelangrijk omdat voor een klein land als Nederland het merendeel van de kennis immers uit het buitenland zal komen. Het is van essentieel belang voor de welvaart van Nederland dat deze stijgende trend wordt vastgehouden en zelfs wordt versterkt. Een goed R&D-investeringsklimaat in Nederland is hiervoor noodzakelijk. Dit geldt zowel voor de multinationals, die immers overal in de wereld hun R&D kunnen onderbrengen, als voor het MKB, dat op Nederland is aangewezen. R&D-cijfers vormen maar één aspect van de kennisintensiteit van een economie. Het gaat immers ook om de toepassing van die kennis in producten, diensten en processen waarmee bedrijven hun marktpositie kunnen handhaven en versterken. Wat betreft het toepassen van de R&D in concrete producten, diensten en processen, blijkt uit Kennis en Economie 1998 dat bijna 37% van de bedrijven met 10 of meer werknemers in Nederland innovatief 1 is. In de industrie is dat percentage zelfs 59. Dat is een aanzienlijke stijging t.o.v toen 45% van de industriële bedrijven innovatief was. Buiten de industrie zijn bedrijven minder innovatief. Van de innoverende bedrijven heeft ongeveer een kwart één of meer (formele) samenwerkingsverbanden. Bedrijven behorende tot hetzelfde moederconcern zijn de populairste partners (61%). Van de samenwerkende innovatoren kiest 47% leveranciers en 44% afnemers als partner. Ook concurrenten (35%) zijn gewilde adviseurs. Buiten de bedrijfskolom wordt samengewerkt met researchinstellingen (21%) en universiteiten (22%). Belangrijke knelpunten bij het daadwerkelijk realiseren van innovaties zijn onzekerheden omtrent de kosten en opbrengsten van het project en onvoldoende gekwalificeerd personeel. Met name dit laatste is een groeiend probleem. In 1996 noemde 19% het gebrek aan personeel een probleem, in 1992 was dat nog maar 13%. Bedrijven zijn de trekkers van innovatieve ontwikkelingen. Een deel van het bedrijfsleven doet zelf aan R&D. Het overgrote deel van de bedrijven maakt echter vooral gebruik van kennis die elders ontwikkeld is (bij kennisinstellingen of bij andere bedrijven). Zij vertalen die kennis vervolgens in nieuwe producten, processen en diensten. Om succesvol kennis te kunnen opnemen van elders is een goed kennisniveau intern bij bedrijven een belangrijke 1 Innovatief betekent nieuw voor het bedrijf zelf. Het kan dus ook gaan om zaken die elders al zijn toegepast.

9 voorwaarde. Universiteiten en andere kennisinstellingen vormen een belangrijke bron van die kennis. Universiteiten verspreiden die kennis die zij via onderzoek genereren in de eerste plaats door mensen (inclusief onderzoekers) goed op te leiden, ook voor het bedrijfsleven. Deze mensen vormen de primaire bron om kennis naar bedrijven over te dragen. Daarnaast mag van universiteiten en andere onderzoeksinstellingen verwacht worden dat zij zich actief opstellen wat betreft het uitdragen van de kennis die zij ontwikkelen, niet alleen binnen de academische wereld zelf, maar ook daarbuiten. Dit gebeurt uiteraard via de wetenschappelijke publicaties en via congressen. Maar ook publicaties in vakbladen, een belangrijke bron van nieuwe kennis voor bedrijven, kunnen hieraan bijdragen. Het belang van het effectief uitdragen van universitaire kennis neemt toe, omdat de trend zich doorzet dat bedrijven zich concentreren op R&D die op korte termijn tot concrete resultaten moet leiden. Dat betekent dat de afstand tussen het universitaire onderzoek, meer fundamenteel langere termijn gericht, en dat van bedrijven toeneemt. Het belang van een goede interface tussen beiden neemt navenant toe. Kennisdiffusie is geen doel op zich, maar een middel om er voor te zorgen dat kennis wordt benut. De kennis moet met andere woorden worden omgezet naar toepasbare technologie die in producten, processen en diensten kan worden verwerkt. Die vertaalslag is heel wezenlijk. Dit behoort niet tot de kerntaak van universiteiten en andere onderzoeksinstellingen. TNO heeft onder andere een taak om de vertaalslag te maken naar het bedrijfsleven in het algemeen en het innovatieve MKB in het bijzonder, om tot toepasbare kennis te komen. Ook ingenieursbureaus kunnen een rol spelen bij het overdragen van nieuwe ontwikkelingen aan hun klanten. Samenvattend R&D-investeringen van bedrijven vertonen de laatste jaren een stijgende lijn. Nederland behoort met de R&D-uitgaven echter internationaal niet tot de top. Er is sprake van een toename van de innovativiteit van het Nederlandse bedrijfsleven, maar met een percentage van 37% dat innovatief is, is daar nog zeker ruimte voor verbetering. Knelpunt bij het realiseren van innovaties is vooral onvoldoende gekwalificeerd personeel. Dit betekent voor een land als Nederland dat kennisland wil zijn, dat het R&Dinvesteringsklimaat versterkt moet worden en dat er meer gedaan moet worden aan het knelpunt van onvoldoende gekwalificeerde mensen.

10 Het huidige beleid In het onderstaande beperken we ons tot het instrumentarium van EZ en van OCenW. Economische Zaken EZ heeft een uitgebreid subsidie-instrumentarium gericht op het stimuleren van R&D bij bedrijven, zowel generiek als meer specifiek op terreinen als milieu, energie en ICT. Een deel van het subsidie-instrumentarium is gericht op het bevorderen van samenwerking tussen bedrijven onderling en tussen bedrijven en kennisinstellingen. Daarnaast zijn er enkele regelingen gericht op het stimuleren van het toepassen van nieuwe technologieën op het gebied van energiebesparing en milieu-investering. EZ subsidieert verder een uitgebreid voorlichtings- en advies-instrumentarium, waarvan Syntens op technologiegebied de belangrijkste is. EZ heeft verder enkele instrumenten gericht op het meer vraaggericht maken van de kennisinfrastructuur. Het gaat dan met name om de IOP's (Innovatieve OnderzoeksProgramma's) en de TTI's (Technologische TopInstituten). EZ heeft, samen met enkele andere departementen en de werkgeversorganisaties, de Stichting Axis opgericht, die als taak heeft het stimuleren van meer belangstelling voor technische opleidingen. Bijlage: overzicht subsidieprogramma's. Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen OCenW is de eerste verantwoordelijke voor de instandhouding van de kennisinfrastructuur (onderwijs en onderzoek). Het gaat daarbij onder andere om de universiteiten, hogescholen en ROC's (middelbaar beroepsonderwijs, leerlingwezen en volwassenenonderwijs). Ook TNO en de andere GTI's (Grote Technologische Instituten zoals ECN) behoren tot de kennisinfrastructuur. Universiteiten krijgen geld voor onderwijs en onderzoek (eerste geldstroom). N.B. bij de GTI's is er vaak ook sprake van (mede)financiering door andere (vak)departementen. Daarnaast is de overheid verantwoordelijk voor het onderzoek dat via de zg. tweede geldstroom loopt. Dit wordt door NWO verdeeld over de universiteiten. Conditio sine qua non bij deze verdeling is de kwaliteit van de ingediende voorstellen. Internationaal gezien is de eerste geldstroom, besteed aan onderzoek (ca. 2,5 miljard gulden per jaar), in Nederland relatief groot en de tweede geldstroom relatief klein (ca. 450 miljoen gulden). Aan het eind van de vorige kabinetsperiode is voorgesteld 500 miljoen gulden van de eerste geldstroom over te hevelen naar de tweede geldstroom om zo meer te kunnen sturen. De huidige minister van OCenW heeft dit voorstel teruggedraaid. Individuele Universiteiten leggen binnen het eerste geldstroomonderzoek in toenemende mate

11 nadruk op maatschappelijke relevantie. Inventarisatie van de VSNU heeft aangegeven dat ca. 30% van hun onderzoek naar eigen zeggen van de universiteiten, maatschappelijk relevant is. 2 Een tweede trend is dat universiteiten meer streven naar een grotere massa per onderzoeksthema. Dit wordt onder andere gedaan om beter in staat te zijn strategische allianties met het bedrijfsleven aan te gaan. Een derde trend is meer aan kwaliteitscontrole van het onderzoek te doen. Hierbij moet wel opgemerkt worden dat de sturingsmogelijkheden van universiteiten beperkt worden door de arbeidsvoorwaarden (veelal aanstellingen voor onbepaalde tijd, wachtgeldconsequenties waardoor het extra kostbaar is minder gewenst onderzoek af te bouwen ten gunste van gewenst onderzoek). Het tweede-geldstroomonderzoek wordt verdeeld door NWO. Alle universiteiten kunnen voorstellen indienen. De afweging bij de inzet van deze middelen wordt dus boven de individuele universiteiten gemaakt. Zoals gezegd moet het toedelingscriterium eerst en vooral kwaliteit zijn. Naast het specifieke beleid van EZ en OCenW is er bij deze kabinetsformatie ook geld beschikbaar gesteld voor versterking van de kennisinfrastructuur uit de ICES/KIS-middelen. Het gaat hierbij om 465 miljoen gulden voor de komende 4 jaar. De verdeling van deze middelen heeft een heel eigen traject gevolgd en er heeft geen afstemming met bestaande instrumenten en toedelingsmechanismen plaatsgevonden. Wat vinden we van het huidige beleid/ instrumentarium Voor een goede beoordeling van instrumentarium is het van belang helderheid te hebben over de verschillende verantwoordelijkheden van partijen. De overheid kan niet worden aangesproken op de R&D- en innovatie-inspanningen van bedrijven. Daarvoor zijn die bedrijven zelf verantwoordelijk. In de visie van VNO-NCW is de primaire rol van de overheid het creëren van goede condities waarbinnen het Nederlandse bedrijfsleven kan opereren. Dat betekent voldoende kwalitatief hoogwaardig opgeleide mensen. Dat betekent verder een kwalitatief hoogwaardige onderzoekscultuur (bij universiteiten en bedrijven) die het aantrekkelijk maakt voor excellente onderzoekers om in Nederland te blijven of te komen. Dat betekent dat ook het klimaat in Nederland voor bedrijven aantrekkelijk moet zijn om in R&D te investeren. Het onderzoek aan universiteiten moet fundamenteel zijn, maar wel maatschappelijk ingebed. Dit is wat anders dan korte termijn. Dat wil zeggen dat maatschappelijke partijen, waaronder het bedrijfsleven, door de universiteiten betrokken dienen te worden bij de oriëntatie van het fundamentele onderzoek. Universiteiten blijven wel verantwoordelijk voor het onderzoek, er vindt dus geen expliciete sturing plaats door bedrijven, maar universiteiten moeten wel verantwoording afleggen in hoeverre zij de 'vraagkant' bij hun onderzoeksprogrammering hebben betrokken. Ook de vraagkant zelf, de bedrijven, zullen hierin moeten investeren (deelname in netwerken/adviesraden, deeltijdhoogleraren). Deze vorm van afstemmingen/samenwerking zal vooral effectief kunnen zijn voor die 2 Exclusief het medisch onderzoek.

12 bedrijven die zelf aan onderzoek doen en derhalve op voet van gelijkheid met onderzoekers aan universiteiten kunnen communiceren. Er zijn op dit gebied al goede voorbeelden te noemen, zoals de Technologische TopInstituten (TTI's), de Stichting Duurzame Technologische Ontwikkeling (DTO) en het programma Softlink. Het is echter een gemiste kans dat bij de toponderzoekscholen deze maatschappelijke inbedding en relatie met de vraagkant niet is meegenomen bij de criteria. De toponderzoekscholen vormen een dubbeling met andere activiteiten. De middelen voor de tweede tranche onderzoekscholen kunnen beter worden ingezet om universiteiten te stimuleren hun onderzoek van mindere kwaliteit af te bouwen en tot samenwerking bij toponderzoek te komen. Overigens is het wel van belang te erkennen, dat universitair onderzoek niet lineair te vertalen is in bedrijfsonderzoek. Vandaar het toenemend belang van een goede interface tussen bedrijven en kennisinstellingen. Voor het overgrote deel van het bedrijfsleven dat niet zelf aan onderzoek doet, maar waar nieuwe kennis en technologieën ook belangrijk zijn, is het essentieel dat de ontwikkelde kennis toegankelijk is, via onder andere publicaties in vakbladen, conferenties, seminars, beurzen e.d. Organisaties als TNO en Syntens, hoewel onderling sterk verschillend, kunnen een belangrijke schakelende rol vervullen, waarbij de behoefte van de bedrijven centraal moet staan. Ook hier geldt weer dat het een belangrijke voorwaarde is bij bedrijven, willen zij kennis van elders kunnen opnemen, dat zij voldoende kennisniveau (dus goed opgeleide mensen) in huis hebben. Het creëren van goede voorwaarden met betrekking tot het R&D-investeringsklimaat door de overheid betekent in de visie van VNO-NCW niet dat de overheid sterk sturend moet optreden door specifieke technologieën te pushen. Het betekent wel een dusdanig beleidsinstrumentarium dat (goede) bedrijven gestimuleerd worden het beter te doen. Dus niet de overheid "picks the winners", maar "let the winners pick". Beoordeling EZ-beleid Er is een woud aan subsidies ontstaan waardoor de toegankelijkheid, zeker voor het MKB, zeer is afgenomen. Bovendien zijn er vooral specifieke regelingen bij gekomen, gericht op specifieke (politieke) wensen en gebieden. De uitvoeringsregels zijn in complexiteit fors toegenomen. Daarbij komt dat er met de budgetten nog al eens vreemd wordt omgesprongen: na jarenlange aandrang is de Wettelijke Bepalingen inzake Speur- en Ontwikkelingswerk WBSO aan het eind van de vorige kabinetsperiode verhoogd, vanwege het grote succes van deze generieke R&Dstimuleringsregeling in alle sectoren van de economie en bij grote en kleine bedrijven. In het Regeerakkoord is afgesproken deze verhoging weer ongedaan te maken. Dit is overigens nog niet geëffectueerd, maar wel zijn de toekenningspercentages recent verlaagd omdat er een overschrijding van het budget dreigde. Een verdere verlaging conform het Regeerakkoord zal tot een uiterst ongewenste verslechtering van het R&D-investeringsklimaat leiden. Het wordt steeds belangrijker dat bedrijven goede toegang tot kennis hebben en gestimuleerd worden tot innovatieve activiteiten. In het vorige kabinet is het advies- en voorlichtingsinstrumentarium gedeeltelijk gestroomlijnd door een deel van het IMK met de innovatiecentra te fuseren. Echte beoordeling op vooraf gestelde doelen ontbreekt nog. Evenals meer aandacht voor afstemming en samenhang met andere regionale instrumenten (de Regionale Ontwikkelingsmaatschappijen ROM's en de Kamers van Koophandel KvK's), met

13 het landelijke instrumentarium en met het Europese R&D-innovatie-instrumentarium. Beoordeling OCenW-beleid Bij de aandacht voor goed opgeleide mensen is er in het huidige Regeerakkoord te weinig aandacht voor opgeleiden van hoog niveau. Daar zullen we het juist van moeten hebben in een kennisintensieve economie. Bij de onderzoekskant is meer aandacht nodig voor fundamenteel en kwalitatief excellent onderzoek. De interface tussen universiteiten en bedrijven moet versterkt worden.

14 Wat moet er veranderen? Algemeen Meer samenhang tussen de verschillende beleidsterreinen. Kennis loopt door alles heen. Dit geldt zowel binnen departementen als daartussen. Dit geldt in de eerste plaats voor EZ en voor OCenW, maar ook voor andere departementen die subsidie-instrumenten gericht op het bedrijfsleven ontwikkelen, zoals VROM en V&W. Ook geldt dit op onderzoeksgebied voor departementen als LNV, VROM, V&W en VWS. NWO zou een coördinerende rol kunnen spelen bij de inzet van de departementale onderzoeksmiddelen. ICES-KIS: monitoring van de huidige projecten dient helder en ook openbaar plaats te vinden. Bijsturing moet mogelijk zijn (vergelijk IOP-procedures). Bij de volgende ICES/KIS-ronde, moet de procedure anders worden: vaststellen van de te kiezen prioriteiten dient afgestemd te worden met andere prioriteiten zoals die door universiteiten, departementen en NWO worden gemaakt. Ook hierbij dient sprake te zijn van maatschappelijke inbedding. Daardoor kan synergie en samenhang ontstaan, die nu grotendeels ontbreekt. Als de prioriteiten zijn vastgesteld dient er een openbare aanbesteding plaats te vinden met een externe beoordeling (procedure zoals gevolgd bij de TTI's). EZ Stroomlijning stimuleringsinstrumentarium: het aantal regelingen moet met behoud van het totaal beschikbare budget, verminderd worden. Bijvoorbeeld een regeling voor individuele bedrijven en voor samenwerkingsverbanden. Regelingen met lage budgetten moeten geschrapt c.q. samengevoegd worden met meer algemene regelingen. Het aantal specifieke regelingen moet tot het uiterste beperkt worden. Vereenvoudiging uitvoering: uitvoering in één hand, met andere woorden Senter en Novem voor zover die stimuleringsregelingen uitvoeren, samenvoegen. Ook moeten de regelingen gescreend worden op hun uitvoeringskosten en -complexiteit. Regelingen moeten ook regelmatig op hun rendement beoordeeld worden. Meer nadruk op generieke maatregelen en minder op specifieke maatregelen. Dat betekent niet verder bezuinigen op de WBSO, maar juist verhogen van het budget. De voorgenomen bezuiniging in het Regeerakkoord dient niet door te gaan. Voorkeur voor versterking van bestaande fiscale regelingen, alsmede follow-up investeringen op het terrein van R&D-proefopstellingen. De recente bezuiniging op de WBSO is eenzijdig op de (middel)grote bedrijven afgewenteld. Bijstelling in de WBSO moet tot een meer evenwichtige verhouding tussen groot en klein leiden. Het R&D-klimaat voor grote bedrijven mag niet verder verslechteren. Meer aandacht voor afstemming landelijk en regionaal beleid. Helderheid van aanspreekpunten in de regio voor met name MKB-bedrijven. Dat betekent een betere afstemming tussen de regionale en landelijke activiteiten. Ook moet er sprake zijn van een heldere en transparante structuur. Ook hier ligt een stroomlijning, betere afstemming,

15 heldere taakafbakening tussen de vele actoren (zoals onder andere Syntens, ROM's, KvK's) voor de hand. OCenW Prioriteit voor het goed en voldoende opleiden van goede mensen, ook op hbo en wo niveau. Bezuinigingen uit het Regeerakkoord moeten zo spoedig mogelijk worden teruggedraaid. Extra geld voor onderzoek dient aan de tweede geldstroom te worden toegevoegd. Nu de overheveling van de eerste naar de tweede geldstroom van tafel is, ligt de primaire taak bij universiteiten om onderling tot afstemming te komen. 13 universiteiten die alle individueel de maatschappelijke relevantie gaan bepalen van hun eigen onderzoek, dat is niet erg effectief. Zij moeten zelf samenwerken en waar nodig (teruglopende studentenaantallen, onderzoeksomvang) taakverdeling tot stand brengen. De minister kan dit door financiële prikkels stimuleren. Universiteiten moeten hun huidige beleid om hun onderzoek op kwaliteit te beoordelen en af te rekenen versterken. De middelen voor universitair onderzoek moeten uitsluitend aan onderzoek worden besteed dat de internationale toets der kritiek kan doorstaan. De minister van OCenW heeft de verantwoordelijkheid de universiteiten hierop te beoordelen. In de visie van VNO-NCW mag hij universiteiten die dit goed doen ook belonen. Daarnaast heeft de minister van OCenW de taak het regelvermogen van universiteiten te vergroten (wachtgeldproblematiek die reorganisatiekosten zwaar belasten). De universiteiten zelf zouden in hun arbeidsvoorwaardenbeleid meer flexibiliteit moeten aanbrengen (niet automatisch iedereen een vaste aanstelling e.d.). Universiteiten hebben een eigen verantwoordelijkheid voor de maatschappelijke inbedding van hun onderzoek. De minister van OCenW zal ook op dit punt de universiteiten moeten beoordelen. Bij de bestaande toponderzoekscholen dient een adviesraad waarin vertegenwoordigers van het bedrijfsleven en de wetenschappelijke wereld zitting hebben, bij de programmering te worden betrokken. De middelen voor de tweede tranche toponderzoekscholen kan beter worden ingezet om de gewenste eigen inzet van universiteiten (afbouw minder gewenst onderzoek, samenwerking e.d.) te belonen.

16 Bijlage: subsidieoverzicht Regeling Doel van de regeling 1. Bedrijfsgerichte Internat. Technologieprogramma s (BIT), bestaande uit 3 regelingen * Eureka programma; * samenwerking met geïndustrialiseerde landen; * samenwerken met opkomende markten 2. Technische Ontwikkelingskrediet (TOK) 3. Bedrijfsgerichte Technologische Samenwerkingsprojecten (BTS) 4. Kredieten Elektronische Diensten Ontwikkeling (KREDE) 5. Wet Vermindering Afdracht Loonbelasting en Premie Volksverzekeringen Speur en Ontwikkelingswerk (WBSO) Technologiebeleid bevorderen deelname Ned. bedrijven aan internationale technologieprogramma s stimuleren innovatieve ontwikkeling in bedrijven stimuleren technologische samenwerking bij onderzoek en ontwikkeling stimuleren van nieuwe elektronische diensten bevorderen van speur en ontwikkelingswerk (S&O) in het bedrijfsleven 6. Haalbaarheidsprojecten MKB stimuleren MKB bij invoeren nieuwe technologie 7. Kennisdragers in het MKB verhogen technologisch niveau van (KIM) het bedrijfsleven 8. Subsidieregeling Branchecentra vergroten branche-specefieke voor Technologie (SBT) technologische kennis MKB 9. Transito Cognito impuls geven aan kennisintensivering van 10 Technologie en Samenleving (T&S) 11. Vrije afschrijving R&Dlaboratoria beroepsonderwijs en bedrijfsleven intensiever benutten technologie voor oplossen maatschappelijke problemen in guldens 32 mln. 80 mln. 90 mln. 30 mln. 632 mln. 10 mln. 9 mln. 2,8 mln 3 mln. 5 mln. 12 Energie Investeringsaftrek (EIA) 13. Willekeurige afschrijving Milieu-investeringen (Vamil Energiebesparing en milieu stimuleren van investeringen in energiebesparing en duurzame energie stimuleren milieuvriendelijke investeringen 180 mln. 120 mln.

17 14. Subsidieregeling Energievoorzieningen in de Nonprofitsector en bijzondere sectoren (EINP) 15. Besluit Tenders Industriële Energiebesparing (TIEB) 16. Besluit Subsidies Energieprogramma s Algemeen (BSE) vormt de basis voor 6 industriële programma s in diverse sectoren. 17. Subsidieregeling Actieve Zonthermische Systemen (ZON) 18. Nieuwe energie-efficiënte combinaties met W/K-systemen (NEWS) 19. Subsidies Economie Ecologie en Technologie (EET) 20. Subsidieregeling Referentieprojecten Milieutechnologie (SRM) 21. Bijdrageregeling milieuvriendelijke vervoertechnieken (MIBU) 22. Subsidieregeling milieu- en energie-efficiency in het goederenvervoer, Programma Transactie (SMEG) 23. Subsidieregeling stiller, schoner en zuiniger verkeer en vervoer in het stedelijk gebied 24. Subsidieregeling voorlichting en doorlichting schoner produceren 25. Subsidieregeling energieefficiency- en milieu-adviezen 26. Kredietregeling Milieugerichte Productontwikkeling (MPO) stimuleren van investeringen op het gebied van energiebesparing en duurzame energie bevorderen van de introductie van innovatieve, energie-efficiënte technieken Stimuleren energiebesparing, duurzaam energie en milieuvriendelijke energietechnieken stimuleren van het gebruik van thermische zonne-energie verbeteren kwaliteit w/k projecten meerjarige ondersteuning van duurzame technologische projecten verdere verspreiding innovatieve milieutechnologie in het MKB stimulering aanschaf milieuvriendelijk bussen in het openbaar vervoer stimulering van efficiencyverbetering in de logistiek en transportvoertuigen stimulering technologische innovatie teneinde de milieubelasting in het stedelijk gebied te verminderen MKB-bedrijven activeren tot vermindering milieubelasting en vergroting energie-efficiency verminderen milieubelasting en verbetering energie-efficiency bij met name MKB-bedrijven stimulering van ontwikkeling van milieuvriendelijke producten 20 mln. 20 mln. 120 mln. 8 mln. 8 mln. 180 mln? 4 mln. 2,5 mln. 5 mln. 6 mln. 1,7 mln. 4,6 mln. 5 mln.

18 27. Besluit subsidies milieugerichte technologie (SMT), kaderregeling voor de volgende programma s; Milieutechnologie, Reductie Luchtermissies bedrijven, KWS 2000 Demonstratieprojecten motorvoertuigen, Technologie 2000 Stimulering Productgerichte milieuzorg, selectieve reductie 28. Subsidies CO 2 -reductieplan EZ-regeling 29. Regeling investeringsbijdrage niet-industriële restwarmteinfrastructuur VROM-regeling 30. Regeling groen beleggen, bestaat uit: Regeling groenfondsen en Regeling groenprojecten Stimulering milieutechnologie op diverse beleidsterreinen stimulering energie-efficiency en vergroting aandeel duurzame energie stimulering benutting nietindustriële restwarmte bevorderen van beleggen in milieuvriendelijke projecten 15 mln. 1 mrd. 137 mln. 60 mln.

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2015 2016 34 300 XIII Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Economische Zaken (XIII) en het Diergezondheidsfonds (F) voor het jaar

Nadere informatie

Advies over de nota Kennis in beweging

Advies over de nota Kennis in beweging Advies over de nota Kennis in beweging Briefadvies Adviesraad voor het Wetenschaps- en Technologiebeleid Inleiding Op 21 juni 1995 hebben de Ministers van EZ, OCenW en LNV de nota 'Kennis in Beweging'

Nadere informatie

1. Versterking dynamiek van het wetenschappelijk onderzoek op het terrein van de cultuur.

1. Versterking dynamiek van het wetenschappelijk onderzoek op het terrein van de cultuur. Werkprogramma 1998 De Ministers van EZ en OCenW hebben, blijkens de Voortgangsrapportage Wetenschapsbeleid (bijlage in het ontwerp Hoger Onderwijs en Onderzoek Plan 1998) met instemming kennis genomen

Nadere informatie

Amsterdamse haven en innovatie

Amsterdamse haven en innovatie Amsterdamse haven en innovatie 26 september 2011, Hoge School van Amsterdam Haven Amsterdam is een bedrijf van de gemeente Amsterdam Oostelijke handelskade (huidige situatie) Oostelijke handelskade (oude

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 1999 2000 26 628 Industrie- en dienstenbeleid Nr. 2 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Nadere informatie

Subsidies voor personeel

Subsidies voor personeel Subsidies voor personeel Om vraag en aanbod op de arbeidsmarkt beter op elkaar af te stemmen, heeft de overheid een groot aantal maatregelen getroffen. De meest toegepaste regelingen en subsidies voor

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag.. Datum 3 maart 2014 Betreft Uitwerking Begrotingsafspraken 2014

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag.. Datum 3 maart 2014 Betreft Uitwerking Begrotingsafspraken 2014 >Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag.. Financieel-Economische Zaken IPC 5350 Rijnstraat 50 Den Haag Postbus 16375

Nadere informatie

Bijlage E: samenvatting convenanten energie efficiency

Bijlage E: samenvatting convenanten energie efficiency Bijlage E: samenvatting convenanten energie efficiency 1. Het Convenant Benchmarking energie efficiency Op 6 juli 1999 sloot de Nederlandse overheid met de industrie het Convenant Benchmarking energieefficiency.

Nadere informatie

DIT IS VNO-NCW. Lidmaatschap en contributie

DIT IS VNO-NCW. Lidmaatschap en contributie De Europese lobby van vno-ncw richt zich zowel op de Europese spelers in Brussel (Europese Commissie, Europees Parlement) als op de Nederlandse politiek (in Den Haag en via de Permanente Vertegenwoordiging

Nadere informatie

Wanneer en hoe maak ik optimaal gebruik van subsidies? Dr. Corjan J.T. Visser PNO Consultants

Wanneer en hoe maak ik optimaal gebruik van subsidies? Dr. Corjan J.T. Visser PNO Consultants Wanneer en hoe maak ik optimaal gebruik van subsidies? Dr. Corjan J.T. Visser PNO Consultants Inhoud Wat zijn subsidies? Waarom subsidies? Het subsidielandschap in thema s Uitglijders & valkuilen 2 Subsidies:

Nadere informatie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Via het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO) stimuleert Europa de regionale

Nadere informatie

FOCUS op speur- en ontwikkelingswerk

FOCUS op speur- en ontwikkelingswerk FOCUS op speur- en ontwikkelingswerk Het gebruik van de WBSO in 25 in opdracht van FOCUS op speur- en ontwikkelingswerk Het gebruik van de WBSO in 25 Inhoud Inleiding 3 Effect WBSO 4 Toegekende aanvragen

Nadere informatie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Via het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO) stimuleert Europa de regionale

Nadere informatie

Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen

Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen The Next Step: Coalition of the Willing Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen The Next Step: Coalition of the Willing Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen Een regio om trots

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2014 2015 34 000 XIII Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Economische Zaken (XIII) en het Diergezondheidsfonds (F) voor het jaar

Nadere informatie

Advieswijzer. Verdien geld met innovatie. 26-01-2016 Denk ondernemend. Denk Bol.

Advieswijzer. Verdien geld met innovatie. 26-01-2016 Denk ondernemend. Denk Bol. Advieswijzer Verdien geld met innovatie 26-01-2016 Denk ondernemend. Denk Bol. Als ondernemer bent u op zoek naar mogelijkheden om de toegevoegde waarde van uw bedrijf te vergroten. U denkt na over hoe

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2014 2015 34 200 XIII Jaarverslag en slotwet Ministerie van Economische Zaken 2014 Nr. 5 VERSLAG HOUDENDE EEN LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN Vastgesteld

Nadere informatie

Samenvatting. Samenvatting 9

Samenvatting. Samenvatting 9 Samenvatting Sinds de introductie in 2001 van lectoraten in het Nederlandse hoger beroepsonderwijs wordt aan hogescholen steeds meer gezondheidsonderzoek uitgevoerd. De verwachting is dat dit niet alleen

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage. Datum 16 september 2014 Betreft Toekomstfonds

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage. Datum 16 september 2014 Betreft Toekomstfonds > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage Directie Algemene Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 73 2594 AC Den Haag Postadres

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2010 31 311 Zelfstandig ondernemerschap Nr. 55 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den

Nadere informatie

Talent in eigen hand. De positie van jonge wetenschappers in Nederland. december 2006

Talent in eigen hand. De positie van jonge wetenschappers in Nederland. december 2006 Talent in eigen hand De positie van jonge wetenschappers in Nederland december 2006 Statement Talent in eigen hand: De positie van jonge wetenschappers in Nederland Talent heeft de toekomst. In het akkoord

Nadere informatie

MIT2015 MKB Innovatiestimulering Topsectoren 2015

MIT2015 MKB Innovatiestimulering Topsectoren 2015 Beknopte toelichting MIT2015 MKB Innovatiestimulering Topsectoren 2015 Voorbehoud: dit betreft beknopte toelichting MIT2015 officiële tekst in De Staatscourant is leidend 15-4-2015 I 1 Afspraken MKB samenwerkingsagenda

Nadere informatie

Een eigen bedrijf is leuk!

Een eigen bedrijf is leuk! M200815 Een eigen bedrijf is leuk! Ervaringen van starters uit de jaren 1998-2000 drs. A. Bruins drs. D. Snel Zoetermeer, december 2008 2 Een eigen bedrijf is leuk! Een eigen bedrijf geeft ondernemers

Nadere informatie

Innovatie bij groot en klein 1

Innovatie bij groot en klein 1 Innovatie bij groot en klein 1 Gerhard Meinen 2 In hoeverre verschillen de kleinste bedrijven van de grotere als het gaat om het doorvoeren van technologische vernieuwingen (innovaties). Innoveren kleine

Nadere informatie

Nr.: 2002-09314/27/A.17, IEE Groningen, 9 juli 2002. : Statenbrief over stand van zaken inzake het Kompasproject Duurzaam Groningen.

Nr.: 2002-09314/27/A.17, IEE Groningen, 9 juli 2002. : Statenbrief over stand van zaken inzake het Kompasproject Duurzaam Groningen. Aan de leden van de Statencommissie Milieu Verkeer en Vervoer en de leden van de Statencommissie Economische Zaken Nr.: 2002-09314/27/A.17, IEE Groningen, 9 juli 2002 Behandeld door : Vries, de, E./W.

Nadere informatie

Holland High Tech High Tech Solutions for Global Challenges Topsector High Tech Systemen en Materialen

Holland High Tech High Tech Solutions for Global Challenges Topsector High Tech Systemen en Materialen Holland High Tech High Tech Solutions for Global Challenges Topsector High Tech Systemen en Materialen Amandus Lundqvist Voorzitter Topteam HTSM 21 maart 2014 Topteam HTSM advies toename private én publieke

Nadere informatie

Technologische ontwikkeling loont! WBSO en RDA in 2015. In opdracht van het Ministerie van Economische Zaken

Technologische ontwikkeling loont! WBSO en RDA in 2015. In opdracht van het Ministerie van Economische Zaken Technologische ontwikkeling loont! WBSO en RDA in 2015 In opdracht van het Ministerie van Economische Zaken U wilt iets ontwikkelen of onderzoeken? De WBSO en de RDA verlagen eenvoudig uw (loon)kosten

Nadere informatie

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s In een globaliserende economie moeten regio s en ondernemingen internationaal concurreren. Internationalisatie draagt bij tot de economische

Nadere informatie

STERKE STEDEN - STERKE REGIO S - STERK NEDERLAND

STERKE STEDEN - STERKE REGIO S - STERK NEDERLAND STERKE STEDEN - STERKE REGIO S - STERK NEDERLAND Nederland moet snel uit de crisis. Steden zijn de economische motor van Nederland. Zij vormen de spil in krachtige netwerken met het bedrijfsleven, het

Nadere informatie

Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland

Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland Samenvatting Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland 2014-2020 Inzet op innovatie en een koolstofarme economie In het Europa van 2020 wil Noord-Nederland zich ontwikkelen en profileren als een regio

Nadere informatie

Gids voor werknemers. Rexel, Building the future together

Gids voor werknemers. Rexel, Building the future together Gids voor werknemers Rexel, Building the future together Editorial Beste collega s, De wereld om ons heen verandert snel en biedt ons nieuwe uitdagingen en kansen. Aan ons de taak om effectievere oplossingen

Nadere informatie

ICT-behoeften in het mkb. Onderzoek van TNS-NIPO

ICT-behoeften in het mkb. Onderzoek van TNS-NIPO ICT-behoeften in het mkb Onderzoek van TNS-NIPO ICT-behoeften in het mkb Onderzoek TNS-NIPO Koninklijke vereniging MKB-Nederland Beleid, Onderzoek en Communicatie Delft, 13 april 26 Contactpersoon: drs.

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1A 2513 AA s-gravenhage

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1A 2513 AA s-gravenhage Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1A 2513 AA s-gravenhage Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4 Telefoon

Nadere informatie

Insights Energiebranche

Insights Energiebranche Insights Energiebranche Naar aanleiding van de nucleaire ramp in Fukushima heeft de Duitse politiek besloten vaart te zetten achter het afbouwen van kernenergie. Een transitie naar duurzame energie is

Nadere informatie

Subsidie- & innovatieadvies. De brug tussen kans en succes

Subsidie- & innovatieadvies. De brug tussen kans en succes Subsidie- & innovatieadvies De brug tussen kans en succes 2 3 Wilt u snel duidelijkheid over de haalbaarheid van uw subsidieaanvraag en een hoge kans op honorering? Zoekt u naar manieren om een hoger rendement

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 23199 21 december 2011 Regeling van de Minister van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie van 13 december 2011, nr.

Nadere informatie

WKK: de energiebesparingtechnologie bij uitstek!

WKK: de energiebesparingtechnologie bij uitstek! WKK: de energiebesparingtechnologie bij uitstek! Deze notitie belicht puntsgewijs de grote rol van WKK bij energiebesparing/emissiereductie. Achtereenvolgens worden de volgende punten besproken en onderbouwd:

Nadere informatie

Tabel 1 Aanbevelingen om de relatie met FoodValley te versterken. Overige betrokkenen ICT bedrijven, ICT Valley, BKV. situatie

Tabel 1 Aanbevelingen om de relatie met FoodValley te versterken. Overige betrokkenen ICT bedrijven, ICT Valley, BKV. situatie Samenvatting De gemeente maakt sinds 2011 onderdeel uit van de bestuurlijke regio FoodValley. In de regio FoodValley heeft elke gemeente een economisch profiel gekozen dat moet bijdragen aan de doelstelling

Nadere informatie

Wat doen innovatieve bedrijven zelf om aan kennis voor innovatie te komen?

Wat doen innovatieve bedrijven zelf om aan kennis voor innovatie te komen? Wat doen innovatieve bedrijven zelf om aan kennis voor innovatie te komen? Onderzoek naar de benutting van de publieke kennisinfrastructuur Ro Braaksma Arnoud Muizer Yvonne Prince Zoetermeer, 11 november

Nadere informatie

DORDRECHT. Aan. de gemeenteraad

DORDRECHT. Aan. de gemeenteraad *P DORDRECHT Retouradres: Postbus 8 3300 AA DORDRECHT Aan de gemeenteraad Gemeentebestuur Spuiboulevard 300 3311 GR DORDRECHT T 14 078 F (078) 770 8080 www.dordrecht.nl Datum 4 december 2012 Begrotingsprogramma

Nadere informatie

Intentieverklaring. inzake onderwijssamenwerking tussen Nederland en Vlaanderen

Intentieverklaring. inzake onderwijssamenwerking tussen Nederland en Vlaanderen Intentieverklaring van de Nederlandse minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, dr. Jet Bussemaker en de Vlaamse minister van Onderwijs en viceministerpresident van de Vlaamse Regering, Hilde Crevits,

Nadere informatie

Evaluatie National Contact Point-werking van het Vlaams Contactpunt Kaderprogramma

Evaluatie National Contact Point-werking van het Vlaams Contactpunt Kaderprogramma Evaluatie National Contact Point-werking van het Vlaams Contactpunt Kaderprogramma Departement Economie, Wetenschap en Innovatie Afdeling Strategie en Coördinatie Koning Albert II-laan 35 bus 10 1030 Brussel

Nadere informatie

3x3 voor de technologische industrie

3x3 voor de technologische industrie 3x3 voor de technologische industrie Slimme groeiagenda met behoud van financiële stabiliteit Visie Wil Nederland op lange termijn de welvaart kunnen vasthouden, dan zullen we de kennisfabriek van onze

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2014 2015 34 000 XIII Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Economische Zaken (XIII) en het Diergezondheidsfonds (F) voor het jaar

Nadere informatie

Het creëren van een innovatieklimaat

Het creëren van een innovatieklimaat Het creëren van een innovatieklimaat Bertholt Leeftink Directeur- Generaal Bedrijfsleven & Innovatie Inhoud 1. Waarom bedrijven- en topsectorenbeleid? 2. Verdienvermogen en oplossingen voor maatschappelijke

Nadere informatie

Ondernemingsfinanciering

Ondernemingsfinanciering Een beknopt overzicht van de financieringsmogelijkheden die de overheid u kan bieden. Ondernemingsfinanciering Introductie Als ondernemer moet u snel en eenvoudig kunnen zien hoe de overheid kan helpen

Nadere informatie

32673 Voordracht ter vervulling van twee vacatures in de Hoge Raad

32673 Voordracht ter vervulling van twee vacatures in de Hoge Raad 28753 Publiek-private samenwerking 32673 Voordracht ter vervulling van twee vacatures in de Hoge Raad Nr. 30 Brief van de minister van Economische Zaken en de staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en

Nadere informatie

Topsectoren. Hoe & Waarom

Topsectoren. Hoe & Waarom Topsectoren Hoe & Waarom 1 Index Waarom de topsectorenaanpak? 3 Wat is het internationale belang? 4 Hoe werken de topsectoren samen? 5 Wat is de rol voor het MKB in de topsectoren? 6 Wat is de rol van

Nadere informatie

Advies Universiteit van Tilburg

Advies Universiteit van Tilburg Advies Universiteit van Tilburg De Reviewcommissie (hierna commissie) heeft kennisgenomen van het voorstel van de Universiteit van Tilburg (hierna UvT) dat het College van Bestuur met zijn brieven van

Nadere informatie

Zorg voor innovatie! Sneller Beter - Innovatie en ICT in de curatieve zorg

Zorg voor innovatie! Sneller Beter - Innovatie en ICT in de curatieve zorg Zorg voor innovatie! Bijlage Sneller Beter - Innovatie en ICT in de curatieve zorg Bijlage eindrapportage KPN juni 2006 Dit is een bijlage bij het rapport Zorg voor innovatie! Innovatie en ICT in de curatieve

Nadere informatie

M200412 Opleidingsniveau in MKB stijgt

M200412 Opleidingsniveau in MKB stijgt M200412 Opleidingsniveau in MKB stijgt A.M.J. te Peele Zoetermeer, 24 december 2004 Meer hoger opgeleiden in het MKB Het aandeel hoger opgeleiden in het MKB is de laatste jaren gestegen. Met name in de

Nadere informatie

Sector- en keteninitiatieven

Sector- en keteninitiatieven Sector- en keteninitiatieven Conform 1.D.1, 1.D.2 en 3.D.1 Onderzoek naar initiatieven en toelichting op de actieve deelname aan het initiatief van Zwatra B.V. Auteur(s): R. Egas, directie & CO 2-functionaris,

Nadere informatie

Geachte dames en heren,

Geachte dames en heren, Aan de voorzitter, leden en plv. leden van de Vaste Commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG B r i e f n u m m e r 15/10.096/TG/Kal

Nadere informatie

MKB investeert in kennis, juist nu!

MKB investeert in kennis, juist nu! M201016 MKB investeert in kennis, juist nu! drs. B. van der Linden drs. P. Gibcus Zoetermeer, september 2010 MKB investeert in kennis, juist nu! MKB-ondernemers blijven investeren in bedrijfsopleidingen,

Nadere informatie

2. voorbeeld beleidsartikel

2. voorbeeld beleidsartikel Artikel Algemene doelstelling Rol en verantwoordelijkheid minister Beleidsartikel 3. Innovatie (van het fictieve Ministerie van Groei en Geluk) Een relatief sterke positie van Nederland in de EU op het

Nadere informatie

Eerste Kamer der Staten-Generaal

Eerste Kamer der Staten-Generaal Eerste Kamer der Staten-Generaal 1 Vergaderjaar 2014 2015 34 000 XIII Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Economische Zaken (XIII) en de Diergezondheidsfonds (F) voor het jaar 2015

Nadere informatie

Japans-Nederlandse wetenschappelijke publicaties. Paul op den Brouw, 3 juli 2014, meer informatie: www.ianetwerk.nl

Japans-Nederlandse wetenschappelijke publicaties. Paul op den Brouw, 3 juli 2014, meer informatie: www.ianetwerk.nl Japans-Nederlandse wetenschappelijke publicaties Paul op den Brouw, 3 juli 2014, meer informatie: www.ianetwerk.nl Samenvatting Elf Japanse top-onderzoeksuniversiteiten spraken tijdens zijn bezoek aan

Nadere informatie

De Overheidsvisie op de bio-based economy in de energietransitie

De Overheidsvisie op de bio-based economy in de energietransitie De Overheidsvisie op de bio-based economy in de energietransitie Irene Mouthaan, themaleider Bio-based Economy, directie Industrie & Handel, ministerie van LNV en IPE 0 Opbouw Presentatie Bio-based Economy

Nadere informatie

Invloed overheidsbeleid op de afzet van brandstoffen. Arno Schroten

Invloed overheidsbeleid op de afzet van brandstoffen. Arno Schroten Invloed overheidsbeleid op de afzet van brandstoffen Arno Schroten CE Delft Onafhankelijk onderzoek en advies sinds 1978 Energie, transport en grondstoffen Economische, technische en beleidsmatige expertise

Nadere informatie

. hoe we er in Nederland qua bedrijfs-r&d voorstaan: wat Nederlandse bedrijven

. hoe we er in Nederland qua bedrijfs-r&d voorstaan: wat Nederlandse bedrijven Samenvatting Wat betekent internationalisering van R&D voor de Nederlandse economie en voor de innovatiekracht van Nederland? In dit advies beantwoordt de AWT deze vraag door te kijken naar:. hoe we er

Nadere informatie

Veelgestelde vragen subsidieregeling MKB innovatiestimulering topsectoren Zuid-Holland

Veelgestelde vragen subsidieregeling MKB innovatiestimulering topsectoren Zuid-Holland Veelgestelde vragen subsidieregeling MKB innovatiestimulering topsectoren Zuid-Holland Projectaanvraag 1. Hoe kan ik mijn aanvraag indienen? Aanvragen kunnen via het e-formulier van de provincie Zuid-Holland

Nadere informatie

Voorwoord. In deze brochure geven wij u inzicht in de branche en de rol van NLingenieurs als haar vertegenwoordiger.

Voorwoord. In deze brochure geven wij u inzicht in de branche en de rol van NLingenieurs als haar vertegenwoordiger. Voorwoord De Nederlandse advies- en ingenieursbranche levert innovatieve en duurzame oplossingen voor de Nederlandse en internationale samenleving. De branche is bepalend geweest voor het ontstaan van

Nadere informatie

ScaleUp Dashboard 2015

ScaleUp Dashboard 2015 Rapportage ScaleUp Dashboard 2015 ScaleUp Dashboard 2015 Prof. dr. Justin Jansen Lotte de Vos Rotterdam School of Management Erasmus Centre for Entrepreneurship Conclusies Nederland staat aan de Europese

Nadere informatie

E V E R B I N D I N G, N I E

E V E R B I N D I N G, N I E innovatie Syntens N I E U W E V E R B I N D I N G, N I E U W E B U S I N E S S Het veld waarin bedrijven opereren is voortdurend in beweging. Om een bedrijf gezond en succesvol te houden, is het belangrijk

Nadere informatie

HET NIEUWE WERKEN IN RELATIE TOT PERSOONLIJKE DRIJFVEREN VAN MEDEWERKERS. Onderzoek door TNO in samenwerking met Profile Dynamics

HET NIEUWE WERKEN IN RELATIE TOT PERSOONLIJKE DRIJFVEREN VAN MEDEWERKERS. Onderzoek door TNO in samenwerking met Profile Dynamics HET NIEUWE WERKEN IN RELATIE TOT PERSOONLIJKE DRIJFVEREN VAN MEDEWERKERS Onderzoek door TNO in samenwerking met Profile Dynamics 1 Inleiding Veel organisaties hebben de afgelopen jaren geïnvesteerd in

Nadere informatie

Brainport Eindhoven/ A2-zone (Brainport Avenue)

Brainport Eindhoven/ A2-zone (Brainport Avenue) Brainport Eindhoven/ A2-zone (Brainport Avenue) Nota Ruimte budget 75 miljoen euro voor Brainport Eindhoven en 6,8 miljoen voor ontwikkeling A2-zone Planoppervlak 3250 hectare (Brainport Eindhoven) Trekker

Nadere informatie

WELKOM BIJ SURF MBO TREEDT TOE TOT SURF

WELKOM BIJ SURF MBO TREEDT TOE TOT SURF WELKOM BIJ SURF MBO TREEDT TOE TOT SURF Paul Rullmann, vz SURF Barneveld, 18 september 2014 Grensverleggende ICT-innovaties In SURF werken hoger onderwijsen onderzoeksinstellingen samen aan de verbetering

Nadere informatie

namens Onze Minister van Landbouw, Nat uur en Voedselkwaliteit;

namens Onze Minister van Landbouw, Nat uur en Voedselkwaliteit; CONCEPT Besluit van tot wijziging van het Bekostigingsbesluit WHW in verband met wijzigingen in de bekostiging van universiteiten per 2006 Op de voordracht van de Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur

Nadere informatie

1-5-2015. 1. Programma OP Oost - Prioriteiten - Resultaat- en 0utputindicatoren - Selectie. 2. Instrumenten. 3. Budget en planning. 4.

1-5-2015. 1. Programma OP Oost - Prioriteiten - Resultaat- en 0utputindicatoren - Selectie. 2. Instrumenten. 3. Budget en planning. 4. 22 april 2015 Bastiaan de Jonge 1. Programma OP Oost - Prioriteiten - Resultaat- en 0utputindicatoren - Selectie 2. Instrumenten 3. Budget en planning 4. Tips Aan deze presentatie kunnen geen rechten worden

Nadere informatie

Innovatie: visie voor de toekomst. Siemens 2004: 45.000 onderzoekers. 6000 patenten per jaar. Elk jaar ca.10% omzet in R&D

Innovatie: visie voor de toekomst. Siemens 2004: 45.000 onderzoekers. 6000 patenten per jaar. Elk jaar ca.10% omzet in R&D * Innovatie: visie voor de toekomst Werner von Siemens 150 jaar geleden: Wie geen visie heeft, heeft morgen geen toekomst. Ik verkoop mijn toekomst niet voor de winst op korte termijn. Siemens 2004: 45.000

Nadere informatie

MIT2015 beknopte toelichting. Voorbehoud: dit betreft beknopte toelichting MIT2015 officiële tekst in De Staatscourant is leidend

MIT2015 beknopte toelichting. Voorbehoud: dit betreft beknopte toelichting MIT2015 officiële tekst in De Staatscourant is leidend MIT2015 beknopte toelichting Voorbehoud: dit betreft beknopte toelichting MIT2015 officiële tekst in De Staatscourant is leidend 1 update dd 6 mei 2015 Afspraken MKB samenwerkingsagenda gezamenlijke instrumentenkoffer

Nadere informatie

Het kennisintensieve MKB in Taiwan

Het kennisintensieve MKB in Taiwan Het kennisintensieve MKB in Taiwan door: Erik Blomjous, Tokio, 23 juli 2004 Samenvatting Het MKB speelt in Taiwan een zeer belangrijke rol in de economische en sociale structuur van het land. Ondanks dat

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2011 2012 21 501-30 Raad voor Concurrentievermogen Nr. 278 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN, LANDBOUW EN INNOVATIE Aan de Voorzitter van de Tweede

Nadere informatie

Inhoud presentatie Cohesiebeleid 2014-2020 Situatie 2007-2013 Uitdaging 2014-2020 EU2020

Inhoud presentatie Cohesiebeleid 2014-2020 Situatie 2007-2013 Uitdaging 2014-2020 EU2020 OP EFRO OOST-NEDERLAND 2014-2020PRESENTATIE KENNISPARK, 23 APRIL 2014 JOLANDA VROLIJK, PROGRAMMAMANAGER EFRO OP EFRO Oost-Nederland 2014-2020 Inhoud presentatie 1. Inleiding Europese Fondsen: cohesie beleid

Nadere informatie

Ondernemen en innoveren in 2013 Geld verdienen met hulp van de overheid

Ondernemen en innoveren in 2013 Geld verdienen met hulp van de overheid Financiële regelingen, fiscale voordelen en adviesdiensten voor de ondernemer Ondernemen en innoveren in 2013 Geld verdienen met hulp van de overheid Als ondernemer wilt u vooruit. Voor sommigen van u

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2007 2008 31 200 VIII Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (VIII) voor het jaar 2008 Nr. 183 BRIEF

Nadere informatie

Topsector HTSM. Innovatie Contract LRN Subthema (Aero)space

Topsector HTSM. Innovatie Contract LRN Subthema (Aero)space Topsector HTSM Innovatie Contract LRN Subthema (Aero)space Netwerkmeeting NSO 28-10-2011 1 Inhoud HTSM en LRN Wat is een innovatiecontract? Hoe ziet de organisatie eruit? Hoe gaat de werking in de Gouden

Nadere informatie

Voorpublicatie Totale investeringen in Wetenschap en INnovatie (TWIN) 2014 2020

Voorpublicatie Totale investeringen in Wetenschap en INnovatie (TWIN) 2014 2020 Voorpublicatie Totale investeringen in Wetenschap en INnovatie (TWIN) 2014 2020 Voorpublicatie Totale investeringen in Wetenschap en INnovatie (TWIN) 2014 2020 Februari 2016 Jaarlijks stelt het Rathenau

Nadere informatie

De OMC peer review van België. Dr Patries Boekholt Managing Director Technopolis Group

De OMC peer review van België. Dr Patries Boekholt Managing Director Technopolis Group De OMC peer review van België Dr Patries Boekholt Managing Director Technopolis Group De peer review exercitie van 2011 Open Method of Co-ordination (OMC): een Europees proces in het kader van het bereiken

Nadere informatie

Samenvatting van de partnerschapsovereenkomst voor Nederland, 2014-2020

Samenvatting van de partnerschapsovereenkomst voor Nederland, 2014-2020 EUROPESE COMMISSIE Samenvatting van de partnerschapsovereenkomst voor Nederland, 2014-2020 Algemene informatie De partnerschapsovereenkomst (PO) van Nederland is het overkoepelende strategische document

Nadere informatie

THE POWER OF BEING UNDERSTOOD

THE POWER OF BEING UNDERSTOOD SUBSIDIEFLITS THE POWER OF BEING UNDERSTOOD AUDIT TAX CONSULTING SUBSIDIEFLITS Februari 2016 INNOVATIE De openstellingsdata MIT-zuid voor 2016 zijn bekend Subsidieregeling mkb innovatiestimulering Topsectoren

Nadere informatie

Visie op Valorisatie. van onderzoeken naar ondernemen. InnoTep, Radboud Universiteit Nijmegen, 30 september 2011. Maarten van Gils

Visie op Valorisatie. van onderzoeken naar ondernemen. InnoTep, Radboud Universiteit Nijmegen, 30 september 2011. Maarten van Gils Visie op Valorisatie van onderzoeken naar ondernemen InnoTep, Radboud Universiteit Nijmegen, 30 september 2011 Maarten van Gils Agenda Persoonlijke introductie Het onderzoeken bij MICORD De overgang in

Nadere informatie

In de tegenaanval; Investeren in mensen en kennis om sneller uit de crisis te komen

In de tegenaanval; Investeren in mensen en kennis om sneller uit de crisis te komen In de tegenaanval; Investeren in mensen en kennis om sneller uit de crisis te komen Het kabinet bezint zich op een pakket van maatregelen ter stimulering van de Nederlandse economie in de huidige cyclus.

Nadere informatie

Kennis als economische motor ONDERZOEK NAAR HET RUIMTELIJK-ECONOMISCH EFFECT VAN HOGER ONDERWIJS

Kennis als economische motor ONDERZOEK NAAR HET RUIMTELIJK-ECONOMISCH EFFECT VAN HOGER ONDERWIJS Kennis als economische motor ONDERZOEK NAAR HET RUIMTELIJK-ECONOMISCH EFFECT VAN HOGER ONDERWIJS ST UD E NT E N ST E D E N IN NE D E R L A ND B E T E R EC O N O MI S C H K L IM A AT R O ND K N A P P E

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 65 65 33april 2009 Regeling van de Minister van Economische Zaken van 25 maart 2009, nr. WJZ / 9057818, tot wijziging

Nadere informatie

Convenant Metropoolregio Amsterdam, FNV Finance, kennisinstellingen en cluster Financiële en Zakelijke Dienstverlening

Convenant Metropoolregio Amsterdam, FNV Finance, kennisinstellingen en cluster Financiële en Zakelijke Dienstverlening Convenant Metropoolregio Amsterdam, FNV Finance, kennisinstellingen en cluster Financiële en Zakelijke Dienstverlening Aanleiding Op 10 februari 2014 heeft, onder leiding van burgemeester Van der Laan,

Nadere informatie

Sector- en keteninitiatieven 2014-2015 CO 2 -prestatie

Sector- en keteninitiatieven 2014-2015 CO 2 -prestatie Sector- en keteninitiatieven 2014-2015 CO 2 -prestatie Mouwrik Waardenburg b.v. Steenweg 63 4181 AK WAARDENBURG tel. 0031 418 654 620 fax 0031 418 654 629 www.mouwrik.nl Opgesteld d.d.: Januari 2015 Revisie:

Nadere informatie

Nextport International community Zwolle Region

Nextport International community Zwolle Region Nextport International community Zwolle Region December 2014 1 Ideaalbeeld Zwolle 2020 Wat hebben we bereikt? We schrijven 2020. Regio Zwolle heeft een transitie doorgemaakt en wordt internationaal gezien

Nadere informatie

Energie-investeringsaftrek: Fiscale voordelen bij aanschaf van zonnepanelen in 2016

Energie-investeringsaftrek: Fiscale voordelen bij aanschaf van zonnepanelen in 2016 Fiscale voordelen bij aanschaf van zonnepanelen in 2016 Investeren in zonne-energie is voor veel ondernemers een slimme keuze. U bespaart niet alleen jaarlijks op uw energiekosten, u profiteert als ondernemer

Nadere informatie

NHL Kenniscentrum Computer Vision Lab

NHL Kenniscentrum Computer Vision Lab NHL Kenniscentrum Computer Vision Lab Computer Vision Computer Vision is het automatiseren van visuele inspecties. Met behulp van een computer worden beelden geïnterpreteerd die met een camera zijn vastgelegd.

Nadere informatie

Uw business case voor energiebesparing TKI-ISPT. RvT maart 2013

Uw business case voor energiebesparing TKI-ISPT. RvT maart 2013 Uw business case voor energiebesparing TKI-ISPT RvT maart 2013 Het topsectorenbeleid Overheid, Rijksdient voor ondernemend Nederland Tenders voor Demo, pilot en Early adapter projecten Topcluster voor

Nadere informatie

ICT Barometer 26 april 2005. Inhoud. ICT-conjunctuur. ICT-bestedingen. ICT-projecten

ICT Barometer 26 april 2005. Inhoud. ICT-conjunctuur. ICT-bestedingen. ICT-projecten Ernst & Young ICT Leadership Resultaten ICT Barometer over conjunctuur, bestedingen en resultaten ICT-projecten Jaargang 5 26 2005 ICTbarometer ICT Barometer 26 2005 Inhoud ICT-conjunctuur ICT-bestedingen

Nadere informatie

OPENINGSTOESPAAK VAN DE MINISTER VAN HANDEL EN INDUSTRIE Z.E. DHR. DRS C. P

OPENINGSTOESPAAK VAN DE MINISTER VAN HANDEL EN INDUSTRIE Z.E. DHR. DRS C. P OPENINGSTOESPAAK VAN DE MINISTER VAN HANDEL EN INDUSTRIE Z.E. DHR. DRS C. P. MARICA BIJ DE OPENING VAN HET CONGRES DUURZAME ONTWIKKELING OP DONDERDAG 29 MEI 2008 Collega ministers, overige hoogwaardigheidsbekleders,

Nadere informatie

Pieken in Oost-Nederland. Brochure voor subsidieaanvragers 2010

Pieken in Oost-Nederland. Brochure voor subsidieaanvragers 2010 Pieken in Oost-Nederland Brochure voor subsidieaanvragers 2010 1 Pieken in de Delta In het voorjaar en najaar van 2010 worden de Pieken in de Delta subsidietenders voor Oost-Nederland geopend. Met Pieken

Nadere informatie

ECOSYSTEEM TOPSECTOR ENERGIE

ECOSYSTEEM TOPSECTOR ENERGIE ECOSYSTEEM TOPSECTOR ENERGIE Organisatie en hoofdactoren Ø Topteam: Manon Janssen (boegbeeld), Fokko Pentinga (vertegenwoordiger namens het MKB), Tim van der Hagen (vertegenwoordiger namens de kennisinstellingen),

Nadere informatie

College van Gedeputeerde Staten statenvoorstel. Aan Provinciale Staten, PS2008MME13-1 -

College van Gedeputeerde Staten statenvoorstel. Aan Provinciale Staten, PS2008MME13-1 - PS2008MME13-1 - College van Gedeputeerde Staten statenvoorstel Datum : 6 mei 2008 Nummer PS : PS2008MME13 Afdeling : ECV Commissie : MME Registratienummer : 2008int221948 Portefeuillehouder : Ekkers Titel

Nadere informatie

Functieprofiel: Directeur Service Eenheid Functiecode: 0206

Functieprofiel: Directeur Service Eenheid Functiecode: 0206 Functieprofiel: Directeur Service Eenheid Functiecode: 0206 Doel Voorbereiden en uitvoeren van het beleid van in het algemeen en van de eigen service in het bijzonder, alsmede het leidinggeven aan de werkzaamheden

Nadere informatie

Aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG

Aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG a 1 > Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag Aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Datum: 22 april 2013 Betreft: Beleidsreactie op het advies "De

Nadere informatie

DE GOUDEN KIEM Prijs voor de beste chemische start-up 2014. Oproep voor het nomineren van kandidaten voor

DE GOUDEN KIEM Prijs voor de beste chemische start-up 2014. Oproep voor het nomineren van kandidaten voor 1 Chemische Wetenschappen TKI Nieuwe Chemische Innovaties 14 NCI 45A Oproep voor nominaties Gouden KIEM-competitie versie 13-6-20 Oproep voor het nomineren van kandidaten voor DE GOUDEN KIEM Prijs voor

Nadere informatie

Arbeidsmarktagenda 21

Arbeidsmarktagenda 21 Arbeidsmarktagenda 21 Topsectoren en de HCA Voor de twee agrarische topsectoren is een Human Capital Agenda opgesteld met als doel, de aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt te verbeteren, zowel

Nadere informatie