Publiek gefinancierd energieonderzoek In opdracht van het ministerie van Economische Zaken

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Publiek gefinancierd energieonderzoek In opdracht van het ministerie van Economische Zaken"

Transcriptie

1 Publiek gefinancierd energieonderzoek In opdracht van het ministerie van Economische Zaken

2 Inleiding Jaarlijks brengt de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO.nl) in opdracht van het ministerie van Economische Zaken (EZ) de Monitor publiek gefinancierd energieonderzoek uit. Deze Monitor laat zien hoeveel geld er in vanuit de Rijksoverheid geïnvesteerd is in energieonderzoek en naar welke partijen het is gegaan (bedrijven en kennisinstellingen). Daarnaast biedt de Monitor inzicht in hoe het geld over de verschillende typen onderzoek verdeeld is en over welke energiethema s. De basis voor deze Monitor zijn de begrotingen en regelingen van de voor energieonderzoek verantwoordelijke ministeries. Dat zijn de ministeries van Economische Zaken (EZ), Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OC&W) en Binnenlandse Zaken en Koninkrijkrelaties (BZK). De Monitor is van belang voor de verdere ontwikkeling van het overheidsbeleid met betrekking tot de energietransitie. Daarnaast worden de uitkomsten gerapporteerd aan en opgeslagen in de database van het Internationaal Energieagentschap (IEA). Highlights In heeft de Rijksoverheid 181 M geïnvesteerd in energieonderzoek en demonstratie. Een totale stijging van 18% ten opzichte van Hiermee zijn de publieke investeringen weer terug op het gemiddelde niveau van de periode Meer dan de helft van de publieke middelen is geïnvesteerd in energieonderzoek naar de productie van duurzame energie, ruim een kwart in energiebesparing en 10% in onderzoek naar de inzet van aardgas als schone fossiele energiebron. Daarnaast is er een stijging in fundamenteel onderzoek en demonstratie te zien. De bijdrage aan industrieel onderzoek blijft gelijk en experimentele ontwikkeling is de laatste jaren gedaald. Wat is meegenomen in de Monitor Basis voor de Monitor zijn de Energie Innovatie gelden en regelingen onder het EZ begrotingsartikel 14 (Een doelmatige en duurzame energievoorziening). Van de Topsector regelingen (EZ begrotingsartikel 12) is voor de MKB Innovatiestimulering Topsectorenregeling (MIT) en de toeslagregeling van de Topconsortia voor Kennis en Innovatie (TKI-toeslag) onderzocht welk deel van deze regelingen aan energieonderzoeksprojecten wordt besteed. Daarnaast zijn de kennisinstellingen Energie Onderzoek Centrum Nederland (ECN) en Nederlandse Organisatie voor toegepast Natuur- Wetenschappelijk Onderzoek (TNO) bevraagd op hun bijdrage aan energieonderzoek. Vanuit het ministerie van OC&W zijn de, via de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO) verstrekte, energieonderzoek subsidies meegenomen. Tot slot is het Energiesprong programma van het Ministerie van Binnenlandse Zaken ook opgenomen als onderdeel van de Monitor. Wat niet Buiten de Monitor vallen de publieke investeringen in energieonderzoek via de fiscale instrumenten WBSO en t/m RDA, overheidskredieten (Innovatiefonds MKB+) en de rechtstreekse betalingen van het Ministerie van OC&W aan universiteiten. De Vereniging van Samenwerkende Universiteiten (VSNU) heeft aangegeven dat de investering van universiteiten in energieonderzoek naar schatting tussen de 50 en 100 miljoen euro bedraagt. Ook de Energie Investerings Aftrek (EIA) en de Stimulering Duurzame Energie+ (SDE+)vallen buiten deze Monitor. Deze regelingen richten zich op opschaling van energietechnologie en niet op onderzoek en vallen daarmee buiten de definities van de IEA. Methodiek Om tot een internationale vergelijking te komen, zijn in de Monitor de door de IEA voorgeschreven internationale definities en indeling naar energiethema s gebruikt [IEA Guide to Reporting Energy RD&D Budget/Expenditure Statistics, 2011]. Voor de indeling naar type onderzoek zijn de definities gehanteerd zoals opgesteld in de Europese staatssteunkaders voor het ondersteunen van onderzoek, ontwikkeling en innovatie [Kaderregeling betreffende staatssteun voor onderzoek, ontwikkeling en innovatie, 2014]. 2 Publiek gefinancierd energieonderzoek 3 Publiek gefinancierd energieonderzoek

3 Verdeling naar energiethema s Kernenergie 7 4% Duurzame energie-bronnen 98 54% Waterstof- en brandstofcellen 1 0% Technieken opwekking en opslag 11 6% Totale investering 181 Overig energie-onderzoek 4 2% Energie-besparing 43 24% Fossiele brandstoffen 17 9% 54 procent geinvesteerd in duurzame energiebronnen In de graphic op de pagina hiernaast (4) worden de publieke investeringen in energieonderzoek en demonstratie volgens de IEA themaverdeling weergegeven. De IEA maakt in haar themaindeling een onderscheid in energiebesparing, fossiele brandstoffen, kernenergie, duurzame energiebronnen, technieken voor opwekking en opslag en waterstof en brandstofcellen. Per thema is zowel de investering in als de trend vanaf 2010 in percentages te zien. Onderaan zijn de jaarlijkse investeringen in miljoenen euro s weergegeven. De kleur correspondeert met de beschreven energiethema s. In heeft de Rijksoverheid 181 M geïnvesteerd in energieonderzoek en demonstratie. Dit is een stijging van 18% ten opzichte van Deze stijging in investeringen kent haar oorsprong in een groeiende inzet door NWO (9 miljoen meer dan in 2014) maar vooral in de Demonstratie Energie Innovatie-regeling (DEI) van het ministerie van Economische Zaken. Cijfers verdeling naar energiethema s Thema s Daarnaast maakten partijen binnen de Topsector Energie meer gebruik van de MKB Innovatiestimulering Topsectorenregeling (MIT) en de toeslagregeling van de Topconsortia voor Kennis en Innovatie (TKI-toeslag). 54% van het budget in is geïnvesteerd in energieonderzoek naar betere productiemethoden van duurzame energiebronnen. Dit komt vooral door de Hernieuwbare energieregeling. Een kwart van de investeringen ging naar energiebesparing. Dit is vrijwel gelijk aan de afgelopen jaren. Een ander opvallend punt is de stijging in het aandeel (schone) fossiele brandstoffen. Dit komt vooral door activiteiten in het TKI Gas (Topsector Energie), dat zich richt op de ontwikkeling van LNG toepassingen, verhoogde gaswinning en CO2-opslag. Onderzoek naar kolen of andere fossiele brandstoffen is in niet gefinancierd. Mln. % Mln. % Mln. % Mln. % Mln. % Mln. % Energiebesparing % 60 37% 53 25% 51 27% 37 24% 43 24% Fossiele brandstoffen 31 9% 9 6% 14 7% 12 7% 3 2% 17 9% Duurzame energiebronnen % 54 33% 94 45% 89 48% 65 42% 98 54% Kernenergie 18 5% 14 8% 13 6% 8 4% 8 5% 7 4% Waterstof- en brandstofcellen 4 1% 0 0% 0 0% 1 1% 0 0% 1 0% Technieken opwekking en opslag 4 1% 17 11% 19 9% 16 8% 18 12% 11 6% Totaal per Jaar Overig energieonderzoek 10 3% 10 6% 16 8% 8 4% 21 14% 4 2% Totaal % % % % % % Publiek gefinancierd energieonderzoek 5 Publiek gefinancierd energieonderzoek

4 Verdeling naar type energieonderzoek Kennisoverdracht en ondersteuning 7 4% Demonstratie 44 24% Grootste deel investering naar Industrieel Onderzoek De graphic op de pagina hiernaast geeft voor de verdeling weer naar type onderzoek. De indeling is afkomstig uit de Europese staatssteunkaders. Er is een goede balans te zien tussen investeringen in fundamenteel onderzoek, industrieel onderzoek, experimentele ontwikkeling en demonstratie. Opvallend is de daling in uitgaven aan experimentele ontwikkeling in de afgelopen jaren. De publieke investering in fundamenteel onderzoek is sinds 2013 sterk gestegen. Dit lijkt vooral te verklaren door een verhoogde investering van NWO ten opzichte van voorgaande jaren. Sinds 2014 zien we een duidelijk herstel in het aandeel van de uitgaven dat wordt besteed aan demonstratie. Dit is een direct gevolg van de binnen het Energieakkoord gemaakte afspraken over de inzet van publiek geld voor demonstratie. In 2014 is de Demonstratie Energie Innovatie regeling (DEI) geïntroduceerd. Cijfers verdeling naar type onderzoek Totale investering 181 Experimentele ontwikkeling 29 16% Thema s Mln. % Mln. % Mln. % Mln. % Mln. % Mln. % Demonstratie % 45 28% 25 12% 24 13% 37 24% 43,5 24% Experimentele ontwikkeling 45 13% 14 8% 32 15% 58 31% 31 20% 29,2 16% Fundamenteel onderzoek 44 25% Industrieel onderzoek 57 32% Industrieel onderzoek % 71 44% 88 42% 66 36% 49 32% 57,3 32% Fundamenteel onderzoek 28 8% 21 13% 55 26% 24 13% 31 20% 44,5 25% Kennisoverdracht en ondersteuning 8 2% 12 7% 10 5% 14 7% 5 3% 6,7 4% Totaal % % % % % % Totaal per Jaar Publiek gefinancierd energieonderzoek 7 Publiek gefinancierd energieonderzoek

5 Publieke geldstromen energieonderzoek Van financiers via intermediairs naar uitvoerders. In de onderstaande graphic zijn de geldstromen van de financiers via intermediairs naar uitvoerders gevisualiseerd: hoe dikker de band, hoe meer geld er stroomt. Financiers Financiers Binnenlandse Zaken 5 3% Economische Zaken 141 Onderwijs, Cultuur en Wetenschap 35 Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties Rijksdienst voor Ondernemend Nederland Stichting Programmafonds Tuinbouw Nederlandse organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek 35 Intermediars Onderwijs, Cultuur en Wetenschap 35 19% Totaal per Jaar 350 Financiers 181 Economische Zaken % Bedrijven 80 Kennisinstellingen en Universiteiten 91 Overig 11 Uitvoerders Het ministerie van Economische Zaken (141 miljoen) is de grootste financier van energieonderzoek in Nederland, gevolgd door het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (35 miljoen) en Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (5 miljoen). Het ministerie van Economische zaken bereikt bedrijven vooral via intermediair RVO.nl (80 miljoen). Energieonderzoek door universiteiten en kennisinstellingen wordt vooral via publiek private samenwerking (41 miljoen) gefinancierd. Daarnaast financiert het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap via NWO energieonderzoek aan universiteiten en kennisinstellingen (20 ). Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties financiert energieonderzoek via het Energiesprong programma. 8 Publiek gefinancierd energieonderzoek 9 Publiek gefinancierd energieonderzoek

6 Uitvoerders Cijfers publieke geldstromen energieonderzoek Overig 10 6% Financiers EZ OCW I&M Bedrijven 80 44% Uitvoerders 181 Kennisinstellingen en Universiteiten 91 50% BZK Overige ministeries Overig Via Intermediairs AgNL/RVO NWO/STW/FOM Productschap Tuinbouw/Stichting Programmafonds Tuinbouw Overig Uitvoerders Kennisinstituten & Universiteiten Totaal per Jaar Bedrijven Overig In is een stijgende investering in energieonderzoek bij kennisinstituten en universiteiten te zien. Na drie jaar van daling zien we nu een stijging naar het niveau van Hiermee is ook een stabilisatie ingezet van het relatieve budget dat ten goede komt van kennisinstellingen.tweede opvallend punt is de stijgende besteding van publieke financiering aan bedrijven. Deze trend is (in absolute bedragen) sinds 2011 ingezet. Ook in relatieve zin (percentage van totaal) is de afgelopen jaren een stijging te zien in het deel van het budget dat aan bedrijven wordt besteed. De besteding is in gelijk gebleven aan 2014 (44% van het totale budget). 1 Totaal van deelcijfers komt op 182 uit, dit komt door afronding. 10 Publiek gefinancierd energieonderzoek 11 Publiek gefinancierd energieonderzoek

7 Jaarlijkse uitgaven energieonderzoek Cijfers jaarlijkse overheidsuitgaven energieonderzoek Jaar R&D in Mln Demonstratie in Mln Totaal in Mln Jaar R&D in Mln Demonstratie in Mln Totaal in Mln Demonstratie in miljoen R&D in miljoen In bovenstaande grafiek worden de publieke investeringen in energieonderzoek als tijdreeks sinds 2005 weergegeven. In de periode waren de investeringen ondanks het FES-fonds beperkt tot gemiddeld 125 M per jaar. In de periode zien we een toename in publieke investeringen als gevolg van de Innovatie Agenda Energie. Na een dip in 2011 als gevolg van wijziging in beleid komen de investeringen via de Topsector Energie regelingen vanaf 2012 ruim boven de 150 M /jaar uit. 12 Publiek gefinancierd energieonderzoek 13 Publiek gefinancierd energieonderzoek

8 Dit is een publicatie van: Rijksdienst voor Ondernemend Nederland Croeselaan BJ Utrecht Postbus RE Utrecht T +31 (0) E Deze publicatie is tot stand gekomen in opdracht van het ministerie van Economische Zaken Rijksdienst voor Ondernemend Nederland augustus 2016 Publicatienummer: RVO /BR-DUZA De Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO.nl) stimuleert duurzaam, agrarisch, innovatief en internationaal ondernemen. Met subsidies, het vinden van zakenpartners, kennis en het voldoen aan wet- en regelgeving. RVO.nl werkt in opdracht van ministeries en de Europese Unie. RVO.nl is een onderdeel van het ministerie van Economische Zaken.

Publiek gefinancierd energieonderzoek In opdracht van het ministerie van Economische Zaken

Publiek gefinancierd energieonderzoek In opdracht van het ministerie van Economische Zaken Publiek gefinancierd energieonderzoek 2016 In opdracht van het ministerie van Economische Zaken Inleiding Jaarlijks brengt de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO.nl) in opdracht van het ministerie

Nadere informatie

Monitor. Publiek gefinancierd Energieonderzoek Zicht op bestedingen, thema s en trends

Monitor. Publiek gefinancierd Energieonderzoek Zicht op bestedingen, thema s en trends Monitor Publiek gefinancierd 2013 Zicht op bestedingen, thema s en trends Divisie/Afdeling: Nationale Programma s /CDE Projectteam: Tom Monné, Errol Soeriowardojo, in samenwerking met Menno de Pater (Decisio

Nadere informatie

Terugblik in cijfers

Terugblik in cijfers Terugblik in cijfers 2012-2016 Terugblik in cijfers 2012-2016 Inhoud Inleiding... 2 Doel... 2 Scope... 2 Grondslag van de cijfers... 2 De brede blik... 3 Aantal energie-innovatieprojecten... 3 De subsidie...

Nadere informatie

Monitoring van publiek gefinancierd energieonderzoek Zicht op bestedingen, thema s & trends. Openbare samenvatting. Economie met beleid

Monitoring van publiek gefinancierd energieonderzoek Zicht op bestedingen, thema s & trends. Openbare samenvatting. Economie met beleid Monitoring van publiek gefinancierd energieonderzoek 2009 Zicht op bestedingen, thema s & trends Openbare samenvatting Economie met beleid Monitoring van publiek gefinancierd energieonderzoek 2009 Zicht

Nadere informatie

RVO.NL-regelingen voor zon-pv en zonthermisch:

RVO.NL-regelingen voor zon-pv en zonthermisch: RVO.NL-regelingen voor zon-pv en zonthermisch: SDE+, TKI en experimenten E-wet 15 april 2015 16 april 2015 Wido van Heemstra Karin Keijzer Rijksdienst voor Ondernemend Nederland Wat doen wij: (RVO.nl)

Nadere informatie

Financiële steun voor het realiseren van energiebesparing bij huurwoningen

Financiële steun voor het realiseren van energiebesparing bij huurwoningen Financiële steun voor het realiseren van energiebesparing bij huurwoningen STEP-subsidie en FEH-lening uitgelegd In opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties Verhuurt u

Nadere informatie

Voorpublicatie Totale investeringen in Wetenschap en INnovatie (TWIN) 2014 2020

Voorpublicatie Totale investeringen in Wetenschap en INnovatie (TWIN) 2014 2020 Voorpublicatie Totale investeringen in Wetenschap en INnovatie (TWIN) 2014 2020 Voorpublicatie Totale investeringen in Wetenschap en INnovatie (TWIN) 2014 2020 Februari 2016 Jaarlijks stelt het Rathenau

Nadere informatie

Topsectoren. Bouwstenen van Bedrijvenbeleid. Hoofdstuk: In opdracht van DG Bedrijfsleven & Innovatie van het ministerie van Economische Zaken

Topsectoren. Bouwstenen van Bedrijvenbeleid. Hoofdstuk: In opdracht van DG Bedrijfsleven & Innovatie van het ministerie van Economische Zaken Bouwstenen van Bedrijvenbeleid Hoofdstuk: Topsectoren In opdracht van DG Bedrijfsleven & Innovatie van het ministerie van Economische Zaken Klik hier voor de handleiding van deze presentatie Versie maart

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof AA DEN HAAG

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof AA DEN HAAG > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA DEN HAAG Directoraat-generaal Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 73 2594 AC Den Haag Postadres

Nadere informatie

Nationale Energieverkenning 2014

Nationale Energieverkenning 2014 Nationale Energieverkenning 2014 Remko Ybema en Pieter Boot Den Haag 7 oktober 2014 www.ecn.nl Inhoud Opzet van de Nationale Energieverkenning (NEV) Omgevingsfactoren Resultaten Energieverbruik Hernieuwbare

Nadere informatie

Locaties voor energiecoöperaties

Locaties voor energiecoöperaties Locaties voor energiecoöperaties Waarom Burgers zijn steeds vaker betrokken bij het opwekken van duurzame energie. Zij organiseren in hun directe leefomgeving energieprojecten vanuit zogenaamde energiecoöperaties.

Nadere informatie

Uw business case voor energiebesparing TKI-ISPT. RvT maart 2013

Uw business case voor energiebesparing TKI-ISPT. RvT maart 2013 Uw business case voor energiebesparing TKI-ISPT RvT maart 2013 Het topsectorenbeleid Overheid, Rijksdient voor ondernemend Nederland Tenders voor Demo, pilot en Early adapter projecten Topcluster voor

Nadere informatie

Maatschappelijke uitdagingen

Maatschappelijke uitdagingen Bijlage 4: Reactie op de motie van Het lid Van Tongeren inzake het duurzaamheidsaandeel van de innovatie-instrumenten Op 16 oktober 2014 is door Het lid Van Tongeren een motie ingediend, en na stemming

Nadere informatie

Navigatie topsectoren

Navigatie topsectoren Navigatie topsectoren Beleidsthema s en - doelen Beleid in cijfers Beleidsinstrumentarium 1 Versie oktober 215 Beleidsthema s en doelen topsectoren Specifiek beleid, ondersteunend aan doelen Bedrijvenbeleid:

Nadere informatie

In fabrieken worden warme vloeistoffen en gassen getransporteerd door leidingsystemen. Deze systemen zijn niet altijd afdoende geïsoleerd, hetzij

In fabrieken worden warme vloeistoffen en gassen getransporteerd door leidingsystemen. Deze systemen zijn niet altijd afdoende geïsoleerd, hetzij In fabrieken worden warme vloeistoffen en gassen getransporteerd door leidingsystemen. Deze systemen zijn niet altijd afdoende geïsoleerd, hetzij omdat de isolatie ontbreekt of omdat de isolatiesystemen

Nadere informatie

Innovatie-instrumenten voor bedrijven in Nederland. Naar de top! Ino Ostendorf MT-lid directie Innovatie & Kennis

Innovatie-instrumenten voor bedrijven in Nederland. Naar de top! Ino Ostendorf MT-lid directie Innovatie & Kennis Innovatie-instrumenten voor bedrijven in Nederland Naar de top! Ino Ostendorf MT-lid directie Innovatie & Kennis Ministerie van Economische Zaken, Landbouw & Innovatie Innovatie-instrumenten voor bedrijven

Nadere informatie

Generieke interface energielabels

Generieke interface energielabels Handleiding Generieke interface energielabels In opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (Directie Woningbouw) 1 Inleiding 3 1.1 Doel 3 1.2 Korte omschrijving 3 1.3 Indeling

Nadere informatie

Westvoorne CO 2 - uitstoot

Westvoorne CO 2 - uitstoot Westvoorne CO 2 - uitstoot De grafiek geeft de CO 2-uitstoot verdeeld over de hoofdsectoren over de jaren 2010 tot en met 2013. Cijfers zijn afkomstig uit de Klimaatmonitor van RWS. Cijfers over 2014 zijn

Nadere informatie

Marktinformatie isolatiematerialen, isolatieglas en HR-ketels 2010-2013. In opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties

Marktinformatie isolatiematerialen, isolatieglas en HR-ketels 2010-2013. In opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties Marktinformatie isolatiematerialen, isolatieglas en HR-ketels 2010-2013 In opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties Inhoud Inleiding 3 Minerale en organische wollen 4 Kunststof

Nadere informatie

Stimulering Europees Onderzoek

Stimulering Europees Onderzoek Call for proposals Stimulering Europees Onderzoek 2015 Den Haag, juli 2015 Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek Inhoud 1 Inleiding 1 1.1 Achtergrond 1 1.2 Beschikbaar budget 1 1.3 Geldigheidsduur

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 34071 26 november 2014 Regeling van de Minister van Economische Zaken van 23 november 2014, nr. WJZ / 14185380, tot wijziging

Nadere informatie

Beleidskader (versie 1.0) DKTI-Transport Demonstratieregeling Klimaat Technologie en Innovatie in Transport

Beleidskader (versie 1.0) DKTI-Transport Demonstratieregeling Klimaat Technologie en Innovatie in Transport Beleidskader (versie 1.0) DKTI-Transport Demonstratieregeling Klimaat Technologie en Innovatie in Transport Maatschappelijke opgave: versnellen van de transitie naar low en zero emissie transport De sector

Nadere informatie

Internetpanel Rijksdienst voor Ondernemend Nederland Resultaten peiling 29: Topsector Energie December 2014

Internetpanel Rijksdienst voor Ondernemend Nederland Resultaten peiling 29: Topsector Energie December 2014 Internetpanel Rijksdienst voor Ondernemend Nederland Resultaten peiling 29: Topsector Energie December 2014 1. Inleiding Deze nieuwsbrief beschrijft de resultaten van de peiling over subsidieregelingen

Nadere informatie

Fruitafzet naar Rusland stilgevallen, wel kansen voor uitgangsmateriaal. In opdracht van het ministerie van Economische Zaken

Fruitafzet naar Rusland stilgevallen, wel kansen voor uitgangsmateriaal. In opdracht van het ministerie van Economische Zaken Fruitafzet naar Rusland stilgevallen, wel kansen voor uitgangsmateriaal In opdracht van het ministerie van Economische Zaken Fruitafzet naar Rusland stilgevallen, wel kansen voor uitgangsmateriaal Door

Nadere informatie

Factsheet Verlengd Privaat Aansluitpunt voor gemeenten. In opdracht van het ministerie van Economische Zaken

Factsheet Verlengd Privaat Aansluitpunt voor gemeenten. In opdracht van het ministerie van Economische Zaken Factsheet Verlengd Privaat Aansluitpunt voor gemeenten In opdracht van het ministerie van Economische Zaken Verlengd Privaat Aansluitpunt: hoe en wat? Met de groei van het aantal elektrische voertuigen

Nadere informatie

Stimulering Europees Onderzoek

Stimulering Europees Onderzoek Call for proposals Stimulering Europees Onderzoek 2016 Den Haag, oktober 2016 Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek Inhoud 1 Inleiding 1 1.1 Achtergrond 1 1.2 Beschikbaar budget 1 1.3

Nadere informatie

Crowdfunding & duurzame energie. In opdracht van het ministerie van Economische Zaken

Crowdfunding & duurzame energie. In opdracht van het ministerie van Economische Zaken Crowdfunding & duurzame energie In opdracht van het ministerie van Economische Zaken Crowdfunding & duurzame energie De status van crowdfunding voor duurzame energie in Nederland in 2015 Dit rapport is

Nadere informatie

Duurzaam ondernemen. Denk groot. Onderneem groen. Innovatief ondernemen

Duurzaam ondernemen. Denk groot. Onderneem groen.  Innovatief ondernemen Duurzaam ondernemen Duurzaam ondernemen Duurzame ondernemers zijn visionaire ondernemers. U ziet duurzaamheid als kans om te innoveren en nieuwe markten aan te boren. Met als resultaat: economische groei,

Nadere informatie

Regiobericht 1.0 Noord

Regiobericht 1.0 Noord Economie, innovatie, werk en inkomen 1 Kenmerken van het landsdeel Het landsdeel Noord bestaat uit de provincies Groningen, Friesland en Drenthe. De provincies werken samen in het Samenwerkingsverband

Nadere informatie

HOLLAND HIGH TECH 22 SEPTEMBER 2015 PAUL DE KROM, VOORZITTER RAAD VAN BESTUUR TNO

HOLLAND HIGH TECH 22 SEPTEMBER 2015 PAUL DE KROM, VOORZITTER RAAD VAN BESTUUR TNO HOLLAND HIGH TECH 22 SEPTEMBER 2015 PAUL DE KROM, VOORZITTER RAAD VAN BESTUUR TNO TNO KARAKTERISTIEKEN Nederlandse organisatie voor Toegepast Natuurwetenschappelijk Onderzoek TNO wet Onafhankelijke non-profit

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 15825 20 maart 2017 Regeling van de Minister van Economische Zaken van 16 maart 2017, nr. WJZ/17031858, tot wijziging

Nadere informatie

Programma Kas als Energiebron

Programma Kas als Energiebron Programma Kas als Energiebron Co-innovatie in de glastuinbouw KIVI NIRIA jaarcongres 2010 Ir. P. Jan Smits 6 oktober 2010 Inhoud Introductie Kengetallen en energietransitie Convenant Schone en Zuinige

Nadere informatie

Subsidies Biobased Economy

Subsidies Biobased Economy Subsidies Biobased Economy Amsterdam, 23 juni 2014 Astrid Hamer Subsidies Weinig gebruikt door bedrijven (spec. BBE) Wijs ze erop. WBSO regio Overzicht regelingen BBE door RVO.nl RDA SDE+ NL EU MIT: MKB

Nadere informatie

Vietnamese en Thaise markt interessant voor Nederlands fruit. In opdracht van het ministerie van Economische Zaken

Vietnamese en Thaise markt interessant voor Nederlands fruit. In opdracht van het ministerie van Economische Zaken Vietnamese en Thaise markt interessant voor Nederlands fruit In opdracht van het ministerie van Economische Zaken Vietnamese en Thaise markt interessant voor Nederlands fruit De Russische boycot van landbouwproducten

Nadere informatie

Marktinformatie isolatiematerialen, isolatieglas en HR-ketels 2010-2013

Marktinformatie isolatiematerialen, isolatieglas en HR-ketels 2010-2013 Marktinformatie isolatiematerialen, isolatieglas en HR-ketels 2010-2013 Inleiding In het kader van de monitoring van energiebesparing in de gebouwde omgeving door Agentschap NL is door Buildsight verkoopinformatie

Nadere informatie

Kansen voor zonpv: de RVO-regelingen. 22 maart Wido van Heemstra. 23 maart Karin Keijzer

Kansen voor zonpv: de RVO-regelingen. 22 maart Wido van Heemstra. 23 maart Karin Keijzer Kansen voor zonpv: de RVO-regelingen 22 maart 2017 23 maart 2017 Wido van Heemstra Karin Keijzer Rijksdienst voor Ondernemend Nederland RVO.NL stimuleert ondernemend Nederland bij duurzaam, agrarisch,

Nadere informatie

whitepaper zakelijke zonnepanelen

whitepaper zakelijke zonnepanelen whitepaper zakelijke zonnepanelen zonnepanelen zakelijk de zon onze meest krachtige natuurlijke energiebron De zon straalt in 45 minuten voldoende energie op de aarde om te voorzien in de totale energiebehoefte

Nadere informatie

Monitoring Biobased Economy in Nederland 2015 (samenvatting)

Monitoring Biobased Economy in Nederland 2015 (samenvatting) Monitoring Biobased Economy in Nederland 2015 (samenvatting) Auteurs Astrid Hamer Monique Mooren Wouter Siemers Dick Both Kees Kwant Datum 2 maart 2016 Status definitief Samenvatting en Trends Biobased

Nadere informatie

Topsectoren aanpak en de Nederlandse Defensie & Veiligheid gerelateerde industrie. Samen naar de top!

Topsectoren aanpak en de Nederlandse Defensie & Veiligheid gerelateerde industrie. Samen naar de top! Ministerie van Economische Zaken, Landbouw & Innovatie Topsectoren aanpak en de Nederlandse Defensie & Veiligheid gerelateerde industrie Samen naar de top! Drs. G.M. Landheer Directeur Topsectoren en Industriebeleid

Nadere informatie

Isolatie van appendages

Isolatie van appendages Isolatie van appendages In opdracht van het ministerie van Economische Zaken In opdracht van het ministerie van Economische Zaken Energie-efficiënte maatregelen bij vergunningplichtige bedrijven Factsheet

Nadere informatie

Subsidies. Energie en Industrie Maurits Clement

Subsidies. Energie en Industrie Maurits Clement Subsidies Energie en Industrie 2016 Maurits Clement Regelingen in de Topsector Energie Topsector en TKI s bepalen prioriteiten en Bugetten RVO voert tenders uit om budgetten toe te kennen aan projecten

Nadere informatie

Feiten & Cijfers. Totale Onderzoek Financiering 2011-2017. Jan van Steen

Feiten & Cijfers. Totale Onderzoek Financiering 2011-2017. Jan van Steen Feiten & Cijfers WWW.RATHENAU.NL 2013 Totale Onderzoek Financiering 2011-2017 Jan van Steen Inhoud Samenvatting 1 Karakter van het overzicht 2 De R&D-uitgaven per departement 2 Gevolgen van het regeerakkoord

Nadere informatie

Regelingen voor zon-pv

Regelingen voor zon-pv Regelingen voor zon-pv 16 maart 2016 17 maart 2016 Wido van Heemstra Karin Keijzer Rijksdienst voor Ondernemend Nederland RVO.NL stimuleert ondernemend Nederland bij duurzaam, agrarisch, innovatief en

Nadere informatie

Voorpublicatie Totale Onderzoek Financiering (TOF)

Voorpublicatie Totale Onderzoek Financiering (TOF) Voorpublicatie Totale Onderzoek Financiering (TOF) 2010-2016 Voorpublicatie Totale Onderzoek Financiering (TOF) 2010 2016 In het voorjaar van 2012 zal het Rathenau Instituut opnieuw het jaarlijkse overzicht

Nadere informatie

CONCEPT. De Minister van Economische Zaken, Gelet op artikel 2, tweede lid, van het Kaderbesluit nationale EZ-subsidies; Besluit: Artikel I

CONCEPT. De Minister van Economische Zaken, Gelet op artikel 2, tweede lid, van het Kaderbesluit nationale EZ-subsidies; Besluit: Artikel I CONCEPT Regeling van de Minister van Economische Zaken van, nr. WJZ/17038299, tot wijziging van de Regeling nationale EZ-subsidies in verband met de verlenging van de subsidiemodules PPS-toeslag onderzoek

Nadere informatie

Energie besparingsmonitor 2010-2011

Energie besparingsmonitor 2010-2011 Energie besparingsmonitor 2010-2011 Inleiding In het kader van het monitoren van het Meer Met Minder convenant is er informatie verzameld onder de leveranciers van isolatiemateriaal in Nederland, Vereniging

Nadere informatie

Bob Meijer Lancering TKI Wind op Zee Tenders 2015 30 januari 2015

Bob Meijer Lancering TKI Wind op Zee Tenders 2015 30 januari 2015 Bob Meijer Lancering TKI Wind op Zee Tenders 2015 30 januari 2015 2015 First come, first served Januari 2015 Subsidieregelingen TKI Wind op Zee 2015 onder voorbehoud de officiële regeling is leidend 2

Nadere informatie

Duurzaam ondernemen. Denk groot. Onderneem groen. www.rvo.nl/duurzaamondernemen. Innovatief ondernemen

Duurzaam ondernemen. Denk groot. Onderneem groen. www.rvo.nl/duurzaamondernemen. Innovatief ondernemen Duurzaam ondernemen Duurzaam ondernemen Duurzame ondernemers zijn visionaire ondernemers. U ziet duurzaamheid als kans om te innoveren en nieuwe markten aan te boren. Met als resultaat: economische groei,

Nadere informatie

In opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties

In opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties 02 BS Het Klaverblad te Amsterdam is fris en potentieel zeer energiezuinig Samenvatting monitoring energie, binnenklimaat en gebruikerstevredenheid In opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken

Nadere informatie

MIT2015 beknopte toelichting. Voorbehoud: dit betreft beknopte toelichting MIT2015 officiële tekst in De Staatscourant is leidend

MIT2015 beknopte toelichting. Voorbehoud: dit betreft beknopte toelichting MIT2015 officiële tekst in De Staatscourant is leidend MIT2015 beknopte toelichting Voorbehoud: dit betreft beknopte toelichting MIT2015 officiële tekst in De Staatscourant is leidend 1 update dd 6 mei 2015 Afspraken MKB samenwerkingsagenda gezamenlijke instrumentenkoffer

Nadere informatie

Van: Jolanda Braam (braam@tifn.nl) Kees de Gooijer (kees.degooijer@wur.nl) Voor: Projectdragers Datum: 19-12-2013

Van: Jolanda Braam (braam@tifn.nl) Kees de Gooijer (kees.degooijer@wur.nl) Voor: Projectdragers Datum: 19-12-2013 TKI toeslagregeling 2014 Van: Jolanda Braam (braam@tifn.nl) Kees de Gooijer (kees.degooijer@wur.nl) Voor: Projectdragers Datum: 19-12-2013 Zie voor meer informatie de publicatie in de Staatscourant (WJZ/13135860),

Nadere informatie

Duurzame energieuitwisseling. (Aalsmeer) In opdracht van het ministerie van Economische Zaken

Duurzame energieuitwisseling. (Aalsmeer) In opdracht van het ministerie van Economische Zaken Duurzame energieuitwisseling Hornmeer (Aalsmeer) In opdracht van het ministerie van Economische Zaken PROJECTOMSCHRIJVING Duurzame energie uitwisseling Hornmeer (Aalsmeer) Uitwerking en vastlegging van

Nadere informatie

MIT2015 MKB Innovatiestimulering Topsectoren 2015

MIT2015 MKB Innovatiestimulering Topsectoren 2015 Beknopte toelichting MIT2015 MKB Innovatiestimulering Topsectoren 2015 Voorbehoud: dit betreft beknopte toelichting MIT2015 officiële tekst in De Staatscourant is leidend 15-4-2015 I 1 Afspraken MKB samenwerkingsagenda

Nadere informatie

Hernieuwbare energie: noodzaak, visie op 2050 en beleid

Hernieuwbare energie: noodzaak, visie op 2050 en beleid Hernieuwbare energie: noodzaak, visie op 2050 en beleid Remko Ybema Lezing Den Bosch 12 oktober 2010 www.ecn.nl Inhoud Noodzaak van duurzame energie Een duurzame energievoorziening in 2050 Doelen van het

Nadere informatie

CO2-monitor 2013 s-hertogenbosch

CO2-monitor 2013 s-hertogenbosch CO2-monitor 2013 s-hertogenbosch Afdeling Onderzoek & Statistiek Maart 2013 2 Samenvatting In deze monitor staat de CO2-uitstoot beschreven in de gemeente s-hertogenbosch. Een gebruikelijke manier om de

Nadere informatie

Technologische ontwikkeling loont! WBSO en RDA in 2015. In opdracht van het Ministerie van Economische Zaken

Technologische ontwikkeling loont! WBSO en RDA in 2015. In opdracht van het Ministerie van Economische Zaken Technologische ontwikkeling loont! WBSO en RDA in 2015 In opdracht van het Ministerie van Economische Zaken U wilt iets ontwikkelen of onderzoeken? De WBSO en de RDA verlagen eenvoudig uw (loon)kosten

Nadere informatie

Egypte springplank voor handel naar Midden-Oosten en Azië. In opdracht van het ministerie van Economische Zaken

Egypte springplank voor handel naar Midden-Oosten en Azië. In opdracht van het ministerie van Economische Zaken Egypte springplank voor handel naar Midden-Oosten en Azië In opdracht van het ministerie van Economische Zaken Egypte springplank voor handel naar Midden-Oosten en Azië Egypte is een van de grootste producenten

Nadere informatie

Servië: wereldspeler in frambozenproductie. In opdracht van het ministerie van Economische Zaken

Servië: wereldspeler in frambozenproductie. In opdracht van het ministerie van Economische Zaken Servië: wereldspeler in frambozenproductie In opdracht van het ministerie van Economische Zaken Servië: wereldspeler in frambozenproductie Servië is een wereldspeler als het gaat om de productie van frambozen.

Nadere informatie

Feiten & Cijfers. Totale Investeringen in Wetenschap en Innovatie 2012-2018. Jan van Steen

Feiten & Cijfers. Totale Investeringen in Wetenschap en Innovatie 2012-2018. Jan van Steen Feiten & Cijfers WWW.RATHENAU.NL 2014 Totale Investeringen in Wetenschap en Innovatie 2012-2018 Inhoud Samenvatting 1 De dataverzameling 3 De R&D-uitgaven per departement en ontwikkelingen 6 De relatieve

Nadere informatie

Bijlage 2: kengetallen. Tabel behorend bij het antwoord op vraag 5

Bijlage 2: kengetallen. Tabel behorend bij het antwoord op vraag 5 Bijlage : kengetallen Tabel behorend bij het antwoord op vraag 5 Overzicht prestatie-indicatoren/kengetallen Begroting 0 en Begroting 017 Begroting 0 Begroting 017 Artikel Omschrijving Artikel Omschrijving

Nadere informatie

Ondernemen in de kansrijke groeimarkten van de Topsectoren

Ondernemen in de kansrijke groeimarkten van de Topsectoren Ondernemen in de kansrijke groeimarkten van de Topsectoren Syntens, Maart 2013 Paul d Hond pdh@syntens.nl Voorbeeld: Ambitie Innovatiecontract: Topsector High Tech Systemen en Materialen De topsector

Nadere informatie

Ondersteuning projecten duurzaam vervoer en DKTI-Transport. Erik van de Burgwal 5 september 2017

Ondersteuning projecten duurzaam vervoer en DKTI-Transport. Erik van de Burgwal 5 september 2017 Ondersteuning projecten duurzaam vervoer en DKTI-Transport Erik van de Burgwal 5 september 2017 Ontwikkelfases en instrumenten subsidies leningen garanties en borgstellingen 1. subsidies 2. leningen 3.

Nadere informatie

11 Pijler 9: Stimulering commercialisering voor groei en export

11 Pijler 9: Stimulering commercialisering voor groei en export 11 Pijler 9: Stimulering commercialisering voor groei en export 11.1 Ambitie In 2030 neemt Nederland, op weg naar een duurzame energiehuishouding in 2050, een top 10-positie in op de Mondiale CleanTech-ranking.

Nadere informatie

Fiscale zakelijke regelingen & subsidies

Fiscale zakelijke regelingen & subsidies Fiscale zakelijke regelingen & subsidies 6 fiscale regelingen en subsidies voor bedrijven om te besparen op zonnepanelen. Het zelf opwekken van stroom door bedrijven via zonnepanelen is hot. Dat heeft

Nadere informatie

Fiscaal innoveren en financiering

Fiscaal innoveren en financiering Fiscaal innoveren en financiering Rijksdienst voor Ondernemend Nederland Ministerie van Economische Zaken Martin Otten Team Energie Innovatie&Financiering T: 088-602 3185 E: martin.otten@rvo.nl Innovatiebeleid

Nadere informatie

Nederland: de Maritieme Wereldtop

Nederland: de Maritieme Wereldtop 1 Nederland: de Maritieme Wereldtop Veilig, duurzaam en economisch sterk Maritiem Cluster in de Topsector Water: Innovatiecontract en Topconsortium Kennis en Innovatie V2.0, Samenvatting, 23 december 2011

Nadere informatie

1. Ambitie, doelstellingen, acties

1. Ambitie, doelstellingen, acties 1. Ambitie, doelstellingen, acties Van Nederlandse distributie naar Nederlandse ketenregie Uitvoering van het Nationaal Innovatieprogramma Logistiek en Supply Chain Management 1 Agri-Food Chemie Hightech

Nadere informatie

100% groene energie. uit eigen land

100% groene energie. uit eigen land 100% groene energie uit eigen land Sepa green wil Nederland op een verantwoorde en transparante wijze van energie voorzien. Dit doen wij door gebruik te maken van duurzame energieopwekking van Nederlandse

Nadere informatie

EfficiEncy Duurzaam. EnErgiEbEsparing. Warmte en koude. KEnnis industrie. energie financiering. instrumenten. GebouwDe omgeving

EfficiEncy Duurzaam. EnErgiEbEsparing. Warmte en koude. KEnnis industrie. energie financiering. instrumenten. GebouwDe omgeving Warmte en koude Kennis, advies, instrumenten en financiële steun EfficiEncy Duurzaam GebouwDe omgeving energie financiering KEnnis industrie instrumenten EnErgiEbEsparing De Nederlandse overheid streeft

Nadere informatie

DEI Demonstratie E-Innovatie HE Hernieuwbare Energie

DEI Demonstratie E-Innovatie HE Hernieuwbare Energie Energie-Innovatie Topsector Energie (TSE) regelingen 2017 DEI Demonstratie E-Innovatie HE Hernieuwbare Energie Paul Ramsak / Gerdi Breembroek RVO.nl Informatiemiddag Aardwarmte 12 april 2017 adele 2 Paul

Nadere informatie

Marokkaanse mandarijn. In opdracht van het ministerie van Economische Zaken

Marokkaanse mandarijn. In opdracht van het ministerie van Economische Zaken Marokkaanse mandarijn In opdracht van het ministerie van Economische Zaken Wie kent m niet? De Marokkaanse mandarijn! De Marokkaanse fruitteelt beslaat een oppervlakte van ongeveer 1 miljoen hectare, waarop

Nadere informatie

Installatiescan Scholen

Installatiescan Scholen Installatiescan Scholen Rapportageformulier (in te vullen door de installateur) Januari 2016 School Installatiebedrijf Datum Naam school Adres school Telefoon school Naam contactpersoon Naam bedrijf Telefoon

Nadere informatie

Braziliaan dol op Queijo Holandes. In opdracht van het ministerie van Economische Zaken

Braziliaan dol op Queijo Holandes. In opdracht van het ministerie van Economische Zaken Braziliaan dol op Queijo Holandes In opdracht van het ministerie van Economische Zaken Braziliaan dol op Queijo Holandes Brazilië importeert relatief weinig kaas, maar het gaat wel om een aanzienlijk bedrag.

Nadere informatie

Plantaardige eiwitten op het bord. Openingsdatum: 26 januari 2017 Sluitingsdatum: 1 mei Budget : ,- (fase 1) en

Plantaardige eiwitten op het bord. Openingsdatum: 26 januari 2017 Sluitingsdatum: 1 mei Budget : ,- (fase 1) en SBIR 1 Oproep, 26 januari 2017 Plantaardige eiwitten op het bord Openingsdatum: 26 januari 2017 Sluitingsdatum: 1 mei 2017 Budget : 400.000,- (fase 1) en 1.400.000,- (fase 2) De Staatssecretaris van Economische

Nadere informatie

Energiebesparing in de bouw

Energiebesparing in de bouw Energiebesparing in de bouw - Overheidsbeleid - Wettelijke kaders - Praktische omzetting Bijdragen van: ing. W.Baartman ir. J.Ouwehand Wetgeving en overheidsbeleid Transitie naar een duurzame energiehuishouding

Nadere informatie

Topsectoren Energieregelingen en Innovatie Agenda Energie. Gebruikers en eerste orde effecten

Topsectoren Energieregelingen en Innovatie Agenda Energie. Gebruikers en eerste orde effecten Topsectoren Energieregelingen en Innovatie Agenda Energie Gebruikers en eerste orde effecten Natasha Stroeker; Rutger Kok; Sophie Doove Zoetermeer, april 2016 De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust

Nadere informatie

Enorme hallen moeten natuurlijk ook verwarmd of gekoeld worden. Een dergelijke machine zou je wellicht in een boot verwachten

Enorme hallen moeten natuurlijk ook verwarmd of gekoeld worden. Een dergelijke machine zou je wellicht in een boot verwachten Dank dat ik op de eindejaarsbijeenkomst van het Orange Sports Forum mag spreken. Een unieke bijeenkomst waar de sportwereld en het bedrijfsleven samenkomt. Vorige week maandag is bij het IOC-congres in

Nadere informatie

Feiten en cijfers Rijksdienst voor Ondernemend Nederland

Feiten en cijfers Rijksdienst voor Ondernemend Nederland Feiten en cijfers Rijksdienst voor Ondernemend Nederland Maart 2014 Duurzaam, Agrarisch, Innovatief en Internationaal Ondernemen Inleiding Deze brochure geeft u een bondig beeld van de Rijksdienst voor

Nadere informatie

De Geefwet en donaties aan cultuur in Nederland *1. René Bekkers, r.bekkers@vu.nl Saskia Franssen, s.e.franssen@vu.nl

De Geefwet en donaties aan cultuur in Nederland *1. René Bekkers, r.bekkers@vu.nl Saskia Franssen, s.e.franssen@vu.nl De Geefwet en donaties aan cultuur in Nederland *1 René Bekkers, r.bekkers@vu.nl Saskia Franssen, s.e.franssen@vu.nl Sinds giften aan culturele instellingen fiscaal gezien aantrekkelijker zijn geworden,

Nadere informatie

Trendbreuk in rijksuitgaven

Trendbreuk in rijksuitgaven 94 Boekman 95 Sociaal-liberaal cultuurbeleid Dossier cijfers Trendbreuk in rijksuitgaven kunst en cultuur Bastiaan Vinkenburg Dit artikel gaat over geld dat het rijk besteedt aan kunst en cultuur. Is dat

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage Directoraat-generaal Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 73 2594 AC Den Haag

Nadere informatie

Handleiding Mededeling

Handleiding Mededeling Handleiding Mededeling WBSO 2016 In opdracht van het Ministerie van Economische Zaken 1. Realisatie melden Als u gebruik maakt van de WBSO dan brengt dit een aantal verplichtingen met zich mee. Een van

Nadere informatie

Mondiale perspectieven voor energie, technologie en klimaatbeleid voor 2030 KERNPUNTEN

Mondiale perspectieven voor energie, technologie en klimaatbeleid voor 2030 KERNPUNTEN Mondiale perspectieven voor energie, technologie en klimaatbeleid voor 2030 KERNPUNTEN Referentiescenario De WETO-studie (World Energy, Technology and climate policy Outlook 2030) bevat een referentiescenario

Nadere informatie

DE INDUSTRIE: MOTOR VAN VERNIEUWING. Drie acties voor een nieuw Kabinet. Manifest 2017

DE INDUSTRIE: MOTOR VAN VERNIEUWING. Drie acties voor een nieuw Kabinet. Manifest 2017 DE INDUSTRIE: Drie acties voor een nieuw Kabinet MOTOR VAN Manifest 2017 VERNIEUWING Nederlandse industriële bedrijven behoren tot de top van de wereld. We zijn wereldmarktleider in chipmachines en medische

Nadere informatie

DOC en EZ-innovatiebeleid: dat moet (kunnen) passen. Luuk Klomp Plv directeur Innovatie en Kennis. 19 oktober 2016

DOC en EZ-innovatiebeleid: dat moet (kunnen) passen. Luuk Klomp Plv directeur Innovatie en Kennis. 19 oktober 2016 DOC en EZ-innovatiebeleid: dat moet (kunnen) passen Luuk Klomp Plv directeur Innovatie en Kennis 19 oktober 2016 Beleidsthema s en doelen innovatie 1 Generiek spoor: ruimte voor ondernemers Doelen: NL

Nadere informatie

Mkb Innovatiestimulering Topsectoren (TKI mkb-versterking en Mkb innovatiestimulering Topsectoren) - Subsidieregeling sterktes in innovatie

Mkb Innovatiestimulering Topsectoren (TKI mkb-versterking en Mkb innovatiestimulering Topsectoren) - Subsidieregeling sterktes in innovatie Mkb Innovatiestimulering Topsectoren (TKI mkb-versterking en Mkb innovatiestimulering Topsectoren) - Subsidieregeling sterktes in innovatie Doel van het onderdeel Mkb Innovatiestimulering Topsectoren (MIT)

Nadere informatie

Topsector HTSM. Innovatie Contract LRN Subthema (Aero)space

Topsector HTSM. Innovatie Contract LRN Subthema (Aero)space Topsector HTSM Innovatie Contract LRN Subthema (Aero)space Netwerkmeeting NSO 28-10-2011 1 Inhoud HTSM en LRN Wat is een innovatiecontract? Hoe ziet de organisatie eruit? Hoe gaat de werking in de Gouden

Nadere informatie

Life Sciences & Health TKI 2015

Life Sciences & Health TKI 2015 Life Sciences & Health TKI 2015 TKI LSH Match regeling voor publiek-private samenwerking Oproep tot het indienen van aanvragen voor de TKI- regeling voor de Topsector Life Sciences & Health 1. Regeling

Nadere informatie

2 Chinese Borden Elizabeth Koier, Barend van der Meulen, Edwin Horlings, Rosalie Belder. Rathenau Instituut

2 Chinese Borden Elizabeth Koier, Barend van der Meulen, Edwin Horlings, Rosalie Belder. Rathenau Instituut Chinese Borden Financiële stromen en prioriteringsbeleid in het Nederlandse universtiaire onderzoek Elizabeth Koier, Barend van der Meulen, Edwin Horlings en Rosalie Belder 2 Chinese Borden Elizabeth Koier,

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2006 2007 30 000 Kerncentrale Borssele Nr. 44 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den Haag,

Nadere informatie

MJA3 ICT-sector. Jeroen van der Tang. Manager Duurzaamheid & Milieu Nederland ICT

MJA3 ICT-sector. Jeroen van der Tang. Manager Duurzaamheid & Milieu Nederland ICT MJA3 ICT-sector Jeroen van der Tang Manager Duurzaamheid & Milieu Nederland ICT Duurzaamheid @ Nederland ICT Resultaten en initiatieven Nederland ICT op energiebesparing & milieu» MJA3 energie-efficiëntie

Nadere informatie

Trends in de Britse fruitmarkt. In opdracht van het ministerie van Economische Zaken

Trends in de Britse fruitmarkt. In opdracht van het ministerie van Economische Zaken Trends in de Britse fruitmarkt In opdracht van het ministerie van Economische Zaken Trends in de Britse fruitmarkt Het Verenigd Koninkrijk is na Duitsland de tweede exportbestemming van fruit uit Nederland.

Nadere informatie

28753 Publiek-private samenwerking Bedrijfslevenbeleid. Brief van de minister van Economische Zaken

28753 Publiek-private samenwerking Bedrijfslevenbeleid. Brief van de minister van Economische Zaken 28753 Publiek-private samenwerking 32637 Bedrijfslevenbeleid Nr. 33 Brief van de minister van Economische Zaken Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den Haag, 4 april 2014 Hierbij

Nadere informatie

In opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties

In opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties 01 MFC De Tredder te Westergeest levert per saldo zonnestroom op Samenvatting monitoring energie, binnenklimaat en gebruikerstevredenheid In opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties

Nadere informatie

Marktinformatie isolatiematerialen, isolatieglas en HR-ketels In opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties

Marktinformatie isolatiematerialen, isolatieglas en HR-ketels In opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties Marktinformatie isolatiematerialen, isolatieglas en HR-ketels 2010-2015 In opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties Inhoud Inleiding 3 Minerale en organische isolatiematerialen

Nadere informatie

Change. Hoe moet het morgen met de energievoorziening? Document. magazine

Change. Hoe moet het morgen met de energievoorziening? Document. magazine Hoe moet het morgen met de energievoorziening? Nederland is verslaafd aan fossiele energie, zeker in vergelijking met landen om ons heen, vertelt Paul Korting, directeur van ECN. Er zijn genoeg scenario

Nadere informatie

HYPOTHEEK INDEX 4E KWARTAAL 2016

HYPOTHEEK INDEX 4E KWARTAAL 2016 HYPOTHEEK INDEX 4E KWARTAAL 2016 De Hypotheek Index geeft ieder kwartaal inzicht in het consumentengedrag op het gebied van hypotheken. De kerncijfers zijn afkomstig van De Hypotheker, de grootste onafhankelijke

Nadere informatie

Door: Vincent Damen Ninja Hogenbirk Roel Theeuwen

Door: Vincent Damen Ninja Hogenbirk Roel Theeuwen Door: Vincent Damen Ninja Hogenbirk Roel Theeuwen 31 mei 2012 INHOUDSOPGAVE Inleiding... 3 1. Totale resultaten... 4 1.1 Elektriciteitsverbruik... 4 1.2 Gasverbruik... 4 1.3 Warmteverbruik... 4 1.4 Totaalverbruik

Nadere informatie

De warmtemarkt van morgen: rol van gas, elektriciteit en warmtedistributie bij verwarming van woningen.

De warmtemarkt van morgen: rol van gas, elektriciteit en warmtedistributie bij verwarming van woningen. De warmtemarkt van morgen: rol van gas, elektriciteit en warmtedistributie bij verwarming van woningen. Inhoud De warmtemarkt Warmtevraag woningen Warmtemarkt voor woningen Gasdistributie en CV ketel Elektriciteitsdistributie

Nadere informatie

CONCEPT. De Minister van Economische Zaken, Gelet op artikel 2, tweede lid, van het Kaderbesluit nationale EZ-subsidies; Besluit: Artikel I

CONCEPT. De Minister van Economische Zaken, Gelet op artikel 2, tweede lid, van het Kaderbesluit nationale EZ-subsidies; Besluit: Artikel I CONCEPT Regeling van de Minister van Economische Zaken van, nr. WJZ 16184159, tot wijziging van de Regeling nationale EZ-subsidies in verband met de verlenging van de subsidiemodules van de Topsector energieprojecten

Nadere informatie