GERECHTELIJKE GENEESKUNDE

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "GERECHTELIJKE GENEESKUNDE"

Transcriptie

1 GERECHTELIJKE GENEESKUNDE Samenvatting van de slides + lesnota s Leerstof = alles van slides Examen = MC met giscorrectie Geen cursustekst meer, wel handboek bij Acco (45 ) INHOUD 1. Arts en Justitie 2. Thanatologie / Onderzoek overlijden 3. Thanato- etiologie A. Ongewoon sterfgeval B. plots / onverwachts overlijden C. verstikking (asfyxie) CO- intoxicatie D. verdrinking (waterlijk) E. Hitte/Verbranding (brandlijk) F. Hypothermie G. Electrocutie H. verwondingen (traumatologie / verkeerstraumatologie) I. Intoxicatie (deel verkeerstraumatologie en intoxicatie werd niet gezien in de lessen) 4. Forensische kliniek A. fysieke / seksuele agressie B. kindermishandeling 1

2 HOOFDSTUK I RELATIE ARTS & JUSTITIE 1: Definiëring gerechtelijke / forensische geneeskunde Definities: - Gerechtelijke geneeskunde is de studie van alle problemen die zich bij de rechtspleging kunnen voordoen, en slechts met deskundige hulp van een arts kunnen opgelost worden (H.F. Roll) - Truth or the nearest reasonable approach to it that is possible from what is observed, is the sole aim (B. Knight) Term gerechtelijke geneeskunde = iets te eng, wij zijn arts voor het gerecht Term forensische geneeskunde = dekt ook lading die ten dienste staat van maatschappij = toepassen van medische kennis om te achterhalen wat zich heeft voorgedaan! Ook gebonden beroepsgeheim en onderzoeksgeheim, tot het voor de rechtbank komt: dan wel openbaar vs private individuele geneeskunde: beperkt door beroepsgeheim Medische kennis (theorie) en kunde (technieken): achterhalen wie wat waarom heeft gedaan 1.1. Forensische geneeskunde = Enerzijds post- mortem = ongewoon overlijden Anderzijds levenden = gekwetsten = forensische pathologie = forensische kliniek zowel slachtoffers, verdachten en daders vb fys of seks agressie vb of verdachten in staat zijn verhoord te worden, kwetsuren opliepen tijdens misdaad, rijongeschiktheid onderzoek van biologische sporen en DNA = forensisch labo Ook kleinere deelgebieden - forensische psychiatrie: Collocatie psych stoornis + opname + gevaar voor zelf/anderen? (psych stoornis = acute psychose, intoxicatie,...) (evt psychiatrische stoornis zonder verdere specificiering invullen) - forensische toxicologie - forensische genetica: DNA fingerprints - andere: odontologie, anthropologie 1.2. Forensische wetenschappen = vaak verward met forensische geneeskunde, cfr CSI - achterhalen van de waarheid (dichtst bij de feitelijke waarheid) - steeds meer belang van sporen en materiele bewijzen!! - 2 richtingen: - hoe hebben de feiten (het overlijden) zich voorgedaan? - wie, wat, waar, wanneer, met wat, (waarom)? - uitwisselingsprincipe van Locard: - elk contact tussen voorwerpen en/of personen laat sporen na speeksel, haren, vezels - plaats v overlijden is een heiligdom! alles wat we nodig hebben om de zaak op te lossen 2

3 - Principe vn identificatie en individualisatie = vb schietpartij: men vindt hulzen en kogels en projectielen - identificatie = fabricatie eigenschappen worden nagegaan - individualisatie = dat kogel door dit vuurwapen is afgevuurd (vb striaties) (typica van bepaalde voorwerpen nagaan) vb drugs: men vindt poeder - identificatie = klasse eigenschappen: welk type stof - individualisatie = in welk labo gemaakt, van waar komen grondstoffen,... - Bewijsketen: - opsporing: elk spoor goed gedocumenteerd, op schema, vermeld in pv, genummerd,... - opname: correcte swabs van sporen op plaats delict met nummering - transport naar bepaald labo met logboek - onderzoek: correct identificatie (vb bloedname die gewisseld wordt???) - Sporen op en of het lichaam: kan heel belangrijk zijn, vbv DNA na reanimatie,... zowel zichtbare als onzichtbare!!! Biologische sporen: - bloed, sperma, haren - contactsporen of microsporen (celmateriaal): huidcellen, zweet, speeksel - DNA: 1 cel is voldoende CAVE DNA: goede bewaring noodzakelijk, in goede omstandigheden zelfs maar 1 cel nodig - vocht, warmte en licht zijn vijanden (dus bewaar in droog, papieren zak, in donker, koel) - Gecontamineerd DNA kan oorspronkelijk DNA overrulen - secundair transfer: handje schudden voldoende om door te geven, niet omdat iemands DNA op plaats- delict gevonden is, dat hij daar geweest is! - bij twijfel: dubbele wisser methode = eerst nat, dan met droge - kledij: heel belangrijk, kan vanalles op zitten (papieren zak) Andere sporen: drugs, vezels, daadvoorwerpen,... Toepassing van Schema van Locard op plaats delict Componenten die opgespoord worden in combinatie brengen met elkaar Vb Scheurwonde: gekneusd, onregelmatige wanden, nog weefselbruggen zichtbaar Sporen vinden in 2 richtingen: - ijzerpartikels in wonde - Haren en bloed op staaf 3

4 2: Wetsarts Gerechtelijke deskundige Deskundige Wetsarts, gerechtsdeskundige,... is geen officiele titel Men kan iedereen aanstellen als gerechtsarts, of voor autopsie Iedere arts is daarom geen specialist! In principe kan iedereen dat doen Deskundige = iedereen die door magistraat is aangesteld om bepaalde opdracht uit te voeren, titel blijft totdat je verslag hebt gemaakt en getuigenis hebt afgelegd voor rechtbank aangesteld door procureur des konings, onderzoeksrechter, rechter of rechtbank Je MOET opdracht uitvoeren, tenzij je partijdigheid/wrakingsplicht vertoont (dan roepen ze u niet op) - niettemin kan magistraat u alsnog verplichten werken onder eed: vraagt enkel dat ge uw best doet, geen kwaliteitsindicatoren 2.1. Strafzaken en Burgerzaken Strafzaak = je moet daad gepleegd hebben die effectief in strafwetboek omschreven staat - bewijs van inbreuk en daderschap - niet- tegensprekelijk (cfr verder) - strafrechterlijke tarieven Inbreuk moet bewezen worden: rechter oordeelt uiteindelijk obv zijn innerlijke overtuiging je moet dus geen materieel bewijs hebben, enkel overtuiging van rechter telt tegenwoordig: meer en meer rechters neigen naar materiele bewijzen Burgerlijke zaak - bewijsvoering wordt aangebracht door eisende partij causaal verband nodig tussen feite en schade: vb patient moet zelf bewijs leveren dat operatie met complicaties verliep evaluatie van de omvang van de (menselijke) schade - wel tegensprekelijk - kosten voor de meest gerede partij Niet- tegensprekelijk : indien voor rechter owv beroepsfout slagen en verwondingen: deskundigen werken autonoom en onafhankelijk, gebonden aan beroepsgeheim, komen niet in contact met betrokkenen Tegensprekelijk = wil zeggen dat er iemand kan bijzijn om te controleren, enkel in burgerrecht arts van verzekering volgt autopsie na arbeidsongeval alle partijen van begin betrokken zijn Verschillen tussen burgerrecht en strafrechterlijk! Strafrecht = vaste tarieven, niet tegensprekelijk Burgerrecht = wisselende tarieven, partij die voordeel zal halen moet kosten betalen, heel vaak gecompliceerd met verzekeringstarieven (deskundigen vragen meestal veel veel meer) Als arts kan je veroordeeld worden voor zowel strafrecht als burgerrecht - strafrecht: onderzoek op kosten van Staat - burgerrecht: op kosten van meest gerede partij Strafrecht: meestal voor slagen en verwondingen, moet gevoerd worden voor rechtbank 4

5 2.2. Kort overzicht van Belgische rechtssysteem Het gerecht = twee componenten, twee magistraturen Staand = openbare aanklager, Procureur des Konings met substituten - Zij hebben plicht en opdracht misdrijven op te sporen en voor de rechtbank te brengen = opsporingsonderzoek - Zijn letterlijk de aanklagers: kondigen af wat je gedaan (zou hebben) = requisitoir - Staan onder gezag van minister van justitie Zittend = rechters Moeten oordelen over de aanklacht (bewijslast): beoordeling + veroordeling Innerlijke overtuiging: schuldig + strafmaat of niet schuldig + vrijspraak Zijn volledig onafhankelijk, echte derde macht! Onderzoeksrechter = behoort tot de onafhankelijke magistratuur, neutraliteit himself, moet vooronderzoek leiden in zowel voor- als nadeel van verdachte alle mogelijke bewijzen verzamelen, alle mogelijke pistes afgaan: à charge et à décharge! oordeelt niet over schuldvraag! veel meer bevoegdheden dan procureur - Rechtbank van 1 e aanleg = per arrondissement, 27tal, oa Leuven = Procureur des Konings, Rechter, Vonnis - Hof van Beroep = 5 = Procureur generaal, Raadsheren, Arrest - Hof van Cassatie = 1 = beroep tegen beroep, vaak met echte procedurefouten 5

6 2.3. Verloop van een gerechterlijk onderzoek 1 = procureur: opsporingsonderzoek (uitgevoerd door politie) kan max 24u voorlopige aanhouding vragen dan voldoende info om overdragen aan onderzoeksrechter kan verdachten voor rechtbank brengen OF seponeren seponeren = bij onvoldoende bewijzen, onvoldoende ernst van de zaak 2 = onderzoeksrechter: gerechtelijk vooronderzoek krijgt onderzoek door van procureur meestal als onderzoek privacy gaat schenden extra nodig is (oa telefonie, mail, huiszoeking, verdere aanhouding) kan voorlopige hechtenis instellen 3 = Raadkamer (1 e aanleg) OF Kamer Inbeschuldegingsstelling (Beroep) = beslist of buiten vervolging gesteld wordt OF voor rechtbank 6

7 3: Plichten bij overlijden 3.1. Wettelijke bepalingen - Vaststellen van overlijden : enkel door een Arts wettelijk dossier (opmaak dienst statistiek): model III C (of III D) moet dit dossier invullen, verplicht! - Aangifte van overlijden, toelating tot teraardebestelling of crematie : enkel door Ambt Burg Stand enkel teraardebestelling toelaten indien geen tussenkomst van politie of gerechtelijke diensten (vb bij verdacht overlijden) lichaam niet ter beschikking van familie!! wet op de lijkbezorging: enkel toegelaten voor begrafenisondernemers OF met speciaal attest (vb repatriëring van overledene in buitenland)!! ambulance of particulier mag GEEN lijk vervoeren - Gerechtelijk onderzoek: wordt opgestart/uitgevoerd door Procureur des Konings, OR en een aangestelde deskundige (cfr hierboven) - Wet van transplantatie: principe van onuitgesproken/stilzwijgende toestemming (bij iedereen mag het, tenzij tijdens leven uitdrukkelijk verzet) - criteria voor hersendood: 3 onafhankelijke artsen, los van transplantatieteam - artikel 13: elk onnatuurlijk overlijden of bij elk overlijden waarbij aard/oorzaak onduidelijk: toestemming van Procureur des Konings nodig voor orgaanprelevatie, met nadien verslag door de chirurg. (PK mag vragen dat wetsarts prelevatie bijwoont) - Euthanasiewet: enkel administratieve controle, indien alle verplichte documenten in orde zijn, wordt geen onderzoek naar overlijden opgestart. - Wet op de wiegendood:??? 3.2. Vaststellen overlijden = wordt uitgevoerd door een ARTS (zowel specialist als huisarts als bedrijfsarts,...) verplicht invullen van aangifte- dossier Model III C = standaard - strook C = anoniem, onderworpen aan medisch geheim, puur voor statistiek bevat doodsoorzaak & aard van overlijden (natuurlijk of niet- natuurlijk) medisch geheim: afscheuren en dus in gesloten omslag - strook A = voor ambtenaar burgerlijke stand, medicolegaal belang ABS moet zich eigenlijk persoonlijk gaan vergewissen van overlijden In praktijk vervult arts deze taak Bevat persoonsgegevens: indien identiteit onzeker: onbekend en gerechtelijk bezwaar!!! Bevat tijdstip van overlijden: indien niet geobserveerd door betrouwbare personen letterlijk bijschrijven vastgesteld op... Bevat vraag: gerechtelijk bezwaar? Verdacht overlijden? sowieso bij eender wel overlijden bij crimineel feit vb: dode bij een verkeersongeval is ook verdacht/gerecht bezwaar! - strook B = administratief 7

8 - model III D = speciale gevallen - levendgeboren kind dat sterft voor de leeftijd van 1 jaar - doodgeboren, maar levensvatbaar kind - > 180 dagen postconceptie (6 maanden zwangerschap) - WHO: vanaf 22 zwangerschapsweken, 500g of 25cm bij geboorte indien buiten deze criteria: medisch afval, geen aangifte noodzakelijk, en heeft baby/foetus juridisch nooit bestaan (geen begrafenis mogelijk!!) (in praktijk: aparte zone op kerkhof, maar is niet echt officieel) Verder verloop: - aangifte van overlijden (steeds met 2 getuigen) strook A van model IIIC + identiteitskaart naar ambtenaar burgerlijke stand niet- aangeven van een overlijden is niet strafbaar!!! Je kan je overleden grootmoeder dus perfect jarenlang in huis houden Begraven zonder aangifte is wèl strafbaar!! Je overleden grootmoeder zelf in je tuin begraven is dus wel strafbaar! - toelating teraardebestelling: door ambtenaar burgerlijke stand maakt overlijdensakte op voor begrafenisondernemer ten vroegste binnen 24u na overlijden kan men iemand (laten) begraven Model III C - strook C = medisch geheim, voor statistiek, bevat aard van overlijden en doodsoorzaak Nationaal instituur voor Statistiek (onder gesloten omslag) - strook A = identiteitsgegevens, plaats en uur van overlijden, vraag naar gerechtelijk bezwaar? Ambtenaar Burgerlijke Stand 8

9 Crematie en wet op de lijkbezorging (1998) Kan ten vroegste geschieden 24u na aanvraag (en niet 24u na overlijden zoals bij begrafenis!!) Attest van vaststellende arts + attest van arts beëdigd door Ambt Burg stand indien beiden tot natuurlijk overlijden vaststellen: toestemming indien 1 van beiden beslist tot niet- natuurlijk of onbekende doodsoorzaak: procureur des Konings inlichten & wetsarts die lichaam onderzoekt Voorbeeld van medisch attest bij aanvraag tot crematie 3.3. Gewelddadig/Verdacht overlijden Zijn er tekens of aanwijzingen van een gewelddadige dood of andere omstandigheden die zulks laten vermoeden, dan mag de teraardebestelling eerst geschieden nadat een officier van politie, bijgestaan door een arts, een proces- verbaal heeft opgemaakt... Ambtenaar burgerlijke stand moet dan procureur des Konings contacteren, die op zijn beurt de politie inlicht en een wetsarts aanstelt samen PV opstellen pas teraardebestelling toelaten indien het lichaam vrijgegeven wordt. Schema bij verdacht overlijden: Inschakelen van politie en procureur, die op zijn beurt wetsarts aanstelt voor opsporingsonderzoek en eventueel onderzoeksrechter een gerechtelijk vooronderzoek laat uitvoeren. 9

10 4: Definities en terminologie bij overlijden - doodsoorzaak = de medische aandoening onmiddellijke versus de oorspronkelijke/voorafgaande oorza(a)k(en) - mechanisme van overlijden = hoe heeft de doodsoorzaak tot de dood geleid zegt iets over de overlevensduur en handelingsbekwaamheid belang voor rechtszaak!! vb hartfalen, ritmestoornissen, hypoxie, hersendestructie,... - aard van overlijden: natuurlijk versus niet- natuurlijk (ongeval, zelfdoding, doding) Natuurlijk = vb AMI als onmiddellijke oorzaak, coronaire atherosclerose is oorzakelijke aandoening! val van trap, 3 weken coma en dan overlijden geen natuurlijk overlijden! Onnatuurlijk = factor van buitenuit, externe factor, niet natuurlijk Onmiddellijke oorzaak = craniocerebraal trauma Mechanisme = zegt iets over overlevensduur en handelingsbekwaamheid Hier: bloeding, aspiratie, hersendestructie? Handelingsbekwaamheid: heeft slachtoffer geleden? - heeft hij nog geleefd met de letsels - heeft hij de letsels nog ervaren - lijk verplaatst of kon slachtoffer zich zelf nog verplaatsen?!! schot in hart: niet meteen volledig overleden, nog 10 bij volle verstand! ongeval, zelfdoding of doding. Schema: indien aard van overlijden onduidelijk is of niet- natuurlijk JA invullen op model IIIC 10

11 Statistiek - in Westerse wereld: 94% natuurlijke overlijdens (grosso modo overal gelijk) leeftijdsgroepen: < 45j: hogere kans op niet- natuurlijk overlijden (tot 50%) waarvan veel zelfdoding!! VS: meer vuurwapens, minder strikt juridisch systeem (minder autopsies = minder zelfdoding diagnosen) 11

12 HOOFDSTUK II THANATOLOGIE Definitie - filosofische discussies over de dood irreversibel loss of function of the organism as a whole - het moment dat het biologisch mechanisme van het lichaam ophoudt te bestaan, is men overleden. there is a process of dying and a process of disintegration death is the event which indicates the moment when the process of dying ceases and the process of disintegration begins energie dat lichaam bijeenhoudt wordt overruled door desintegratie Doodsfasen Somatische dood = klassieke neuro- cardiovasculaire criteria = 3 min geen hartslag, geen reflexen, geen ademhaling Stervensproces = agonale fase Ontbindingsfase: pas na 2-3 dagen zijn tekens zichtbaar - laattijdige: duidelijk merkbaar - vroege: postmortale veranderingen (cfr hieronder) Supravitale fase = enkele uren na overlijden, gap tussen somatische en cellulaire dood Supravitaal = tussen dood van organisme en dood van cellen op zich Schematisch: - stervensfase = agonale fase somatische dood: einde van dying, begin van desintegratie en ontbinding - supravitale fase - vroege en late ontbindingsfase 12

13 1. Postmortale verschijnselen = klassieke doodstekens waarmee men tijdstip van overlijden inschatten Vroegtijdige = lijkvlekken, lijkstijfheid (na verslapping), lijkafkoeling Laattijdige = ontbinding (autolyse en rotting) 1.1. Lijkvlekken = IVORES MORTIS = gevolgen van circulatiestilstand en zwaartekracht, bloed zakt naar laagst gelegen delen bloed stapelt op in lage plaatsen; huid kleurt donkerblauw Op basis van kenmerken van lijkvlekken: - info over overlijdensduur (cfr chronologie) - info over lichaamshouding na overlijden: typische plaats van lijkvlekken - info over mogelijke doodsoorzaak: afhankelijk van intensiteit en kleur Specifieke verkleuring donkerblauw- paars met stippen: postmortale hypostase = Vibices = postmortem fenomeen van lijkvlekken, betekent weinig! Postmortem neusbloeding = normaal! Donkere verkleuring = eigenlijke lijkvlekken Witte uitsparingsgebieden = steunvlakken, daar worden capillairen dichtgedrukt Typische lokalisaties - op rug = donkere rug, behalve schouderblad en billen - verhanging = lijkvlekken thv onderbenen rondom rond, handen en onderarmen, onderaan oksels en evt onderaan borsten!! indien slachtoffer zo n lijkvlekken vertoont en op de rug ligt: dan is er een tussenkomst geweest! - met hals op tafel = pseudo- druksnoering 13

14 Chronologie van lijkvlekken: - vanaf 30 minuten na overlijden - binnen 2 6 uur: volledig samengevloeid - verplaatsbaar = volledig verplaatst (na 15-30min) teken dat overlijden binnen vorige 6u geweest - gedeeltelijk verplaatsbaar = tussen 6 12u na overlijden - wegdrukbaar = cfr erytheem, tot 20-24u na overlijden kan men wegdrukken en komt terug Kenmerken van enkele typische lijkvlekken - klassiek: livide = paars- blauw- rood - cyanide intox: baksteenrood - CO intoxicatie: echt kersrood - zeer zwakke lijkvlekken: igv chronische anemie of acute anemie (bloeding) - maagbloeding: zuur + bloed kleurt zwart 14

15 1.2. Lijkstijfheid = RIGOR MORTIS eerste uren na overlijden: totale verslapping!! Gebaseerd op ATP hypothese: - ATP is energiebron om actine- myosine complex te lossen = spierverslapper - zenuwprikkel valt weg: ATP vrijstelling waardoor alle complexen los komen = initiele totale verslapping - Supravitale fase: ATP raakt op spierverstijving, actine- myosine lossen niet meer - Door autolyse van cellen terug verslapping Schema ATP- hypothese: Zenuwprikkel spiercontractie ATP breekt complex af relax ADP terug omgezet met vorming naar lactaat Sterven: geen contractie, alle ATP vrij = INITIELE VERSLAPPING Schema lijkstijfheid: Na 3u alle ATP opgebruikt, geen omzetting meer, waardoor verslapping stopt en VERSTIJVING optreedt. Na autolyse: alle complexen afgebroken TERUG VERSLAPPING Beinvloedende factoren: - spiermassa: vb cachectische patienten, kleine kinderen (soms geen volledig ontwikkelde lijkstijfheid) - temperatuur: bij hogere t sneller ATP verbruik, sneller verstijven hogere t bevordert ook ontbinding, dus sneller terug naar spierverslapping - inspanning: indien voor overlijden nog grote inspanning gedaan ATP reserves reeds uitgeput (fenomeen van lactaatacidose: geen ATP meer): zeer snelle lijkstijfheid = ook wel kadaver spasmen genoemd omdat zo snel optreedt = niet diffuus, maar meestal wel spiergroep die vlak voor overlijden intens actief was (vb: verdonken persoon met nog planten in handen waaraan ze zich aan vastgrepen) 15

16 Chronologie - vanaf 3u na overlijden - volledig na 6-8u = alle spiergroepen stijver - maximaal na 12 tot 24u = lijkstijfheid sterkst ontwikkeld, lichaam niet meer te manipuleren - vanaf 2-3 dagen begint de lijkstijfheid te verdwijnen - na 3-4 dagen volledig verdwenen!! afhankelijk van temperatuur en snelheid van ontbinding Kenmerken - geeft info over overlijdensduur: (cfr chronologie) - geeft eventueel info over omstandigheden voorafgaand aan overlijden (vb kadaverspasme) - geeft info over houding van overlijden: totale slapte lichaam neemt houding aan zoals zwaartekracht ze beveelt: in die verslapte houding na overlijden gaat lichaam verstijven typisch: mond open, sfincters open Afbeelding: volledige lijkstijfheid Lichaam kan niet meer gemanipuleerd worden Been zweeft echt kan niet in deze houding opgesteven zijn 1.3. Lijkafkoeling = ALGOR MORTIS = geen zekerheidsteken van overlijden!!! = soms teken van onderkoeling Het gaat over kerntemperatuur die gaat afkoelen: 37,2 C; in de regel is deze warmer dan omgevingstemperatuur exponentiele daling van temperatuur: hoe groter de gradient met omgeving, hoe sneller de daling Einde van de curve: afvlakkend owv lagere gradient S- curve: eigenaardige vertraging in het begin, 1 e uur na overlijden : PLATEAUFASE - tgv supravitale fase: nog steeds biochemische processen, nog steeds t productie - tussen kern en perifere zit nog gradient: eerst moet huid afkoelen, nadien pas kern Afbeelding: afkoelingscurve - initiële plateaufase: 37 C 35 C: - afkoelingsfase: 35 C 27 C: - vertragingsfase - 0,5 /uur - 1 à 2 /uur S- curve: initiele gradient tussen kern en perifeer en supravitale fase Einde lagere gradient met omgeving 16

17 !! Tropen: warmere omgeving dan kerntemperatuur, weinig postmortale verschijnselen, sneller in ontbinding Factoren die snelheid van afkoelen beinvloeden: Zeer variabel!! - isolerende factoren: vetlaag, kledij of lakens - warm vs koud klimaat - magere personen versus zwaarlijvige personen - koorts en onderkoeling: dan begint het proces niet op 37,2 - over- en onderschatting van de kerntemperatuur Persoonsgebonden: temperatuur en gewicht Omgevingsgebonden: bedekking, omgeving waarin lichaam zich bevindt (open vs gesloten, water vs lucht, stilstaand vs bewegend water) Hoe tijdstip van overlijden inschatten? VUISTREGEL = regel van Moritz: PMI = 37 C rectale t + 3 (37 C kerntemperatuur (rectaal)) + 3 vd plateau = schatting postmortem interval! geen rekening met omgeving en persoonsgebonden factoren, is niet 100% maar geeft wel schatting METHODE VAN HENSSGE = met Nomogram Veel factoren die nodig zijn, veel factoren die het kunnen beinvloeden, ook niet 100% Op nomogram alle factoren aanduiden en verbinden betere schatting PMI - kerntemperatuur (rectaal 8cm diep) - omgevingstemperatuur in onmiddellijke nabijheid vh lichaam - lichaamsgewicht - evt ook omgevingsomstandigheden: bedekking, water vb stromend water: LG x 0,35 vb onder donsdeken: LG x 2,4 nauwkeurigheidspercentage van 95% correctiefactor toepassen: moet nauwkeurig gemeten zijn, oa lichaamsgewicht en kernt ; maar omgevingstemperatuur is vaak wisselend 1.4. Andere postmortale veranderingen eigenlijk weinig behulpzaam, maar kunnen storend zijn voor interpretaties uitdroging initieel verdampen, nadien echt vochtverlies bij ontbinding - ogen: troebele cornea, gaat nog toenemen door verdere deshydratatie, naarmate proces vordert vermindert ook de oogdruk - Teken van Tonelli = uitdrogen van oogbolvocht, na enkele dagen weg - tache noir = donkerbruine tot zwarte vlekken op sclera, puur tgv oogbol blootstelling aan lucht 17

18 Supravitaliteit = wel handig bij identificatie van moment van overlijden - mechanische spierreactie: klop op spierbuik, max 10-13u na overlijden, max 18u - elektrisch = stroom op gelaatsspieren naarmate welke groep reageert kan men daar tijdstip aan koppelen (niet toegepast) - chemisch: mydriaticum injecteren eerste uren na overlijde nog miose/mydriase opwekken 2. Laatijdige desintegratie = ontbinding en rotting SCHEMA ONTBINDING Na dood: sowieso putrefactie (rotting) Andere mogelijke processen: mummificatie, adipocire of crematie Daarna skeletisatie: klassiek na 3-6 jaar (in open lucht: zelfs nog veel sneller) na enkele jaren: volledig oplossen of verstenen van skelet 3 processen worden versneld door diervraat Andere processen: - natuurlijke crematie (bliksem) maar is zeer zeldzaam - mummificatie: vooral op droge warme situaties (kelder, zolder,... ) - adipocire: afgesloten van de lucht in zeer vochtige omgeving 2.1. Klassieke ontbindingsproces - autolyse = eigen enzymen zorgen voor zelf- oplossing - rotting tgv bacteriele activiteit in mond/neus/aars immuunsysteem valt uit dus bact kunnen overwoekeren op gelyseerde cellen productie rottingsvocht en gas (methaangas) typisch: stinken + donkere groenzwarte verkleuring (ontbinden van bloed) gasvorming: vooral op losmazig weefsel vooral genitalia lijkvlekken: worden donkerder S/ groene buikvlek, marbrering, huidblaren, opzwellen, tête de nègre - aaseters: vliegen, eitjes, maden 18

19 Typisch beeld van rottend lijk: - donker opgezwollen gelaat, protrusie van tong, ingezakte ogen - vaak in vocht : stinkend rottend bloed, echt vochtig bloedvlek stolt en droogt meteen uit - Na 2-3d: groene buikvlek = fossa iliaca, colon meest oppervlakkige Rottingsblaren waaruit rottingsvocht sijpelt Blanken worden zwart Zwarten worden blank: opperhuid komt los en velt af Temperatuur is zeer belangrijke factor: hoe sneller in koelcel, hoe trager ontbinding Bij gewone kamertemperatuur: na 2-3 dagen Patienten gestorven in sepsis: al na enkele uren ontbindingstekens (meer bact, hogere t ) Marbrering van de huid Typisch beeld: donker en gezwollen In eigen rottingsvocht groene buikvlek Koppel dat samen overdosis genomen had Post Mortem Interval bij beiden ongeveer 48u Buiten temperatuur was 32 C - Vrouw lag in de kelder: veel koeler, minder ontbinding - Man in slaapkamer: reeds in ontbinding 19

20 2.2. Aaseters / Entomologie Vooral vliegen: huisvlieg, groene keizersvlieg, soms blauwe bromvlieg Treffen we aan op vochtige openingen: mond, oog, wonden Vliegen zitten binnen 100km nog op een lijk Leggen na 15 minuten eitjes: geraspte kaas Maden: gaan beginnen vreten aan weefsel (1-2weken), wandelen nadien aan 1m/d weg van lijk naar schaduwplekken, daar ontpoppen tot vlieg Vliegen eitjes maden poppen Vliegen belang: vrij nauwkeurig postmorteminterval over weken/maanden berekenen!! Letsels door aaseters - Mieren (binnen) of Kakkerlakken (buiten): vreten ook aan: lijkt op schaafletsel - Ratten en muizen: typische gekartelde randen Postmortale wonden bloeden niet meer - Honden en katten: bijten perioraal en hals 2.3. Andere laattijdige processen dan ontbinding Mummificatie = essentieel proces van uitdroging, hoe sneller hoe minder ontbinding - huid = perkamentachtig, gespannen over skelet - organen weggerot CASUS: man gevonden in struik - hoofd in schaduw: weggerot - benen in zon: oppervlakkige delen geperkamenteerd, overal rondom zwart = typische combinatie mummificatie en rotting Adipocire = vooral bij waterlijken, specifiek chemisch proces van onverzadigde en verzadigde vetzuren alle vet wordt olieachtig en stijft op waarna zich mineralen vormen (duurt aantal maanden, kan leiden tot echt hard pantser) 20

21 A. Ongewoon sterfgeval HOOFDSTUK III THANATO- ETIOLOGIE Wettelijke redenen voor autopsie juridisch via magistraat: op kosten van staat juridisch via burgerlijke partij: kosten van partij in ziekenhuis overlijden: aangevraagd door behandelende arts mits toestemming van familie, vergoed door riziv, wordt gezien als kwaliteitscontrole private autopsie: vooral huisarts, bij overlijden van jonge persoon waarbij familie doodsoorzaak wil weten, kan een autopsie. Maar indien aangegeven als natuurlijk overlijden, is dit geen wettelijke noodzaak. Privé anatoom- patholoog nodig, wordt vaak geweigerd, soms zeer bizarre en onoplosbare toestanden. = grote lacune in de wet! Begrip ongewoon sterfgeval (OGS) = waarbij niet voldoende duidelijk is dat het om natuurlijk overlijden gaat - ongevallen: verkeersongevallen, val - zelfdodingen - (verdacht voor) doding - het milieu = personen met strafblad, die begaan zijn met illegale praktijken vb: prostituees, drugsdode,... - bijzondere omstandigheden: waterlijk, brandlijk, boslijk (lijkenvondst op afgelegen gebieden) - ongeïdentificeerde lijken - high profile cases = omstandigheden en betrokkenen (overledene) die de nodige (media- ) aandacht krijgen. Vaak elk detail gelekt, onnodige zaken, foutieve interpretaties in publiek. Vb: bekende figuren, bekende functies, buitenlanders - ook alle overlijdens die te maken hebben met politie- interventie (gevangenen!!) wordt nog zeer vaak gemist of niet onderzocht! - plots of onverwacht overlijden: per definitie WHO: overlijden < 24u na optreden van symptomen per definitie forensische = echt plots of < 1u na symptomen onverwacht = geen enkel aanknopingspunt inzake doodsoorzaak Cijfertjes Verhanging is top manier in zelfdoding (man 57%, vrouw 40%) 2 e plaats mannen: 10% medicatie intox, steeds minder vuurwapen (9%) sinds nieuwe wet 2 e plaats vrouwen: 18% verdrinking (typisch overdag in nachtkledij wegfietsen), 14% intoxicatie uitzonderlijke zaken: voor trein, defenestratie (sprong uit raam), scherp trauma (pols of keelsnede), zelfverbranding Doding: 32% scherp geweld 21% stomp geweld 11% met vuurwapen 2% door asfyxie (verstikking) 21

22 WELKE ONDERZOEKEN UITVOEREN BIJ ONGEWOON OVERLIJDEN = altijd uitwendige lijkschouwing, evt autopsie en sporenonderzoek Uitwendige lijkschouwing = steeds ter plaatse uit te voeren 3 vragen te beantwoorden identificatie: kan soms problematisch zijn sinds wanneer is het een lijk: eerder politionele problemen waarom is het een lijk? Oorzaak en aard van overlijden o onderscheid tussen natuurlijk of onnatuurlijk (ongeval doding zelfdoding) o zeker ook nagaan of lichaam niet verplaatst is: is dit de plaats van overlijden? In principe is justitie niet geïnteresseerd in de doodsoorzaak: enkel feit natuurlijk of niet- natuurlijk indien uitwendige schouwing deze drie vragen onvoldoende kan beantwoorden: autopsie 1. Is het een lijk? (doodsdiagnose) Neurocardiale zekerheidstekenen: 3 geen pols, geen neuro reflexen meestal in een oogopslag te bemerken Zekere doodstekens: vlekken, stijfheid, ontbinding!! Cave schijndood = vita minima : na reanimatie of in bijzondere omstandigheden hersendoodcriteria toepassen transplantatie? Lazarus- syndroom = iemand die plots ontwaakt uit schijndoodsituatie syndroom op zich bestaat niet, maar soms kan men bij een persoon geen levenstekens meer vaststellen en toch leeft deze persoon nog Wanneer denken aan schijndood: coma zonder oorzaak (sederende) intoxicatie verdrinking (in koud water) elektrocutie hypothermie in principe altijd reanimeren en nadien hersendoodscriteria opstellen 2. Identificatie van een lijk Postmortem kenmerken vergelijken met ante- mortem dossier = tatoeages, protheses, kledij, juwelen, gebitskenmerken, littekens maar ook lengte, geslacht, haarkleur! inscriptie in trouwring vaak werden deze personen reeds als vermist opgegeven (of zal dit vrij snel gebeuren) Indien toestand in te verre staat van ontbinding: wetenschappelijke gegevens gebruiken vingerafdrukken: enkel indien geregistreerd in databank gebitskenmerken: tanden blijven als langste bestaan, zelfs indien in sterk zuur of verbrand, goede leeftijdsbepalingen mogelijk, bevatten DNA, zeer sterke individuele kenmerken (cfr tandheelkundig dossier) DNA fingerprints: veel tijd, zeer kostelijk 3. Tijdstip van overlijden bepalen Bepalen ahv staat waarin staat van lichaam zich bevindt: eerste 2-3 dagen (= vroege postmortale methode): temperatuursmethode!!, in combinatie met vlekken en stijfheid 22

AUTOPSIE in de Universitaire Ziekenhuizen Leuven

AUTOPSIE in de Universitaire Ziekenhuizen Leuven U N I V E R S I T A I R E Z I E K E N H U I Z E N L E U V E N AUTOPSIE in de Universitaire Ziekenhuizen Leuven Informatie over het onderzoek van het gerecht bij een onverwacht overlijden maart 1999 1 VOORWOORD

Nadere informatie

EDS Richtlijn. Excited Delirium Syndrome. Kees Das. GGD Amsterdam Algemene Gezondheidszorg Forensische Geneeskunde

EDS Richtlijn. Excited Delirium Syndrome. Kees Das. GGD Amsterdam Algemene Gezondheidszorg Forensische Geneeskunde Excited Delirium Syndrome EDS Richtlijn Kees Das GGD Amsterdam Algemene Gezondheidszorg Forensische Geneeskunde Onderwerpen Opzet richtlijn Problematiek Casuïstiek stiek Definities Oorzaken & Risicofactoren

Nadere informatie

Sporenonderzoek en gerechtelijke geneeskunde bij zware verkeersongevallen

Sporenonderzoek en gerechtelijke geneeskunde bij zware verkeersongevallen Sporenonderzoek en gerechtelijke geneeskunde bij zware verkeersongevallen Dr. Diona D Hondt, MD Prof. Werner Jacobs, MD, PhD, MBA Gerechtelijke Geneeskunde Universitair Ziekenhuis Antwerpen Indicaties

Nadere informatie

CHECKLIST ONDERZOEK EN VASTLEGGING LIJKSCHOUW (uitgebreide versie)

CHECKLIST ONDERZOEK EN VASTLEGGING LIJKSCHOUW (uitgebreide versie) CHECKLIST ONDERZOEK EN VASTLEGGING LIJKSCHOUW (uitgebreide versie) N.B. Kleine waarnemingen kunnen uiteindelijk van groot belang zijn. Vermeld afwezigheid van kenmerken evenzeer als de aanwezigheid. De

Nadere informatie

Hart- en vaataandoeningen zijn de belangrijkste doodsoorzaak bij vrouwen in de Westerse wereld. Daarom moeten we werk maken van:

Hart- en vaataandoeningen zijn de belangrijkste doodsoorzaak bij vrouwen in de Westerse wereld. Daarom moeten we werk maken van: Hart- en vaataandoeningen zijn de belangrijkste doodsoorzaak bij vrouwen in de Westerse wereld. Daarom moeten we werk maken van: 1 CARDIOVASCULAIRE PREVENTIE BIJ VROUWEN. 2 SENSIBILISATIE van de vrouw

Nadere informatie

Verdrinking: oorzaken, proces en gevolgen

Verdrinking: oorzaken, proces en gevolgen Verdrinking: oorzaken, proces en gevolgen A. Oorzaken van verdrinking Primair Onderdompeling Bewustzijnsverlies Verdrinking Secundair Bewustzijnsverlies Onderdompeling Verdrinking 75 % 25% 1. Primaire

Nadere informatie

MODULE 3 Levensreddende handelingen

MODULE 3 Levensreddende handelingen MODULE 3 Levensreddende handelingen cursus brandweerman Levensreddende handelingen Hoofdstuk 1: Algemene interventieprocedures Het menselijk lichaam De eerste minuten Opbouw van het lichaam Ons lichaam

Nadere informatie

ABCDE methodiek Biedt een vaste volgorde van het benaderen van het slachtoffer

ABCDE methodiek Biedt een vaste volgorde van het benaderen van het slachtoffer ABCDE methodiek Biedt een vaste volgorde van het benaderen van het slachtoffer Indien een stoornis in de vitale functie wordt waargenomen direct handelen (Treat as you go) A AIRWAY AND C-SPINE (= vrije

Nadere informatie

1.1 Historiek 3 1.2 Gerechtelijke of forensische geneeskunde 5 1.3 Huidige situatie 6. 2 arts en gerecht 9

1.1 Historiek 3 1.2 Gerechtelijke of forensische geneeskunde 5 1.3 Huidige situatie 6. 2 arts en gerecht 9 Inhoudstafel I JUSTITIE EN GENEESKUNDE 1 Gerechtelijke geneeskunde, vroeger en nu 3 1.1 Historiek 3 1.2 Gerechtelijke of forensische geneeskunde 5 1.3 Huidige situatie 6 2 arts en gerecht 9 2.1 Gerecht

Nadere informatie

Voorlichtingsfolder autopsie (obductie), gericht aan de nabestaanden

Voorlichtingsfolder autopsie (obductie), gericht aan de nabestaanden Voorlichtingsfolder autopsie (obductie), gericht aan de nabestaanden U heeft deze folder gekregen omdat uw echtgenoot, familielid of dierbare is overleden. De behandelend arts heeft u gevraagd of obductie

Nadere informatie

Obductie. Informatie voor nabestaanden

Obductie. Informatie voor nabestaanden Obductie Informatie voor nabestaanden 2 U heeft deze folder gekregen omdat uw echtgenoot, familielid of dierbare is overleden. De behandelend arts heeft u gevraagd of obductie (ook wel autopsie, lijkschouwing

Nadere informatie

Obductie Informatie voor nabestaanden

Obductie Informatie voor nabestaanden 00 Obductie Informatie voor nabestaanden 1 Inleiding U heeft deze folder gekregen omdat uw echtgenoot, familielid of dierbare is overleden. De behandelend arts heeft u gevraagd of obductie gedaan mag worden.

Nadere informatie

Informatie voor. nabestaanden. bij niet natuurlijk overlijden

Informatie voor. nabestaanden. bij niet natuurlijk overlijden Informatie voor nabestaanden bij niet natuurlijk overlijden 1 Deze informatiebrochure is aan u overhandigd omdat een familielid of naaste van u plotseling en/of ten gevolge van een niet natuurlijke oorzaak

Nadere informatie

Bewustsporten.nl. Goed voorbereid aan de start met een sportmedisch onderzoek

Bewustsporten.nl. Goed voorbereid aan de start met een sportmedisch onderzoek Goed voorbereid aan de start met een sportmedisch onderzoek Hardlopen is heerlijk en gezond, maar het is ook belangrijk verantwoord en veilig te sporten. Een goede voorbereiding en training zijn essentieel

Nadere informatie

ARTERIELE HYPERTENSIE

ARTERIELE HYPERTENSIE ARTERIELE HYPERTENSIE Wat u moet weten - Patiëntinformatie - Hypertensie is de medische term voor hoge bloeddruk. Dat is de druk waaraan de arteriële bloedvaten of slagaders in het lichaam blootgesteld

Nadere informatie

Reanimatie van de pasgeborene

Reanimatie van de pasgeborene Reanimatie van de pasgeborene Anne Debeer, neonatale intensieve zorgen, UZ Leuven Katleen Plaskie, neonatale intensieve zorgen, St Augustinus Wilrijk Luc Cornette, neonatale intensieve zorgen, AZ St-Jan

Nadere informatie

Lesfiche : EHBO & Reanimatie

Lesfiche : EHBO & Reanimatie Lesfiche : EHBO & Reanimatie Niveau 1: (Praktijk: 2lesuren) Inschatten van een situatie: Veiligheid! Waarom? Niemand heeft nood aan meerdere slachtoffers dan er oorspronkelijk waren ( aarzel dus ook niet

Nadere informatie

Vermoeidheid & hartziekten

Vermoeidheid & hartziekten Vermoeidheid & hartziekten Menno Baars, cardioloog HartKliniek Nederland april 2014 Cardioloog van de nieuwe HartKliniek Nieuwe organisatie van eerstelijnscardiologiecentra Polikliniek & dagbehandeling

Nadere informatie

Obesitas op de recovery

Obesitas op de recovery Obesitas op de recovery Marlous Huijzer AIOS anesthesiologie UMC Utrecht Inzichten Toegenomen arbeid hart en longen Verhoogde kans metabool syndroom Verhoogde kans op DVT of longembolie Obesitas hypoventilatie

Nadere informatie

Obductie. Informatie over obductie voor nabestaanden. Obductie

Obductie. Informatie over obductie voor nabestaanden. Obductie Obductie Informatie over obductie voor nabestaanden Obductie Inleiding 3 Wat is een obductie of autopsie? 3 Waarom obductie? 4 Wat gebeurt er bij een obductie? 4 Het bewaren van weefsel en organen 5 Hoe

Nadere informatie

Chemisch toxicologische eigenschappen van acrylonitril en medische aspecten van een blootstelling

Chemisch toxicologische eigenschappen van acrylonitril en medische aspecten van een blootstelling Chemisch toxicologische eigenschappen van acrylonitril en medische aspecten van een blootstelling Prof. Dr. Benoit Nemery KU Leuven Prof. Dr. Christophe Stove UGent Acrylonitril: chemische eigenschappen

Nadere informatie

SIS. Het Shaken Infant Syndrome. Dr. Johan Marchand. Vertrouwenscentrum Kindermishandeling Brussel en Academisch Kinderziekenhuis Jette

SIS. Het Shaken Infant Syndrome. Dr. Johan Marchand. Vertrouwenscentrum Kindermishandeling Brussel en Academisch Kinderziekenhuis Jette SIS Het Shaken Infant Syndrome Dr. Johan Marchand Vertrouwenscentrum Kindermishandeling Brussel en Academisch Kinderziekenhuis Jette Wetenschappelijk dossier 1 A. Inleiding B. Epidemiologische gegevens

Nadere informatie

Welke stelling in het geval van brandwonden is juist?

Welke stelling in het geval van brandwonden is juist? Meerkeuzevraag 8.1 Meerkeuzevraag 8.2 Meerkeuzevraag 8.3 Meerkeuzevraag 8.4 Meerkeuzevraag 8.5 Meerkeuzevraag 8.6 Meerkeuzevraag 8.7 Welke stelling in het geval van brandwonden is juist? A. De gevormde

Nadere informatie

Kindersterfte Doodsoorzaken - 2008

Kindersterfte Doodsoorzaken - 2008 Kindersterfte Doodsoorzaken - 2008 Alle oorzaken Minder dan 5 jaar 573 0 324 249 Van 1 tot 4 jaar 86 0 48 38 Minder dan 28 dagen 335 0 193 142 Minder dan 7 dagen 254 0 143 111 Minder dan 1 dag 133 0 79

Nadere informatie

obductie informatie voor nabestaanden patiënteninformatie

obductie informatie voor nabestaanden patiënteninformatie patiënteninformatie obductie informatie voor nabestaanden U heeft deze folder gekregen omdat uw echtgenoot, familielid of dierbare is overleden. De behandelend arts heeft u gevraagd of obductie verricht

Nadere informatie

TRIVIANT BLAUW (uitprinten op blauw papier) Stoornissen in het bewustzijn, de ademhaling en de bloedsomloop

TRIVIANT BLAUW (uitprinten op blauw papier) Stoornissen in het bewustzijn, de ademhaling en de bloedsomloop TRIVIANT BLAUW (uitprinten op blauw papier) Stoornissen in het bewustzijn, de ademhaling en de bloedsomloop Welke drie functies zijn van direct levensbelang en hoe noemen we deze functies? Hersenfunctie

Nadere informatie

Behandeling van wonden en letsels

Behandeling van wonden en letsels Module 4 Behandeling van wonden en letsels Als u deze module gevolgd hebt, weet u: - Wat u moet doen bij mogelijk inwendig bloedverlies - Wat u moet doen bij uitwendig bloedverlies - Wat u moet doen bij

Nadere informatie

Bewustsporten.nl. Risico op plotse hartdood. M:06-27072969 Info@bewustsporten.nl T:@bewustsporten Fb:Bewustsporten 023-202 303 4

Bewustsporten.nl. Risico op plotse hartdood. M:06-27072969 Info@bewustsporten.nl T:@bewustsporten Fb:Bewustsporten 023-202 303 4 Goed voorbereid aan de start met een sportmedisch onderzoek Hardlopen is heerlijk en gezond, maar het is ook belangrijk verantwoord en veilig te sporten. Een goede voorbereiding en training zijn essentieel

Nadere informatie

Inleiding. Inleiding. Inleiding. Jullie vragen en inbreng zijn welkom.

Inleiding. Inleiding. Inleiding. Jullie vragen en inbreng zijn welkom. Inleiding OPLEIDING HULPVERLENING VOOR REISLEIDERS Toerisme Vlaanderen, i.s.m. Doel van deze opleiding: Erkend blijven als reisleider. In moeilijke en specifieke omstandigheden kalm en efficiënt hulp bieden.

Nadere informatie

naar sporen Zelf casussen oplossen

naar sporen Zelf casussen oplossen Speuren C naar sporen Zelf casussen oplossen 2. Een lijk in de duinen Langs de N304, in een berkenbos in Natuurpark de Hoge Veluwe, wordt het lijk van een man gevonden. De forensisch arts verricht enkele

Nadere informatie

Obductie na het overlijden

Obductie na het overlijden Obductie na het overlijden Samenvatting Een obductie is een uitgebreid uit- en inwendig onderzoek na het overlijden van een patiënt. Alle organen worden uit het lichaam genomen en na onderzoek teruggeplaatst,

Nadere informatie

Hoofdstuk 2: De eerste minuten. Ronald Ackermans - Pascale Buytaert Verpleegkundige spoedgevallen/ M.U.G Lesgever P.I.BA.

Hoofdstuk 2: De eerste minuten. Ronald Ackermans - Pascale Buytaert Verpleegkundige spoedgevallen/ M.U.G Lesgever P.I.BA. Hoofdstuk 2: De eerste minuten Ronald Ackermans - Pascale Buytaert Verpleegkundige spoedgevallen/ M.U.G Lesgever P.I.BA. Inhoud voordracht. Aankomst ter plaatse Beoordeling slachtoffer Onderzoek van het

Nadere informatie

"EHBO" is een uitgave van CLB Externe preventie Industrieterrein Kolmen 1085 3570 Alken Tel : 011 59 83 50

EHBO is een uitgave van CLB Externe preventie Industrieterrein Kolmen 1085 3570 Alken Tel : 011 59 83 50 EHBO zon e Voor g erken eilig w d en v 1. Inleiding COLOFON "EHBO" is een uitgave van CLB Externe preventie Industrieterrein Kolmen 1085 3570 Alken Tel : 011 59 83 50 Redactie : CLB EDPB Fotografie : www.fotoben.be

Nadere informatie

Geschreven door Diernet Team dinsdag, 23 augustus 2011 13:31 - Laatst aangepast donderdag, 15 september 2011 22:17

Geschreven door Diernet Team dinsdag, 23 augustus 2011 13:31 - Laatst aangepast donderdag, 15 september 2011 22:17 Omschrijving Oorzaken Verschijnselen Diagnose Therapie Prognose Omschrijving Hyperthyreoïdie is een ziekte die wordt veroorzaakt door een overmatige hoeveelheid schildklierhormonen. Schildklierhormonen

Nadere informatie

Obductie. Laboratorium voor pathologie. Wat is een obductie? Waarom obductie?

Obductie. Laboratorium voor pathologie. Wat is een obductie? Waarom obductie? Obductie Laboratorium voor pathologie U krijgt deze informatie, omdat iemand die u lief heeft overleden is. De behandelend arts heeft u gevraagd of obductie verricht mag worden. Deze vraag roept vaak andere

Nadere informatie

Kent u de cijfers van uw hart?

Kent u de cijfers van uw hart? Kent u de cijfers van uw hart? CHOLESTEROL? GEWICHT/ BUIKOMTREK? UW? BLOEDDRUK? SUIKERGEHALTE? V.U.: Dr Freddy Van de Casseye - Elyzeese-Veldenstraat 63-1050 Brussel Belgische Cardiologische Liga www.cardiologischeliga.be

Nadere informatie

Cardiologie. Pericarditis. Ontsteking van het hartzakje

Cardiologie. Pericarditis. Ontsteking van het hartzakje Cardiologie Pericarditis Ontsteking van het hartzakje Inleiding U bent onder behandeling van een cardioloog van het Lievensberg ziekenhuis omdat er bij u een pericarditis is geconstateerd. Uw arts heeft

Nadere informatie

Toestemming voor obductie bij kinderen. Informatie voor nabestaanden

Toestemming voor obductie bij kinderen. Informatie voor nabestaanden Toestemming voor obductie bij kinderen Informatie voor nabestaanden Universitair Medisch Centrum Groningen Inleiding Een arts heeft met u gesproken om uw overleden zoon of dochter te laten onderzoeken.

Nadere informatie

CPR CARDIOPULMONAIRE RESUSCITATIE

CPR CARDIOPULMONAIRE RESUSCITATIE CPR CARDIOPULMONAIRE RESUSCITATIE Inhoud CPR standaardschema: start hartmassage CPR uitzonderingsschema: start beademing Bewusteloos en normale ademhaling: stabiele zijligging De keten van overleven Herkennen

Nadere informatie

Lesfiche: EHBO en reanimatie:

Lesfiche: EHBO en reanimatie: Lesfiche: EHBO en reanimatie: Niveau: 2 (praktijk: 2 lesuren) AED: Wat? De defibrillator of Defib is de enige manier om een hart terug te doen pompen. Paramedici hebben een professionele defib inde ambulance.

Nadere informatie

Richtlijn JGZ-richtlijn Kindermishandeling

Richtlijn JGZ-richtlijn Kindermishandeling Richtlijn JGZ-richtlijn Kindermishandeling 2. Gevolgen van kindermishandeling voor kind en omgeving De emotionele, lichamelijke en intellectuele ontwikkeling van een kind berust op genetische mogelijkheden

Nadere informatie

De Salduzwet: welke rechten hebt u bij een verhoor?

De Salduzwet: welke rechten hebt u bij een verhoor? De Salduzwet: welke rechten hebt u bij een verhoor? Is er in uw bedrijf al eens een ernstig arbeidsongeval gebeurd? Dan bent u als werkgever, als lid van de hiërarchische lijn, als preventieadviseur, als

Nadere informatie

Geriatrie. Patiënteninformatie. Flauwvallen (syncope) Slingeland Ziekenhuis

Geriatrie. Patiënteninformatie. Flauwvallen (syncope) Slingeland Ziekenhuis Geriatrie Flauwvallen (syncope) i Patiënteninformatie Slingeland Ziekenhuis Algemeen Syncope (uitgesproken: sin-co-péé) is de medische term voor flauwvallen: een aanval waarbij u kort het bewustzijn verliest.

Nadere informatie

AG eerste hulp opleidingen Best 0499-397404 agopleiding@gmail.com

AG eerste hulp opleidingen Best 0499-397404 agopleiding@gmail.com AG eerste hulp opleidingen Best 0499-397404 agopleiding@gmail.com Algemeen De mens kan ongeveer normaal 1 minuut zonder zuurstof. Hersenen zijn het meest gevoelig voor een tekort aan zuurstof. Typerend

Nadere informatie

Hartkwalen Gasping. Aandoeningen v/h hart. Aandoeningen v/h hart. Aandoeningen v/h hart. Aandoeningen v/h hart. Aandoeningen v/h hart 22-1-2012

Hartkwalen Gasping. Aandoeningen v/h hart. Aandoeningen v/h hart. Aandoeningen v/h hart. Aandoeningen v/h hart. Aandoeningen v/h hart 22-1-2012 Hartkwalen Gasping De belangrijkste klachten zijn: vermoeidheid kortademigheid (vooral bij inspanning) opgezette benen en enkels onrustig slapen en s nachts vaak plassen 4 Hartfalen sen Hartspierziekte

Nadere informatie

Aangifteprocedure voor arbeidsongevallen in de publieke sector (wet van 03.07.67)

Aangifteprocedure voor arbeidsongevallen in de publieke sector (wet van 03.07.67) Aangifteprocedure voor arbeidsongevallen in de publieke sector (wet van 03.07.67) 1. Welk ongeval moet aangegeven worden? Elk feit overkomen tijdens de uitoefening van de arbeidsovereenkomst of op de arbeidsweg

Nadere informatie

Epilepsie. bij vrouwen

Epilepsie. bij vrouwen Epilepsie bij vrouwen Wat is epilepsie? Epilepsie is een stoornis die ongeveer 1 op de 150 à 250 personen treft. In België gaat het dus om meer dan 60.000 personen. Er bestaan trouwens verschillende vormen

Nadere informatie

Refaja Ziekenhuis Stadskanaal. Toestemming voor obductie bij kinderen. Informatie voor nabestaanden

Refaja Ziekenhuis Stadskanaal. Toestemming voor obductie bij kinderen. Informatie voor nabestaanden Toestemming voor obductie bij kinderen Informatie voor nabestaanden TOESTEMMING VOOR OBDUCTIE BIJ KINDEREN INFORMATIE VOOR NABESTAANDEN INLEIDING Een arts heeft met u gesproken om uw overleden zoon of

Nadere informatie

Informatiebrochure T.E.E. / Cardioversie

Informatiebrochure T.E.E. / Cardioversie Informatiebrochure T.E.E. / Cardioversie ziekenhuis maas en kempen Inleiding U wordt opgenomen in Ziekenhuis Maas en Kempen voor een TEE en/of cardioversie. Om u zo goed mogelijk te informeren over deze

Nadere informatie

Bijkomende informatie voor de registratie van de doodsoorzaak

Bijkomende informatie voor de registratie van de doodsoorzaak Bijkomende informatie voor de registratie van de doodsoorzaak 1. Veld 31: A2_CODE_DIAG_CAUSE_DEATH Veld 31 A2_CODE_DIAG_CAUSE_DEATH behoort tot het bestand STAYHOSP in domein 3 van de administratieve gegevens.

Nadere informatie

Kinderen met Marfan hebben een verhoogd risico op drie typen medische noodgevallen. 1 Aorta dissectie (scheiding van de lagen in de wand van de aorta)

Kinderen met Marfan hebben een verhoogd risico op drie typen medische noodgevallen. 1 Aorta dissectie (scheiding van de lagen in de wand van de aorta) Noodgevallen Kinderen met Marfan blijven gewoon kind en moeten (en mogen) worden aangemoedigd om gewoon mee doen met de activiteiten in de klas en met een aangepast gym programma zoals bepaald door ouders/verzorgers,

Nadere informatie

Informatie over obductie voor nabestaanden

Informatie over obductie voor nabestaanden Informatie over obductie voor nabestaanden Informatie voor patiënten F0244-3415 juli 2014 Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl MCH Antoniushove, Burgemeester Banninglaan 1 Postbus 411, 2260 AK

Nadere informatie

XTC. Speed. Cocaïne. Smartshopproducten. Cannabis. Alcohol GHB

XTC. Speed. Cocaïne. Smartshopproducten. Cannabis. Alcohol GHB 1 XTC Speed Cocaïne Smartshopproducten Cannabis Alcohol GHB 2 Verhoogde hartfrequentie Versnelde ademhaling Verhoogde bloeddruk Verhoogde lichaamstemperatuur Vergrote pupillen Verhoogde reflexen Verwardheid

Nadere informatie

BELGIAN WORKING GROUP ON HEART FAILURE ANDCARDIAC FUNCTION

BELGIAN WORKING GROUP ON HEART FAILURE ANDCARDIAC FUNCTION BELGIAN WORKING GROUP ON HEART FAILURE ANDCARDIAC FUNCTION PERSCONFERENTIE 25SEPTEMBER2009 PROVINCIAAL ADMINISTRATIEF CENTRUM GENT 1 INHOUDSTAFEL 1. Persmededeling 3 2. Citaten 5 3. Voorstelling vandebwghf

Nadere informatie

Scoringslijst voor de praktijk

Scoringslijst voor de praktijk Stichting Verenigde Universitaire Huisartsopleidingen Domus Medica, Postbus 20072, 3502 LB UTRECHT tel. (030) 280 60 90; fax (030) 280 60 99 internet: www.svuh.nl Scoringslijst voor de praktijk 8. LIJKSCHOUWING

Nadere informatie

Differentieel diagnose. Pijn in de borst. Doelstellingen van de les. Diagnose van pijn op de borst. Alarmsymptomen. Behandeling

Differentieel diagnose. Pijn in de borst. Doelstellingen van de les. Diagnose van pijn op de borst. Alarmsymptomen. Behandeling Pijn in de borst Dirk Devroey 16 maart 2005 15/03/2005 pag. 1 Doelstellingen van de les Diagnose van pijn op de borst Alarmsymptomen Behandeling 15/03/2005 pag. 2 Differentieel diagnose 1. Overbelaste

Nadere informatie

Model III D OVERLIJDEN VAN EEN KIND JONGER DAN EEN JAAR OF VAN EEN DOODGEBOORTE STROOK C. A. Inlichtingen met betrekking tot de geboorte

Model III D OVERLIJDEN VAN EEN KIND JONGER DAN EEN JAAR OF VAN EEN DOODGEBOORTE STROOK C. A. Inlichtingen met betrekking tot de geboorte STROOK C 1. Vorige geboorten aantal levendgeboren kinderen OVERLIJDEN VAN EEN KIND JONGER DAN EEN JAAR OF VAN EEN DOODGEBOORTE (Strook in te vullen en onder gesloten omslag te plaatsen door de geneesheer)

Nadere informatie

Vlaamse dagbladpers HET WETTELIJK KADER VAN HET DESKUNDIGENONDERZOEK IN STRAFZAKEN

Vlaamse dagbladpers HET WETTELIJK KADER VAN HET DESKUNDIGENONDERZOEK IN STRAFZAKEN Vlaamse dagbladpers HET WETTELIJK KADER VAN HET DESKUNDIGENONDERZOEK IN STRAFZAKEN Frank Hutsebaut Leuvens Instituut voor Criminologie (LINC) KULeuven 1. Ter inleiding: enkele algemene noties 2. De bevoegdheid

Nadere informatie

Richtlijn Forensische Geneeskunde Postmortaal interval

Richtlijn Forensische Geneeskunde Postmortaal interval Richtlijn Forensische Geneeskunde Postmortaal interval Inhoudsopgave 1. Onderwerp 2 2. Doelstelling 2 3. Toepassingsgebied 2 4. Uitgangspunt 2 5. Definities 32 6. Werkwijze 3 7. Bespreking/verslaglegging

Nadere informatie

Informatie voor nabestaanden. Gerechtelijke sectie bij het Nederlands Forensisch Instituut

Informatie voor nabestaanden. Gerechtelijke sectie bij het Nederlands Forensisch Instituut Informatie voor nabestaanden Gerechtelijke sectie bij het Nederlands Forensisch Instituut Inhoud Gerechtelijke sectie 4 Beslissing tot sectie 4 Het onderzoek bij een sectie 5 Resultaten van een sectie

Nadere informatie

KBC-Preventie. Ongevallen thuis. we hebben het voor u

KBC-Preventie. Ongevallen thuis. we hebben het voor u KBC-Preventie Ongevallen thuis we hebben het voor u Basisprincipes van eerste hulp Handel als eerstehulpverlener. Zorg dat u de situatie niet verergert. Blijf rustig in een noodsituatie en verleen de eerste

Nadere informatie

Eerstehulpinitiatie voor doven en slechthorenden

Eerstehulpinitiatie voor doven en slechthorenden Eerstehulpinitiatie voor doven en slechthorenden Inhoud Kennismaking Basisprincipes van eerste hulp Vier stappen in eerste hulp Bloeding Brandwonde Huidwonde Kennismaking Inhoud Kennismaking Basisprincipes

Nadere informatie

Uitvoering van de ABCDE methode

Uitvoering van de ABCDE methode Uitvoering van de ABCDE methode Deze pagina beschrijft de uitvoering van de ABCDE methodiek. Om deze pagina goed te kunnen gebruiken, lees eerst de andere pagina's over het protocol, te beginnen bij de

Nadere informatie

Informatie voor nabestaanden. Gerechtelijke sectie bij het Nederlands Forensisch Instituut

Informatie voor nabestaanden. Gerechtelijke sectie bij het Nederlands Forensisch Instituut Informatie voor nabestaanden Gerechtelijke sectie bij het Nederlands Forensisch Instituut Inhoud Gerechtelijke sectie 4 Beslissing tot sectie 4 Het onderzoek bij een sectie 5 Resultaten van een sectie

Nadere informatie

Toestemming voor obductie. Informatie voor nabestaanden 1

Toestemming voor obductie. Informatie voor nabestaanden 1 Toestemming voor obductie Informatie voor nabestaanden 1 1 Voor de nabestaanden van overleden kinderen bestaat een aparte informatiefolder Universitair Medisch Centrum Groningen Inleiding Een arts heeft

Nadere informatie

ACUUT CORONAIR SYNDROOM

ACUUT CORONAIR SYNDROOM ACUUT CORONAIR SYNDROOM Doelen ACS pathofysiologie begrijpen Risicofactoren voor ACS kunnen herkennen Diagnostische stappen kunnen volgen 12 februari 2015 Esther de Haan, verpleegkundig specialist cardiologie

Nadere informatie

24 september 2015. Van harte welkom!

24 september 2015. Van harte welkom! 24 september 2015 Van harte welkom! Programma 20.00: Welkom Wendy de Valk, verpleegkundig specialist cardiologie 20.10: Het vrouwenhart. Is er verschil tussen mannen en vrouwen? Mw. A. Lubbert-Verberkmoes,

Nadere informatie

Automatische Externe Defibrillatie Opleiding Hulpverlener. Europese Reanimatieraad

Automatische Externe Defibrillatie Opleiding Hulpverlener. Europese Reanimatieraad Automatische Externe Defibrillatie Opleiding Hulpverlener Europese Reanimatieraad ACHTERGROND Er zijn ongeveer 700.000 hartstilstanden per jaar in Europa. Dit komt neer op 5 personen per uur in Nederland.

Nadere informatie

Wat bevordert het snurken

Wat bevordert het snurken Snurken Inleiding Deze folder geeft u informatie over oorzaken en behandeling van snurken. Als u recent voor deze aandoening bij een keel-, neus- en oorarts (kno-arts) bent geweest, dan kunt u in deze

Nadere informatie

Koortsstuipen. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee!

Koortsstuipen. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee! Koortsstuipen Jonge kinderen zijn bij koorts gevoelig voor stuipen. Ongeveer 5 procent van de kinderen tussen de drie maanden en zes jaar heeft weleens een koortsstuip. In deze folder leest u over de achtergrond

Nadere informatie

Ustekinumab. (Stelara) Dermatologie

Ustekinumab. (Stelara) Dermatologie Ustekinumab (Stelara) Dermatologie Inhoudsopgave Inleiding 4 1. Hoe werkt Ustekinumab (Stelara) 4 2. Wat moet u weten voordat u Ustekinumab (Stelara) gebruikt 5 Gebruik Ustekinumab (Stelara) niet 5 Wees

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2005 2006 30 564 Voorstel van wet van het lid Arib houdende wijziging van de Wet op de lijkbezorging Nr. 4 ADVIES RAAD VAN STATE EN REACTIE VAN DE INDIENER

Nadere informatie

LIFE SUPPORT CURSUS 2010 WTC HOUTEN 80

LIFE SUPPORT CURSUS 2010 WTC HOUTEN 80 LIFE SUPPORT CURSUS 2010 WTC HOUTEN 80 Eerste deel van de cursus: HANDLEIDING OM LETSELS T.G.V. VALPARTIJEN TE HERKENNEN EN EVT. TE HANDELEN Tweede deel van de cursus: KUNNEN HANDELEN BIJ ONWELWORDING/

Nadere informatie

Letsels bij kinderen 0-4 jaar

Letsels bij kinderen 0-4 jaar Letsels bij kinderen 0-4 jaar Ongevalscijfers Kerncijfers In de periode 2006-2012 leidden ongevallen (privé, verkeer en sport) bij kinderen van 0 tot en met 4 jaar tot gemiddeld naar schatting tot 94.000

Nadere informatie

Vreemde voorwerpen in slokdarm en/of maagdarmstelsel bij honden en katten

Vreemde voorwerpen in slokdarm en/of maagdarmstelsel bij honden en katten Omschrijving Oorzaken Verschijnselen Diagnose Therapie Prognose Omschrijving Vreemde voorwerpen in slokdarm of maagdarmstelsel zijn niet eetbare en onverteerbare dingen die zich in de slokdarm, maag of

Nadere informatie

Les 2: Vroeg en laat postmortale verschijnselen

Les 2: Vroeg en laat postmortale verschijnselen gerechtelijke geneeskunde 1 Les 2: Vroeg en laat postmortale verschijnselen De vroeg postmortale verschijnselen Dit, vooral vroeg postmortale verschijnselen, zijn van belang omdat we aan de hand hiervan

Nadere informatie

Eerste Hulp aan Kinderen: eindtermen (vastgesteld door het College van Deskundigen in mei 2006) Doelgroep

Eerste Hulp aan Kinderen: eindtermen (vastgesteld door het College van Deskundigen in mei 2006) Doelgroep Eerste Hulp aan Kinderen: eindtermen (vastgesteld door het College van Deskundigen in mei 2006) Doelgroep a. Bezitters van het diploma Eerste Hulp b. Belangstellenden die (nog) niet in het bezit zijn van

Nadere informatie

Strafrecht in de zorg / Preventie

Strafrecht in de zorg / Preventie Strafrecht in de zorg / Preventie 7 oktober 2013 Mr. Marcel Smit en mr. Tina Sandrk Onderwerpen Inleiding Inspectie voor de gezondheidszorg (IGZ) Openbaar Ministerie (OM) Gegevensuitwisseling IGZ en OM

Nadere informatie

COPD en longproblematiek. Angst voor inspanning Noodzaak voor inspanning

COPD en longproblematiek. Angst voor inspanning Noodzaak voor inspanning COPD en longproblematiek Angst voor inspanning Noodzaak voor inspanning De luchtwegen Hogere luchtwegen (Mond, keel, neus) Slijmvlies zorgt voor bevochtiging v/d lucht en het binden van stofdeeltjes Lagere

Nadere informatie

Inkijkexemplaar. Inhoud. 1 Ongeval 3. 2 Huidwonde 13. 3 Brandwonde 20. 4 Bloedneus 23. 5 Bloeding 26

Inkijkexemplaar. Inhoud. 1 Ongeval 3. 2 Huidwonde 13. 3 Brandwonde 20. 4 Bloedneus 23. 5 Bloeding 26 1 0 6 Inhoud Elke dag gebeuren er ongevallen. Soms heel kleine, maar soms ook grotere. Als er iets gebeurt, is het handig dat je weet wat je moet doen om te helpen. Eerste hulp is niet zo moeilijk. Je

Nadere informatie

Definitie van infarct. Klinische diagnose. Uitgebreidheid van necrose bepaalt de onmiddellijke en laattijdige prognose!

Definitie van infarct. Klinische diagnose. Uitgebreidheid van necrose bepaalt de onmiddellijke en laattijdige prognose! Acuut Myocardinfarct I Dieter Nuyens Cardiologie Definitie van infarct Klinische diagnose Anamnese Cardiale enzymes ECG veranderingen Uitgebreidheid van necrose bepaalt de onmiddellijke en laattijdige

Nadere informatie

Het Fenomeen van Raynaud

Het Fenomeen van Raynaud Het Fenomeen van Raynaud Wat is het Fenomeen van Raynaud? Wij spreken van het Fenomeen van Raynaud bij het plotseling optreden van verkleuringen van vingers en/of tenen bij blootstelling aan kou of bij

Nadere informatie

Snurken Oorzaken en behandeling. Maatschap KNO IJsselland Ziekenhuis

Snurken Oorzaken en behandeling. Maatschap KNO IJsselland Ziekenhuis Snurken Oorzaken en behandeling Maatschap KNO IJsselland Ziekenhuis Inleiding Deze folder heeft tot doel u informatie te geven over oorzaken en behandeling van snurken. Als u recent voor deze aandoening

Nadere informatie

Start, afbouw en stop van voedingstherapie bij zware neuroschade. AZ Nikolaas

Start, afbouw en stop van voedingstherapie bij zware neuroschade. AZ Nikolaas Start, afbouw en stop van voedingstherapie bij zware neuroschade Dr. C. Jadoul Neuroloog AZ Nikolaas 1 Casus: recidief slikpneumonie Dame 75 jaar Spoed: algemeen achteruit (mentaal en fysiek) Antec: Parkinson

Nadere informatie

Wat is een acute hartritme stoornis?

Wat is een acute hartritme stoornis? AED bij de Terriërs Wat is een acute hartritme stoornis? Normale hartactie Acute hartritme stoornis: Chaotisch ritme (ventrikel fibrilleren) Probleem: Het hart pompt niet meer effectief, slachtoffer zakt

Nadere informatie

1/05/2011. Inleiding. LLL Symposium Stress en substraatmetabolisme

1/05/2011. Inleiding. LLL Symposium Stress en substraatmetabolisme Stress en substraatmetabolisme Jan J. De Waele MD PhD SICU Universitair Ziekenhuis Gent Inleiding Voeding is belangrijk bij de gehospitaliseerde patient IZ patienten verschillen fundamenteel Insult dat

Nadere informatie

De een heeft het warm, de ander te warm en de ander heeft het veel te warm, en dat in dezelfde werkruimte.

De een heeft het warm, de ander te warm en de ander heeft het veel te warm, en dat in dezelfde werkruimte. Hittestress: werken en warm weer Inleiding De een heeft het warm, de ander te warm en de ander heeft het veel te warm, en dat in dezelfde werkruimte. De gevoelstemperatuur wordt, behalve door de luchttemperatuur

Nadere informatie

Informatie voor nabestaanden

Informatie voor nabestaanden Algemeen Informatie voor nabestaanden Het overlijden van een familielid of naaste is heel verdrietig. Het moeilijke is, dat u juist in die heel emotionele tijd, kort na het overlijden, al een aantal praktische

Nadere informatie

1. RISK & SAFETY ZINNEN

1. RISK & SAFETY ZINNEN 1. RISK & SAFETY ZINNEN Risico en Veiligheidszinnen op etiketten en veiligheidsbladen R-zinnen geven bijzondere gevaren (Risks) aan. S-zinnen geven veiligheidsaanbevelingen (Safety) aan. De zinnen zijn

Nadere informatie

Levensreddende handelingen

Levensreddende handelingen Levensreddende handelingen Hoofdstuk 3: Het stelpen van ernstige bloedingen Anatomie van de bloedsomloop Samenstellende delen De hartspier De grote bloedsomloop De kleine bloedsomloop De aders en haarvaten:

Nadere informatie

Informatie voor Familieleden omtrent Psychose. InFoP 2. Inhoud

Informatie voor Familieleden omtrent Psychose. InFoP 2. Inhoud Informatie voor Familieleden omtrent Psychose InFoP 2 Inhoud Introductie Module I: Wat is een psychose? Module II: Psychose begrijpen? Module III: Behandeling van psychose de rol van medicatie? Module

Nadere informatie

Plotse dood bij jongeren

Plotse dood bij jongeren Plotse dood bij jongeren Dr. Christian van der Werf AIOS Cardiologie Academisch Medisch Centrum Amsterdam Inhoud Epidemiologie Oorzaken Erfelijkheid Zorg omtrent plotse dood in Nederland Definities Aanwezigheid

Nadere informatie

R-zinnen en S-zinnen. R-zinnen... 2 Gecombineerde R-zinnen... 4 S-zinnen... 7 Gecombineerde S-zinnen... 9

R-zinnen en S-zinnen. R-zinnen... 2 Gecombineerde R-zinnen... 4 S-zinnen... 7 Gecombineerde S-zinnen... 9 -zinnen en S-zinnen Inhoud Pag. -zinnen... 2 Gecombineerde -zinnen... 4 S-zinnen... 7 Gecombineerde S-zinnen... 9 -zinnen (aanduiding bijzondere gevaren, isk-zinnen) -nummer Gevarenaanduiding 1 2 3 4 5

Nadere informatie

Alcoholintoxicatie 1

Alcoholintoxicatie 1 Alcoholintoxicatie 1 Je hebt teveel alcohol gedronken en dit heeft dusdanige effecten op je lichaam gehad dat een opname in het ziekenhuis noodzakelijk was. Doordat je teveel gedronken hebt kan er van

Nadere informatie

boven grens boven APR- DRG Ernst Lf Gemid ligd benede

boven grens boven APR- DRG Ernst Lf Gemid ligd benede APR- DRG Ernst Lf Gemid ligd benede ngrens boven grens boven II grens I Beschrijving 001 1 L.... 001 LEVERTRANSPLANTATIE 001 2 L 18,9355 4 43 63 001 LEVERTRANSPLANTATIE 001 3 A 19,4 6 39 55 001 LEVERTRANSPLANTATIE

Nadere informatie

Als het mis gaat. Stoornissen bewustzijn. Frans Rutten Anesthesioloog/spoedarts

Als het mis gaat. Stoornissen bewustzijn. Frans Rutten Anesthesioloog/spoedarts Als het mis gaat. Stoornissen bewustzijn Frans Rutten Anesthesioloog/spoedarts Casus 1 Vrouw, 74 jaar diep bewusteloos gevonden in de tuin Bekend met diabetes type II Langzame snurkende ademhaling Langzame

Nadere informatie