BELGIAN WORKING GROUP ON HEART FAILURE ANDCARDIAC FUNCTION

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "BELGIAN WORKING GROUP ON HEART FAILURE ANDCARDIAC FUNCTION"

Transcriptie

1 BELGIAN WORKING GROUP ON HEART FAILURE ANDCARDIAC FUNCTION PERSCONFERENTIE 25SEPTEMBER2009 PROVINCIAAL ADMINISTRATIEF CENTRUM GENT 1

2 INHOUDSTAFEL 1. Persmededeling 3 2. Citaten 5 3. Voorstelling vandebwghf 6 4. Scenario 8 5. Selectie vanbeelden 13 2

3 BelgianWorkingGrouponHeartFailureandCardiacFunction PERSMEDEDELING Op26/09/2009steldedeBelgianWorkingGrouponHeartFailureandCardiacFunction(BWGHFandCF)tijdens hunjaarlijkscongreseennieuwhulpmiddelvoorronddebegeleidingvanhartfalenpatiënten. HetiseenDVDdieveelweerklankzalvindenbijdeartsendiedezeziektebehandelenenvoorwiehetmoeilijkis depatiëntenervanteovertuigendatzeeenzonormaalmogelijklevenzoudenkunnenleiden. Deincidentievanhartfalenblijftgroeienindeontwikkeldelandenmeteenhospitalisatiepercentagedatmeerdan verdubbeldisindelaatste20jaar 1.Dealgemenevergrijzingvandebevolking,deverbeterdediagnosevandeze pathologieeneengrotereoverlevingskansvanpatiëntennaeenmyocardinfarctofeencoronairsyndroomdragen allemaalbijtothetstijgendbelangvanhartfalen.menschatzijnprevalentieopongeveer4%indetotalebevolking entot10%20%bijmensentussen70en80jaar 2.Ditbetekent15miljoenpatiënteninEuropa! Hartfalen is een dodelijke chronische ziekte die gepaard gaat met een belangrijke graad van invaliditeit. Met ernstigesymptomen(ademhalingsmoeilijkheden,zwellingvandeenkelsofdebenen,algemenevermoeidheid ) en een sterftepercentage tot 40% in het jaar volgend op de eerste hospitalisatie, vertaalt de diagnose van deze pathologiezichineenoverlevingspercentagedatveellagerligtdandatvandemeestekankers 3,4. Hartfaleniseveneenseenbelangrijkeuitdagingvoordevolksgezondheid.Deglobalekostvanhartfalenbedraagtop Europees niveau 2% tot 4% van het totale budget van de gezondheidszorg, waarvan 70% te wijten aan hospitalisaties. Welnu, het komt veel voor dat de optimalisering van een behandeling niet bereikt wordt, zelfs niet tijdens een hospitalisatie.bovendienverlooptdeplanningvoorhetverlatenvanhetziekenhuisendenazorgnietaltijdeven doeltreffend, met aan de basis, een onvoldoende ondersteuning van de patiënten, geen optimale behandeling, gebrekaantherapietrouw,eenmoeilijkeherkenningvansymptomen,enz.dezefactorenwordenverantwoordelijk geachtvoormeerdaneenderdevandeheropnamesnaeeneerstehospitalisatie 2. Alsweblijvenstilstaanbijhetkennisniveauvanhetgrotepubliekoverhartfalen,realiserenweonsdatdezeziekte zeerslechtgekendis(volgensshape,eeneuropesestudieuitgevoerdbijongeveer8000personenomdeperceptie vandezeziekteteevalueren).bijvoorbeeld,slechts3%vandeondervraagdepersonenlijkeninstaatomhartfalen correctteidentificerennadatzeeenbeschrijvingkregenvandetypischetekenenensymptomenvandeziekte(51% voorcva) 1. Hartfalen wordt eveneens vaak ten onrechte opgevat als «niet erg» en «onlosmakelijk verbonden met veroudering» terwijl het mogelijk is om deze ziekte te voorkomen en te behandelen. In dit kader is het aantal initiatievenomdeaanpakvanchronischehartfalenpatiëntenteverbeteren,sterktoegenomen.hetopstartenvan multidisciplinaire programma s in de toekomst is een voorbeeld hiervan en de begeleiding van patiënten speelt hierineenessentiëlerol. 3

4 DaaromsteltdeBelgianWorkingGrouponHeartFailureandCardiacFunctioneeneducatieveDVDvoor,bestemd voor patiënten die lijden aan hartfalen. Inderdaad, de diagnose van hartfalen betekent vaak een onverwachte «zwareklap»diehundagelijksegewoontesvooraltijdzalveranderen.depatiëntenvoelenzichvaakmachteloos, onderdeindrukenzedurvengeenvragenstellenaanhunarts.dezedvdkanbekekenwordendoordepatiënten inoptimaleomstandigheden,hetzijtijdensdeconsultatieofhospitalisatie,hetzijthuismethunfamilie.hetgaat wel degelijk over een vernieuwend pedagogisch hulpmiddel dat ter beschikking staat van artsen en verpleegkundigen,zodatzijdemotivatieenbetrokkenheidvanhunpatiëntenbijhunbehandeling,medicamenteus ofniet,kunnenverbeteren.hetkanookeenmiddelzijnomdedialoogtussenartsenpatiënttevergemakkelijken, geziendepatiënthieropbeterisvoorbereid. DezeDVDbestaatuitfilmfragmentenoverdeverschillendeaspectenvandeziekte,dieeenvoudiguitgelegdworden inhetfransenhetnederlands,endiegeïllustreerdzijndoorvideo smetdriedimensionalebeelden.depatiëntreist doorheenzijncardiovasculairesysteemenvisualiseertwaaromenhoezijnhartgeleidelijkaanvermoeidraakte,tot ophetpuntnietmeerinstaattezijnomvoorvoldoendebloedtoevoernaartevitaleorganentezorgen.daarnaziet depatiëntvandichtbijdemechanismendieleidentotdeklinischesymptomendiehijookkanwaarnemeneninhet ooghouden. Bovenopdeverklaringvanhartfalenopzich,hernemendrieanderehoofdstukkendeuitgevoerdeonderzoekenom tot deze diagnose te komen, de aangewezen medicatie alsook hun effecten, en enkele raadgevingen dankzij dewelkedepatiëntactiefkanhandelenomzijngezondheidteverbeteren. DeDVD«Hartfalen,eennieuwparcoursvooruwhart»werdtotstandgebrachtopinitiatiefvanhetcentrumvoor hartfalen van het C.H.R. de la Citadelle in samenwerking met de Belgian Working Group on Heart Failure and CardiacFunction. Om de wetenschappelijke juistheid van de uitleg die gegeven wordt aan de patiënen te verzekeren en om een hulpmiddelterealiserendatovereenstemtmetdemedischerealiteit,heeftdebelgianworkinggrouponheart FailureandCardiacFunctioneencomitéaangesteldvanartsenenverpleegkundigengespecialiseerdinhartfalen voordeontwikkelingvandezedvdinsamenwerkingmetservier. Wijdankenalleledenvanditwetenschappelijkcomitévoorhunmedewerkingaanditproject: Dr.P.Troisfontaines&MmeL.GrédayvanhetC.H.R.delaCitadelle,Luik Prof.O.GurnévandeCliniquesUniversitairesSaintLuc,Brussel Dr.E.NellessenvanhetC.H.U.duSartTilman,Luik Dr.C.WeytjensvanhetUZBrussel,Brussel Mevr.E.HuyghevanhetUZLeuven,Leuven DepersconferentiewerdvoorgezetendoorProf.JeanLucVachiéry(ULB)enDr.MichelDePauw(UZGent). De DVD zal binnenkort beschikbaar zijn op de website van de BWGHFandCF VoormeerinformatieoverdeDVDofomeenexemplaartebekomen,gelievecontactoptenemenmetServier BeneluxInternationalelaan571070Brussel België Goedkeuringsdatumvandemedischeinformatie:17/09/ SHAPESurveyResultstotheGeneralPublic,AnnualCongressoftheEuropeanSocietyofCardiologyinVienna,September InstitutNationald AssuranceMaladieInvalidité(INAMI),réuniondeconsensus«L usageefficientdesmédicamentsenambulatoire dansl insuffisancecardiaque»,27novembre BlackledgeHM,TomlinsonJ,etal.Prognosisforpatientsnewlyadmittedtohospitalwithheartfailure:survivaltrendsin12220index admissionsinleicestershire heart2003;89: HoKKetal.SurvivalaftertheonsetofcongestiveheartfailureinFraminghamHeartStudysubjects.Circulation1993;88:

5 Prof.Vachiéry Hartinsufficiëntieiseenongeneeslijke,dodelijkeziekteenevenergalssommigekankers. Hetbudgetuitgegevenaanhartinsufficiëntiebedraagtverschillendemiljardeneuroperjaar, hetzij24%vanhetgezondheidsbudget. Eénbegripkandeaanpakvanhartinsufficiëntiesamenvatten:multidisciplinaireaanpak.Alle hoofdrolspelersindegezondheidszorg,gaandevandehuisartstotdespecialist,maarook verpleegkundigen,kinesitherapeutenenpsychologenmakendeeluitvanditpartnership. Detijddiebesteedwordtaandeaanpakvandezepatiëntenisaanzienlijk.Hetgaatnietenkel omlichamelijkepijn.erisookeenpsychologisch,gevoelsmatigensociaalaspect. Prof.Gurné Hartinsufficiëntieiseenveelvoorkomendeziektedieondanksdetherapeutischevooruitgang vandelaatstejaren,eensignificantemorbienmortaliteitbehoudt. Talrijkestudieshebbenaangetoonddateenmultidisciplinaireaanpakdesituatiekon verbeteren,enindezecontextisdebegeleidingvanpatiënteneensleutelelement.eengoede gezondheidkomtnietzomaarvanzelf.depatiëntmoet,metdehulpvanzijnfamilieen omgeving,eveneenslerenzichzelfteverzorgenenzelfeenroltespelenvoorzijngezondheid. DezeeducatieveDVDiseenhulpmiddeldatzeernuttigkanzijnbijdeaanpakvan hartinsufficiëntiepatiënten,aangeziendeziekteendebehandelingduidelijkwordtuitgelegdaan depatiënt.naastdebegeleidingdoorzijnhuisarts,cardioloogenandereverzorgers,zoals bijvoorbeelddeverpleegkundigen,kinesitherapeuten,sociaalassistenten,kanhijzodeglobale aanpakvanzijnprobleembeterbegrijpenenerbeteraanmeewerken. Dr.Troisfontaines «Eennoodzakelijkpedagogischhulpmiddelomdeinformatienaarendebegeleidingvande hartinsufficiëntiepatiëntteversterken» «Hetverstrekkenvaninformatieendebegeleidingvandepatiëntenzijnfamiliekanhun levenskwaliteitenhuntoekomstverbeteren.» «Dithulpmiddelhelptbijhetbegrijpenenvisualiserenvandeziekte,zijnoorzakenengevolgen, enlaattoedeverschillenderaadgevingeneninformatiebeterteverwerken» «WehopendatdezeDVDdeeersteisvaneenlangereeks.» 5

6 BelgianWorkinggrouponHeartFailureandCardiacFunction (BWGHFandCF) Introductie De Belgische werkgroep over hartfalen (Belgian Working Group on Heart Failure and Cardiac Function (BWGHFandCF)isontstaanalséénvandewerkgroepenvandeBelgischeVerenigingvanCardiologiein2004. Deverenigingheeftalsdoelstellingen: 1. VerbeterenvandekwaliteitvandebehandelingvanhartfaleninBelgië. 2. Bepalen, verspreiden en opvolgen van de toepassing van de wetenschappelijke norm betreffende onderricht,continuevormingenklinischepraktijkvoordebehandelingvanpatiëntenmethartfalen. 3. Het bevorderen van wetenschappelijke uitwisseling en aanmoedigen van klinisch en fundamenteel onderzoekinhetdomeinvanhartfalen. 4. Hetevaluerenenstandaardiserenvandekwaliteitvandebehandelingvanhartfalen. 5. Werken in nauwe samenwerking met de Belgische vereniging van cardiologie en haar andere werkgroepen NUCLEUS PRESIDENT ProfesseurJeanLucVachiery VICEPRESIDENTELECT ProfessorDavidRaes SECRETARY DokterLucMissault TREASURER DocteurBéatrice Peperstraete HopitalErasmeULB départementdecardiologie RoutedeLennik, Bruxelles AZSintAugustinus Oosterveldlaan Wilrijk(Antwerpen) AZStJan DienstCardiologie Ruddershave, Brugge CHUBrugmann ServicedeCardiologie VanGehuchtenplein,4 1020Bruxelles Tel:02/ Fax:02/ Tel:03/ Fax:03/ Tel:050/ Fax:050/ chubrugmann.be Tel:02/ Fax:02/

7 TASKFORCEDVDHEARTFAILURE DocteurPierre Troisfontaines CHRCitadelle Blddu12 ème deligne1 4000Liège Tel:04/ Fax:04/ ProfesseurOlivierGurné CliniquesUniversitairesSaintLuc AvenueHippocrate Bruxelles Tel:02/ Fax:02/ DocteurEricNellessen CHULiège BâtimentB35SartTilman 4000Liège Tel:04/ Fax: DokterCarolineWeytjens UZBrussel Laarbeeklaan Brussel Tel:02/ Fax:02/ MmeLaurenceGréday CHRCitadelle Blddu12 ème deligne1 4000Liège Tel:04/ Fax:04/ Mevr.ElsHuyghe UZLeuven Herestraat Leuven Tel:01/ Fax:01/

8 «Hartfalen,eennieuwparcoursvooruwhart» Retranscriptievanhetscript Inleiding Als u dit programma bekijkt, heeft uw arts waarschijnlijk al de term hartfalen aangehaald. En deze nieuwesituatiegeeftumisschienhetgevoeldatuingescheeptbentvooreenpersoonlijkereisopdeze symbolischeentotaalonbekendeoceaan. Om u beter te oriënteren, stellen we voor om deze DVD te beschouwen als een echt kompas of een navigatiehulpmiddelombetertebegrijpen: Waaromenhoehartfalenisbinnengedrongeninuwleven Watdesymptomenenmogelijkegevolgenvandezeaandoeningzijn HoeH.I.wordtgediagnosticeerd HoeumetaangepastebehandelingendeklippenvanH.I.kanvermijden. Envooralhoeukoerskanzettennaareenessentieeldoel:uwharteennieuwetoekomstgeven. Eengeleidbezoekvanonshartinvollewerking Omditparcoursafteleggen,zullenweeenberoepdoenopeengids.Ziehierdezegids:éénvandevele rode bloedcellen die circuleren in uw bloed. Samen met deze rode bloedcel stevenen we af op de hoofdrolspeler uwhart. Schematischzoudenwehethartkunnenindelenin2onafhankelijkedelendieelkverbondenzijnmeteen pomp.ditisuwrechterhartenzijnpompenuwlinkerhartmetzijnpomp.dezepompenzorgenervoor datuwbloedeenwelbepaaldtrajectvolgt. Latenwenuuwbloedcelvolgenombetertebegrijpenwaterzichzalafspelen.Latenweeerstdepomp van uw rechterhart inschakelen. Gevolg, uw rode bloedcel penetreert in deze eerste holte van het rechterhart,hetrechteratriumgenoemd.daarnakomenweviadezeklep,tricuspidalisklepgenoemd,in dittweededeelvanhetrechterhart,hetrechterventrikelgenoemd.uwhartpomptrektsamenenstoot onsuit! Hetbloedwordtdangepomptnaaruwlongen,viadearteriaepulmonales.Hetisindelongendathet bloedeenbelangrijkelementzalontvangen:zuurstof.enhierzietuindebloedvatendieafkomstigzijn vanuwlongen,uwrodebloedcelvolgeladenmetzuurstof. Viadevenaepulmonaleskomenwezoterechtinhetlinkeratrium,enviademitralisklepkomtderode bloedcelinhetlinkerventrikel.uwlinkerpomptrektsamenenviadeaortaklepwordenweuitgestotenin deaortaendearteriëndieganshetorganismevoorzien. Op die manier wordt zuurstof verdeeld en nu keren we via de venen terug naar het hart dankzij de werkingvanuwrechterpompenzokandecyclusherbeginnen. Hierzietuschematischderoldiedepompuitoefentbijelkehartslag 8

9 «Hartfalen,eennieuwparcoursvooruwhart» Retranscriptievanhetscript Dehartenbrekers Jarenlangheeftallesperfectgefunctioneerd. Maaruwlichaamwerdintussenblootgesteldaanéénofmeerderecardiovasculairerisicofactoren: Overdreven gewicht, alcohol, tabak, diabetes, cholesterol, stress, een sedentaire levensstijl, arteriële hypertensie,zoveleboosdoenersdieuwarteriënenuwhartbedreigen. Demechanismendieleidentothartinsufficiëntie Ziehierhoedezeboosdoenerskunnenleidentothartfalen: Bijvoorbeeld, als uw voeding onevenwichtig is, kan het teveel aan vetten zich ophopen in de arteriën. Dezearteriënwordennauwerenbiedenmeerweerstand,bijvoorbeeldonderinvloedvanatherosclerose. Als één van de bloedvaten die uw hart bevloeien, een coronaire arterie genoemd, verstopt geraakt, ontstaatereeninfarct.eendeelvanuwhartwordtvernietigdenhetanderedeelzalnoghardermoeten werkenomdittecompenseren. Deoorzaakvanuwhartfalenisduseenmyocardinfarct:ulijdtdanaanischemischhartlijden. DitiséénvandemogelijkeoorzakenvanHF. Laten we nu een andere mogelijke oorzaak onderzoeken: arteriële hypertensie ook genoemd hoge bloeddruk. Ingevalvanslechtgecontroleerdearteriëlehypertensie,moetuwhartweerstandbiedentegenhogere drukken;hetzalhardermoetenpompen,zijnwandenverdikkenengeleidelijkgeraakthetuitgeput. Wesprekendanvanhypertensiefhartlijden. Eenklepvanuwhartkanookversletenzijnenuwhartzwaarbelasten;ditwordthartkleplijdengenoemd. Sommige virussen kunnen verantwoordelijk zijn voor hartinsufficiëntie; dit wordt viraal hartlijden genoemd. Toxischestoffenzoalsalcoholkunnenaanleidinggeventotdezeziekte;ditistoxischhartlijdeneningeval vanalcohol,spreektmenvanalcoholischhartlijden. Umoetookwetendathartfalensomseentoevalligevondstiswaarvandeoorzaakonbekendblijft;men spreektinditgevalvanidiopathischhartlijden. Erbestaannogandereoorzakenvanhartinsufficiëntiedieuwcardioloogukanuitleggen. Alsgevolgvanaldezeoorzaken,geraaktuwhartuitgeput hetneemttoeinvolumeenhetzetuit. Hetisnietmeerinstaatomhetbloedwegtepompen. Maar,welkeookdeoorzaakis,deaanpakvanuwziekteisongeveeridentiek. 9

10 «Hartfalen,eennieuwparcoursvooruwhart» Retranscriptievanhetscript Desymptomenvanhartinsufficiëntie Bijgevolg,watvoeltuconcreetalserHFoptreedt? HernemenweinhetkortonsgeleidbezoekenuwrodebloedcelomdetekensvanHFbetertebegrijpen. 1Uwlinkerhartpompisdusnietmeerinstaatomhetbloedzogoedwegtepompen. Gevolg,uwrodebloedceldiezuurstofmoetverdelenoverganshetorganisme,zalhetmoeilijkerhebben omnaarlagergelegendelentecirculeren. Uwlichaamkrijgtdanonvoldoendezuurstofwatzichkanuitenineengevoelvanalgemenevermoeidheid. 2Devermoeidheidvanuwlinkerhartpompkanookgevolgenhogerophebben. Zekanhaarholtesonvoldoendeleegpompen,waardoorhetbloedgeneigdzalzijnomzichoptehopenin uwlongen. Delongendievolvochtzitten,functionerenmindergoed wathetgevoelvankortademigheidofdyspnoe verklaartdatnogversterktwordtdoorhetzuurstoftekort.uzalditaanvankelijkvoelenbijeeninspanning (stappen,eentrapoplopen,zichwassen ). Als er zich een overdreven hoeveelheid vocht ophoopt in uw longen, zal u moeilijker kunnen ademen, zowelinzithoudingalsinlighouding.ditwordtorthopnoegenoemd. 3Uwrechterhartpompkanookgetroffenzijn. Aangezienderechterholtenmindergemakkelijkwordengeledigd,isdeveneuzeretourvertraagd. Hetbloedstagneertindevenenenheeftdeneigingomzichoptehopenindelaagstgelegendelenvan het lichaam. (Het teveel aan bloed verlaat dan de bloedvaten en diffundeert in de weefsels rond de bloedvaten). Uwenkelskunnenzwellen;menspreektinditgevalvanoedeem. Ukanooklasthebbenvaneenopgezwollengevoelindebuikalshetvochtzichookdaarophoopt. IndithoofdstukhebtubeterinzichtgekregeninsommigetekensdiegepaardgaanmetHF. Zoalswehebbengezieninhetbeginvanditprogramma,islevenmetHIvergelijkbaarmeteentrajectdat uindeloopvanuwlevenaflegt. HIisduseenchronischeenevolutieveziekte. Een dagelijkse behandeling is dus absoluut noodzakelijk, niet alleen om de werking van uw hart te stabiliserenenteverbeterenmaarookbetertekunnenlevenenzosnelmogelijktekunnenreagerenin gevalvanalarmtekens. Het is absoluut noodzakelijk dat uw huisarts en uw cardioloog u opvolgen; zij zullen u de meest aangepastebehandelingenvoorstellenenzichvergewissenvanuwgoedeevolutie. 10

11 «Hartfalen,eennieuwparcoursvooruwhart» Retranscriptievanhetscript Deonderzoekenvanhethart Tijdens een consultatie bij uw cardioloog en na een klinisch onderzoek kunnen er een hele reeks onderzoekenuitgevoerdworden. Een elektrocardiogram of E.C.G. zal toelaten om de elektrische werking en het ritme van uw hart te analyseren. Een echocardiografiezal toelatenom detoestand endewerkingvanuw hartin detail tebestuderen bijvoorbeeld de dikte van de wanden, het volume, het contractievermogen en de toestand van de kleppen Een radiografie van de thorax zal toelaten om de grootte van uw hart te visualiseren maar ook om de eventueleaanwezigheidvanvochtinuwlongentevisualiseren. Er kan ook een bloedafname uitgevoerd worden om de bloedformule, de nierfunctie, de ionen, te controleren. Er kunnen nog andere onderzoeken overwogen worden in functie bijvoorbeeld van de oorzaak van uw ziekteenhaarernst(ergospirometrie,myocardscintigrafie,coronarografie,...). Demedicatie Uzalverschillendesoortengeneesmiddelenkrijgendienoodzakelijkzijnvoordegoedewerkingvanuw hart.zehebbentotdoelomeengunstigmilieutecreërenomdearbeidvanuwharttevergemakkelijken enzogeleidelijkterugtekerentoteenzonormaalmogelijkleven. De ACEI of angiotensineconversieenzyminhibitoren zullen de BD verlagen en de bloedvaten weer elastischmaken. Op die manier zullen ze de arbeid van uw hart vergemakkelijken; het hart zal gemakkelijker het bloed kunnenuitstotenwaardoordecirculatiezalverbeteren. DeBETABLOKKERSzullenhetritmevandehartslagenvertragenomuwhartmindertevermoeienenuw bloeddruktehelpencontroleren. DeDIURETICAzullenhetoverdrevenvochtenzoutuituworganismeverwijderen.Zezijndusbijzonder aangewezenvoormensendielasthebbenvankortademigheidofdieoedeemhebben. Zoalsallegeneesmiddelenkunnenzeenkelebijwerkingenhebben. Bijvoorbeeld, ze kunnen uw bloeddruk verlagen. U zou dit kunnen voelen als u snel van houding verandert.umoetlerenomtraagtebewegenzodatuwlichaamvoldoendedetijdheeftomzichaante passenaandezehoudingsverandering. Hetisbelangrijkdatuweetdatdedoseringenvanuwgeneesmiddelenzullenaangepastwordeninde loopvandetijd.dezeaanpassingenzullengebeurendooruwhuisartsofdooruwcardioloog. 11

12 «Hartfalen,eennieuwparcoursvooruwhart» Retranscriptievanhetscript Erbestaannoganderebehandelingenoftherapeutischebenaderingen;uwcardioloogkanzeueventueel voorstellenafhankelijkvandeoorzaakendeevolutievanuwhf. Degoedegewoontes Westaannuopeencruciaalpuntvanuwtraject Inditstadiumbentuhetdie«aanhetroer»staat,die uwgezondheidinhandenneemthoewelditparcoursnietsteedszonderhindernissenzalverlopen. Ukannuactiefmeewerkenomkoerstezettennaardemeestgunstigetoekomstvooruwhart. Het is belangrijk om een evenwichtig dieet te volgen, en uw zout en vetverbruik zoveel mogelijk te beperken.umoetzoutvermijdenomdatditdevochtretentieinuwlichaambevordert,methetrisicoop overbelastingvanuwhart. Uwdiëtist(e)zalueenpersoonlijkdieet,aangepastaanuwgezondheid,voorstellen. Overhetalgemeenzaluwartsuookaanradenomuwdagelijksdrankverbruiktebeperken,steedsmetde bedoelingomuwhartnietteoverbelasten. Umoetuwgewichtzeerregelmatigopvolgen,bijvoorkeurdagelijks. Inderdaad, als u een snelle gewichtstoename vaststelt terwijl u niets hebt veranderd aan uw eetgewoontenenunietgeconstipeerdbent,kanditmisschienwijzenopvochtretentie,eentekendatuw hartmindergoedwerkt.umoetdansnelreagerenenuwartsverwittigen. Vergeetnietdathetvankapitaalbelangisvooruwhartomtestoppenmetrokenenuwalcoholverbruik tebeperkentotmaximaal1à2glazenwijnperdag.misbruikvanalcoholistoxischvooruwhart. Maaralsdeoorzaakvanuwhartfalenalcoholmisbruikis,moetudefinitiefstoppenmetalcohol. Lichaamsbewegingisookeenbehandelingvooruwhart!Aangepasteenregelmatigefysiekeinspanningen zijnaanbevolen(geenzwaresport).uwcardioloogzaluadviesgeveninverbandmetdeinspanningendie umagleverenenhunintensiteit.insommigegevallenzalhetverzorgendteamuvoorstellenomdeelte nemenaaneenhartrevalidatieprogramma. GEEFUWHARTELKEDAGTOEKOMST. UhebtnueenoverzichtgekregenvandemechanismendiehebbengeleidtotuwHIenvaneenaantal middelenomuwharttehelpen. Inderdaad, dankzij de verschillende middelen die u voorgesteld werden, zal uw algemene toestand geleidelijkverbeterenzodatuopnieuweenzonormaalmogelijklevenkanleiden. Maarhetisdoorerindeloopvandetijdoptelettendatuuwbehandelingenuwgoedeleefgewoonten volhoudt,dooruwpersoonlijkebijdrage datuditbelangrijkenpersoonlijkdoelzalkunnenbereiken. Beterenlanglevenmetuwhart! 12

13 BeeldenuitdeDVD Hartfalen,eennieuwparcoursvooruwhart. Beschikbaarinelektronischformaatopaanvraag 13

INSTELLEN VAN EEN BEHANDELING MET BETABLOKKERS 5

INSTELLEN VAN EEN BEHANDELING MET BETABLOKKERS 5 WAT IS HARTFALEN? 3 WAT VOELT U ALS U AAN HARTFALEN LIJDT? 3 WAT DOET UW ARTS OM UW ZIEKTE TE BEHANDELEN? 4 Controle van de symptomen4 De verdere evolutie van de ziekte voorkomen 4 INSTELLEN VAN EEN BEHANDELING

Nadere informatie

hartfalen polikliniek

hartfalen polikliniek Cardiologie hartfalen polikliniek 1 2 Inleiding Uw cardioloog heeft bij u de diagnose hartfalen gesteld. Hij verwijst u daarom door naar de hartfalenverpleegkundige op de poli cardiologie. In deze folder

Nadere informatie

Patiënteninformatie. Hartfalen

Patiënteninformatie. Hartfalen Patiënteninformatie Hartfalen Inhoud Inleiding... 3 Informatie over het ziektebeeld: hartfalen... 3 Wat is hartfalen?... 3 Wat zijn de symptomen?... 4 Wat zijn de oorzaken?... 5 Behandeling van hartfalen...

Nadere informatie

BELGISCHE CARDIOLOGISCHE LIGA ZWAARLIJVIGHEID. Blaine Stiger - FOTOLIA DUIDELIJKE ANTWOORDEN

BELGISCHE CARDIOLOGISCHE LIGA ZWAARLIJVIGHEID. Blaine Stiger - FOTOLIA DUIDELIJKE ANTWOORDEN BELGISCHE CARDIOLOGISCHE LIGA ZWAARLIJVIGHEID Blaine Stiger - FOTOLIA DUIDELIJKE ANTWOORDEN Globaal Cardiovasculair Risico Sommige gedragingen in ons dagelijks leven vergroten de kans dat we vroeg of laat

Nadere informatie

Logboek Polikliniek hartfalen

Logboek Polikliniek hartfalen Logboek Polikliniek hartfalen Inleiding Uw cardioloog heeft u naar de hartfalenpolikliniek verwezen. De hartfalenverpleegkundige is er om u te begeleiden hoe u met uw hartklachten om kunt gaan. Hij/zij

Nadere informatie

BELGISCHE CARDIOLOGISCHE LIGA HOGE BLOEDDRUK. psamtik@fotolia DUIDELIJKE ANTWOORDEN

BELGISCHE CARDIOLOGISCHE LIGA HOGE BLOEDDRUK. psamtik@fotolia DUIDELIJKE ANTWOORDEN BELGISCHE CARDIOLOGISCHE LIGA HOGE BLOEDDRUK psamtik@fotolia DUIDELIJKE ANTWOORDEN Globaal Cardiovasculair Risico Sommige gedragingen in ons dagelijks leven vergroten de kans dat we vroeg of laat problemen

Nadere informatie

Hartfalen. Workshop Inwooncursus Domus Medica. Els Huyghe Verpleegkundig Specialist Hartfalen

Hartfalen. Workshop Inwooncursus Domus Medica. Els Huyghe Verpleegkundig Specialist Hartfalen Hartfalen Workshop Inwooncursus Domus Medica Els Huyghe Verpleegkundig Specialist Hartfalen Inhoud Voorstelling Casussen + Bespreking Vragen Voorstelling Voorstelling Verpleegkundig Specialist Hartfalen

Nadere informatie

Wat is diabetes? Type 2 diabetes : gevolgen

Wat is diabetes? Type 2 diabetes : gevolgen 1 Wat is diabetes? Type 2 diabetes : gevolgen Nu u weet dat u aan diabetes lijdt, moet u zich plots geen grote zorgen maken. Waarschijnlijk lijdt u al gedurende lange tijd aan diabetes, mogelijks gedurende

Nadere informatie

BELGISCHE CARDIOLOGISCHE LIGA CHOLESTEROL. GabrieleJasmin@Fotolia DUIDELIJKE ANTWOORDEN

BELGISCHE CARDIOLOGISCHE LIGA CHOLESTEROL. GabrieleJasmin@Fotolia DUIDELIJKE ANTWOORDEN BELGISCHE CARDIOLOGISCHE LIGA CHOLESTEROL GabrieleJasmin@Fotolia DUIDELIJKE ANTWOORDEN Globaal Cardiovasculair Risico Sommige gedragingen in ons dagelijks leven vergroten de kans dat we vroeg of laat problemen

Nadere informatie

24 september 2015. Van harte welkom!

24 september 2015. Van harte welkom! 24 september 2015 Van harte welkom! Programma 20.00: Welkom Wendy de Valk, verpleegkundig specialist cardiologie 20.10: Het vrouwenhart. Is er verschil tussen mannen en vrouwen? Mw. A. Lubbert-Verberkmoes,

Nadere informatie

Logboek. Polikliniek hartfalen

Logboek. Polikliniek hartfalen Logboek Polikliniek hartfalen Inleiding Uw cardioloog heeft u naar de hartfalenpolikliniek verwezen. De hartfalenverpleegkundige is er om u te begeleiden hoe u met uw hartklachten om kunt gaan. Hij/zij

Nadere informatie

Preventie en behandeling hart- en vaatziekten WWW.ZORROO.NL

Preventie en behandeling hart- en vaatziekten WWW.ZORROO.NL PATIËNTENINFORMATIE Preventie en behandeling hart- en vaatziekten WWW.ZORROO.NL Inhoudsopgave 1 Voorwoord.............................................................................. 3 2 Zorroo ondersteunt

Nadere informatie

Hartfalen Wat kunt u thuis zelf doen?

Hartfalen Wat kunt u thuis zelf doen? Hartfalen Wat kunt u thuis zelf doen? www.nwz.nl Inhoud Wat is een hartfalenverpleegkundige 3 Wat is hartfalen 3 Oorzaken 4 Klachten en verschijnselen 4 Onderzoeken 4 Behandeling 4 Wat kunt u thuis zelf

Nadere informatie

Leefstijladviezen bij hartfalen

Leefstijladviezen bij hartfalen Leefstijladviezen bij hartfalen 1. Begrijp het belang van medicijnen De dagelijkse voorgeschreven hoeveelheid van de verschillende soorten medicijnen is essentieel voor een goede behandeling van hartfalen.

Nadere informatie

Poliklinisch voorlichtingsprogramma

Poliklinisch voorlichtingsprogramma Poliklinisch voorlichtingsprogramma Het hart weer in beweging; Hoe verder met een hartziekte? In deze folder vindt u informatie over het poliklinisch voorlichtingsprogramma, ofwel INFO-modules van de St.

Nadere informatie

Hartcentrum Hasselt. Intensieve opvolging van patiënten met terminaal hartfalen via telemonitoring

Hartcentrum Hasselt. Intensieve opvolging van patiënten met terminaal hartfalen via telemonitoring Intensieve opvolging van patiënten met terminaal hartfalen via telemonitoring VRAAG : Heeft u ervaring met het gebruik van telemonitoring in het opvolgen chronische patiënten? HART NIEREN Vochtopstapeling

Nadere informatie

komt terug naar het hart in de linkerboezem, dan naar de linkerkamer en het hele proces begint opnieuw (afb. 1).

komt terug naar het hart in de linkerboezem, dan naar de linkerkamer en het hele proces begint opnieuw (afb. 1). Hartfalen anatomie Het hart is een spier die als een pomp werkt. Het hart pompt het bloed met zuurstof en voedingstoffen via de slagader naar alle delen van het lichaam. Afvalstoffen worden via het bloed

Nadere informatie

Klinische Genetica. Plots overlijden

Klinische Genetica. Plots overlijden Klinische Genetica Plots overlijden Klinische Genetica Inleiding In uw familie zijn een of meerdere personen op jonge leeftijd plotseling overleden. Plots overlijden op jonge leeftijd heeft vaak met het

Nadere informatie

Hartfalen. Wat is het en hoe herken je het

Hartfalen. Wat is het en hoe herken je het Hartfalen Wat is het en hoe herken je het Hartfalen, onbekend en onderschat Hartfalen is de grote onbekende onder de hartziekten. Hartfalen klinkt misschien bekend in de oren. Het woord doet denken aan

Nadere informatie

Chronisch Hartfalen. Wat is chronisch hartfalen?

Chronisch Hartfalen. Wat is chronisch hartfalen? Chronisch Hartfalen Wat is chronisch hartfalen? Omschrijving Hartfalen Hartfalen is een aandoening van het hart waarbij het hart niet meer in staat is om voldoende bloed uit te pompen en rond te pompen.

Nadere informatie

Hartfalen. Decompensatio cordis

Hartfalen. Decompensatio cordis Hartfalen Decompensatio cordis Door een verminderde pompfunctie van uw hart bent u op dit moment onder behandeling van de cardioloog. Deze folder geeft u uitleg over de aard en de oorzaak van uw klachten.

Nadere informatie

Diabetes. jouw thuisverpleging. onze expertise.

Diabetes. jouw thuisverpleging. onze expertise. Diabetes jouw thuisverpleging. onze expertise. Diabetes... en nu? Diabetes is een chronische aandoening die hoe langer hoe meer Belgen treft. Een gezonde levensstijl is de beste preventie tegen uitbreiding

Nadere informatie

Zelfmanagement: Thuis en in het ziekenhuis. Paul van der Boog Internist-nefroloog LUMC

Zelfmanagement: Thuis en in het ziekenhuis. Paul van der Boog Internist-nefroloog LUMC Zelfmanagement: Thuis en in het ziekenhuis Paul van der Boog Internist-nefroloog LUMC Bespreekpunten Inleiding Rolverdeling binnen behandeling Zelfmanagement Verzamelen van meetgegevens Voorbeelden zelfmanagementsprojecten

Nadere informatie

Ontmasker de stille doder. Meet uw bloeddruk. Spreek erover met uw arts. Working Group on Cardiovascular Prevention and Rehabilitation

Ontmasker de stille doder. Meet uw bloeddruk. Spreek erover met uw arts. Working Group on Cardiovascular Prevention and Rehabilitation Ontmasker de stille doder Meet uw bloeddruk Spreek erover met uw arts Belgische Cardiologische Liga Working Group on Cardiovascular Prevention and Rehabilitation Een do Wie is toch die sti der, hoezo?

Nadere informatie

Elektrofysiologisch onderzoek (EFO) en ablatie

Elektrofysiologisch onderzoek (EFO) en ablatie info voor patiënten Elektrofysiologisch onderzoek (EFO) en ablatie Inhoud 01 Het elektrofysiologisch onderzoek (EFO)... 04 02 Aanmelden... 04 03 Verloop van het onderzoek... 09 04 Mogelijke complicaties...

Nadere informatie

Ballon Pulmonalis Angioplastiek (BPA)

Ballon Pulmonalis Angioplastiek (BPA) Ballon Pulmonalis Angioplastiek (BPA) U wordt binnenkort opgenomen voor een Ballon Pulmonalis Angioplastiek (BPA) procedure. In deze folder krijgt u uitleg over deze procedure en informatie over de opname.

Nadere informatie

Patiënten Informatie Map voor patiënten na een hartinfarct

Patiënten Informatie Map voor patiënten na een hartinfarct Patiënten Informatie Map voor patiënten na een hartinfarct Opname Bij aankomst in het ziekenhuis wordt u meestal eerst volledig onderzocht op de Eerste HartHulp (EHH) door een arts-assistent. Hij/zij neemt

Nadere informatie

Gender differences in heart disease. Dr Danny Schoors

Gender differences in heart disease. Dr Danny Schoors Gender differences in heart disease Dr Danny Schoors Women are meant to be loved, not to be understood Oscar Wilde (1854-1900) 2 05/01/16 Inleiding Cardiovasculaire ziekte 7 tot 10 jaar later dan bij mannen

Nadere informatie

Een te hoog cholesterol

Een te hoog cholesterol Een te hoog cholesterol Beschrijving Wat is te een hoog cholesterol? Een te hoog cholesterol wil zeggen dat er te veel cholesterol in uw bloed zit. Dat is schadelijk voor uw slagaders. Het cholesterol

Nadere informatie

Cardiologie Leefregels na een hartkatheterisatie

Cardiologie Leefregels na een hartkatheterisatie Cardiologie Leefregels na een hartkatheterisatie Inleiding U heeft een hartkatheterisatie van de kransslagader ondergaan (coronair angiografie) dit is een onderzoek van de kransslagaders of de grote lichaamsslagader.

Nadere informatie

ARTERIELE HYPERTENSIE

ARTERIELE HYPERTENSIE ARTERIELE HYPERTENSIE Wat u moet weten - Patiëntinformatie - Hypertensie is de medische term voor hoge bloeddruk. Dat is de druk waaraan de arteriële bloedvaten of slagaders in het lichaam blootgesteld

Nadere informatie

Zorgtraject voor chronische nierinsufficiëntie. Kom jij in aanmerking?

Zorgtraject voor chronische nierinsufficiëntie. Kom jij in aanmerking? Zorgtraject voor chronische nierinsufficiëntie Kom jij in aanmerking? ZORGTRAJECT VOOR CHRONISCHE NIERINSUFFICIËNTIE Heb je chronische nierinsufficiëntie? Dan kom je misschien in aanmerking voor een zorgtraject.

Nadere informatie

Elektrische cardioversie

Elektrische cardioversie Infobrochure Elektrische cardioversie Dienst: A2.2 Tel: 011 826 352 mensen zorgen voor mensen Het hart en hartritmestoornissen Het hart is in feite een holle spier met vier kamers: de twee boezems of atriums

Nadere informatie

NEDERLANDSE SAMENVATTING (DUTCH SUMMARY)

NEDERLANDSE SAMENVATTING (DUTCH SUMMARY) NEDERLANDE AMENVATTING (DUTCH UMMARY) 189 Nederlandse amenvatting (Dutch ummary) trekking van proefschrift Patiënten met een chronische gewrichtsontsteking, waaronder reumatoïde artritis (RA), de ziekte

Nadere informatie

Boezemfibrilleren. Lianne Permentier, cardioloog Ommelander Ziekenhuis

Boezemfibrilleren. Lianne Permentier, cardioloog Ommelander Ziekenhuis 27-10-2016 Boezemfibrilleren Lianne Permentier, cardioloog Ommelander Ziekenhuis Opbouw presentatie Bouw en werking hart Het normale hartritme Boezemfibrilleren Oorzaken boezemfibrilleren Behandelmogelijkheden

Nadere informatie

Zorgpad chronische diabeteszorg

Zorgpad chronische diabeteszorg Zorgpad chronische diabeteszorg Zorgpad chronische diabeteszorg U wordt op de polikliniek van het Kennemer Gasthuis begeleid vanwege diabetes mellitus (suikerziekte). Uw internist heeft aangegeven dat

Nadere informatie

Cardiologie Na een dotterbehandeling

Cardiologie Na een dotterbehandeling Cardiologie Na een dotterbehandeling Inleiding U heeft een dotterbehandeling (P.T.C.A. = Percutane Transluminale Coronaire Angioplastiek) ondergaan. Er kunnen thuis nog vragen ontstaan en mogelijk kunnen

Nadere informatie

Cardiologie. Boezemfibrilleren. Het Antonius Ziekenhuis vormt samen met Thuiszorg Zuidwest Friesland de Antonius Zorggroep

Cardiologie. Boezemfibrilleren. Het Antonius Ziekenhuis vormt samen met Thuiszorg Zuidwest Friesland de Antonius Zorggroep Cardiologie Boezemfibrilleren Het Antonius Ziekenhuis vormt samen met Thuiszorg Zuidwest Friesland de Antonius Zorggroep Uw cardioloog heeft vastgesteld dat er bij u sprake is van boezemfibrilleren. Dit

Nadere informatie

Sportief bewegen met hypertensie. Hypertensie

Sportief bewegen met hypertensie. Hypertensie Sportief bewegen met hypertensie Hypertensie Sportief bewegen met hypertensie...................................... Bewegen: gezond en nog leuk ook Regelmatig bewegen heeft een positieve invloed op de

Nadere informatie

Heartbeat. Ujala Radio. Leefwijzer is door Ujala Radio ontwikkeld voor met name Hindoestaanse Nederlanders. Leefwijzer 1.

Heartbeat. Ujala Radio. Leefwijzer is door Ujala Radio ontwikkeld voor met name Hindoestaanse Nederlanders. Leefwijzer 1. Heartbeat Leefwijzer 1 Ujala Radio Deze gezondheid Leefwijzer is door Ujala Radio ontwikkeld voor met name Hindoestaanse Nederlanders Met dank aan Stadsdeel Amsterdam Zuidoost Hart en vaatziekte, wat is

Nadere informatie

Ken je cardiovasculair risico!

Ken je cardiovasculair risico! UGP-FOLDER Ken je cardiovasculair risico! Wat zijn risicofactoren voor hart- en vaatziekten en welke risicofactoren zijn er? Risicofactoren voor hart- en vaatziekten zijn factoren die de kans op ziekten

Nadere informatie

Kent u de cijfers van uw hart?

Kent u de cijfers van uw hart? Kent u de cijfers van uw hart? CHOLESTEROL? GEWICHT/ BUIKOMTREK? UW? BLOEDDRUK? SUIKERGEHALTE? V.U.: Dr Freddy Van de Casseye - Elyzeese-Veldenstraat 63-1050 Brussel Belgische Cardiologische Liga www.cardiologischeliga.be

Nadere informatie

SPOEDGEVALLEN. Spoedgevallendienst SPOEDGEVALLEN

SPOEDGEVALLEN. Spoedgevallendienst SPOEDGEVALLEN SPOEDGEVALLEN Spoedgevallendienst SPOEDGEVALLEN 2, 2 sites introductie 3 Site St-Elisabeth Secretariaat van de Spoedgevallendienst Tel.: 02-614 29 00 E-Mail : spoedgevallen.se@europaziekenhuizen.be SITE

Nadere informatie

Zorg bij hart- en vaatziekten

Zorg bij hart- en vaatziekten Zorg bij hart- en vaatziekten Inhoud Klachten en symptomen 3 Oorzaken 4 Wanneer moet je een arts raadplegen 4 Voorkomen van hart- en vaatziekten 5 Wat kun je er zelf aan doen 6 Geneesmiddelen 6 De Hartstichting

Nadere informatie

SPOEDGEVALLEN. Spoedgevallendienst SPOEDGEVALLEN

SPOEDGEVALLEN. Spoedgevallendienst SPOEDGEVALLEN SPOEDGEVALLEN Spoedgevallendienst SPOEDGEVALLEN 2, 2 sites Site St-Elisabeth Secretariaat van de Spoedgevallendienst Tel.: 02-614 29 00 E-Mail : spoedgevallen.se@europaziekenhuizen.be SITE ST-ELISABETH

Nadere informatie

Publiekslezing Cardiologie

Publiekslezing Cardiologie Publiekslezing Cardiologie Risicofactoren voor hart en vaatziekten Jeannette Liefers Verpleegkundig specialist cardiologie Het zorgnetwerk van ons allemaal Goede voornemens Wie van u had op 1 januari goede

Nadere informatie

Cholesterol. Alles wat je ooit wilde weten

Cholesterol. Alles wat je ooit wilde weten Cholesterol Alles wat je ooit wilde weten Waar komt cholesterol vandaan? Het overgrote deel van de cholesterol in ons lichaam maakt ons lichaam zélf aan. Eén derde nemen we op via onze voeding. Cholesterol

Nadere informatie

Gewaarborgd Inkomen Klinisch onderzoek

Gewaarborgd Inkomen Klinisch onderzoek Gewaarborgd Inkomen Klinisch onderzoek AMMA VERZEKERINGEN o.v. Vereniging voor onderlinge verzekeringen met vaste en onveranderlijke bijdragen krachtens artikel 2, 2 van de wet van 25.06.1992 (B.S. 20.08.1992)

Nadere informatie

De behandeling van hartfalen bij de oudere patiënt. Loes Klieverik WES 11-03-2010

De behandeling van hartfalen bij de oudere patiënt. Loes Klieverik WES 11-03-2010 De behandeling van hartfalen bij de oudere patiënt Loes Klieverik WES 11-03-2010 Wat is oud?? Definitie Hartfalen Tekortschieten van de pompwerking van het hart en veranderingen in de neurohumorale activatie

Nadere informatie

Diabetes mellitus. De behandeling van diabetes mellitus

Diabetes mellitus. De behandeling van diabetes mellitus Diabetes mellitus Diabetes mellitus (suikerziekte) is een ziekte van de stofwisseling; hierbij zit er te veel glucose in het bloed Dat kan twee oorzaken hebben: bil type 1 diabetes maakt het lichaam niet

Nadere informatie

Meer weten over RADIOTHERAPIE

Meer weten over RADIOTHERAPIE Meer weten over RADIOTHERAPIE Deze brochure probeert u een beter inzicht te geven in de verschillende stappen van uw bestralingsbehandeling. Als u hier geen antwoord vindt op een vraag, aarzel dan niet

Nadere informatie

CARDIOLOGIE. Zelf kunt u dagelijks uw gewicht opschrijven. Ook als uw bloeddruk en pols zijn opgemeten, kunnen deze waarden worden genoteerd.

CARDIOLOGIE. Zelf kunt u dagelijks uw gewicht opschrijven. Ook als uw bloeddruk en pols zijn opgemeten, kunnen deze waarden worden genoteerd. CARDIOLOGIE Hartfalendagboek In dit hartfalendagboek worden gegevens genoteerd over uw gezondheid. Het dagboek helpt u en uw hulpverleners om inzicht te krijgen in uw lichamelijke conditie en het verloop

Nadere informatie

DREIGEND HARTINFARCT

DREIGEND HARTINFARCT DREIGEND HARTINFARCT (onstabiele angina pectoris) In deze folder geeft het Ruwaard van Putten Ziekenhuis u algemene informatie over een dreigend hartinfarct. Wij adviseren u de informatie zorgvuldig te

Nadere informatie

Hart- en vaatziekten. voor Nederlanders. Zorg goed voor uw hart

Hart- en vaatziekten. voor Nederlanders. Zorg goed voor uw hart Hart- en vaatziekten voor Nederlanders Zorg goed voor uw hart Zorg goed voor uw hart Deze folder gaat over gezondheid en hart- en vaatziekten. Eerst vertellen we wat hart- en vaatziekten zijn. Daarna vertellen

Nadere informatie

Maatschap Cardiologie. Bacteriële of virale pericarditis Ontsteking van het hartzakje

Maatschap Cardiologie. Bacteriële of virale pericarditis Ontsteking van het hartzakje Maatschap Cardiologie Ontsteking van het hartzakje Algemeen U heeft van de arts te horen gekregen dat bij u pericarditis is geconstateerd. De arts heeft u verteld wat de aandoening inhoudt en welke behandeling

Nadere informatie

CT-onderzoek van het hart Calciumscore / coronairen

CT-onderzoek van het hart Calciumscore / coronairen CT-onderzoek van het hart Calciumscore / coronairen Afspraak :. Datum : Aanwezig : Start onderzoek: Binnenkort ondergaat u een onderzoek in ons ziekenhuis. In dit boekje kunt u hierover algemene informatie

Nadere informatie

Hart- en vaatziekten. voor Marokkaanse Nederlanders. Zorg goed voor uw hart

Hart- en vaatziekten. voor Marokkaanse Nederlanders. Zorg goed voor uw hart Hart- en vaatziekten voor Marokkaanse Nederlanders Zorg goed voor uw hart Zorg goed voor uw hart Deze folder gaat over gezondheid en hart- en vaatziekten. Eerst vertellen we wat hart- en vaatziekten zijn.

Nadere informatie

Informatie. Boezemfibrilleren

Informatie. Boezemfibrilleren Informatie Boezemfibrilleren Inleiding U heeft last van klachten die veroorzaakt worden door een hartritmestoornis. In deze folder leest u wat deze hartritmestoornis inhoudt en welke behandelmogelijkheden

Nadere informatie

Erectiestoornissen: een frequent voorkomende en behandelbare aandoening.

Erectiestoornissen: een frequent voorkomende en behandelbare aandoening. Erectiestoornissen: een frequent voorkomende en behandelbare aandoening. Erectiestoornissen: een frequent voorkomende en behandelbare aandoening. Inleiding Deze brochure wil mannen informatie verschaffen

Nadere informatie

Inleiding. Dr. Stas, nefroloog

Inleiding. Dr. Stas, nefroloog Wereldnierdag 2015 Inleiding Dr. Stas, nefroloog 2 Programma 19h05-19h25: Een jonge mama aan de dialyse, een getuigenis. (Annemie Reeckmans) 19h25-19h50: Leven met een nierziekte in Vlaanderen: We staan

Nadere informatie

Samenvatting voor niet-ingewijden

Samenvatting voor niet-ingewijden voor niet-ingewijden Type 2 diabetes Diabetes is een ernstige chronische ziekte, die wordt gekenmerkt door te hoge glucosespiegels (de suikers ) in het bloed. Er zijn verschillende typen diabetes, waarvan

Nadere informatie

Sticker patiënt. Neem bij ieder bezoek op de polikliniek uw recente medicijnlijst en dit info boekje mee!

Sticker patiënt. Neem bij ieder bezoek op de polikliniek uw recente medicijnlijst en dit info boekje mee! Hartfalenpolikliniek Uw eigen gegevens: Sticker patiënt Contactpersoon:... Apotheek:... Neem bij ieder bezoek op de polikliniek uw recente medicijnlijst en dit info boekje mee! Inleiding U bent door de

Nadere informatie

Een gezonder leven met een lager cholesterol. Voorlichtingsmateriaal ten behoeve van patiënten met een verhoogd cholesterol

Een gezonder leven met een lager cholesterol. Voorlichtingsmateriaal ten behoeve van patiënten met een verhoogd cholesterol Een gezonder leven met een lager cholesterol Voorlichtingsmateriaal ten behoeve van patiënten met een verhoogd cholesterol Een gezonder leven met een lager cholesterol Voorlichtingsmateriaal ten behoeve

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/21978 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/21978 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/21978 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Goeij, Moniek Cornelia Maria de Title: Disease progression in pre-dialysis patients:

Nadere informatie

HOGE BLOEDDRUK? VOORKOM NIERSCHADE.

HOGE BLOEDDRUK? VOORKOM NIERSCHADE. HOGE BLOEDDRUK? VOORKOM NIERSCHADE. BLOEDDRUK EN NIEREN EEN INGEWIKKELD SAMENSPEL Nieren en bloeddruk hebben veel met elkaar te maken. Nieren filteren de afvalstoffen uit het lichaam, maar ze regelen ook

Nadere informatie

Samenvatting. Belangrijkste bevindingen

Samenvatting. Belangrijkste bevindingen Samenvatting Chronische nierschade (CNS) en de complicaties daarvan, veroorzaken, naast de grote persoonlijke impact, veel druk op gezondheidszorg voorzieningen. Door de vergrijzing en de toename van suikerziekte

Nadere informatie

Ontslag uit het ziekenhuis. Cardiologie

Ontslag uit het ziekenhuis. Cardiologie Ontslag uit het ziekenhuis Cardiologie U bent pas ontslagen van de afdeling Cardiologie. Graag geven wij u extra informatie om thuis op uw gemak door te lezen. Ontslagpapieren In deze folder is aangekruist

Nadere informatie

Hart- en vaataandoeningen zijn de belangrijkste doodsoorzaak bij vrouwen in de Westerse wereld. Daarom moeten we werk maken van:

Hart- en vaataandoeningen zijn de belangrijkste doodsoorzaak bij vrouwen in de Westerse wereld. Daarom moeten we werk maken van: Hart- en vaataandoeningen zijn de belangrijkste doodsoorzaak bij vrouwen in de Westerse wereld. Daarom moeten we werk maken van: 1 CARDIOVASCULAIRE PREVENTIE BIJ VROUWEN. 2 SENSIBILISATIE van de vrouw

Nadere informatie

Preventie vaatpoli (PVP) Algemene informatie

Preventie vaatpoli (PVP) Algemene informatie Preventie vaatpoli (PVP) Algemene informatie 1 Uw huisarts/specialist heeft u doorverwezen naar de "preventie vaatpoli". In deze brochure kunt u lezen wat de preventieve vaatpoli is en wie u daar behandelt

Nadere informatie

Atriumfibrillatie polikliniek

Atriumfibrillatie polikliniek Cardiologie Atriumfibrillatie polikliniek 1 Inleiding Atriumfibrilleren (of boezemfibrilleren) is een hartritmestoornis, een stoornis in het elektrische systeem van het hart. Om deze ritmestoornis te begrijpen

Nadere informatie

Dagboek Hartfalen. Thoraxcentrum. Persoonlijke Richtlijnen voor:... Uw streefgewicht:... kg

Dagboek Hartfalen. Thoraxcentrum. Persoonlijke Richtlijnen voor:... Uw streefgewicht:... kg Thoraxcentrum Dagboek Hartfalen Persoonlijke Richtlijnen voor:... Uw streefgewicht:.... kg Bij de volgende klachten is het verstandig om uw verpleegkundig consulent / verpleegkundig specialist hartfalen

Nadere informatie

Gewaarborgd Inkomen Klinisch onderzoek

Gewaarborgd Inkomen Klinisch onderzoek AMMA VERZEKERINGEN Gewaarborgd Inkomen Klinisch onderzoek medische verzekeringen sinds 1944 onderlinge verzekeringsonderneming toegelaten door de Controledienst voor de Verzekeringen onder codenummer 0126

Nadere informatie

Preventie vaatpoli (PVP) Algemene informatie. Boermarkeweg 60 7824 AA Emmen Postbus 30002 7800 RA Emmen Tel. 0591 69 19 11

Preventie vaatpoli (PVP) Algemene informatie. Boermarkeweg 60 7824 AA Emmen Postbus 30002 7800 RA Emmen Tel. 0591 69 19 11 Preventie vaatpoli (PVP) Algemene informatie Boermarkeweg 60 7824 AA Emmen Postbus 30002 7800 RA Emmen Tel. 0591 69 19 11 MA 1306 03-12-v1 H 12 1 Uw huisarts/specialist heeft u doorverwezen naar de "preventie

Nadere informatie

zoals een te hoge bloeddruk, hart- en vaataandoeningen en diabetes type II.

zoals een te hoge bloeddruk, hart- en vaataandoeningen en diabetes type II. diabetes voorkomen Wie elke dag 30 minuten actief is, heeft veel minder kans op welvaartsziekten, zoals een te hoge bloeddruk, hart- en vaataandoeningen en diabetes type II. 3 Meer aandacht voor diabetes

Nadere informatie

7. Zorgtrajecten. Inleiding. suggestievragen

7. Zorgtrajecten. Inleiding. suggestievragen 7. Zorgtrajecten Inleiding Een zorgtraject beoogt een multidisciplinaire benadering van de chronisch zieke patiënt. De toepassing van een zorgtraject gaat echter gepaard met een aantal administratieve

Nadere informatie

Hart en Vaataandoeningen, Leefstijlziektes? of! Leo Schrijvers Cardioloog

Hart en Vaataandoeningen, Leefstijlziektes? of! Leo Schrijvers Cardioloog Van harte welkom! Hart en Vaataandoeningen, Leefstijlziektes? of! Leo Schrijvers Cardioloog CONFUCIUS: Chinees wijsgeer circa 500 voor Christus Het is niet moeilijk om het goede te herkennen, maar wel

Nadere informatie

Korte casus II Prof. dr. S. Droogmans EBM II 2014-2015. Julia Schwarze & Nathan Bormans Tutor: Chelsey Plas Prof. dr. N. Pouliart. 12/3/14 pag.

Korte casus II Prof. dr. S. Droogmans EBM II 2014-2015. Julia Schwarze & Nathan Bormans Tutor: Chelsey Plas Prof. dr. N. Pouliart. 12/3/14 pag. Korte casus II Prof. dr. S. Droogmans EBM II 2014-2015 Julia Schwarze & Nathan Bormans Tutor: Chelsey Plas Prof. dr. N. Pouliart 12/3/14 pag. 2 Inhoudstafel Casus Probleemlijst Differentiaaldiagnoses Acuut

Nadere informatie

Een veilig gevoel op school met een chronische longziekte

Een veilig gevoel op school met een chronische longziekte Een veilig gevoel op school met een chronische longziekte Kinderpneumologie Dr. Marleen Moens 53 6 Een veilig gevoel op school met een chronische longziekte: mucoviscidose. 6.1. Inleiding 6.1.1. Definitie

Nadere informatie

Dokter op Dinsdag. Jawed Polad Interventiecardioloog Jeroen Bosch Ziekenhuis

Dokter op Dinsdag. Jawed Polad Interventiecardioloog Jeroen Bosch Ziekenhuis Dokter op Dinsdag Jawed Polad Interventiecardioloog Jeroen Bosch Ziekenhuis Het hart is voornamelijk gemaakt van speciale spier. Het hart pompt bloed in de slagaders (bloedvaten) die het bloed naar alle

Nadere informatie

Stoppen met roken is altijd, op elke leeftijd, de moeite waard. Jaarlijks lukt het tienduizenden mensen om te stoppen. Vanaf de eerste dag krijgen

Stoppen met roken is altijd, op elke leeftijd, de moeite waard. Jaarlijks lukt het tienduizenden mensen om te stoppen. Vanaf de eerste dag krijgen niet roken Stoppen met roken is altijd, op elke leeftijd, de moeite waard. Jaarlijks lukt het tienduizenden mensen om te stoppen. Vanaf de eerste dag krijgen hart- en bloedvaten het gemakkelijker. 3 Niet

Nadere informatie

CORONAROGRAFIE EN HARTKATHETERISATIE. - Patiëntinformatie -

CORONAROGRAFIE EN HARTKATHETERISATIE. - Patiëntinformatie - CORONAROGRAFIE EN HARTKATHETERISATIE - Patiëntinformatie - Inhoudsopgave 1. DE WERKING VAN HET HART.... 3 1.1. Functie van het hart.... 3 1.2. Bouw van het hart.... 3 1.3. De kransslagaders.... 4 2. HET

Nadere informatie

Boezemfibrilleren. Cardiologie

Boezemfibrilleren. Cardiologie Boezemfibrilleren Cardiologie Uw cardioloog stelde vast dat er bij u sprake is van boezemfibrilleren. Dit is een veel voorkomende hartritmestoornis die onschuldig is, als bijtijds de juiste maatregelen

Nadere informatie

Dagboek Hartfalen. Thoraxcentrum Dagboek hartfalen

Dagboek Hartfalen. Thoraxcentrum Dagboek hartfalen Dagboek Hartfalen Dit dagboek hartfalen heeft u gedownload op de website van het UMCG (www.umcg.nl). Het dagboek is zowel voor u als voor de betrokken hulpverleners een belangrijk hulpmiddel. Om ervoor

Nadere informatie

Schooljaar Wetenschap op Stap

Schooljaar Wetenschap op Stap Schooljaar 2016-2017 Wetenschap op Stap Inhoudstafel Over VIB 7 Schoolproject Wetenschap op Stap 10 Wetenschapper in de klas 14 Test jouw brein 20 OVER R VIB Vlaams Instituut voor Biotechnologie De wetenschappers

Nadere informatie

Boezemfibrilleren. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee!

Boezemfibrilleren. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee! Boezemfibrilleren De cardioloog heeft vastgesteld dat u een ritmestoornis heeft of heeft gehad, die boezemfibrilleren wordt genoemd. In deze brochure kunt u hierover meer lezen. Neem altijd uw verzekeringsgegevens

Nadere informatie

Hoe wordt het normale hartritme tot stand gebracht?

Hoe wordt het normale hartritme tot stand gebracht? Boezemfibrilleren De cardioloog heeft vastgesteld dat u een ritmestoornis heeft of heeft gehad, die boezemfibrilleren, ofwel atriumfibrilleren wordt genoemd. In deze folder kunt u hierover meer lezen.

Nadere informatie

Vermoeidheid & hartziekten

Vermoeidheid & hartziekten Vermoeidheid & hartziekten Menno Baars, cardioloog HartKliniek Nederland april 2014 Cardioloog van de nieuwe HartKliniek Nieuwe organisatie van eerstelijnscardiologiecentra Polikliniek & dagbehandeling

Nadere informatie

The Belgian Pulmonary Function Study: the Belgian Thoracic Society

The Belgian Pulmonary Function Study: the Belgian Thoracic Society The Belgian Pulmonary Function Study: the Belgian Thoracic Society Historische context Nomenclatuur van longfunctie onderzoek onder vuur Geen evidentie dat weerstandsmeting nuttig is in de diagnostiek

Nadere informatie

Cardiologie Na een drukmeting (FFR)

Cardiologie Na een drukmeting (FFR) Cardiologie Na een drukmeting (FFR) Inleiding U heeft een drukmeting van de kransslagader(s) (FFR = Fractional Flow Reserve) ondergaan. Dit is een onderzoek van de kransslagader(s). Het is dus geen behandeling

Nadere informatie

Thoraxcentrum. Boezemfibrilleren poli Fonteinstraat 9

Thoraxcentrum. Boezemfibrilleren poli Fonteinstraat 9 Thoraxcentrum Boezemfibrilleren poli Fonteinstraat 9 Thoraxcentrum Inleiding Omdat u boezemfibrilleren heeft, bent u door uw arts doorverwezen naar de Boezemfibrilleren poli van het UMCG. Het doel van

Nadere informatie

TAVI procedure Radboud universitair medisch centrum

TAVI procedure Radboud universitair medisch centrum TAVI procedure In overleg met uw cardioloog is besloten dat u een percutane aortaklepvervanging of TAVI-procedure zult ondergaan. TAVI staat voor Transkatheter Aortic Valve Implantation. Hierbij wordt

Nadere informatie

Nucleaire Scan Hart MIBI

Nucleaire Scan Hart MIBI Cardiologie Nucleaire Scan Hart MIBI 1 2 Inleiding Nu u weet dat er binnenkort een nucleaire scan bij u gedaan zal worden, komen er vast een aantal vragen bij u op. De cardioloog heeft u al veel informatie

Nadere informatie

EEN BEROERTE, EN DAN?

EEN BEROERTE, EN DAN? EEN BEROERTE, EN DAN? Herseninfarct Afdeling 3 Zuid INLEIDING U bent opgenomen in het Zaans Medisch Centrum in Zaandam met een herseninfarct (beroerte). Middels deze diavoorstelling geven wij u informatie

Nadere informatie

Dieet bij hartfalen. Een kwestie van smaak. Marjon Achterberg- Budding, diëtist 4 e Nationale Voedingscongres 8 februari 2011

Dieet bij hartfalen. Een kwestie van smaak. Marjon Achterberg- Budding, diëtist 4 e Nationale Voedingscongres 8 februari 2011 Dieet bij hartfalen Een kwestie van smaak Marjon Achterberg- Budding, diëtist 4 e Nationale Voedingscongres 8 februari 2011 Wat komt aan de orde? Achtergronden bij de nieuwe Multidisciplinaire Richtlijn

Nadere informatie

Infobrochure doorligwonden voor de patiënt en zijn familie WELKOM BIJ HET H. HARTZIEKENHUIS MOL

Infobrochure doorligwonden voor de patiënt en zijn familie WELKOM BIJ HET H. HARTZIEKENHUIS MOL Infobrochure doorligwonden voor de patiënt en zijn familie WELKOM BIJ HET H. HARTZIEKENHUIS MOL DOORLIGWONDEN INHOUD Inleiding 5 Wat is een doorligwonde? 6 Hoe treedt ze op? 7 Is het erg? 8 Welke eerste

Nadere informatie

VOORKAMERFIBRILLATIE WAT U MOET WETEN. - Patiëntinformatie -

VOORKAMERFIBRILLATIE WAT U MOET WETEN. - Patiëntinformatie - VOORKAMERFIBRILLATIE WAT U MOET WETEN - Patiëntinformatie - 1 Voorkamerfibrillatie (vkf) of boezemfladderen, zoals onze noorderburen het zo mooi zeggen, is een veel voorkomende aandoening, die 1 op de

Nadere informatie

Dr. Blanche Schroen Dr. Vanessa van Empel. Afdeling cardiologie UMC+

Dr. Blanche Schroen Dr. Vanessa van Empel. Afdeling cardiologie UMC+ Dr. Blanche Schroen Dr. Vanessa van Empel Afdeling cardiologie UMC+ Mannen en vrouwen verschillen Hebben mannen en vrouwen dezelfde soort klachten? Dezelfde soort hart en vaatziekten? Dezelfde risico

Nadere informatie

Urologie. Impotentie. www.catharinaziekenhuis.nl

Urologie. Impotentie. www.catharinaziekenhuis.nl Urologie Impotentie www.catharinaziekenhuis.nl Inhoud Wat is impotentie?... 3 Hoe komt een erectie tot stand?... 3 Wat zijn de mogelijke oorzaken van potentiestoornissen?... 4 Hoe wordt een lichamelijke

Nadere informatie

Onderzoeken na harttransplantatie. Informatiebrochure patiënten

Onderzoeken na harttransplantatie. Informatiebrochure patiënten Onderzoeken na harttransplantatie Informatiebrochure patiënten 1. Onderzoek van hart en bloedvaten...4 1.1 Biopsie van de hartspier...4 1.2 Elektrocardiogram (ECG)...4 1.3 Echocardiografie...4 1.4 Onderzoek

Nadere informatie

Het risico op hart- en herseninfarcten inschatten via bloedcellen

Het risico op hart- en herseninfarcten inschatten via bloedcellen Translating science into better healthcare Het risico op hart- en herseninfarcten inschatten via bloedcellen Deze folder geeft een beknopt overzicht van de resultaten van een groot onderzoek naar het eerder

Nadere informatie