BELGIAN WORKING GROUP ON HEART FAILURE ANDCARDIAC FUNCTION

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "BELGIAN WORKING GROUP ON HEART FAILURE ANDCARDIAC FUNCTION"

Transcriptie

1 BELGIAN WORKING GROUP ON HEART FAILURE ANDCARDIAC FUNCTION PERSCONFERENTIE 25SEPTEMBER2009 PROVINCIAAL ADMINISTRATIEF CENTRUM GENT 1

2 INHOUDSTAFEL 1. Persmededeling 3 2. Citaten 5 3. Voorstelling vandebwghf 6 4. Scenario 8 5. Selectie vanbeelden 13 2

3 BelgianWorkingGrouponHeartFailureandCardiacFunction PERSMEDEDELING Op26/09/2009steldedeBelgianWorkingGrouponHeartFailureandCardiacFunction(BWGHFandCF)tijdens hunjaarlijkscongreseennieuwhulpmiddelvoorronddebegeleidingvanhartfalenpatiënten. HetiseenDVDdieveelweerklankzalvindenbijdeartsendiedezeziektebehandelenenvoorwiehetmoeilijkis depatiëntenervanteovertuigendatzeeenzonormaalmogelijklevenzoudenkunnenleiden. Deincidentievanhartfalenblijftgroeienindeontwikkeldelandenmeteenhospitalisatiepercentagedatmeerdan verdubbeldisindelaatste20jaar 1.Dealgemenevergrijzingvandebevolking,deverbeterdediagnosevandeze pathologieeneengrotereoverlevingskansvanpatiëntennaeenmyocardinfarctofeencoronairsyndroomdragen allemaalbijtothetstijgendbelangvanhartfalen.menschatzijnprevalentieopongeveer4%indetotalebevolking entot10%20%bijmensentussen70en80jaar 2.Ditbetekent15miljoenpatiënteninEuropa! Hartfalen is een dodelijke chronische ziekte die gepaard gaat met een belangrijke graad van invaliditeit. Met ernstigesymptomen(ademhalingsmoeilijkheden,zwellingvandeenkelsofdebenen,algemenevermoeidheid ) en een sterftepercentage tot 40% in het jaar volgend op de eerste hospitalisatie, vertaalt de diagnose van deze pathologiezichineenoverlevingspercentagedatveellagerligtdandatvandemeestekankers 3,4. Hartfaleniseveneenseenbelangrijkeuitdagingvoordevolksgezondheid.Deglobalekostvanhartfalenbedraagtop Europees niveau 2% tot 4% van het totale budget van de gezondheidszorg, waarvan 70% te wijten aan hospitalisaties. Welnu, het komt veel voor dat de optimalisering van een behandeling niet bereikt wordt, zelfs niet tijdens een hospitalisatie.bovendienverlooptdeplanningvoorhetverlatenvanhetziekenhuisendenazorgnietaltijdeven doeltreffend, met aan de basis, een onvoldoende ondersteuning van de patiënten, geen optimale behandeling, gebrekaantherapietrouw,eenmoeilijkeherkenningvansymptomen,enz.dezefactorenwordenverantwoordelijk geachtvoormeerdaneenderdevandeheropnamesnaeeneerstehospitalisatie 2. Alsweblijvenstilstaanbijhetkennisniveauvanhetgrotepubliekoverhartfalen,realiserenweonsdatdezeziekte zeerslechtgekendis(volgensshape,eeneuropesestudieuitgevoerdbijongeveer8000personenomdeperceptie vandezeziekteteevalueren).bijvoorbeeld,slechts3%vandeondervraagdepersonenlijkeninstaatomhartfalen correctteidentificerennadatzeeenbeschrijvingkregenvandetypischetekenenensymptomenvandeziekte(51% voorcva) 1. Hartfalen wordt eveneens vaak ten onrechte opgevat als «niet erg» en «onlosmakelijk verbonden met veroudering» terwijl het mogelijk is om deze ziekte te voorkomen en te behandelen. In dit kader is het aantal initiatievenomdeaanpakvanchronischehartfalenpatiëntenteverbeteren,sterktoegenomen.hetopstartenvan multidisciplinaire programma s in de toekomst is een voorbeeld hiervan en de begeleiding van patiënten speelt hierineenessentiëlerol. 3

4 DaaromsteltdeBelgianWorkingGrouponHeartFailureandCardiacFunctioneeneducatieveDVDvoor,bestemd voor patiënten die lijden aan hartfalen. Inderdaad, de diagnose van hartfalen betekent vaak een onverwachte «zwareklap»diehundagelijksegewoontesvooraltijdzalveranderen.depatiëntenvoelenzichvaakmachteloos, onderdeindrukenzedurvengeenvragenstellenaanhunarts.dezedvdkanbekekenwordendoordepatiënten inoptimaleomstandigheden,hetzijtijdensdeconsultatieofhospitalisatie,hetzijthuismethunfamilie.hetgaat wel degelijk over een vernieuwend pedagogisch hulpmiddel dat ter beschikking staat van artsen en verpleegkundigen,zodatzijdemotivatieenbetrokkenheidvanhunpatiëntenbijhunbehandeling,medicamenteus ofniet,kunnenverbeteren.hetkanookeenmiddelzijnomdedialoogtussenartsenpatiënttevergemakkelijken, geziendepatiënthieropbeterisvoorbereid. DezeDVDbestaatuitfilmfragmentenoverdeverschillendeaspectenvandeziekte,dieeenvoudiguitgelegdworden inhetfransenhetnederlands,endiegeïllustreerdzijndoorvideo smetdriedimensionalebeelden.depatiëntreist doorheenzijncardiovasculairesysteemenvisualiseertwaaromenhoezijnhartgeleidelijkaanvermoeidraakte,tot ophetpuntnietmeerinstaattezijnomvoorvoldoendebloedtoevoernaartevitaleorganentezorgen.daarnaziet depatiëntvandichtbijdemechanismendieleidentotdeklinischesymptomendiehijookkanwaarnemeneninhet ooghouden. Bovenopdeverklaringvanhartfalenopzich,hernemendrieanderehoofdstukkendeuitgevoerdeonderzoekenom tot deze diagnose te komen, de aangewezen medicatie alsook hun effecten, en enkele raadgevingen dankzij dewelkedepatiëntactiefkanhandelenomzijngezondheidteverbeteren. DeDVD«Hartfalen,eennieuwparcoursvooruwhart»werdtotstandgebrachtopinitiatiefvanhetcentrumvoor hartfalen van het C.H.R. de la Citadelle in samenwerking met de Belgian Working Group on Heart Failure and CardiacFunction. Om de wetenschappelijke juistheid van de uitleg die gegeven wordt aan de patiënen te verzekeren en om een hulpmiddelterealiserendatovereenstemtmetdemedischerealiteit,heeftdebelgianworkinggrouponheart FailureandCardiacFunctioneencomitéaangesteldvanartsenenverpleegkundigengespecialiseerdinhartfalen voordeontwikkelingvandezedvdinsamenwerkingmetservier. Wijdankenalleledenvanditwetenschappelijkcomitévoorhunmedewerkingaanditproject: Dr.P.Troisfontaines&MmeL.GrédayvanhetC.H.R.delaCitadelle,Luik Prof.O.GurnévandeCliniquesUniversitairesSaintLuc,Brussel Dr.E.NellessenvanhetC.H.U.duSartTilman,Luik Dr.C.WeytjensvanhetUZBrussel,Brussel Mevr.E.HuyghevanhetUZLeuven,Leuven DepersconferentiewerdvoorgezetendoorProf.JeanLucVachiéry(ULB)enDr.MichelDePauw(UZGent). De DVD zal binnenkort beschikbaar zijn op de website van de BWGHFandCF VoormeerinformatieoverdeDVDofomeenexemplaartebekomen,gelievecontactoptenemenmetServier BeneluxInternationalelaan571070Brussel België Goedkeuringsdatumvandemedischeinformatie:17/09/ SHAPESurveyResultstotheGeneralPublic,AnnualCongressoftheEuropeanSocietyofCardiologyinVienna,September InstitutNationald AssuranceMaladieInvalidité(INAMI),réuniondeconsensus«L usageefficientdesmédicamentsenambulatoire dansl insuffisancecardiaque»,27novembre BlackledgeHM,TomlinsonJ,etal.Prognosisforpatientsnewlyadmittedtohospitalwithheartfailure:survivaltrendsin12220index admissionsinleicestershire heart2003;89: HoKKetal.SurvivalaftertheonsetofcongestiveheartfailureinFraminghamHeartStudysubjects.Circulation1993;88:

5 Prof.Vachiéry Hartinsufficiëntieiseenongeneeslijke,dodelijkeziekteenevenergalssommigekankers. Hetbudgetuitgegevenaanhartinsufficiëntiebedraagtverschillendemiljardeneuroperjaar, hetzij24%vanhetgezondheidsbudget. Eénbegripkandeaanpakvanhartinsufficiëntiesamenvatten:multidisciplinaireaanpak.Alle hoofdrolspelersindegezondheidszorg,gaandevandehuisartstotdespecialist,maarook verpleegkundigen,kinesitherapeutenenpsychologenmakendeeluitvanditpartnership. Detijddiebesteedwordtaandeaanpakvandezepatiëntenisaanzienlijk.Hetgaatnietenkel omlichamelijkepijn.erisookeenpsychologisch,gevoelsmatigensociaalaspect. Prof.Gurné Hartinsufficiëntieiseenveelvoorkomendeziektedieondanksdetherapeutischevooruitgang vandelaatstejaren,eensignificantemorbienmortaliteitbehoudt. Talrijkestudieshebbenaangetoonddateenmultidisciplinaireaanpakdesituatiekon verbeteren,enindezecontextisdebegeleidingvanpatiënteneensleutelelement.eengoede gezondheidkomtnietzomaarvanzelf.depatiëntmoet,metdehulpvanzijnfamilieen omgeving,eveneenslerenzichzelfteverzorgenenzelfeenroltespelenvoorzijngezondheid. DezeeducatieveDVDiseenhulpmiddeldatzeernuttigkanzijnbijdeaanpakvan hartinsufficiëntiepatiënten,aangeziendeziekteendebehandelingduidelijkwordtuitgelegdaan depatiënt.naastdebegeleidingdoorzijnhuisarts,cardioloogenandereverzorgers,zoals bijvoorbeelddeverpleegkundigen,kinesitherapeuten,sociaalassistenten,kanhijzodeglobale aanpakvanzijnprobleembeterbegrijpenenerbeteraanmeewerken. Dr.Troisfontaines «Eennoodzakelijkpedagogischhulpmiddelomdeinformatienaarendebegeleidingvande hartinsufficiëntiepatiëntteversterken» «Hetverstrekkenvaninformatieendebegeleidingvandepatiëntenzijnfamiliekanhun levenskwaliteitenhuntoekomstverbeteren.» «Dithulpmiddelhelptbijhetbegrijpenenvisualiserenvandeziekte,zijnoorzakenengevolgen, enlaattoedeverschillenderaadgevingeneninformatiebeterteverwerken» «WehopendatdezeDVDdeeersteisvaneenlangereeks.» 5

6 BelgianWorkinggrouponHeartFailureandCardiacFunction (BWGHFandCF) Introductie De Belgische werkgroep over hartfalen (Belgian Working Group on Heart Failure and Cardiac Function (BWGHFandCF)isontstaanalséénvandewerkgroepenvandeBelgischeVerenigingvanCardiologiein2004. Deverenigingheeftalsdoelstellingen: 1. VerbeterenvandekwaliteitvandebehandelingvanhartfaleninBelgië. 2. Bepalen, verspreiden en opvolgen van de toepassing van de wetenschappelijke norm betreffende onderricht,continuevormingenklinischepraktijkvoordebehandelingvanpatiëntenmethartfalen. 3. Het bevorderen van wetenschappelijke uitwisseling en aanmoedigen van klinisch en fundamenteel onderzoekinhetdomeinvanhartfalen. 4. Hetevaluerenenstandaardiserenvandekwaliteitvandebehandelingvanhartfalen. 5. Werken in nauwe samenwerking met de Belgische vereniging van cardiologie en haar andere werkgroepen NUCLEUS PRESIDENT ProfesseurJeanLucVachiery VICEPRESIDENTELECT ProfessorDavidRaes SECRETARY DokterLucMissault TREASURER DocteurBéatrice Peperstraete HopitalErasmeULB départementdecardiologie RoutedeLennik, Bruxelles AZSintAugustinus Oosterveldlaan Wilrijk(Antwerpen) AZStJan DienstCardiologie Ruddershave, Brugge CHUBrugmann ServicedeCardiologie VanGehuchtenplein,4 1020Bruxelles Tel:02/ Fax:02/ Tel:03/ Fax:03/ Tel:050/ Fax:050/ chubrugmann.be Tel:02/ Fax:02/

7 TASKFORCEDVDHEARTFAILURE DocteurPierre Troisfontaines CHRCitadelle Blddu12 ème deligne1 4000Liège Tel:04/ Fax:04/ ProfesseurOlivierGurné CliniquesUniversitairesSaintLuc AvenueHippocrate Bruxelles Tel:02/ Fax:02/ DocteurEricNellessen CHULiège BâtimentB35SartTilman 4000Liège Tel:04/ Fax: DokterCarolineWeytjens UZBrussel Laarbeeklaan Brussel Tel:02/ Fax:02/ MmeLaurenceGréday CHRCitadelle Blddu12 ème deligne1 4000Liège Tel:04/ Fax:04/ Mevr.ElsHuyghe UZLeuven Herestraat Leuven Tel:01/ Fax:01/

8 «Hartfalen,eennieuwparcoursvooruwhart» Retranscriptievanhetscript Inleiding Als u dit programma bekijkt, heeft uw arts waarschijnlijk al de term hartfalen aangehaald. En deze nieuwesituatiegeeftumisschienhetgevoeldatuingescheeptbentvooreenpersoonlijkereisopdeze symbolischeentotaalonbekendeoceaan. Om u beter te oriënteren, stellen we voor om deze DVD te beschouwen als een echt kompas of een navigatiehulpmiddelombetertebegrijpen: Waaromenhoehartfalenisbinnengedrongeninuwleven Watdesymptomenenmogelijkegevolgenvandezeaandoeningzijn HoeH.I.wordtgediagnosticeerd HoeumetaangepastebehandelingendeklippenvanH.I.kanvermijden. Envooralhoeukoerskanzettennaareenessentieeldoel:uwharteennieuwetoekomstgeven. Eengeleidbezoekvanonshartinvollewerking Omditparcoursafteleggen,zullenweeenberoepdoenopeengids.Ziehierdezegids:éénvandevele rode bloedcellen die circuleren in uw bloed. Samen met deze rode bloedcel stevenen we af op de hoofdrolspeler uwhart. Schematischzoudenwehethartkunnenindelenin2onafhankelijkedelendieelkverbondenzijnmeteen pomp.ditisuwrechterhartenzijnpompenuwlinkerhartmetzijnpomp.dezepompenzorgenervoor datuwbloedeenwelbepaaldtrajectvolgt. Latenwenuuwbloedcelvolgenombetertebegrijpenwaterzichzalafspelen.Latenweeerstdepomp van uw rechterhart inschakelen. Gevolg, uw rode bloedcel penetreert in deze eerste holte van het rechterhart,hetrechteratriumgenoemd.daarnakomenweviadezeklep,tricuspidalisklepgenoemd,in dittweededeelvanhetrechterhart,hetrechterventrikelgenoemd.uwhartpomptrektsamenenstoot onsuit! Hetbloedwordtdangepomptnaaruwlongen,viadearteriaepulmonales.Hetisindelongendathet bloedeenbelangrijkelementzalontvangen:zuurstof.enhierzietuindebloedvatendieafkomstigzijn vanuwlongen,uwrodebloedcelvolgeladenmetzuurstof. Viadevenaepulmonaleskomenwezoterechtinhetlinkeratrium,enviademitralisklepkomtderode bloedcelinhetlinkerventrikel.uwlinkerpomptrektsamenenviadeaortaklepwordenweuitgestotenin deaortaendearteriëndieganshetorganismevoorzien. Op die manier wordt zuurstof verdeeld en nu keren we via de venen terug naar het hart dankzij de werkingvanuwrechterpompenzokandecyclusherbeginnen. Hierzietuschematischderoldiedepompuitoefentbijelkehartslag 8

9 «Hartfalen,eennieuwparcoursvooruwhart» Retranscriptievanhetscript Dehartenbrekers Jarenlangheeftallesperfectgefunctioneerd. Maaruwlichaamwerdintussenblootgesteldaanéénofmeerderecardiovasculairerisicofactoren: Overdreven gewicht, alcohol, tabak, diabetes, cholesterol, stress, een sedentaire levensstijl, arteriële hypertensie,zoveleboosdoenersdieuwarteriënenuwhartbedreigen. Demechanismendieleidentothartinsufficiëntie Ziehierhoedezeboosdoenerskunnenleidentothartfalen: Bijvoorbeeld, als uw voeding onevenwichtig is, kan het teveel aan vetten zich ophopen in de arteriën. Dezearteriënwordennauwerenbiedenmeerweerstand,bijvoorbeeldonderinvloedvanatherosclerose. Als één van de bloedvaten die uw hart bevloeien, een coronaire arterie genoemd, verstopt geraakt, ontstaatereeninfarct.eendeelvanuwhartwordtvernietigdenhetanderedeelzalnoghardermoeten werkenomdittecompenseren. Deoorzaakvanuwhartfalenisduseenmyocardinfarct:ulijdtdanaanischemischhartlijden. DitiséénvandemogelijkeoorzakenvanHF. Laten we nu een andere mogelijke oorzaak onderzoeken: arteriële hypertensie ook genoemd hoge bloeddruk. Ingevalvanslechtgecontroleerdearteriëlehypertensie,moetuwhartweerstandbiedentegenhogere drukken;hetzalhardermoetenpompen,zijnwandenverdikkenengeleidelijkgeraakthetuitgeput. Wesprekendanvanhypertensiefhartlijden. Eenklepvanuwhartkanookversletenzijnenuwhartzwaarbelasten;ditwordthartkleplijdengenoemd. Sommige virussen kunnen verantwoordelijk zijn voor hartinsufficiëntie; dit wordt viraal hartlijden genoemd. Toxischestoffenzoalsalcoholkunnenaanleidinggeventotdezeziekte;ditistoxischhartlijdeneningeval vanalcohol,spreektmenvanalcoholischhartlijden. Umoetookwetendathartfalensomseentoevalligevondstiswaarvandeoorzaakonbekendblijft;men spreektinditgevalvanidiopathischhartlijden. Erbestaannogandereoorzakenvanhartinsufficiëntiedieuwcardioloogukanuitleggen. Alsgevolgvanaldezeoorzaken,geraaktuwhartuitgeput hetneemttoeinvolumeenhetzetuit. Hetisnietmeerinstaatomhetbloedwegtepompen. Maar,welkeookdeoorzaakis,deaanpakvanuwziekteisongeveeridentiek. 9

10 «Hartfalen,eennieuwparcoursvooruwhart» Retranscriptievanhetscript Desymptomenvanhartinsufficiëntie Bijgevolg,watvoeltuconcreetalserHFoptreedt? HernemenweinhetkortonsgeleidbezoekenuwrodebloedcelomdetekensvanHFbetertebegrijpen. 1Uwlinkerhartpompisdusnietmeerinstaatomhetbloedzogoedwegtepompen. Gevolg,uwrodebloedceldiezuurstofmoetverdelenoverganshetorganisme,zalhetmoeilijkerhebben omnaarlagergelegendelentecirculeren. Uwlichaamkrijgtdanonvoldoendezuurstofwatzichkanuitenineengevoelvanalgemenevermoeidheid. 2Devermoeidheidvanuwlinkerhartpompkanookgevolgenhogerophebben. Zekanhaarholtesonvoldoendeleegpompen,waardoorhetbloedgeneigdzalzijnomzichoptehopenin uwlongen. Delongendievolvochtzitten,functionerenmindergoed wathetgevoelvankortademigheidofdyspnoe verklaartdatnogversterktwordtdoorhetzuurstoftekort.uzalditaanvankelijkvoelenbijeeninspanning (stappen,eentrapoplopen,zichwassen ). Als er zich een overdreven hoeveelheid vocht ophoopt in uw longen, zal u moeilijker kunnen ademen, zowelinzithoudingalsinlighouding.ditwordtorthopnoegenoemd. 3Uwrechterhartpompkanookgetroffenzijn. Aangezienderechterholtenmindergemakkelijkwordengeledigd,isdeveneuzeretourvertraagd. Hetbloedstagneertindevenenenheeftdeneigingomzichoptehopenindelaagstgelegendelenvan het lichaam. (Het teveel aan bloed verlaat dan de bloedvaten en diffundeert in de weefsels rond de bloedvaten). Uwenkelskunnenzwellen;menspreektinditgevalvanoedeem. Ukanooklasthebbenvaneenopgezwollengevoelindebuikalshetvochtzichookdaarophoopt. IndithoofdstukhebtubeterinzichtgekregeninsommigetekensdiegepaardgaanmetHF. Zoalswehebbengezieninhetbeginvanditprogramma,islevenmetHIvergelijkbaarmeteentrajectdat uindeloopvanuwlevenaflegt. HIisduseenchronischeenevolutieveziekte. Een dagelijkse behandeling is dus absoluut noodzakelijk, niet alleen om de werking van uw hart te stabiliserenenteverbeterenmaarookbetertekunnenlevenenzosnelmogelijktekunnenreagerenin gevalvanalarmtekens. Het is absoluut noodzakelijk dat uw huisarts en uw cardioloog u opvolgen; zij zullen u de meest aangepastebehandelingenvoorstellenenzichvergewissenvanuwgoedeevolutie. 10

11 «Hartfalen,eennieuwparcoursvooruwhart» Retranscriptievanhetscript Deonderzoekenvanhethart Tijdens een consultatie bij uw cardioloog en na een klinisch onderzoek kunnen er een hele reeks onderzoekenuitgevoerdworden. Een elektrocardiogram of E.C.G. zal toelaten om de elektrische werking en het ritme van uw hart te analyseren. Een echocardiografiezal toelatenom detoestand endewerkingvanuw hartin detail tebestuderen bijvoorbeeld de dikte van de wanden, het volume, het contractievermogen en de toestand van de kleppen Een radiografie van de thorax zal toelaten om de grootte van uw hart te visualiseren maar ook om de eventueleaanwezigheidvanvochtinuwlongentevisualiseren. Er kan ook een bloedafname uitgevoerd worden om de bloedformule, de nierfunctie, de ionen, te controleren. Er kunnen nog andere onderzoeken overwogen worden in functie bijvoorbeeld van de oorzaak van uw ziekteenhaarernst(ergospirometrie,myocardscintigrafie,coronarografie,...). Demedicatie Uzalverschillendesoortengeneesmiddelenkrijgendienoodzakelijkzijnvoordegoedewerkingvanuw hart.zehebbentotdoelomeengunstigmilieutecreërenomdearbeidvanuwharttevergemakkelijken enzogeleidelijkterugtekerentoteenzonormaalmogelijkleven. De ACEI of angiotensineconversieenzyminhibitoren zullen de BD verlagen en de bloedvaten weer elastischmaken. Op die manier zullen ze de arbeid van uw hart vergemakkelijken; het hart zal gemakkelijker het bloed kunnenuitstotenwaardoordecirculatiezalverbeteren. DeBETABLOKKERSzullenhetritmevandehartslagenvertragenomuwhartmindertevermoeienenuw bloeddruktehelpencontroleren. DeDIURETICAzullenhetoverdrevenvochtenzoutuituworganismeverwijderen.Zezijndusbijzonder aangewezenvoormensendielasthebbenvankortademigheidofdieoedeemhebben. Zoalsallegeneesmiddelenkunnenzeenkelebijwerkingenhebben. Bijvoorbeeld, ze kunnen uw bloeddruk verlagen. U zou dit kunnen voelen als u snel van houding verandert.umoetlerenomtraagtebewegenzodatuwlichaamvoldoendedetijdheeftomzichaante passenaandezehoudingsverandering. Hetisbelangrijkdatuweetdatdedoseringenvanuwgeneesmiddelenzullenaangepastwordeninde loopvandetijd.dezeaanpassingenzullengebeurendooruwhuisartsofdooruwcardioloog. 11

12 «Hartfalen,eennieuwparcoursvooruwhart» Retranscriptievanhetscript Erbestaannoganderebehandelingenoftherapeutischebenaderingen;uwcardioloogkanzeueventueel voorstellenafhankelijkvandeoorzaakendeevolutievanuwhf. Degoedegewoontes Westaannuopeencruciaalpuntvanuwtraject Inditstadiumbentuhetdie«aanhetroer»staat,die uwgezondheidinhandenneemthoewelditparcoursnietsteedszonderhindernissenzalverlopen. Ukannuactiefmeewerkenomkoerstezettennaardemeestgunstigetoekomstvooruwhart. Het is belangrijk om een evenwichtig dieet te volgen, en uw zout en vetverbruik zoveel mogelijk te beperken.umoetzoutvermijdenomdatditdevochtretentieinuwlichaambevordert,methetrisicoop overbelastingvanuwhart. Uwdiëtist(e)zalueenpersoonlijkdieet,aangepastaanuwgezondheid,voorstellen. Overhetalgemeenzaluwartsuookaanradenomuwdagelijksdrankverbruiktebeperken,steedsmetde bedoelingomuwhartnietteoverbelasten. Umoetuwgewichtzeerregelmatigopvolgen,bijvoorkeurdagelijks. Inderdaad, als u een snelle gewichtstoename vaststelt terwijl u niets hebt veranderd aan uw eetgewoontenenunietgeconstipeerdbent,kanditmisschienwijzenopvochtretentie,eentekendatuw hartmindergoedwerkt.umoetdansnelreagerenenuwartsverwittigen. Vergeetnietdathetvankapitaalbelangisvooruwhartomtestoppenmetrokenenuwalcoholverbruik tebeperkentotmaximaal1à2glazenwijnperdag.misbruikvanalcoholistoxischvooruwhart. Maaralsdeoorzaakvanuwhartfalenalcoholmisbruikis,moetudefinitiefstoppenmetalcohol. Lichaamsbewegingisookeenbehandelingvooruwhart!Aangepasteenregelmatigefysiekeinspanningen zijnaanbevolen(geenzwaresport).uwcardioloogzaluadviesgeveninverbandmetdeinspanningendie umagleverenenhunintensiteit.insommigegevallenzalhetverzorgendteamuvoorstellenomdeelte nemenaaneenhartrevalidatieprogramma. GEEFUWHARTELKEDAGTOEKOMST. UhebtnueenoverzichtgekregenvandemechanismendiehebbengeleidtotuwHIenvaneenaantal middelenomuwharttehelpen. Inderdaad, dankzij de verschillende middelen die u voorgesteld werden, zal uw algemene toestand geleidelijkverbeterenzodatuopnieuweenzonormaalmogelijklevenkanleiden. Maarhetisdoorerindeloopvandetijdoptelettendatuuwbehandelingenuwgoedeleefgewoonten volhoudt,dooruwpersoonlijkebijdrage datuditbelangrijkenpersoonlijkdoelzalkunnenbereiken. Beterenlanglevenmetuwhart! 12

13 BeeldenuitdeDVD Hartfalen,eennieuwparcoursvooruwhart. Beschikbaarinelektronischformaatopaanvraag 13

INSTELLEN VAN EEN BEHANDELING MET BETABLOKKERS 5

INSTELLEN VAN EEN BEHANDELING MET BETABLOKKERS 5 WAT IS HARTFALEN? 3 WAT VOELT U ALS U AAN HARTFALEN LIJDT? 3 WAT DOET UW ARTS OM UW ZIEKTE TE BEHANDELEN? 4 Controle van de symptomen4 De verdere evolutie van de ziekte voorkomen 4 INSTELLEN VAN EEN BEHANDELING

Nadere informatie

hartfalen polikliniek

hartfalen polikliniek Cardiologie hartfalen polikliniek 1 2 Inleiding Uw cardioloog heeft bij u de diagnose hartfalen gesteld. Hij verwijst u daarom door naar de hartfalenverpleegkundige op de poli cardiologie. In deze folder

Nadere informatie

Patiënteninformatie. Hartfalen

Patiënteninformatie. Hartfalen Patiënteninformatie Hartfalen Inhoud Inleiding... 3 Informatie over het ziektebeeld: hartfalen... 3 Wat is hartfalen?... 3 Wat zijn de symptomen?... 4 Wat zijn de oorzaken?... 5 Behandeling van hartfalen...

Nadere informatie

BELGISCHE CARDIOLOGISCHE LIGA ZWAARLIJVIGHEID. Blaine Stiger - FOTOLIA DUIDELIJKE ANTWOORDEN

BELGISCHE CARDIOLOGISCHE LIGA ZWAARLIJVIGHEID. Blaine Stiger - FOTOLIA DUIDELIJKE ANTWOORDEN BELGISCHE CARDIOLOGISCHE LIGA ZWAARLIJVIGHEID Blaine Stiger - FOTOLIA DUIDELIJKE ANTWOORDEN Globaal Cardiovasculair Risico Sommige gedragingen in ons dagelijks leven vergroten de kans dat we vroeg of laat

Nadere informatie

BELGISCHE CARDIOLOGISCHE LIGA CHOLESTEROL. GabrieleJasmin@Fotolia DUIDELIJKE ANTWOORDEN

BELGISCHE CARDIOLOGISCHE LIGA CHOLESTEROL. GabrieleJasmin@Fotolia DUIDELIJKE ANTWOORDEN BELGISCHE CARDIOLOGISCHE LIGA CHOLESTEROL GabrieleJasmin@Fotolia DUIDELIJKE ANTWOORDEN Globaal Cardiovasculair Risico Sommige gedragingen in ons dagelijks leven vergroten de kans dat we vroeg of laat problemen

Nadere informatie

Logboek Polikliniek hartfalen

Logboek Polikliniek hartfalen Logboek Polikliniek hartfalen Inleiding Uw cardioloog heeft u naar de hartfalenpolikliniek verwezen. De hartfalenverpleegkundige is er om u te begeleiden hoe u met uw hartklachten om kunt gaan. Hij/zij

Nadere informatie

BELGISCHE CARDIOLOGISCHE LIGA HOGE BLOEDDRUK. psamtik@fotolia DUIDELIJKE ANTWOORDEN

BELGISCHE CARDIOLOGISCHE LIGA HOGE BLOEDDRUK. psamtik@fotolia DUIDELIJKE ANTWOORDEN BELGISCHE CARDIOLOGISCHE LIGA HOGE BLOEDDRUK psamtik@fotolia DUIDELIJKE ANTWOORDEN Globaal Cardiovasculair Risico Sommige gedragingen in ons dagelijks leven vergroten de kans dat we vroeg of laat problemen

Nadere informatie

Wat is diabetes? Type 2 diabetes : gevolgen

Wat is diabetes? Type 2 diabetes : gevolgen 1 Wat is diabetes? Type 2 diabetes : gevolgen Nu u weet dat u aan diabetes lijdt, moet u zich plots geen grote zorgen maken. Waarschijnlijk lijdt u al gedurende lange tijd aan diabetes, mogelijks gedurende

Nadere informatie

Leefstijladviezen bij hartfalen

Leefstijladviezen bij hartfalen Leefstijladviezen bij hartfalen 1. Begrijp het belang van medicijnen De dagelijkse voorgeschreven hoeveelheid van de verschillende soorten medicijnen is essentieel voor een goede behandeling van hartfalen.

Nadere informatie

Preventie en behandeling hart- en vaatziekten WWW.ZORROO.NL

Preventie en behandeling hart- en vaatziekten WWW.ZORROO.NL PATIËNTENINFORMATIE Preventie en behandeling hart- en vaatziekten WWW.ZORROO.NL Inhoudsopgave 1 Voorwoord.............................................................................. 3 2 Zorroo ondersteunt

Nadere informatie

Logboek. Polikliniek hartfalen

Logboek. Polikliniek hartfalen Logboek Polikliniek hartfalen Inleiding Uw cardioloog heeft u naar de hartfalenpolikliniek verwezen. De hartfalenverpleegkundige is er om u te begeleiden hoe u met uw hartklachten om kunt gaan. Hij/zij

Nadere informatie

komt terug naar het hart in de linkerboezem, dan naar de linkerkamer en het hele proces begint opnieuw (afb. 1).

komt terug naar het hart in de linkerboezem, dan naar de linkerkamer en het hele proces begint opnieuw (afb. 1). Hartfalen anatomie Het hart is een spier die als een pomp werkt. Het hart pompt het bloed met zuurstof en voedingstoffen via de slagader naar alle delen van het lichaam. Afvalstoffen worden via het bloed

Nadere informatie

Hartcentrum Hasselt. Intensieve opvolging van patiënten met terminaal hartfalen via telemonitoring

Hartcentrum Hasselt. Intensieve opvolging van patiënten met terminaal hartfalen via telemonitoring Intensieve opvolging van patiënten met terminaal hartfalen via telemonitoring VRAAG : Heeft u ervaring met het gebruik van telemonitoring in het opvolgen chronische patiënten? HART NIEREN Vochtopstapeling

Nadere informatie

Hartfalen. Wat is het en hoe herken je het

Hartfalen. Wat is het en hoe herken je het Hartfalen Wat is het en hoe herken je het Hartfalen, onbekend en onderschat Hartfalen is de grote onbekende onder de hartziekten. Hartfalen klinkt misschien bekend in de oren. Het woord doet denken aan

Nadere informatie

Ontmasker de stille doder. Meet uw bloeddruk. Spreek erover met uw arts. Working Group on Cardiovascular Prevention and Rehabilitation

Ontmasker de stille doder. Meet uw bloeddruk. Spreek erover met uw arts. Working Group on Cardiovascular Prevention and Rehabilitation Ontmasker de stille doder Meet uw bloeddruk Spreek erover met uw arts Belgische Cardiologische Liga Working Group on Cardiovascular Prevention and Rehabilitation Een do Wie is toch die sti der, hoezo?

Nadere informatie

24 september 2015. Van harte welkom!

24 september 2015. Van harte welkom! 24 september 2015 Van harte welkom! Programma 20.00: Welkom Wendy de Valk, verpleegkundig specialist cardiologie 20.10: Het vrouwenhart. Is er verschil tussen mannen en vrouwen? Mw. A. Lubbert-Verberkmoes,

Nadere informatie

Cardiologie Leefregels na een hartkatheterisatie

Cardiologie Leefregels na een hartkatheterisatie Cardiologie Leefregels na een hartkatheterisatie Inleiding U heeft een hartkatheterisatie van de kransslagader ondergaan (coronair angiografie) dit is een onderzoek van de kransslagaders of de grote lichaamsslagader.

Nadere informatie

Klinische Genetica. Plots overlijden

Klinische Genetica. Plots overlijden Klinische Genetica Plots overlijden Klinische Genetica Inleiding In uw familie zijn een of meerdere personen op jonge leeftijd plotseling overleden. Plots overlijden op jonge leeftijd heeft vaak met het

Nadere informatie

Hartfalen. Decompensatio cordis

Hartfalen. Decompensatio cordis Hartfalen Decompensatio cordis Door een verminderde pompfunctie van uw hart bent u op dit moment onder behandeling van de cardioloog. Deze folder geeft u uitleg over de aard en de oorzaak van uw klachten.

Nadere informatie

Chronisch Hartfalen. Wat is chronisch hartfalen?

Chronisch Hartfalen. Wat is chronisch hartfalen? Chronisch Hartfalen Wat is chronisch hartfalen? Omschrijving Hartfalen Hartfalen is een aandoening van het hart waarbij het hart niet meer in staat is om voldoende bloed uit te pompen en rond te pompen.

Nadere informatie

Cardiologie Na een dotterbehandeling

Cardiologie Na een dotterbehandeling Cardiologie Na een dotterbehandeling Inleiding U heeft een dotterbehandeling (P.T.C.A. = Percutane Transluminale Coronaire Angioplastiek) ondergaan. Er kunnen thuis nog vragen ontstaan en mogelijk kunnen

Nadere informatie

Zelfmanagement: Thuis en in het ziekenhuis. Paul van der Boog Internist-nefroloog LUMC

Zelfmanagement: Thuis en in het ziekenhuis. Paul van der Boog Internist-nefroloog LUMC Zelfmanagement: Thuis en in het ziekenhuis Paul van der Boog Internist-nefroloog LUMC Bespreekpunten Inleiding Rolverdeling binnen behandeling Zelfmanagement Verzamelen van meetgegevens Voorbeelden zelfmanagementsprojecten

Nadere informatie

Cardiologie. Boezemfibrilleren. Het Antonius Ziekenhuis vormt samen met Thuiszorg Zuidwest Friesland de Antonius Zorggroep

Cardiologie. Boezemfibrilleren. Het Antonius Ziekenhuis vormt samen met Thuiszorg Zuidwest Friesland de Antonius Zorggroep Cardiologie Boezemfibrilleren Het Antonius Ziekenhuis vormt samen met Thuiszorg Zuidwest Friesland de Antonius Zorggroep Uw cardioloog heeft vastgesteld dat er bij u sprake is van boezemfibrilleren. Dit

Nadere informatie

Diabetes. jouw thuisverpleging. onze expertise.

Diabetes. jouw thuisverpleging. onze expertise. Diabetes jouw thuisverpleging. onze expertise. Diabetes... en nu? Diabetes is een chronische aandoening die hoe langer hoe meer Belgen treft. Een gezonde levensstijl is de beste preventie tegen uitbreiding

Nadere informatie

Heartbeat. Ujala Radio. Leefwijzer is door Ujala Radio ontwikkeld voor met name Hindoestaanse Nederlanders. Leefwijzer 1.

Heartbeat. Ujala Radio. Leefwijzer is door Ujala Radio ontwikkeld voor met name Hindoestaanse Nederlanders. Leefwijzer 1. Heartbeat Leefwijzer 1 Ujala Radio Deze gezondheid Leefwijzer is door Ujala Radio ontwikkeld voor met name Hindoestaanse Nederlanders Met dank aan Stadsdeel Amsterdam Zuidoost Hart en vaatziekte, wat is

Nadere informatie

Patiënten Informatie Map voor patiënten na een hartinfarct

Patiënten Informatie Map voor patiënten na een hartinfarct Patiënten Informatie Map voor patiënten na een hartinfarct Opname Bij aankomst in het ziekenhuis wordt u meestal eerst volledig onderzocht op de Eerste HartHulp (EHH) door een arts-assistent. Hij/zij neemt

Nadere informatie

Gender differences in heart disease. Dr Danny Schoors

Gender differences in heart disease. Dr Danny Schoors Gender differences in heart disease Dr Danny Schoors Women are meant to be loved, not to be understood Oscar Wilde (1854-1900) 2 05/01/16 Inleiding Cardiovasculaire ziekte 7 tot 10 jaar later dan bij mannen

Nadere informatie

Een gezonder leven met een lager cholesterol. Voorlichtingsmateriaal ten behoeve van patiënten met een verhoogd cholesterol

Een gezonder leven met een lager cholesterol. Voorlichtingsmateriaal ten behoeve van patiënten met een verhoogd cholesterol Een gezonder leven met een lager cholesterol Voorlichtingsmateriaal ten behoeve van patiënten met een verhoogd cholesterol Een gezonder leven met een lager cholesterol Voorlichtingsmateriaal ten behoeve

Nadere informatie

Kent u de cijfers van uw hart?

Kent u de cijfers van uw hart? Kent u de cijfers van uw hart? CHOLESTEROL? GEWICHT/ BUIKOMTREK? UW? BLOEDDRUK? SUIKERGEHALTE? V.U.: Dr Freddy Van de Casseye - Elyzeese-Veldenstraat 63-1050 Brussel Belgische Cardiologische Liga www.cardiologischeliga.be

Nadere informatie

ARTERIELE HYPERTENSIE

ARTERIELE HYPERTENSIE ARTERIELE HYPERTENSIE Wat u moet weten - Patiëntinformatie - Hypertensie is de medische term voor hoge bloeddruk. Dat is de druk waaraan de arteriële bloedvaten of slagaders in het lichaam blootgesteld

Nadere informatie

Een te hoog cholesterol

Een te hoog cholesterol Een te hoog cholesterol Beschrijving Wat is te een hoog cholesterol? Een te hoog cholesterol wil zeggen dat er te veel cholesterol in uw bloed zit. Dat is schadelijk voor uw slagaders. Het cholesterol

Nadere informatie

De behandeling van hartfalen bij de oudere patiënt. Loes Klieverik WES 11-03-2010

De behandeling van hartfalen bij de oudere patiënt. Loes Klieverik WES 11-03-2010 De behandeling van hartfalen bij de oudere patiënt Loes Klieverik WES 11-03-2010 Wat is oud?? Definitie Hartfalen Tekortschieten van de pompwerking van het hart en veranderingen in de neurohumorale activatie

Nadere informatie

Elektrische cardioversie

Elektrische cardioversie Infobrochure Elektrische cardioversie Dienst: A2.2 Tel: 011 826 352 mensen zorgen voor mensen Het hart en hartritmestoornissen Het hart is in feite een holle spier met vier kamers: de twee boezems of atriums

Nadere informatie

Cholesterol. Alles wat je ooit wilde weten

Cholesterol. Alles wat je ooit wilde weten Cholesterol Alles wat je ooit wilde weten Waar komt cholesterol vandaan? Het overgrote deel van de cholesterol in ons lichaam maakt ons lichaam zélf aan. Eén derde nemen we op via onze voeding. Cholesterol

Nadere informatie

DREIGEND HARTINFARCT

DREIGEND HARTINFARCT DREIGEND HARTINFARCT (onstabiele angina pectoris) In deze folder geeft het Ruwaard van Putten Ziekenhuis u algemene informatie over een dreigend hartinfarct. Wij adviseren u de informatie zorgvuldig te

Nadere informatie

Zorgpad chronische diabeteszorg

Zorgpad chronische diabeteszorg Zorgpad chronische diabeteszorg Zorgpad chronische diabeteszorg U wordt op de polikliniek van het Kennemer Gasthuis begeleid vanwege diabetes mellitus (suikerziekte). Uw internist heeft aangegeven dat

Nadere informatie

Maatschap Cardiologie. Bacteriële of virale pericarditis Ontsteking van het hartzakje

Maatschap Cardiologie. Bacteriële of virale pericarditis Ontsteking van het hartzakje Maatschap Cardiologie Ontsteking van het hartzakje Algemeen U heeft van de arts te horen gekregen dat bij u pericarditis is geconstateerd. De arts heeft u verteld wat de aandoening inhoudt en welke behandeling

Nadere informatie

Sportief bewegen met hypertensie. Hypertensie

Sportief bewegen met hypertensie. Hypertensie Sportief bewegen met hypertensie Hypertensie Sportief bewegen met hypertensie...................................... Bewegen: gezond en nog leuk ook Regelmatig bewegen heeft een positieve invloed op de

Nadere informatie

Erectiestoornissen: een frequent voorkomende en behandelbare aandoening.

Erectiestoornissen: een frequent voorkomende en behandelbare aandoening. Erectiestoornissen: een frequent voorkomende en behandelbare aandoening. Erectiestoornissen: een frequent voorkomende en behandelbare aandoening. Inleiding Deze brochure wil mannen informatie verschaffen

Nadere informatie

Sticker patiënt. Neem bij ieder bezoek op de polikliniek uw recente medicijnlijst en dit info boekje mee!

Sticker patiënt. Neem bij ieder bezoek op de polikliniek uw recente medicijnlijst en dit info boekje mee! Hartfalenpolikliniek Uw eigen gegevens: Sticker patiënt Contactpersoon:... Apotheek:... Neem bij ieder bezoek op de polikliniek uw recente medicijnlijst en dit info boekje mee! Inleiding U bent door de

Nadere informatie

Thoraxcentrum. Boezemfibrilleren poli Fonteinstraat 9

Thoraxcentrum. Boezemfibrilleren poli Fonteinstraat 9 Thoraxcentrum Boezemfibrilleren poli Fonteinstraat 9 Thoraxcentrum Inleiding Omdat u boezemfibrilleren heeft, bent u door uw arts doorverwezen naar de Boezemfibrilleren poli van het UMCG. Het doel van

Nadere informatie

Hart- en vaataandoeningen zijn de belangrijkste doodsoorzaak bij vrouwen in de Westerse wereld. Daarom moeten we werk maken van:

Hart- en vaataandoeningen zijn de belangrijkste doodsoorzaak bij vrouwen in de Westerse wereld. Daarom moeten we werk maken van: Hart- en vaataandoeningen zijn de belangrijkste doodsoorzaak bij vrouwen in de Westerse wereld. Daarom moeten we werk maken van: 1 CARDIOVASCULAIRE PREVENTIE BIJ VROUWEN. 2 SENSIBILISATIE van de vrouw

Nadere informatie

Publiekslezing Cardiologie

Publiekslezing Cardiologie Publiekslezing Cardiologie Risicofactoren voor hart en vaatziekten Jeannette Liefers Verpleegkundig specialist cardiologie Het zorgnetwerk van ons allemaal Goede voornemens Wie van u had op 1 januari goede

Nadere informatie

Ontslag uit het ziekenhuis. Cardiologie

Ontslag uit het ziekenhuis. Cardiologie Ontslag uit het ziekenhuis Cardiologie U bent pas ontslagen van de afdeling Cardiologie. Graag geven wij u extra informatie om thuis op uw gemak door te lezen. Ontslagpapieren In deze folder is aangekruist

Nadere informatie

Zorg bij hart- en vaatziekten

Zorg bij hart- en vaatziekten Zorg bij hart- en vaatziekten Inhoud Klachten en symptomen 3 Oorzaken 4 Wanneer moet je een arts raadplegen 4 Voorkomen van hart- en vaatziekten 5 Wat kun je er zelf aan doen 6 Geneesmiddelen 6 De Hartstichting

Nadere informatie

Preventie vaatpoli (PVP) Algemene informatie

Preventie vaatpoli (PVP) Algemene informatie Preventie vaatpoli (PVP) Algemene informatie 1 Uw huisarts/specialist heeft u doorverwezen naar de "preventie vaatpoli". In deze brochure kunt u lezen wat de preventieve vaatpoli is en wie u daar behandelt

Nadere informatie

SPOEDGEVALLEN. Spoedgevallendienst SPOEDGEVALLEN

SPOEDGEVALLEN. Spoedgevallendienst SPOEDGEVALLEN SPOEDGEVALLEN Spoedgevallendienst SPOEDGEVALLEN 2, 2 sites introductie 3 Site St-Elisabeth Secretariaat van de Spoedgevallendienst Tel.: 02-614 29 00 E-Mail : spoedgevallen.se@europaziekenhuizen.be SITE

Nadere informatie

Ken je cardiovasculair risico!

Ken je cardiovasculair risico! UGP-FOLDER Ken je cardiovasculair risico! Wat zijn risicofactoren voor hart- en vaatziekten en welke risicofactoren zijn er? Risicofactoren voor hart- en vaatziekten zijn factoren die de kans op ziekten

Nadere informatie

SPOEDGEVALLEN. Spoedgevallendienst SPOEDGEVALLEN

SPOEDGEVALLEN. Spoedgevallendienst SPOEDGEVALLEN SPOEDGEVALLEN Spoedgevallendienst SPOEDGEVALLEN 2, 2 sites Site St-Elisabeth Secretariaat van de Spoedgevallendienst Tel.: 02-614 29 00 E-Mail : spoedgevallen.se@europaziekenhuizen.be SITE ST-ELISABETH

Nadere informatie

Zorgtraject voor chronische nierinsufficiëntie. Kom jij in aanmerking?

Zorgtraject voor chronische nierinsufficiëntie. Kom jij in aanmerking? Zorgtraject voor chronische nierinsufficiëntie Kom jij in aanmerking? ZORGTRAJECT VOOR CHRONISCHE NIERINSUFFICIËNTIE Heb je chronische nierinsufficiëntie? Dan kom je misschien in aanmerking voor een zorgtraject.

Nadere informatie

Preventie vaatpoli (PVP) Algemene informatie. Boermarkeweg 60 7824 AA Emmen Postbus 30002 7800 RA Emmen Tel. 0591 69 19 11

Preventie vaatpoli (PVP) Algemene informatie. Boermarkeweg 60 7824 AA Emmen Postbus 30002 7800 RA Emmen Tel. 0591 69 19 11 Preventie vaatpoli (PVP) Algemene informatie Boermarkeweg 60 7824 AA Emmen Postbus 30002 7800 RA Emmen Tel. 0591 69 19 11 MA 1306 03-12-v1 H 12 1 Uw huisarts/specialist heeft u doorverwezen naar de "preventie

Nadere informatie

Korte casus II Prof. dr. S. Droogmans EBM II 2014-2015. Julia Schwarze & Nathan Bormans Tutor: Chelsey Plas Prof. dr. N. Pouliart. 12/3/14 pag.

Korte casus II Prof. dr. S. Droogmans EBM II 2014-2015. Julia Schwarze & Nathan Bormans Tutor: Chelsey Plas Prof. dr. N. Pouliart. 12/3/14 pag. Korte casus II Prof. dr. S. Droogmans EBM II 2014-2015 Julia Schwarze & Nathan Bormans Tutor: Chelsey Plas Prof. dr. N. Pouliart 12/3/14 pag. 2 Inhoudstafel Casus Probleemlijst Differentiaaldiagnoses Acuut

Nadere informatie

Dokter op Dinsdag. Jawed Polad Interventiecardioloog Jeroen Bosch Ziekenhuis

Dokter op Dinsdag. Jawed Polad Interventiecardioloog Jeroen Bosch Ziekenhuis Dokter op Dinsdag Jawed Polad Interventiecardioloog Jeroen Bosch Ziekenhuis Het hart is voornamelijk gemaakt van speciale spier. Het hart pompt bloed in de slagaders (bloedvaten) die het bloed naar alle

Nadere informatie

NEDERLANDSE SAMENVATTING (DUTCH SUMMARY)

NEDERLANDSE SAMENVATTING (DUTCH SUMMARY) NEDERLANDE AMENVATTING (DUTCH UMMARY) 189 Nederlandse amenvatting (Dutch ummary) trekking van proefschrift Patiënten met een chronische gewrichtsontsteking, waaronder reumatoïde artritis (RA), de ziekte

Nadere informatie

Stoppen met roken is altijd, op elke leeftijd, de moeite waard. Jaarlijks lukt het tienduizenden mensen om te stoppen. Vanaf de eerste dag krijgen

Stoppen met roken is altijd, op elke leeftijd, de moeite waard. Jaarlijks lukt het tienduizenden mensen om te stoppen. Vanaf de eerste dag krijgen niet roken Stoppen met roken is altijd, op elke leeftijd, de moeite waard. Jaarlijks lukt het tienduizenden mensen om te stoppen. Vanaf de eerste dag krijgen hart- en bloedvaten het gemakkelijker. 3 Niet

Nadere informatie

CARDIOLOGIE. Zelf kunt u dagelijks uw gewicht opschrijven. Ook als uw bloeddruk en pols zijn opgemeten, kunnen deze waarden worden genoteerd.

CARDIOLOGIE. Zelf kunt u dagelijks uw gewicht opschrijven. Ook als uw bloeddruk en pols zijn opgemeten, kunnen deze waarden worden genoteerd. CARDIOLOGIE Hartfalendagboek In dit hartfalendagboek worden gegevens genoteerd over uw gezondheid. Het dagboek helpt u en uw hulpverleners om inzicht te krijgen in uw lichamelijke conditie en het verloop

Nadere informatie

The Belgian Pulmonary Function Study: the Belgian Thoracic Society

The Belgian Pulmonary Function Study: the Belgian Thoracic Society The Belgian Pulmonary Function Study: the Belgian Thoracic Society Historische context Nomenclatuur van longfunctie onderzoek onder vuur Geen evidentie dat weerstandsmeting nuttig is in de diagnostiek

Nadere informatie

Diabetes mellitus. De behandeling van diabetes mellitus

Diabetes mellitus. De behandeling van diabetes mellitus Diabetes mellitus Diabetes mellitus (suikerziekte) is een ziekte van de stofwisseling; hierbij zit er te veel glucose in het bloed Dat kan twee oorzaken hebben: bil type 1 diabetes maakt het lichaam niet

Nadere informatie

Boezemfibrilleren. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee!

Boezemfibrilleren. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee! Boezemfibrilleren De cardioloog heeft vastgesteld dat u een ritmestoornis heeft of heeft gehad, die boezemfibrilleren wordt genoemd. In deze brochure kunt u hierover meer lezen. Neem altijd uw verzekeringsgegevens

Nadere informatie

Hoe wordt het normale hartritme tot stand gebracht?

Hoe wordt het normale hartritme tot stand gebracht? Boezemfibrilleren De cardioloog heeft vastgesteld dat u een ritmestoornis heeft of heeft gehad, die boezemfibrilleren, ofwel atriumfibrilleren wordt genoemd. In deze folder kunt u hierover meer lezen.

Nadere informatie

Samenvatting voor niet-ingewijden

Samenvatting voor niet-ingewijden voor niet-ingewijden Type 2 diabetes Diabetes is een ernstige chronische ziekte, die wordt gekenmerkt door te hoge glucosespiegels (de suikers ) in het bloed. Er zijn verschillende typen diabetes, waarvan

Nadere informatie

Inleiding. Dr. Stas, nefroloog

Inleiding. Dr. Stas, nefroloog Wereldnierdag 2015 Inleiding Dr. Stas, nefroloog 2 Programma 19h05-19h25: Een jonge mama aan de dialyse, een getuigenis. (Annemie Reeckmans) 19h25-19h50: Leven met een nierziekte in Vlaanderen: We staan

Nadere informatie

Dieet bij hartfalen. Een kwestie van smaak. Marjon Achterberg- Budding, diëtist 4 e Nationale Voedingscongres 8 februari 2011

Dieet bij hartfalen. Een kwestie van smaak. Marjon Achterberg- Budding, diëtist 4 e Nationale Voedingscongres 8 februari 2011 Dieet bij hartfalen Een kwestie van smaak Marjon Achterberg- Budding, diëtist 4 e Nationale Voedingscongres 8 februari 2011 Wat komt aan de orde? Achtergronden bij de nieuwe Multidisciplinaire Richtlijn

Nadere informatie

EEN BEROERTE, EN DAN?

EEN BEROERTE, EN DAN? EEN BEROERTE, EN DAN? Herseninfarct Afdeling 3 Zuid INLEIDING U bent opgenomen in het Zaans Medisch Centrum in Zaandam met een herseninfarct (beroerte). Middels deze diavoorstelling geven wij u informatie

Nadere informatie

VOORKAMERFIBRILLATIE WAT U MOET WETEN. - Patiëntinformatie -

VOORKAMERFIBRILLATIE WAT U MOET WETEN. - Patiëntinformatie - VOORKAMERFIBRILLATIE WAT U MOET WETEN - Patiëntinformatie - 1 Voorkamerfibrillatie (vkf) of boezemfladderen, zoals onze noorderburen het zo mooi zeggen, is een veel voorkomende aandoening, die 1 op de

Nadere informatie

Samenvatting. Belangrijkste bevindingen

Samenvatting. Belangrijkste bevindingen Samenvatting Chronische nierschade (CNS) en de complicaties daarvan, veroorzaken, naast de grote persoonlijke impact, veel druk op gezondheidszorg voorzieningen. Door de vergrijzing en de toename van suikerziekte

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/21978 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/21978 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/21978 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Goeij, Moniek Cornelia Maria de Title: Disease progression in pre-dialysis patients:

Nadere informatie

Naam: BLOEDSOMLOOP. Vraag 1. Waaruit bestaat bloed?

Naam: BLOEDSOMLOOP. Vraag 1. Waaruit bestaat bloed? Naam: BLOEDSOMLOOP Bloed Een volwassen persoon heeft 5 á 6 liter bloed. Dat bloed bestaat uit bloedplasma, bloedcellen (rode en witte) en bloedplaatjes. Als bloed een paar dagen heeft gestaan, zakken de

Nadere informatie

Atriumfibrillatie polikliniek

Atriumfibrillatie polikliniek Cardiologie Atriumfibrillatie polikliniek 1 Inleiding Atriumfibrilleren (of boezemfibrilleren) is een hartritmestoornis, een stoornis in het elektrische systeem van het hart. Om deze ritmestoornis te begrijpen

Nadere informatie

Hart en Vaataandoeningen, Leefstijlziektes? of! Leo Schrijvers Cardioloog

Hart en Vaataandoeningen, Leefstijlziektes? of! Leo Schrijvers Cardioloog Van harte welkom! Hart en Vaataandoeningen, Leefstijlziektes? of! Leo Schrijvers Cardioloog CONFUCIUS: Chinees wijsgeer circa 500 voor Christus Het is niet moeilijk om het goede te herkennen, maar wel

Nadere informatie

Een veilig gevoel op school met een chronische longziekte

Een veilig gevoel op school met een chronische longziekte Een veilig gevoel op school met een chronische longziekte Kinderpneumologie Dr. Marleen Moens 53 6 Een veilig gevoel op school met een chronische longziekte: mucoviscidose. 6.1. Inleiding 6.1.1. Definitie

Nadere informatie

7. Zorgtrajecten. Inleiding. suggestievragen

7. Zorgtrajecten. Inleiding. suggestievragen 7. Zorgtrajecten Inleiding Een zorgtraject beoogt een multidisciplinaire benadering van de chronisch zieke patiënt. De toepassing van een zorgtraject gaat echter gepaard met een aantal administratieve

Nadere informatie

Gewaarborgd Inkomen Klinisch onderzoek

Gewaarborgd Inkomen Klinisch onderzoek AMMA VERZEKERINGEN Gewaarborgd Inkomen Klinisch onderzoek medische verzekeringen sinds 1944 onderlinge verzekeringsonderneming toegelaten door de Controledienst voor de Verzekeringen onder codenummer 0126

Nadere informatie

Beroertezorg. Neurologie

Beroertezorg. Neurologie Beroertezorg Neurologie Inhoudsopgave 1 Wat is een beroerte (CVA)?... 3 2 Wat is een TIA?... 5 3 Alarmsymptomen van een CVA of TIA... 6 4 De acute fase... 7 5 De revalidatiefase... 9 6 Ontslag... 11 7

Nadere informatie

Zorgplan vaatrisicopoli

Zorgplan vaatrisicopoli Wilhelmina Ziekenhuis Assen Vertrouwd en dichtbij Informatie voor patiënten Zorgplan vaatrisicopoli z Uw zorgplan voor de vaatrisicopoli Voor u ligt uw zorgplan van de vaatrisicopoli van het WZA. Het zorgplan

Nadere informatie

Dagboek Hartfalen. Thoraxcentrum Dagboek hartfalen

Dagboek Hartfalen. Thoraxcentrum Dagboek hartfalen Dagboek Hartfalen Dit dagboek hartfalen heeft u gedownload op de website van het UMCG (www.umcg.nl). Het dagboek is zowel voor u als voor de betrokken hulpverleners een belangrijk hulpmiddel. Om ervoor

Nadere informatie

AZ Monica, campus Antwerpen Harmoniestraat 68 2018 Antwerpen T 03 240 20 20 F 03 240 20 40

AZ Monica, campus Antwerpen Harmoniestraat 68 2018 Antwerpen T 03 240 20 20 F 03 240 20 40 AZ Monica, campus Antwerpen Harmoniestraat 68 2018 Antwerpen T 03 240 20 20 F 03 240 20 40 AZ Monica, campus Deurne Florent Pauwelslei 1 2100 Deurne T 03 320 50 00 F 03 320 56 00 Borstchirurgie: segmentectomie

Nadere informatie

BOTTUMOREN. 1. Normaal botweefsel

BOTTUMOREN. 1. Normaal botweefsel BOTTUMOREN Om beter te kunnen begrijpen wat een bottumor juist is, wordt er in deze brochure meer uitleg gegeven over de normale structuur van het bot. Op die manier krijgt u een beter zicht op wat abnormaal

Nadere informatie

Vermoeidheid & hartziekten

Vermoeidheid & hartziekten Vermoeidheid & hartziekten Menno Baars, cardioloog HartKliniek Nederland april 2014 Cardioloog van de nieuwe HartKliniek Nieuwe organisatie van eerstelijnscardiologiecentra Polikliniek & dagbehandeling

Nadere informatie

Atriumfibrilleren. Uitleg, adviezen, telefoonnummers en zaken die voor u van belang zijn. Afdeling Cardiologie

Atriumfibrilleren. Uitleg, adviezen, telefoonnummers en zaken die voor u van belang zijn. Afdeling Cardiologie Atriumfibrilleren Uitleg, adviezen, telefoonnummers en zaken die voor u van belang zijn. Afdeling Cardiologie Informatiebrochure Atriumfibrilleren Uitleg, adviezen, telefoonnummers en zaken die voor u

Nadere informatie

Beroerte en een TIA zijn spoedeisende ziekten. Rob Bernsen en Marian van Zagten Neurologen JBZ

Beroerte en een TIA zijn spoedeisende ziekten. Rob Bernsen en Marian van Zagten Neurologen JBZ Beroerte en een TIA zijn spoedeisende ziekten Rob Bernsen en Marian van Zagten Neurologen JBZ TIA CVA: inhoud + TIA: Rob Bernsen + CVA: Marian van Zagten + Rijbewijs : Rob Bernsen Voorlichting Hartstichting

Nadere informatie

Meer weten over RADIOTHERAPIE

Meer weten over RADIOTHERAPIE Meer weten over RADIOTHERAPIE Deze brochure probeert u een beter inzicht te geven in de verschillende stappen van uw bestralingsbehandeling. Als u hier geen antwoord vindt op een vraag, aarzel dan niet

Nadere informatie

Wat u moet weten over een ballondilatatie

Wat u moet weten over een ballondilatatie 1273/934/3 - SA - juni 2012 Wat u moet weten over een ballondilatatie campus Sint-Augustinus Oosterveldlaan 24 2610 Wilrijk tel. 03 443 30 11 fax 03 440 43 74 www.st-augustinus.be GasthuisZusters Antwerpen

Nadere informatie

Centrum voor Vroege Hart en Vaatziekten (CVHV)

Centrum voor Vroege Hart en Vaatziekten (CVHV) Centrum voor Vroege Hart en Vaatziekten (CVHV) Het Centrum voor Vroege Hart- en Vaatziekten (CVHV) is een multidisciplinaire spreekuur voor patiënten die al op jonge leeftijd (onder de 50 jaar) te maken

Nadere informatie

ALGEMENE LEEFREGELS NA EEN BEROERTE

ALGEMENE LEEFREGELS NA EEN BEROERTE ALGEMENE LEEFREGELS NA EEN BEROERTE In deze folder geeft het Ruwaard van Putten ziekenhuis u enkele algemene leefregels na de beroerte (= CVA (Cerebro Vasculair Accident) die u heeft gehad. Dit kan zijn

Nadere informatie

Infosessie EHBO Brugge 22 maart 2011 Gent 28 maart 2011 Antwerpen 30 maart 2011 Brussel 7 april 2011 Leuven 26 april 2011

Infosessie EHBO Brugge 22 maart 2011 Gent 28 maart 2011 Antwerpen 30 maart 2011 Brussel 7 april 2011 Leuven 26 april 2011 Infosessie EHBO Brugge 22 maart 2011 Gent 28 maart 2011 Antwerpen 30 maart 2011 Brussel 7 april 2011 Leuven 26 april 2011 Programma Verwelkoming en introductie Toelichting EHBO, de omzendbrief en het KB

Nadere informatie

De invloed van ontstekingsreuma en -behandeling op hart- en vaatziekten

De invloed van ontstekingsreuma en -behandeling op hart- en vaatziekten De invloed van ontstekingsreuma en -behandeling op hart- en vaatziekten In Nederland hebben ongeveer 400.000 mensen last van ontstekingsreuma. Deze vorm van reuma kenmerkt zich door langdurige gewrichtsontstekingen.

Nadere informatie

Wat wij echter nu reeds willen stellen is dat uw betrokkenheid en medewerking van groot belang zijn voor uw herstel.

Wat wij echter nu reeds willen stellen is dat uw betrokkenheid en medewerking van groot belang zijn voor uw herstel. B310 april 2015 Mevrouw, Mijnheer, Het verpleegkundig team, samen met de dokters cardiologen, heeft deze folder samengesteld om u enige informatie te geven over het elektrofysiologisch onderzoek bij hartritmestoornissen.

Nadere informatie

www.azstlucas.be > Wegwijs in uw bloeduitslagen Centrum voor behandeling van Chronische Nierinsufficiëntie

www.azstlucas.be > Wegwijs in uw bloeduitslagen Centrum voor behandeling van Chronische Nierinsufficiëntie www.azstlucas.be > Wegwijs in uw bloeduitslagen Centrum voor behandeling van Chronische Nierinsufficiëntie Inhoud Inleiding a. Rode bloedcellen b. Witte bloedcellen c. Bloedplaatjes d. Hematocriet e. Hemoglobine

Nadere informatie

1. Een orgaan waarbij stoffen vanuit het interne milieu naar het externe milieu gebracht worden

1. Een orgaan waarbij stoffen vanuit het interne milieu naar het externe milieu gebracht worden Paragraaf 5.1 1. Een orgaan waarbij stoffen vanuit het interne milieu naar het externe milieu gebracht worden 2. a) Huid, longen, nieren en lever b) Water c) Huid: zouten, Longen: CO 2, Nieren: Ureum,

Nadere informatie

Vochtbalans bij de cardiologische patiënt

Vochtbalans bij de cardiologische patiënt Vochtbalans bij de cardiologische patiënt Voor uw behandeling is het belangrijk dat er per dag wordt opgeschreven hoeveel u drinkt en plast. Dit noemen we het bijhouden van uw vochtbalans. In deze folder

Nadere informatie

Cardioversie. Een behandeling voor hartritmestoornissen

Cardioversie. Een behandeling voor hartritmestoornissen Cardioversie Een behandeling voor hartritmestoornissen Inleiding Binnenkort wordt u een dag opgenomen, omdat u last heeft van hartritmestoornissen. U heeft een afspraak voor de behandeling op: dag om

Nadere informatie

Chirurgie. Operatie wegens een afsluiting of vernauwing van liesof beenslagaderen

Chirurgie. Operatie wegens een afsluiting of vernauwing van liesof beenslagaderen Chirurgie Operatie wegens een afsluiting of vernauwing van liesof beenslagaderen Inleiding Deze folder geeft u een globaal overzicht van de klachten en de behandeling van het perifeer arterieel (slagaderlijk)

Nadere informatie

Meer dan 12.000 Belgen en 19 ziekenhuizen mobiliseren zich voor een betere aanpak van hartfalen Europese hartfalendagen van 8 tot 10 mei*

Meer dan 12.000 Belgen en 19 ziekenhuizen mobiliseren zich voor een betere aanpak van hartfalen Europese hartfalendagen van 8 tot 10 mei* Meer dan 12.000 Belgen en 19 ziekenhuizen mobiliseren zich voor een betere aanpak van hartfalen Europese hartfalendagen van 8 tot 10 mei* Ter gelegenheid van de Europese hartfalendagen van 8 tot 10 mei

Nadere informatie

METING TANITA INNERSCAN. NAAM:. LEEFTIJD:. LENGTE cm:. GESLACHT: M / V. Gewicht. Vetpercentage. Watergehalte % Spiermassa.

METING TANITA INNERSCAN. NAAM:. LEEFTIJD:. LENGTE cm:. GESLACHT: M / V. Gewicht. Vetpercentage. Watergehalte % Spiermassa. METING TANITA INNERSCAN NAAM:. LEEFTIJD:. LENGTE cm:. GESLACHT: M / V DATUM DATUM DATUM DATUM Gewicht Vetpercentage Watergehalte % Spiermassa Lichaamsbouwtype Basismetabolisme Metabolische leeftijd Botmassa

Nadere informatie

HOGE BLOEDDRUK? VOORKOM NIERSCHADE.

HOGE BLOEDDRUK? VOORKOM NIERSCHADE. HOGE BLOEDDRUK? VOORKOM NIERSCHADE. BLOEDDRUK EN NIEREN EEN INGEWIKKELD SAMENSPEL Nieren en bloeddruk hebben veel met elkaar te maken. Nieren filteren de afvalstoffen uit het lichaam, maar ze regelen ook

Nadere informatie

Sensire Hartfalen. is onderdeel van Sensire.

Sensire Hartfalen. is onderdeel van Sensire. Sensire Hartfalen is onderdeel van Sensire. Hartfalen Bij hartfalen is er sprake van een tekort schietende pompfunctie van het hart. Het hart pompt minder bloed door het lichaam. Dit kan allerlei oorzaken

Nadere informatie