cocaïne FAIR TRADE IS GEEN Universiteit voor het Algemeen Belang vzw

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "cocaïne FAIR TRADE IS GEEN Universiteit voor het Algemeen Belang vzw"

Transcriptie

1 cocaïne Universiteit voor het Algemeen Belang vzw Naast koffie, salsa en mooie vrouwen, is Colombia vooral bekend omwille van het langdurig gewapend conflict en een tierende cocaïneproductie. Voor een dergelijk complex en langdurig conflict bestaat er geen kant en klare oplossing. In Colombia is men met de War on Drugs echter zo intensief bezig met het bestrijden van de aanbodzijde van de cocaïnehandel (waarbij vooral de arme cocaboer geviseerd wordt en het milieu verder aftakelt), dat ik een licht wil werpen op de vraagzijde van het verhaal. Wie zijn de afnemers van het product? Zijn ze zich bewust van de repercussies van hun gebruik? ////////////// 1 SOPHIE VAN HAASEN

2 een product is pas fair trade wanneer het zowel financiële als sociale vooruitgang creëert, met respect voor het milieu tijdens het productieproces. Een hectare cocaplantage brengt ongeveer gram cocaïne voort per jaar. Dit betekent dat er per gram coke twee vierkante meter tropisch regenwoud verdwijnt. In totaal eiste de cocaïnehandel reeds 2 miljoen hectare Amazonewoud, een gebied ter grootte van Wales. COC PEOPLE PLANET PROFIT Afval 1 kg cocapasta = 7.9liter zwavelzuur liter ammoniak Zolang de aanhoudende vraag naar cocaïne een stabiele afzetmarkt voor cocapasta verzekert, blijft het voor de boer interessant zelf te gaan telen. PEOPLE PLANET PROFIT Als afnemer van een product, draagt de consument bij tot de reuzenwinsten die de cocaïne-industrie genereert: reuzenwinsten die bovendien slechts naar enkelen gaan en gemaakt worden op kap van mens en milieu. PEOPLE PLANET PROFIT UNIVERSITEIT VOOR HET ALGEMEEN BELANG WIJ VERMOORDEN GEEN RECHTERS OF MINISTERS, WE KOPEN ZE. Cocaïne onderhoudt een gewapend conflict. Wegens gebrek aan mankracht zijn kinderen onmisbaar voor de gewapende groepen. De gemiddelde leeftijd van de kinderen in de gewapende groepen is 12,9, hoewel de kleinsten amper 6 jaar zijn. UNIVERSITEIT VOOR HET ALGEMEEN BELANG OCAÏNE SOPHIE VAN HAASEN COC fair trade Children are blown up by landmines; indigenous people are enslaved; villagers are tortured and killed; rainforests are razed. You d cause less human suffering if instead of discreetly retiring to the toilet at a media drinks party, you went into the street and mugged someone COCAÏNECOC PEOPLE/PLANET/PROFIT PEOPLE PLANET PROFIT fair trade Grootschalige ontbossing maakt grond vrij voor cocateelt. Het uitsterven van bedreigde dier - en plantsoorten, bodemerosie en verarming van de grond zijn hier de voornaamste gevolgen van. PEOPLE/PLANET/PROFIT

3 voorwoord UAB: IMAGINING, SHARING AND ACTING FOR A BETTER WORLD Twee jaar geleden vertrok ik naar Colombia om er te studeren en een thesis te schrijven over het gebruik van kindsoldaten in het gewapende conflict in Colombia. Ik liep er tegelijkertijd stage bij de Internationale Organisatie voor Migratie, een ideale uitvalsbasis voor het veldonderzoek van mijn thesis. Beetje bij beetje raakte ik vertrouwd met het land, zijn inwoners en zijn woelige geschiedenis en ik besefte al snel dat het intern gewapend conflict dat ik wilde onderzoeken erg complex is. Je kan het immers niet zomaar reduceren tot een traditioneel Zuid - Amerikaans conflict, waarbij communistisch geïnspireerde guerrilla s het gezag van de centrale overheid aanvechten noch tot louter een drugsoorlog. De cocaïnehandel heeft zich in Colombia namelijk vervlochten met een reeds bestaand conflict tussen een aantal guerrillabewegingen (waarvan de FARC zonder twijfel de bekendste is) en de overheid. De gewapende groepen zijn de drugshandel gaan gebruiken om hun inkomsten te doen stijgen en als reactie hierop is er een ingewikkeld kluwen ontstaan van paramilitaire groeperingen die de belangen van de drugsbaronnen moeten verzekeren. Voor een dergelijk complex en langdurig conflict bestaat er geen kant en klare oplossing. In Colombia is men echter zo intensief bezig met het bestrijden van de aanbodzijde van de cocaïnehandel (waarbij vooral de arme cocaboer geviseerd wordt), dat ik me de vraag wel moest stellen hoe het dan zit met de vraagzijde van het verhaal. Wie zijn de afnemers van het product? Worden zij ergens ter verantwoording geroepen voor de schade die ze aanrichten? De vraag naar cocaïne houdt niet alleen een gewapend conflict in stand, het vernietigd ook nog eens het Amazonewoud aan een angstaanjagend tempo. De cocaïneproductie zal blijven bestaan zolang er vraag naar is en zolang er een arme boerenbevolking bestaat die geen economische alternatieven ter beschikking heeft. Het is deze vraag die de drijfveer vormde voor dit project. Het wordt namelijk tijd dat de gebruiker zich vragen stelt bij het gebruik van cocaïne, net zoals hij dat kan doen voor andere producten. Vandaar dit project: niet om te beleren, wel om bewust te maken. Dit project zou nooit zo goed uitgewerkt en breed gedragen geweest zijn zonder de steun van mijn enthousiaste, creatieve en intelligente vrienden en collega s: Noortje Wiesbauer, Johan Van de Walle, Maarden Desmet, Georges Lieben, Rizon Parein, Ciska Hoet, Bianca Hanskens, Tinne Kenis, Ellen Pil, Emma Thyssen, Laura Van Selm, Joep Oomen, Jochen Schrooten, Francine Mestrum, Stoffel Van den Bergh, Annelies Desmet... en al diegenen die ik vergeten ben! Projectleider en vrijwilliger Sophie van Haasen stelde als experte dit document op dat voortaan ter beschikking staat van een breed publiek. Onder de vleugels van de Universiteit voor het Algemeen Belang vzw (UAB) en met een financiële steun van Ontwikkelingssamenwerking (Noord) van Stad Antwerpen, wordt hiermee een nieuwe benadering en strategie aangereikt die gericht is op het informeren van jongeren, studenten, uitgangspubliek, opvoeders, enzovoort... Het project Cocaïne is geen fair trade confronteert ons met het verband tussen het Colombiaanse politieke conflict, de ecologische component, de socio-economische context van cocaïneproductie en de consumptie, dus ook met de verantwoordelijkheid van de Westerse burger in deze keten. Deze bundel dient als basis voor diverse bewustmakingscampagnes. Via de verspreiding van kennis ter zake hoopt de UAB bij te dragen tot een sensibilisering met ontradingseffect. Zoals het rapport van de Europese commissie Youth Attitudes on Drugs (2011) aantoont, spelen dit soort acties de belangrijkste rol in het afwijzen van, stoppen met of het verminderen van druggebruik. Onze aanpak is bovendien vernieuwend omdat ze zich niet alleen toespitst op de gezondheid van de gebruiker maar via aandacht voor de principes van duurzame ontwikkeling het verhaal opentrekt naar de vele problemen die cocaïnehandel met zich meebrengt. Op die manier beoogt dit project een mentaliteitswijziging bij zowel de potentiële als de effectieve afnemer mét een verminderde negatieve weerslag op Colombia. De UAB kiest in dit project duidelijk voor een sociale invloedsbenadering: beïnvloeding van de (heersende) sociale normen en visies. Met dit project hoopt de UAB dat de campagnes corrigerend zullen werken ten aanzien van trendy of andere partiële zienswijzen, dat ze appelleren aan de empathie voor people and planet, meer bepaald in Colombia. Think globally, act locally... Of in deze specifieke materie: wat goed is voor jouw welzijn is ook goed voor de wereld. Leonor Wiesbauer voorzitter Universiteit voor het Algemeen Belang vzw Bedankt!! Sophie van Haasen ////////////// 4 ////////////// 5

4 colofon inhoud Cocaïne is geen fair trade is een initiatief van Universiteit voor het Algemeen Belang vzw in samenwerking met de Sleutel vzw met de steun van Stad Antwerpen / Ontwikkelingssamenwerking / Noord Het basisdocument werd geschreven door Sophie van Haasen Eindredactie Sophie van Haasen, Leonor Wiesbauer, Ciska Hoet, Annelies Desmet Het lessenpakket kwam tot stand dankzij Johan Van de Walle, De Sleutel V.U. Leonor Wiesbauer Schildersstraat Antwerpen 1 INLEIDING 8 2 COCAÏNE Cocaïne: geschiedenis van een product Cocaïne: de chemie achter het product Productie van cocaïne Consumptie 20 Consumptie in België 20 Consumptie Internationaal 21 3 HET COLOMBIAANSE CONFLICT Historisch overzicht Het conflict vandaag Plan Colombia en de War on Drugs 30 Noortje Wiesbauer Sophie van Haasen Adres/web UAB vzw - p/a Schildersstraat Antwerpen - België Lay-out Emma Thyssen Druk Drukkerij Bulckens Ecologisch verantwoord in techniek en materiaal. De inhoud van dit dossier mag enkel gebruikt worden voor (educatieve) doeleinden zonder winstbejag. 4 COCAÏNE PEOPLE - Cocaïne onderhoudt een gewapend conflict en legitimeert een War on Drugs Drugsgeld ondermijnt de democratie in Colombia Drugsgeld financiert een gewapend conflict PLANET Cocaïne vernietigt het ecosysteem van het Amazonewoud Grootschalige ontbossing maakt grond vrij voor cocateelt Cocaïneproductie genereert enorme hoeveelheden giftig afval Luchtbesproeiingen van cocaplantages zijn schadelijk voor flora, fauna en de plaatselijke bevolking PROFIT - Cocaïnehandel houdt een systeem in stand dat boeren uitbuit en economische monsterwinsten genereert in handen van enkelen Het gebrek aan grond en economische alternatieven zorgt voor uitbuiting cocaboer Cocaboeren worden door de Colombiaanse autoriteiten niet als slachtoffers maar als criminelen behandeld: zij kunnen hun arbeidsrechten hierdoor niet afdwingen CONCLUSIE 47 GOEDE PRAKTIJKEN 50 1 Cocaïne is geen fair trade : een gerichte preventiecampagne Methodiekontwikkeling Unplugged Cocaïne is geen fair trade: gerichte en uitgebreide methodiek. 53 ////////////// 7

5 INLEIDING Cocaïne is glitter en glamour, feest en pret. Cocaïne is hip. Niets is minder waar. Vandaar dit project, vandaar dit dossier. 1 Every year cocaine causes some 20,000 deaths in Colombia and displaces several hundred thousand people from their homes. Children are blown up by landmines; indigenous people are enslaved; villagers are tortured and killed; rainforests are razed. You d cause less human suffering if instead of discreetly retiring to the toilet at a media drinks party, you went into the street and mugged someone. But the counter-cultural association appears to insulate people from ethical questions. If commissioning murder, torture, slavery, civil war, corruption and deforestation is not a crime, what is? 1 Colombia is een land in conflict. Iedereen associeert het dan ook met de FARC, met Ingrid Betancourt en met cocaïnehandel. Tegelijkertijd zijn veel mensen slecht geïnformeerd over de actuele politieke situatie van Colombia. De media berichten er maar sporadisch over en zo blijft ook de rol van cocaïne in het gewapend conflict onderbelicht. Onterecht, aangezien de cocaïnehandel een belangrijke bron van inkomsten betekent voor de verschillende partijen van het conflict en de drug er zo mee voor zorgt dat het geweld blijft bestaan. En daar blijft het niet bij, want ook op ecologisch gebied zijn de gevolgen van de cocaïnehandel ronduit rampzalig. Uit wat volgt zal dan ook blijken dat Colombia niet alleen de strijd met de guerrilla s moet aangaan. Als puntje bij paaltje komt, zijn Colombia s grootste vijanden namelijk aan de ene kant een onverschillige en verdeelde internationale gemeenschap en aan de andere kant de groeiende vraag naar cocaïne vanuit het Westen. Het is vooral dit laatste dat ik wil aanklagen in deze uiteenzetting en ik zal hierbij vooral op de verantwoordelijkheid wijzen van de consument: men kan het wereldwijde drugsbeleid bekritiseren omwille van haar uitblijvende of zelfs schadelijke resultaten, maar zonder de gebruiker zou het probleem niet aan de orde zijn. Dit is meteen ook de insteek van het project Cocaïne is geen fair trade, waarvan dit dossier deel uitmaakt. In het volgende hoofdstuk ga ik dieper in op het product cocaïne door toe te lichten wat het met je doet, hoe het geproduceerd wordt en wat de consumptiepatronen zijn, zowel in België als op internationaal niveau. In hoofdstuk drie geef ik vervolgens een achtergrondschets mee van het Colombiaanse conflict. Ten slotte toon ik in het vierde hoofdstuk aan de hand van drie argumenten aan waarom cocaïne geen fair trade is en op welke manier de gebruiker ervan verantwoordelijkheid draagt voor de toestand in Colombia. Het laatste hoofdstuk goede praktijken licht een van de acties toe die werden ontwikkeld in het kader van dit project, met name een preventiestrategie voor leerlingen van het middelbaar onderwijs. ////////////// 8 ////////////// 9

6 De nadruk van dit project op cocaïnegebruik en de negatieve effecten ervan op het Colombiaanse politieke en ecologische systeem. Alvorens van wal te steken, wil ik kort ingaan op de beperkingen van dit dossier. COCAÏNE Zoals eerder aangehaald, ligt de nadruk van dit project namelijk op cocaïnegebruik en de negatieve Voordat ik dieper op de negatieve effecten van de drugshandel kan effecten ervan op het Colombiaanse ingaan, moet eerst duidelijk gemaakt worden wat cocaïne precies is, politieke en ecologische systeem. waar het vandaan komt en wat het met je lichaam doet. Uiteraard had ik het hier even goed kunnen hebben over gelijkaardige negatieve effecten van papaverteelt (heroïneproductie), of over landen als Peru, Ecuador of Mexico die met gelijkaardige problemen kampen. Ik koos er echter voor me toe te spitsen op cocaïne omdat deze drug enkele zeer specifieke kenmerken heeft. Zo is de vraag ernaar op wereldniveau bijzonder hoog en is het bovendien een drug die courant gebruikt wordt en aanvaard is binnen brede lagen van de Westerse bevolking. Daarnaast concentreer me in dit document op Colombia omdat ik er geruime tijd verbleef en bovendien een thesis schreef over het Colombiaanse conflict 2. Door er te hebben gewoond 2 en gewerkt heb ik een sterke affiniteit ontwikkeld met het land en dat heeft me geïnspireerd tot het opzetten van dit project. Mijn ervaringen daar hebben me doen inzien dat de rol van cocaïne - en van de gebruiker in het Westen - een belangrijke rol spelen in de problematiek waarmee dit land te kampen heeft. ////////////// 10 ////////////// 11

7 2.1 COCAÏNE: GESCHIEDENIS VAN EEN PRODUCT Zuid-Amerikaanse volkeren consumeren de cocaplant omwille van haar stimulerende effecten, een gebruik dat reeds duizenden jaren oud is 3. Naast het feit dat deze plant een aantal religieuze, mystieke en sociale functies vervult, gebruiken mensen haar omdat ze de helderheid van geest stimuleert, het hongergevoel onderdrukt en energie opwekt 4. De cocaplant speelde een sleutelrol in het Inca tijdperk, waar zowel hooggeplaatste figuren, geestelijken, maar ook koeriers, werkkrachten en strijders de plant gebruikten. Na de ontdekking van Zuid-Amerika in 1492, duurde het nog een tijdje voordat de Spanjaarden de rijkdommen van de nieuwe wereld ontdekten. Het duurde tot in de tweede helft van de 16de eeuw voordat de kolonisator de Zilvervoorraden in de Andeslanden (vooral Bolivia) ontdekte, en hierbij de plaatselijke bevolking in toenemende mate dwong voor hen het Zilver te ontginnen. Zij merkten hierbij al snel dat het kauwen van cocabladeren de werkers in de positieve zin beïnvloedde: het gaf hen een verbeterd uithoudingsvermogen en ze kregen minder snel honger. Na verloop van tijd moest men steeds dieper in de mijnen afdalen om de zilvervoorraden te bereiken en daardoor kregen de mijnwerkers met zeer barre omstandigheden te maken. Het dodenaantal onder hen was hierdoor enorm. Om het werk de baas te kunnen, werden ze steeds afhankelijker van de cocaplant en ze weigerden zelfs hun werk te doen zonder een constante bevoorrading. De Spanjaarden gingen de plant daarop op grote schaal telen waarna de coca aan woekerprijzen werd verkocht aan de arbeiders 5. De symbolische betekenis van de plant krijgt hier geleidelijk aan een andere invulling: van heilige religieuze plant naar plant der onderdrukking 6. De specifieke stimulerende werking van de cocaplant bleef echter nog lang onbestudeerd: de Spanjaarden zagen er vooral een barbaars gebruik in, dat bovendien door de kerk als des duivels werd bestempeld 7. In 1859 werd cocaïne (een zout dat kon worden onttrokken uit de cocaplant) ontdekt door Albert Niemann: de populariteit van het product in de Westerse wereld schoot daarna onmiddellijk de hoogte in. Enkele ondernemers zagen in cocaïne een gat in de markt en brachten allerlei cocaïnegerelateerde producten op de markt. De in Parijs wonende Corsicaan Angelo Mariani was zo n pionier en bracht in 1863 de Vin Mariani uit, een wijn aangelengd met cocaïne die vooral populair werd onder politici, artiesten en andere hoogwaardigheidsbekleders 8. Tal van producten, waaronder hoesttabletten en energieopwekkende drankjes, zagen daarna het licht. De bekendste hiervan is ongetwijfeld Coca Cola, een populaire cocaïnehoudende drank. Hoewel Coca Cola nog steeds (legaal) op grote schaal cocabladeren aankoopt, bevat het drankje officieel geen actief bestanddeel van de cocaplant meer. Dit is namelijk verboden sinds het begin van de 20ste Figuur1: cocaïnereclame hoesttabletten 10 figuur2: reclame Vin Mariani 11 ////////////// 12 ////////////// 13

8 Foto3: 1922 Javaanse arbeider op een coca en koffieplantage 13 Wetenschappers gingen steeds verder in hun experimenten met cocaïne. eeuw. De populariteit van cocaïne groeide, en wetenschappers gingen steeds verder in hun experimenten ermee. De mogelijkheden die cocaïne creëerde op tal van domeinen - zoals voor sporters maar ook in het leger - leken eindeloos 9. Zo werd in 1900 de Nederlandse Cocaïne Fabriek opgericht in Amsterdam. Dit bedrijf produceerde cocaïne afkomstig van plantages in Nederlands Indië en leverde cocaïne aan de soldaten tijdens de Eerste Wereldoorlog 12. Tot het begin van de 20ste eeuw was cocaïne dus een populair ingrediënt in allerlei verschillende producten. De drug werd voorgeschreven door psychiaters (waarvan Freud zonder twijfel de belangrijkste is) en werd geprezen voor zijn geneeskrachtige werking. Na de eeuwwisseling begon men zich echter steeds bewuster te worden van de negatieve effecten van het goedje, en de publieke druk op de overheid om het product te verbieden steeg COCAÏNE: DE CHEMIE ACHTER HET PRODUCT Uit de cocaïneplant (Erythroxylon Coca) wordt een hydrochloridezout gewonnen: benzoylmethyl ecgonine (de klassieke poedercocaïne). Cocaïne in zijn zuiverste vorm is een wit, parelachtig product. De cocaïne die op straat verkocht wordt, wordt echter meestal versneden met verschillende poederachtige producten om meer winst uit de verkoop te halen. Producten die hiervoor gebruikt worden zijn o.a. suikers zoals lactose en dextrose, medicijnen zoals paracetamol maar ook verdovende middelen zoals lidocaïne of benzocaïne. De meest gangbare manier om coke te gebruiken is het snuiven via de neus en dit in lijntjes van 50 à 60 mg. Het poeder kan ook worden geïnjecteerd met een spuit 16. Een andere bekende drug die Figuur4: moleculaire structuur van cocaine 15 ////////////// 14 ////////////// 15

9 BREAKLINE: WAAR GAAT DE SNEEUW NAARTOE? 18 Cocaïnerijk bloed komt in de hersenen terecht. Hier werkt coke rechtstreeks in op de dopamine receptoren. Het genotcentrum in onze hersenen heeft een hoge concentratie van dit soort receptoren en wordt dan ook sterk gestimuleerd. Dit verklaart deels de sterk verslavende kwaliteiten van cocaïne. Na het snuiven voel je het effect binnen enkele minuten. Piekeffecten houden 15 à 30 minuten aan en na 45 à 60 min heb je geen waarneembaar effect meer (Het proces bij injecteren is veel sneller, intenser en korter). Basecoke / crack wordt gerookt en daardoor werkt het ook sneller en intenser maar korter dan bij het snuiven van poedercocaïne. Het effect is waarneembaar na 7 à 15 seconden, het piekeffect volgt onmiddellijk en houdt enkele minuten aan. Na 10 minuten is de drug uitgewerkt. gemaakt wordt van de cocaplant is crack cocaïne of de basische vorm van cocaïne: crack is rookbaar en ontstaat na een bewerkingsproces met ammoniak of maagzout 17. De trip van crack is intensiever maar korter dan die van cocaïne: waardoor de drang naar herhaling van de dosis zeer sterk is, en van crack een meer verslavende drug maakt dan cocaïne. Door cocaïne te gebruiken vallen je remmingen weg, je wordt overmoedig en euforisch. Je honger verdwijnt en je bent onvermoeibaar. Op lange termijn zijn depressie en andere psychologische aandoeningen de belangrijkste negatieve effecten van cocaïnegebruik. Ook de fysieke effecten laten zich vooral op lange termijn gelden: neusschade, krampen, hoofdpijn, epileptische aanvallen, oververmoeidheid, gewichtsverlies en problemen met hart en bloedvaten komen vaak voor bij fervente cocaïnegebruikers. Een overdosis komt niet vaak voor bij het gebruiken van cocaïne. Indien het toch voorkomt, manifesteert het zich voornamelijk in hartklachten. Door een stijgende hartslag en bloeddruk kan een overdosis tot een hartaanval leiden. Door een stijgende lichaamstemperatuur, kan een overdosis ook leiden tot een epileptische aanval en bewusteloosheid. Verlammingen of coma kunnen het gevolg hiervan zijn PRODUCTIE VAN COCAÏNE Cocaïne wordt door een ingewikkeld chemisch proces gewonnen uit de bladeren van de cocaplant. Plukkers oogsten de cocabladeren en verwerken ze in amateuristische laboratoria tot cocapasta (ook wel bazooka genoemd). De cocaboer verhandelt deze pasta vaak als grondproduct waarna het in grotere laboratoria wordt verwerkt tot cocaïnepoeder 21. Foto 5: De eerste fase van het productieproces 20 Foto 6: de cocaboer in zijn kleine labo 22 ////////////// 16 ////////////// 17

10 DE PRODUCTIE VAN COCAÏNE: 1 Het cocablad wordt vermorzeld en gemixt met kerosine of benzine. Hierna wordt er een zuur bij het mengsel gevoegd om de cocaïne een alkalische stof - te scheiden van de andere niet-alkalische stoffen, die achterblijven in de kerosine. Hierna blijft er cocapasta over 23. Voor een mooie illustratie van deze eerste fase, verwijs ik naar de BBC documentaire Explore 24 2 Deze cocapasta wordt in een tweede fase gekristalliseerd door het te vermengen met zoutzuur. Dit kristalliseren gebeurt met behulp van microgolfovens, wasmachines etc 25. De teelt van de cocaplant gebeurt voornamelijk in de landen van de Andes, waarvan Colombia de belangrijkste producent is. Aanvankelijk werd de cocaplant vooral verbouwd in Peru en Bolivia. In Colombia verwerkte men dan de cocapasta om er cocaïne van te maken. Mede door toenemende repressieve maatregelen van de Peruviaanse en Boliviaanse overheid en het uitblijven een sterke centrale overheid in Colombia verplaatste ook de cocateelt zich grotendeels naar Colombia 26. Volgens de meest recente metingen kunnen we zeggen dat de cocateelt op wereldniveau het voorbije decennium met 28% daalde. Deze daling is het gevolg van de verhoogde inspanningen in Colombia om de cocaplantages te vernietigen. Jammer genoeg gaat het hier om communicerende vaten want tegelijkertijd steeg de productie in Peru en Bolivia dan weer aanzienlijk. Let wel, deze cijfers moeten met de nodige voorzichtigheid bekeken worden: aangezien het hier over een illegaal product gaat, is het productieproces moeilijk te meten en te evalueren. Men baseert zich hiervoor op het aantal inbeslagnames, de zuiverheid van de cocaïne, satellietfoto s van cocaplantages en bevragingen onder de plaatselijke bevolking. Alleszins blijkt uit de evaluatie van de cijfers die in de loop van de jaren verzameld zijn dat de productie wereldwijd relatief stabiel blijft 27. Ook de zuiverheid en de prijs van cocaïne op straat is moeilijk te meten, aangezien weinig landen systematische en goed gedocumenteerde data ter beschikking hebben. Men kan bij benadering zeggen dat de zuiverheid van cocaïne daalde in de periode , evenals de prijs 28. Zuid-Amerika blijft dé cocaïneproducent. Er is sprake van relatief vaste smokkelroutes naar de VS. Traditioneel lopen ze door Centraal-Amerika wat het nodige geweld met zich meebrengt in landen zoals Mexico, Honduras en Guatemala. De routes naar Europa zijn diverser en ingewikkelder en ook West-Afrika is geleidelijk aan een belangrijke uitvalsbasis voor smokkelaars geworden. Meestal wordt cocaïne via de lucht- of scheepvaart getransporteerd 30. Figuur7: cocaïnesmokkelroute naar het VK Het cocablad wordt vermorzeld en gemixt met kerosine of benzine. ////////////// 18 ////////////// 19

11 2.4 CONSUMPTIE Consumptie in België Ook wat betreft onderzoek naar drugsgebruik in België zijn er weinig cijfers voorhanden. In tegenstelling tot onderzoek naar het gebruik van alcohol en nicotine weet men weinig over de consumptie van illegale drugs. Dit gebrek aan informatie verhindert onder meer het opzetten van gerichte preventieprogramma s. In België is criminoloog prof. dr. Tom Decorte (Ugent) een belangrijk expert op dit gebied. Uit zijn studie blijkt dat de gemiddelde leeftijd bij het eerste gebruik ongeveer 20 jaar is en dat dit eerste gebruik meestal puur uit nieuwsgierigheid wordt verricht. Het grootste deel van de gebruikers zal nooit problematisch gaan gebruiken en zal zijn gebruik met andere woorden onder controle houden. Voor de gebruikers blijven de voordelen de nadelen overtreffen, op voorwaarde dat men zowel frequentie als de veiligheid van het gebruik onder controle kan blijven houden. Het stoppen of aanzienlijk verminderen van gebruik gebeurt ook relatief makkelijk bij de meeste gebruikers. Het zijn vooral omgeving en persoonlijkheidsfactoren die het al dan niet ontwikkelen van een problematisch gebruikerspatroon beïnvloeden. Voor meer informatie rond zijn resultaten verwijs ik naar zijn onderzoek: Tipping the Balance. A longitudinal study of perceived pleasures and pains of cocaine use 31. Consumptie Internationaal Zoals al bleek op landelijke schaal is het ook voor een internationaal onderzoek moeilijk om consumptiepatronen van cocaïne te identificeren. Internationaal vergelijkend onderzoek is bovendien geen sinecure, aangezien verschillende landen zich baseren zich op andere parameters. Wel kan men enkele schattingen maken omtrent het profiel van de gebruiker en de omvang van het gebruik 32. Het patroon en het sociale profiel van de mensen die gebruiken is zeer divers. De grootste groep wordt gevormd door degenen die slechts enkele malen met het product experimenteerden. Het gaat hier bovendien over een sociaal zeer uiteenlopende groep die niet onmiddellijk wordt gemarginaliseerd door het gebruik. In tegenstelling tot andere drugs is het gebruik van cocaïne namelijk perfect combineerbaar met een niet gestigmatiseerd leven als drugsgebruiker. Dit betekent onder andere dat de drug ook populair is bij de jonge middenklasse, een sociale groep met veel geld en veeleisende jobs. Slechts een kleine minderheid van de gebruikers ontwikkelt een problematisch verbruikerspatroon. Zij gebruiken regelmatig, vaak in combinatie met andere drugs en vertonen zeer duidelijk sociale- en gezondheidsproblemen. Mensen die vaker uitgaan zijn sneller geneigd cocaïne te gebruiken dan degenen die minder vaak uitgaan. Mannen gebruiken bovendien vaker cocaïne dan vrouwen. Het VN-bureau voor drugs en criminaliteit (UNODC) schat dat het cocaïnegebruik in 2008 wereldwijd schommelde tussen de 0,3% tot 0,4% van de volwassen bevolking. In absolute getallen gaat het dan over 15 à 19 miljoen mensen die het afgelopen jaar minstens een keer cocaïne hebben gebruikt. Als men verder gaat specificeren per continent of per land (zie onderstaande figuren) ziet men wel sterke verschillen. Schattingen van 2008 tonen een lichte daling in consumptie ten opzichte van Men vermoedt echter dat dit te wijten is aan een daling op de Amerikaanse markt en daarbij worden tendensen uit nieuwe gebruikende landen (zoals China) niet meegeteld 33. Ook leren we uit onderstaande figuren dat de manier waarop de data verzameld werden de resultaten beïnvloedt: we zien dat resultaten uit huishoudsurveys een hogere prevalentie weergeven dan de nationale enquêtes afgelegd door de UNODC onder de bevoegde nationale administraties. ////////////// 20 ////////////// 21

12 Figuur8: consumptie in de EU: gebaseerd op UNODC vragenlijst (ARQ) 34 Figuur9: voornaamste consumerende landen in de EU: gebaseerd op UNODC vragenlijst (ARQ) 35 HET COLOM- BIAANSE CONFLICT Naast koffie, salsa en mooie vrouwen, is Colombia vooral bekend omwille van het langdurig gewapende conflict en een tierende cocaïneproductie. Figuur10: grafieken cocaïnegebruik VS en Canada: gebaseerd op huishoud - en scholensurveys 36 3 ////////////// 22 ////////////// 23

13 Figuur11: Colombia 37 Als we de rol van cocaïne in het Colombiaanse conflict willen begrijpen, is het belangrijk te weten waar dit conflict vandaan komt. Oppervlakte 1.14 miljoen km 2 Bevolking Belangrijkste godsdienst Hoofdstad Munt Taal 46.3 miljoen Christelijk Bogota Colombiaanse Peso s Spaans BNP US $4,930 HDI - rank 79 Als we de rol van cocaïne in het Colombiaanse conflict willen begrijpen, is het belangrijk te weten waar dit conflict vandaan komt. Ik geef er daarom een kort historisch overzicht van. Ik zal hier geen volledige beschrijving neerzetten maar wel de belangrijkste gebeurtenissen en tendensen in de geschiedenis van het conflict belichten. 3.1 HISTORISCH OVERZICHT De noordelijke landen van Zuid-Amerika wonnen hun onafhankelijkheid van de Spaanse kolonisator in 1819, waarna het Gran Colombia ontstond: een land dat hedendaags Colombia, Panama, Venezuela en Equator behelsde. Door aanhoudende strijd om politieke en militaire macht, splitsten Equator en Venezuela zich af waarop Colombia en Panama vanaf 1835 tezamen het Nueva Granada vormden. In 1840 breekt er echter een burgeroorlog uit tussen de twee dominante politieke elites: de liberalen en de conservatieven. Het conflict zal nog decennia voortduren en werd geïnspireerd door economische, politieke en religieuze geschilpunten. Waar de conservatieve partij een sterke en centrale overheid wilde, met behoud van de macht van de clerus, stonden de liberalen voor een eerder federaal politiek systeem, waarbij de rol van de kerk minimaal zou blijven. Het gewapend conflict kent een eerste piek van 1899 tot 1903 met de Oorlog van duizend dagen waarbij tussen de en mensen om het leven kwamen. In 1903 splitste Panama zich af van Colombia omwille van een negatieve beslissing van het Colombiaanse parlement wat betreft het bouwen van het Panamakanaal, waarna hedendaags Colombia overbleef 38. De periode die hierop volgde werd gekenmerkt door een voortdurende machtswissel tussen beide partijen. Bij de dood van de liberale presidentskandidaat Gaitán in 1948, kwam het land terecht in een zeer gewelddadige burgeroorlog, genaamd La Violencia. La Violencia duurde tot 1957 en staat nog steeds bekend om haar uitzonderlijke wreedheden tegen de burgerbevolking. In totaal verloren ongeveer mensen het leven. In 1953, na vijf jaar gewapende strijd, greep generaal Penilla de macht. Dit bood de kans aan beide partijen om tot een politiek akkoord te komen. Hij zou aan de macht blijven tot 1957, waarna beide politieke partijen het Nationaal Front oprichtten. Dit was een politiek akkoord dat onder andere voorzag in een rotatie in het presidentschap en een gelijke verdeling van ministersposten. Tijdens de ////////////// 24 ////////////// 25

14 burgeroorlog waren er op het platteland echter gewapende burgergroeperingen ontstaan. Zij streden vooral samen met de communistische partij tijdens La Violencia en werden niet betrokken bij de onderhandelingen over dit politieke akkoord. Vele van deze groeperingen hadden tijdens de tien jaar durende chaos in het land sterke, meestal communistische leefgemeenschappen gevormd die zich niet zomaar wilden neerleggen bij de overheersing van de liberalen en de conservatieven. Onder invloed van de Koude Oorlog en geïnspireerd door de revolutie in Cuba begonnen ze zich sterker te organiseren. Dit resulteerde in de officiële oprichting van een aantal gewapende groeperingen of guerrilla s waaronder de Fuerzas Armadas Revolucionarias de Colombia (FARC), de Ejercito de Liberación Nacional (ELN) en de Ejercito Popular de Liberación (EPL) 39. Aanvankelijk bleven de gewapende acties van deze groeperingen relatief beperkt: zij voerden met eerder weinig slagkracht hun strijd tegen het centrale gezag. Vanaf de jaren 80 intensifieerden de guerrilla s hun gewapende strijd echter. Hun macht groeide en ze gingen controle uitoefenen in een veel uitgestrekter gebied. Dit konden zij onder meer verwezenlijken door de stijgende inkomsten uit de cocateelt, maar ook de losgelden die ze ontvingen voor hun gijzelaars zorgden voor de nodige inkomsten. De groeiende vraag naar cocaïne in het westen leidde bovendien naar een exponentiële groei van de cocateelt in de regio. De guerrilla s haalden hier enorme winsten uit aangezien zij belastingen hieven op alles wat er geproduceerd werd in de plattelandsgebieden waar zij actief waren 40.Tot vandaag blijven de inkomsten uit de cocateelt een belangrijk instrument om hun gewapende strijd voort te zetten. De drugsbaronnen en grootgrondbezitters begonnen zich van hun kant ook te organiseren tegen de stijgende aanvallen van de FARC aan hun adres (kidnapping) en bovendien wilden ze hun drugsmonopolies verzekeren (strijd om grond). Ze deden dit in de zogenoemde paramilitaire groeperingen. In 1997 werden de Autodefensas Unidas de Colombia opgericht (AUC) als koepel voor de verschillende paramilitaire groeperingen in het land. De AUC voegden deze gewapende privémilities samen onder centraal gezag. Ze konden hierdoor veel efficiënter hun economische en militaire belangen verzekeren (controle van grondgebied, het bevechten van gemeenschappelijke vijanden waaronder de guerrillabewegingen maar ook van het kartel van Escobar) 41. Als resultaat van succesvolle vredesonderhandelingen in 1984, richtte de FARC de Patriottistische Unie op: de politieke vleugel van de guerrillabeweging. De partij zag echter hoe haar leden systematisch slachtoffer werden van aanslagen, wat uiteindelijk resulteerde in de opheffing van deze politieke vertegenwoordiging van de FARC. President Pastrana trachtte tevergeefs de onderhandelingen met de FARC terug op te starten en kende hen bijvoorbeeld een gedemilitariseerde zone toe in In 2002 eindigden de onderhandelingen echter vanwege een te groot wantrouwen tussen de verschillende partijen HET CONFLICT VANDAAG In 2002 werd de onafhankelijke liberale presidentskandidaat Uribe tot president verkozen. Hij beloofde zijn kiezers een hard optreden tegen de FARC en een beleid waarbij de nadruk lag op het thema veiligheid. Tijdens zijn presidentschap slaagde Uribe erin een demobiliseringsproces van zowel de verschillende paramilitaire als guerrillagroeperingen op te starten waarbij meer dan AUC-leden de wapens neerlegden 43. Het legale raamwerk waarin deze demobilisering plaatsvond, werd geregeld door de Ley de Justicia y Paz (de Wet van Gerechtigheid en Vrede) die de transitionele rechtspraak en de uitbetaling van schadevergoedingen aan de slachtoffers van de verschillende groeperingen wettelijk regelde. De wet werd echter aanzienlijk bekritiseerd vanwege haar milde strafrechtelijke procedures voor de AUC leden, haar langzame implementatie en de weinige aandacht ervan voor de slachtoffers 44. Bovendien kwam de geloofwaardigheid van dit hele demobiliseringsproces in het gedrang toen verschillende schandalen aan het licht kwamen. Zo bleken een aantal belangrijke politici banden te hebben met paramilitairen (wat hen de bijnaam parapolitica opleverde) en werden speurders die belast waren met het onderzoek naar drugshandel naar alle waarschijnlijkheid vermoord 45. Sterker nog, enkele uitgeleverde paramilitaire leiders (waaronder Mancuso en Mejia) verklaarden in hun proces dat zelfs de presidentscampagne van Uribe mede gefinancierd werd door het geld van de paramilitaire groeperingen 46. Ondanks deze beschuldigingen blijft Uribe zelf erg populair en het ontwapeningsproces van de AUC wordt algemeen toch beschouwd als een van de belangrijkste stappen in het vredesproces. Desalniettemin is het paramilitarisme nog lang niet uitgeroeid. Integendeel zelfs, tientalle nieuwe paramilitaire groeperingen zagen het daglicht al, o.a. De Organización Nueva ////////////// 26 ////////////// 27

15 Nieuwe paramilitaire groeperingen lijken de leemtes die de AUC naliet, makkelijk in te vullen, zij het op een veel diffusere en complexere manier. Generación (Organisatie van de Nieuwe Generatie) en de Aguilas Negras (zwarte arenden) lijken de leemtes die de AUC naliet bijvoorbeeld makkelijk in te vullen, zij het op een veel diffusere en complexere manier 47. Vandaag heeft de FARC te kampen met serieuze verliezen. In 2008 doodde het Colombiaanse leger Raul Reyes - die de tweede in rang was in de organisatie - op Ecuadoriaans grondgebied. Bovendien werd hierbij zijn computer met belangrijke strategische informatie in beslag genomen. Deze gebeurtenissen tekenden de reeds bekoelde relaties tussen Colombia en diens buurlanden aanzienlijk 48. Het bevrijden van Ingrid Betancourt en de dood van Manuel Marulanda ( Tirofijo, wat zoveel betekent als hij die raak schiet, hij was de peetvader van de FARC),hebben de geloofwaardigheid van de FARC in Colombia bovendien aanzienlijk in het gedrang gebracht. Als klap op de vuurpijl werd in september 2010 de tweede belangrijkste man van de FARC (Mono Jojoy) gedood. Met zijn dood schoot de populariteit van pas verkozen president Santos de hoogte in 49. En daar blijft het niet bij. De International Crisis Group (een denktank met als missie het voorkomen en oplossen van dodelijke gewapende conflicten) schat het aantal FARC-strijders momenteel tussen de 8000 en soldaten en dat zijn historisch lage aantallen 50. Bovendien kampt de FARC ook bij de bevolking met een sterk dalende populariteit, en ook militair gezien heeft de beweging sterk ingeboet aan slagkracht. Desalniettemin betekent dit niet dat deze evolutie noodzakelijk leidt tot het einde van het Colombiaanse conflict. Dit vooral omdat de FARC nog steeds aanzienlijke controle heeft over bepaalde gebieden van het land en bovendien nog heel wat gegijzelden in haar macht heeft 51. Sinds de dood van Raul Reyes hebben de FARC zich aanzienlijk geherorganiseerd in kleinere en mobielere eenheden waardoor ze sneller en veel gerichter kunnen tewerk gaan. In Augustus 2010 werd Juan Manuel Santos, de voormalige minister van defensie, verkozen tot opvolger van Uribe als de president van Colombia. Hij won de verkiezingen met een ruime meerderheid maar daar moet wel als kanttekening bijgeplaatst worden dat de kiesopkomst eerder laag was. Algemeen verwacht men van Santos afkomstig van de conservatieve sociaal nationale eenheidspartij dat hij grotendeels hetzelfde veiligheidsbeleid zal volgen als zijn voorganger. Zelf gaf hij desalniettemin aan sterker de nadruk te willen leggen op een sociaal beleid waar zowel de welig tierende werkloosheid als het nijpende probleem van het grondbezit (waarbij een kleine elite het overgrote deel van de vruchtbare gronden in handen heeft) gaat aanpakken. Ook verbeterde hij ondertussen de stroeve relaties met buurlanden Venezuela en Ecuador aanzienlijk en is hij bereid in dialoog te gaan met de guerrilla s, maar dit enkel als zij de wapens neerleggen. Het valt af te wachten of Santos hierin slaagt zonder de elitaire klasse van het land voor het hoofd te stoten. Santos, die eerder reeds de wereldwijde oorlog tegen drugs in vraag stelde vanwege achterblijvende resultaten, steunt de Mexicaanse president Felipe Calderón wanneer deze pleit voor het openen van de discussie rond legalisering van drugs. Hij benadrukt het nut van een eerder regionale (in tegenstelling tot nationale) aanpak van het bestrijden van drugsgerelateerde criminaliteit: unilaterale maatregelen hier zijn gedoemd om te mislukken, aldus Santos 52. ////////////// 28 ////////////// 29

16 Figuur12: Plan Colombia PLAN COLOMBIA EN DE WAR ON DRUGS De Amerikaanse campagne die tracht de illegale drugshandel uit te roeien op internationaal niveau, wordt de War on Drugs genoemd en heeft ook specifieke militaire en financiële gevolgen voor Colombia. In het kader van Plan Colombia (een programma gesteund door de Verenigde Staten tegen de drugsproductie in Colombia) spendeerde de Amerikaanse overheid sinds 2000 meer dan 8 miljard dollar aan de oorlog tegen drugs 54. De VS tracht het gebruik op eigen bodem te verminderen door vooral de aanbodzijde aan te pakken. Het kostenplaatje voor deze vorm van vernietiging van de cocateelt en de strijd tegen het narcoterrorisme van de FARC is echter zo weinig efficiënt, dat sommige wetenschappers de officiële beweegreden van de Amerikaanse overheid erdoor in twijfel trekken. Door middel van Plan Colombia subsidieert men immers de militaire industrie in de VS en daarbij gaan er miljoenen dollars naar bedrijven als Swarovski en Bell Helicopter Colombia is de derde ontvanger van Amerikaanse militaire steun wereldwijd. Geopolitiek gezien is Colombia namelijk een belangrijke partner in een steeds linkser wordend continent en de strijd tegen de communisten en hun bron van inkomsten (nl. de cocaïnehandel) is essentieel in het voortbestaan van dit partnerschap 55. Colombia is de 10 de voornaamste olieleverancier van de Verenigde Staten, wat wederom doet vermoeden dat de militaire aanwezigheid van de VS in het land een eerder economische invalshoek heeft 56. In zijn strijd tegen de FARC en andere linkse guerrillabewegingen wordt het Colombiaanse leger gesteund door de VS. Men vergeet hierbij dat de linkse groeperingen nog steeds een duidelijk politieke agenda hebben en dus niet noodzakelijk verdwijnen wanneer men in hun voornaamste bron van inkomsten knipt 57. Belangrijke kanttekening hierbij is dat Santos de afhankelijke relatie van Colombia met de VS met betrekking tot de War on Drugs wil ombuigen naar een actie met een adviserend en proactief karakter. Het is echter niet duidelijk hoe hij dit in de praktijk wilt bewerkstelligen 58. De VS tracht het gebruik op eigen bodem te verminderen door vooral de aanbodzijde aan te pakken. ////////////// 30 ////////////// 31

17 COCAÏNE Om aan te tonen dat cocaïne geen fair trade 59 is, gebruik ik het People Planet Profit model (PPP), een model dat wordt aangewend om het concept duurzame ontwikkeling de definiëren 60. Naast economische factoren, neemt dit concept ook sociale en ecologische aspecten mee in zijn definitie van ontwikkeling. Op die manier wordt fair trade onlosmakelijk verbonden met duurzaamheid: een product is pas fair trade wanneer het zowel financiële als sociale vooruitgang creëert, met respect voor het milieu tijdens het productieproces. In de PPP-benadering staat bovendien de onderlinge afhankelijkheid van de drie pijlers centraal: zonder respect voor het milieu bijvoorbeeld, kan duurzame sociale en economische ontwikkeling nooit plaatsvinden. De winsten zijn dan immers slechts tijdelijk van aard PEOPLE: Het product wordt geproduceerd met respect voor de mensenrechten en werkt de sociale rechtvaardigheid in de maatschappij in de hand. PLANET: Het productieproces vindt plaats met respect voor milieu. PROFIT: De producent krijgt een eerlijke prijs voor zijn waar en werkt in rechtvaardige arbeidsomstandigheden. De producent kan zich emanciperen, kan zijn handelsvoorwaarden mee beïnvloeden en kan investeren in de toekomst 63. PEOPLE PLANET Figuur 13: PPP 62 PROFIT ////////////// 32 ////////////// 33

18 4.1 PEOPLE COCAÏNE ONDERHOUDT EEN GEWAPEND CONFLICT Zoals hierboven vermeld werd, woedt er een gewapend conflict in Colombia, waarbij de verschillende partijen hun inkomsten halen uit de drugshandel en zo hun strijd kunnen financieren. Hoewel men betwijfelt of het einde van de cocaïnehandel ook het einde van het conflict zal inluiden, is het zeker dat het drugsgeld wrede oorlogspraktijken in stand houdt, waarvan vooral burgers het slachtoffer zijn Drugsgeld ondermijnt de democratie in Colombia De drugsinkomsten financieren de FARC en in mindere mate de andere guerrillagroeperingen, zodat zij hun guerrillaoorlogvoering kunnen blijven uitoefenen. Het zijn echter vooral de paramilitairen en de drugskartels die enorme winsten opstrijken door de drugshandel. Zij sluizen het zwart geld door naar buitenlandse bankrekeningen en investeren het in vastgoed en grond. De enorme winstmarges geven de drugskartels eindeloos veel mogelijkheden om hun politieke invloed uit te breiden waardoor drugsgeld de Colombiaanse instellingen (waaronder de politie, het leger, de politieke partijen en het gerechtssysteem) binnendringt. De leider van het Cali kartel Gilberto Rodrigez Orejuela zei het zo mooi: Wij vermoorden geen rechters of ministers, we kopen ze Drugsgeld financiert een gewapend conflict Hoewel de hevigheid van het conflict is afgenomen in grote delen van Colombia, blijft het in enkele gebieden nog altijd erg intens en daarbij wordt de burgerbevolking op verschillende niveaus getroffen. De negatieve effecten van gewapende conflicten komen bovendien veel harder aan bij kinderen dan bij volwassenen, ook in Colombia. Geweld tegen de burgerbevolking Het is moeilijk een schatting te maken van het aantal burgerslachtoffers in het Colombiaanse conflict, aangezien er een grote grijze zone is tussen conflictmoorden en moorden in het reguliere misdaadcircuit. Men schat het officiële aantal conflictgerelateerde moorden tussen de en de sinds Persoonlijke aanslagen zijn vaak gericht tegen mensenrechtenactivisten, journalisten, lokale leiders en vakbondsmilitanten. Zo werden er sinds 1986 bijvoorbeeld meer dan 2800 vakbondsleiders vermoord. De verantwoordelijken hiervoor zijn vooral de paramilitairen. Ook massamoorden en de ontheemding van de plaatselijke bevolking behoren voornamelijk tot het repertoire van de paramilitairen, hoewel de guerrillabewegingen zich hier ook schuldig aan maken 67. Colombia telt een van de hoogste ratio s aan landmijnslachtoffers wereldwijd: tussen 1960 en 2009 veroorzaakten landmijnen ongeveer 8000 slachtoffers. Het zijn vooral de guerrilla s die schuldig zijn aan het gebruik ervan. Landmijnen zijn immers eenvoudig en goedkoop te produceren en vormen dus een populair wapen 68. ////////////// 34 ////////////// 35

19 Foto14: Kindsoldaat in de FARC 69 Foto15: Ontheemde kinderen die wachten op de voedselbedeling van het Wereldvoedselprogramma 75 Geweld tegen kinderen In 2001 alleen al kwamen meer dan kinderen om in het gewapende conflict 70. Ook het gebruik van kindsoldaten is een gewoonte die goed geïntegreerd is in dit Colombiaanse conflict, en dit zowel bij de paramilitairen als bij de guerrilla s. Wegens gebrek aan mankracht zijn kinderen onmisbaar voor de gewapende groepen. In 2003 schatte Human Rights Watch het aantal kindsoldaten op meer dan en de Coalitie tegen het Gebruik van Kindsoldaten schatte het aantal tussen de en In 2008 zaten er om en bij de gedemobiliseerde kinderen in specifieke opvangcentra van het Colombiaanse Instituut voor Familie Welzijn (ICBF) 73. De gemiddelde leeftijd van de kinderen in de gewapende groepen is 12,9, hoewel de kleinsten amper 6 jaar zijn miljoen ontheemden Volgens de Colombiaanse overheid zijn er meer dan 3,4 miljoen Colombianen verdreven uit hun huis, dorp of gemeenschap (in eigen land ontheemd 76 ) Volgens niet gouvernementele organisaties, waaronder CODHES, gaat het echter over 4.9 miljoen personen 77. Dit betekent dat Colombia na Soedan wereldwijd het meeste ontheemden telt. Het gewapende conflict is de voornaamste oorzaak van deze grootschalige ontheemding. Mensen vluchten voor bedreigingen of geweldplegingen en zijn gedurende hun vlucht bijzonder kwetsbaar voor de lichamelijke en psychische gevolgen van hun verplaatsing. Ze krijgen de kans niet om de traumatische ervaring te verwerken die de oorzaak was van hun vlucht en bovendien worden ze vaak gediscrimineerd op hun nieuwe woonplaats, zowel door de autoriteiten als door de lokale bevolking. De vluchtelingenpopulaties bestaan gemiddeld voor de helft uit kinderen. Zij zijn zo mogelijk nog kwetsbaarder dan hun volwassen lotgenoten: het veelvuldige vluchten verstoort hun normale ontwikkeling, het ontzegt hen de mogelijkheid tot onderwijs en snijdt ze af van hun familie en gemeenschap 78. PEOPLE kindsoldaten miljoen ontheemden Ontwrichte democratie Tussen de en moorden sinds aanvang conflict slachtoffers van landmijnen ////////////// 36 ////////////// 37

20 4.2 PLANET COCAÏNE VERNIETIGT HET ECOSYSTEEM VAN HET AMAZONEWOUD De wijze waarop de cocaïneplant vandaag wordt verbouwd, is enorm schadelijk voor het milieu. En de schade aan het Amazonewoud is onherroepelijk. Dit komt door de grote hoeveelheden chemicaliën die tijdens het productieproces gebruikt worden en door de schadelijke gevolgen van pesticiden en besproeiingen in het kader van Plan Colombia. Deze groene long, die zorgt voor 10 tot 15% van de zuurstofproductie wereldwijd, verdwijnt geleidelijk aan, samen met nog niet ontdekte plant- en diersoorten 79. Niet alleen beschadigt de cocateelt met andere woorden een zeer uniek en divers ecologisch gebied, het vernietigt ook de eigen achtertuin van de boeren Grootschalige ontbossing maakt grond vrij voor cocateelt. Aangezien de cocateelt voornamelijk plaatsvindt in conflictgebieden, heeft de overheid weinig controle op de manier waarop de grond bewerkt wordt. De techniek slash and burn is daardoor schering en inslag. Via deze techniek maken cocaboeren hun grond klaar voor de cocateelt: ze ontbossen en verbranden hele percelen grond 82. Het uitsterven van bedreigde dieren plantsoorten, bodemerosie en verarming van de grond zijn hier de voornaamste gevolgen van. Bovendien zorgt deze slash en burn -techniek voor een belangrijk deel van de luchtvervuiling in het Amazonewoud. Een hectare cocaplantage brengt ongeveer 7,4 kilo (7.400 gram) cocaïne voort per jaar 83. Dit betekent dat er per gram coke twee vierkante meter tropisch regenwoud verdwijnt. In totaal eiste de cocaïnehandel reeds 2 miljoen hectare Amazonewoud, een gebied ter grootte van Wales 84. Foto16: Slash en Burn techniek in het Colombiaanse regenwoud 81 Deze slash en burn -techniek zorgt voor een belangrijk deel van de luchtvervuiling in het Amazonewoud. ////////////// 38 ////////////// 39

Gebeurtenis Gebeurtenis MNO MNO Gebeurtenis Gebeurtenis MNO MNO Gebeurtenis Gebeurtenis MNO MNO Gebeurtenis Gebeurtenis MNO MNO

Gebeurtenis Gebeurtenis MNO MNO Gebeurtenis Gebeurtenis MNO MNO Gebeurtenis Gebeurtenis MNO MNO Gebeurtenis Gebeurtenis MNO MNO De grote exportlanden (Ecuador, Costa Rica en Colombia) hebben je een contract aangeboden om nieuwe plantages te bouwen in hun landen. Je kan nu meer bananen telen en verkopen. Je winst stijgt enorm en

Nadere informatie

VECHTEN VOOR VREDE? Peace Brigades International en Amnesty International vertellen over mensenrechten in Colombia

VECHTEN VOOR VREDE? Peace Brigades International en Amnesty International vertellen over mensenrechten in Colombia 1 VECHTEN VOOR VREDE? Peace Brigades International en Amnesty International vertellen over mensenrechten in Colombia 2 Barranquilla Colombia FEITJES Medellín Bogotá Cali ecuador peru 1 venezuela guyana

Nadere informatie

Mirtha Vásquez uitvoerend secretaris en hoofd van de juridische afdeling Grufides lid van de nationale Peruaanse mensenrechtencommissie

Mirtha Vásquez uitvoerend secretaris en hoofd van de juridische afdeling Grufides lid van de nationale Peruaanse mensenrechtencommissie Titel: Mijnbouw in Peru. Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen Locatie: Hogeschool Gent Datum en uur: 26 februari 2013, 11.00-12.30 Verslaggever: Inge Boudewijn Aantal aanwezigen, beschrijving doelpubliek:

Nadere informatie

Tekst en tekeningen door Colombiaanse vluchtelingenkinderen in Ecuador. UNHCR / S. Aguilar

Tekst en tekeningen door Colombiaanse vluchtelingenkinderen in Ecuador. UNHCR / S. Aguilar Tekst en tekeningen door Colombiaanse vluchtelingenkinderen in Ecuador UNHCR / S. Aguilar UNHCR / S.Aguilar Tekst en tekeningen door Colombiaanse vluchtelingenkinderen in Ecuador UNHCR, Europese vertegenwoordiging,

Nadere informatie

Het Regenwoud in Amazonië

Het Regenwoud in Amazonië Het Regenwoud in Amazonië A. Situering B. Klimaat en vegetatie Warm en altijd nat. Tropisch regenwoud 1. Kenmerken van het tropisch woud Woudreuzen: 40 m hoog en kunnen vrij van de zon en lucht genieten.

Nadere informatie

PLANTAGELANDBOUW IN LATIJNS-AMERIKA

PLANTAGELANDBOUW IN LATIJNS-AMERIKA PLANTAGELANDBOUW IN LATIJNS-AMERIKA 0 Lesschema 1 WAT IS PLANTAGELANDBOUW? 1.1 Bestudeer de afbeeldingen en satellietbeelden van plantages 1.2 Input, proces en output 2 WAAR DOET MEN AAN PLANTAGELANDBOUW?

Nadere informatie

Werkboekje. Natuur en milieu educatie. Groep 7. Naam: Fruit in de mix. Dit is een product van Stichting Vogelpark Avifauna

Werkboekje. Natuur en milieu educatie. Groep 7. Naam: Fruit in de mix. Dit is een product van Stichting Vogelpark Avifauna Werkboekje Natuur en milieu educatie Naam: Groep 7 Fruit in de mix Dit is een product van Stichting Vogelpark Avifauna Werkblad 1 Waar komt ons fruit vandaan? Vul 1. Teken het klassikale woordenweb die

Nadere informatie

Hoe kwam Colombia aan zijn naam? Wat is de officiële taal in Colombia?

Hoe kwam Colombia aan zijn naam? Wat is de officiële taal in Colombia? Hoe kwam Colombia aan zijn naam? a. er zijn veel kolommen (rotszuilen) in het land. b. het is de naam die de oorspronkelijke inwoners gaven. c. de naam verwijst naar ontdekkingsreiziger Christoffel Columbus

Nadere informatie

Bijlage VMBO-KB. geschiedenis en staatsinrichting CSE KB. tijdvak 1. Bronnenboekje. KB-0125-a-14-1-b

Bijlage VMBO-KB. geschiedenis en staatsinrichting CSE KB. tijdvak 1. Bronnenboekje. KB-0125-a-14-1-b Bijlage VMBO-KB 2014 tijdvak 1 geschiedenis en staatsinrichting CSE KB Bronnenboekje KB-0125-a-14-1-b Staatsinrichting van Nederland bron 1 Een politieke prent over een biddende fabrikant (1907): Onderschrift

Nadere informatie

Cocaïne is geen fair trade Lessenpakket

Cocaïne is geen fair trade Lessenpakket Cocaïne is geen fair trade Lessenpakket Wat beogen wij met preventie Uitstellen van het eerste gebruik Verminderen van de verslavingsproblematiek Beperken van de schade veroorzaakt door gebruik Uitstellen

Nadere informatie

Export-update Noord- en Zuid-Amerika - juli 2014

Export-update Noord- en Zuid-Amerika - juli 2014 Export-update Noord- en Zuid-Amerika - juli 2014 1. Samenvatting en conclusies De Nederlandse uitvoerwaarde is in 2013 met 1,0% gestegen t.o.v. dezelfde periode in 2012 tot 433,8 miljard euro. De bescheiden

Nadere informatie

DE DEMOCRATIE-INDEX GROEP 1: 1815-1848. 3. Hebben alle partijen min of meer gelijke kansen in de campagneperiode?

DE DEMOCRATIE-INDEX GROEP 1: 1815-1848. 3. Hebben alle partijen min of meer gelijke kansen in de campagneperiode? DE DEMOCRATIE-INDEX GROEP 1: 1815-1848 ACHTERGRONDINFORMATIE PERIODE 1815-1848 DE EERSTE JAREN VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN Tussen 1795 en 1813 was Nederland overheerst geweest door de Fransen. In

Nadere informatie

Bijlage VMBO-GL en TL

Bijlage VMBO-GL en TL Bijlage VMBO-GL en TL 2014 tijdvak 1 geschiedenis en staatsinrichting CSE GL en TL Bronnenboekje GT-0125-a-14-1-b Staatsinrichting van Nederland bron 1 Een politieke tekening (rond 1900), met als titel:

Nadere informatie

4 Zijn heerlijke producten ook eerlijke producten?

4 Zijn heerlijke producten ook eerlijke producten? 4 Zijn heerlijke producten ook eerlijke producten? Deze zomer was ik op familiebezoek in Honduras. Geheel onverwacht liep ik er twee oude bekenden tegen het lijf. Ze stonden pardoes voor mijn neus. Ik

Nadere informatie

Congo: : van oorlog naar vrede. Informatiefiche 1

Congo: : van oorlog naar vrede. Informatiefiche 1 Informatiefiche 1 Grondstof Meest producerende landen Aandeel in wereldproductie Kobalt DR Congo, Zambia, Marokko & Westelijke Sahara 51 % Industrieel Diamant DR Congo, Botswana, Zuid-Afrika 49% Koper

Nadere informatie

lessenreeks cocaïne IS GEEN FAIR TRADE

lessenreeks cocaïne IS GEEN FAIR TRADE lessenreeks cocaïne FAIR TRADE Universiteit voor het Algemeen Belang vzw les 1 Geschiedenis van cocaïne les 2 Mechanisme verslaving en hersenen les 3 Cocaïne, hersenen en lichaam les 4 Cocaïne Planet les

Nadere informatie

GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING CSE KB

GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING CSE KB Examen VMBO-KB 2005 tijdvak 1 woensdag 25 mei 9.00 11.00 uur GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING CSE KB Gebruik het bronnenboekje. Dit examen bestaat uit 35 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 50 punten

Nadere informatie

Zuid Afrika gaat dezelfde weg op als VS

Zuid Afrika gaat dezelfde weg op als VS Home (/plus) Correspondent 'Suiker' (http://www.standaard.be/plus/tag/suiker) INTERVIEW DAVID SANDERS PROFESSOR VOLKSGEZONDHEID IN ZUID AFRIKA Zuid Afrika gaat dezelfde weg op als VS 07 JULI 2015 loa Professor

Nadere informatie

HET ENCOD BULLETIN OVER DRUGSBELEID IN EUROPA NR. 13. JANUARI 2006 WE ZIJN ALLEN BURGERS

HET ENCOD BULLETIN OVER DRUGSBELEID IN EUROPA NR. 13. JANUARI 2006 WE ZIJN ALLEN BURGERS HET ENCOD BULLETIN OVER DRUGSBELEID IN EUROPA NR. 13. JANUARI 2006 WE ZIJN ALLEN BURGERS Als mensen hun individuele krachten bundelen en zich op een gemeenschappelijk doel richten, zijn ze in staat wonderen

Nadere informatie

Achter gesloten ogen: Spencer

Achter gesloten ogen: Spencer Achter gesloten ogen: Spencer Opdrachtenblad Regie: Dulco Tellegen Jaar: 2000 Duur: 25 minuten 1 Filmbeschrijving Spencer (18) woont in een opvangcentrum voor voormalig kindsoldaten in Liberia (West-Afrika).

Nadere informatie

Werkvel opdracht 9 (Onderhandelingsspel: hoe neem je samen moeilijke besluiten?)

Werkvel opdracht 9 (Onderhandelingsspel: hoe neem je samen moeilijke besluiten?) Werkvel opdracht 9 (Onderhandelingsspel: hoe neem je samen moeilijke besluiten?) Toelichting op de opdracht Tijdens deze opdracht gaan jullie in kleine groepjes in onderhandeling met elkaar over een pakket

Nadere informatie

Naam KIDS FOR WARCHILD Oorlog en vrede in de wereld

Naam KIDS FOR WARCHILD Oorlog en vrede in de wereld Naam KIDS FOR WARCHILD Oorlog en vrede in de wereld In meer dan dertig landen in de wereld is er oorlog. Wereldwijd zijn er dus miljoenen kinderen die een oorlog meemaken. Vraag 1. Kun je drie landen noemen

Nadere informatie

WWW.VOORKOM.NL LESBRIEF OVER ROKEN UITGAVE: STICHTING VOORKOM! POSTBUS 91 3990 DB HOUTEN TELEFOON 030-6373144

WWW.VOORKOM.NL LESBRIEF OVER ROKEN UITGAVE: STICHTING VOORKOM! POSTBUS 91 3990 DB HOUTEN TELEFOON 030-6373144 WWW.VOORKOM.NL V.S.O. Roken stoer? Stoppen is sterker! LESBRIEF OVER ROKEN UITGAVE: STICHTING VOORKOM! POSTBUS 91 3990 DB HOUTEN TELEFOON 030-6373144 Lesbrief Over Roken V.S.O. Colofon: Deze lesbrief hoort

Nadere informatie

Argentinië. Inleiding. Geografie

Argentinië. Inleiding. Geografie Argentinië Inleiding Argentinië is vooral bekend om de Tango, dat is een wereldberoemde dans, op speciale muziek. En natuurlijk is Argentinië óók bekend om Máxima. De tango is in de 19e eeuw ontstaan in

Nadere informatie

FAIRTRADE. Een beter leven. Wat is Fairtrade

FAIRTRADE. Een beter leven. Wat is Fairtrade Wat is Fairtrade EERLIJKE HANDEL STAAT VOOROP KEURMERK INTERNATIONALE SAMENWERKING HANDEL GEMEENTE DUURZAAMHEID Een beter leven Veel boeren en arbeiders in arme landen (ook wel ontwikkelingslanden ) hebben

Nadere informatie

Hoe een coalitiecampagne uitwerken om kinderarbeidvrije cacao te bevorderen?

Hoe een coalitiecampagne uitwerken om kinderarbeidvrije cacao te bevorderen? Hoe een coalitiecampagne uitwerken om kinderarbeidvrije cacao te bevorderen? Oxfam Wereldwinkels en Fairtrade Campagne Kindslavernij lust ik niet! Doelgroepen Partners: hoe elkaar versterken? En nu? Oxfam

Nadere informatie

BELEID OP VLAK VAN ONTWIKKELINGSSAMENWERKING: IN BELGIË EN DAARBUITEN

BELEID OP VLAK VAN ONTWIKKELINGSSAMENWERKING: IN BELGIË EN DAARBUITEN BELEID OP VLAK VAN ONTWIKKELINGSSAMENWERKING: IN BELGIË EN DAARBUITEN KAMER VAN VOLKSVERTEGENWOORDIGERS 1. Het landbouwdossier Het feit dat Westerse landbouwproducten de lokale markten in het Zuiden verstoren.

Nadere informatie

1,6 miljoen. Fairtrade in het Zuiden 87,7% 12,3% leden. kleinschalige boeren. arbeiders. kleinschalige boeren en arbeiders binnen Fairtrade.

1,6 miljoen. Fairtrade in het Zuiden 87,7% 12,3% leden. kleinschalige boeren. arbeiders. kleinschalige boeren en arbeiders binnen Fairtrade. Jaarcijfers Fairtrade in het Zuiden arbeiders en Dit zijn cijfers die verzameld zijn in op basis van auditrapporten van FLO Cert. Ze zijn verwerkt door Fairtrade International in en gepubliceerd begin

Nadere informatie

De koude oorlog Jesse Klever Groep 7

De koude oorlog Jesse Klever Groep 7 De koude oorlog Jesse Klever Groep 7 1 Voorwoord Tijdens het maken van mijn spreekbeurt over Amerika kwam ik de Koude oorlog tegen. De koude oorlog leek mij een heel interessant onderwerp waar ik niet

Nadere informatie

Interactief - augustus 2014

Interactief - augustus 2014 La Paz, 30-09-2014 Beste lezer, Allereerst de hartelijke groeten van de hoge hoogten van het regiokantoor van ICCO/Kerk in Actie in La Paz, Bolivia. Hierbij ontvangt u het halfjaarlijkse verslag van de

Nadere informatie

Quiz VENEZUELA ACTUEEL

Quiz VENEZUELA ACTUEEL Quiz VENEZUELA ACTUEEL Vraag 1: Hoe heeft Venezuela zijn naam gekregen? A) Venezuela betekent in het Spaans Land van het hart B) Vanwege zijn gelijkenis met Venetië C) Het land is genoemd naar zijn eerste

Nadere informatie

Maatschappij Onderwerp: Drugs. Auteur: Bob van der grint Inlever datum:18-3-2014 Leraar: E.Mulder

Maatschappij Onderwerp: Drugs. Auteur: Bob van der grint Inlever datum:18-3-2014 Leraar: E.Mulder Maatschappij Onderwerp: Drugs Auteur: Bob van der grint Inlever datum:18-3-2014 Leraar: E.Mulder Inhoud 1.Titelpagina 2.Voorwoord 3.Conclusies 4.Theoretisch kader/literatuuropgave 2.Voorwoord Ik heb het

Nadere informatie

Iedereen kan iets doen voor vredee

Iedereen kan iets doen voor vredee Iedereen kan iets doen voor vredee Van kleine tot grote activiteiten Alle beetjes durf tellen samen uiteindelijk op tot vrede3 PAXE Vrede wie durft= PAX staat voor vrede. Samen met mensen in conflictgebieden

Nadere informatie

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 2 oktober 2003 (08.10) (OR. it) 11051/2/03 REV 2 CORDROGUE 66

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 2 oktober 2003 (08.10) (OR. it) 11051/2/03 REV 2 CORDROGUE 66 RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 2 oktober 2003 (08.10) (OR. it) 11051/2/03 REV 2 CORDROGUE 66 NOTA van: het Italiaanse voorzitterschap aan: de horizontale Groep drugs nr. vorig doc.: 11051/03 CORDROGUE

Nadere informatie

ideale wereld te dichten, en dit al gedurende 40 jaar op internationaal vlak, en 30 jaar in België.

ideale wereld te dichten, en dit al gedurende 40 jaar op internationaal vlak, en 30 jaar in België. Toespraak naar aanleiding van het symposium "30 jaar CITES", de handel in met verdwijning bedreigde dieren en planten: een terugblik op 30 jaar toepassing van het CITES in België en in de EU en een blik

Nadere informatie

Geschiedenis groep 6 Junior Einstein

Geschiedenis groep 6 Junior Einstein De oude Grieken en Romeinen hadden ze al en later ook de Vikingen. Koloniën. Koopmannen voeren met hun schepen over zee om met andere landen handel te drijven. Langs de route richtten ze handelsposten

Nadere informatie

Cocaïne. De meest gestelde vragen

Cocaïne. De meest gestelde vragen Cocaïne. De meest gestelde vragen V.U.: Frieda Matthys, Vereniging voor Alcohol- en andere Drugproblemen vzw, VAD, Vanderlindenstraat 15, 1030 Brussel - juni 2011 (herziene herdruk) - D/2011/6030/10 De

Nadere informatie

De economische wereldcrisis

De economische wereldcrisis De economische wereldcrisis (9.2) Onderzoeksvraag: Wat waren de oorzaken van de economische wereldcrisis van 1929 en waarom duurde die crisis zo lang? Kenmerkend aspect: De crisis van het wereldkapitalisme.

Nadere informatie

Tijdvak I. 31 oktober 2013 8: 30-10:00.

Tijdvak I. 31 oktober 2013 8: 30-10:00. 1 SCHOOLONDERZOEK Tijdvak I GESCHIEDENIS 31 oktober 2013 8: 30-10:00. Dit onderzoek bestaat uit 38 vragen. Bij dit onderzoek behoort een antwoordblad. Beantwoord de antwoorden uitsluitend op het antwoordblad.

Nadere informatie

Majesteit, Koninklijke Hoogheid, excellenties, dames en heren,

Majesteit, Koninklijke Hoogheid, excellenties, dames en heren, Toespraak van de minister-president, mr. dr. Jan Peter Balkenende, bijeenkomst ter ere van de 50 ste verjaardag van de Verdragen van Rome, Ridderzaal, Den Haag, 22 maart 2007 Majesteit, Koninklijke Hoogheid,

Nadere informatie

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 30 oktober 2003 (03.11) (OR. it) 11051/4/03 REV 4 CORDROGUE 66

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 30 oktober 2003 (03.11) (OR. it) 11051/4/03 REV 4 CORDROGUE 66 RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 30 oktober 2003 (03.11) (OR. it) 11051/4/03 REV 4 CORDROGUE 66 NOTA van: aan: Betreft: het Italiaanse voorzitterschap de horizontale Groep drugs Ontwerp-resolutie van

Nadere informatie

Deltaplan Agro-Ecologie

Deltaplan Agro-Ecologie Deltaplan Agro-Ecologie Dr. Ir. Henk Tennekes Drs. Claudia Külling Dr. Henk Tennekes, ETS Drs. Claudia Külling, Servaplant Dr. Ir. H. A. Tennekes, E Waarom een Deltaplan Agro-Ecologie? Grondlegger van

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting

Nederlandse Samenvatting Nederlandse Samenvatting De Protestantse Kerk in Nederland (PKN) onderhoudt middels de organisaties Kerk in Actie (KiA) en ICCO Alliantie contacten met partners in Brazilië. Deze studie verkent de onderhandelingen

Nadere informatie

Paradoxaal genoeg hebben juist veel landarbeiders geen toegang tot betaalbaar groenten en fruit

Paradoxaal genoeg hebben juist veel landarbeiders geen toegang tot betaalbaar groenten en fruit DAAR PLUKKEN DE BOEREN DE VRUCHTEN VAN HET SUCCES VAN GRUPO HUALTACO Groenten en fruit zijn niet alleen gezond voor ons lichaam, maar ook voor de wereldeconomie. De groente- en fruitsector is een van de

Nadere informatie

Westerlo zet zich in voor het zuiden en jij kan ons hierbij helpen GEMEENTE WESTERLO. Parel van de Kempen

Westerlo zet zich in voor het zuiden en jij kan ons hierbij helpen GEMEENTE WESTERLO. Parel van de Kempen Westerlo zet zich in voor het zuiden en jij kan ons hierbij helpen GEMEENTE WESTERLO Parel van de Kempen 2 Inhoudsopgave - Westerlo zet zich in voor het Zuiden - werelddienst - wereldraad - subsidies vanuit

Nadere informatie

WAAR WIJ VOOR STAAN. Socialisten & Democraten in het Europees Parlement. Fractie van de Progressieve Alliantie van

WAAR WIJ VOOR STAAN. Socialisten & Democraten in het Europees Parlement. Fractie van de Progressieve Alliantie van WAAR WIJ VOOR STAAN. Fractie van de Progressieve Alliantie van Socialisten & Democraten in het Europees Parlement Strijden voor sociale rechtvaardigheid, het stimuleren van werkgelegenheid en groei, hervorming

Nadere informatie

THE A21 CAMPAIGN AFSCHAFFEN VAN ONRECHT IN DE 21E EEUW

THE A21 CAMPAIGN AFSCHAFFEN VAN ONRECHT IN DE 21E EEUW THE A21 CAMPAIGN AFSCHAFFEN VAN ONRECHT IN DE 21E EEUW FEITEN MENSENHANDEL is de illegale handel van mensen, met als voornaamste doel gedwongen arbeid en seksuele uitbuiting. Het is de snelst groeiende

Nadere informatie

Examen VMBO-GL en TL 2005

Examen VMBO-GL en TL 2005 Examen VMBO-GL en TL 2005 tijdvak 1 woensdag 25 mei 9.00 11.00 uur GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING CSE GL EN TL Gebruik het bronnenboekje. Dit examen bestaat uit 38 vragen. Voor dit examen zijn maximaal

Nadere informatie

Faculteit der Rechtsgeleerdheid Amsterdam Center for International Law Postbus 1030 1000 BA Amsterdam

Faculteit der Rechtsgeleerdheid Amsterdam Center for International Law Postbus 1030 1000 BA Amsterdam Faculteit der Rechtsgeleerdheid Amsterdam Center for International Law Postbus 1030 1000 BA Amsterdam T 020 535 2637 Advies Luchtaanvallen IS(IS) Datum 24 september 2014 Opgemaakt door Prof. dr. P.A. Nollkaemper

Nadere informatie

Criminaliteitscijfers en gemeentelijke administratieve sancties 2012

Criminaliteitscijfers en gemeentelijke administratieve sancties 2012 vrijdag 19 april 2013 Criminaliteitscijfers en gemeentelijke administratieve sancties 2012 De totale geregistreerde criminaliteit in Antwerpen nam in 2012 toe met 2% ten opzichte van 2011. De woninginbraken

Nadere informatie

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 14 januari 2002 (24.01) (OR. es) 5159/02 STUP 4

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 14 januari 2002 (24.01) (OR. es) 5159/02 STUP 4 RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 14 januari 2002 (24.01) (OR. es) 5159/02 STUP 4 NOTA van: aan: Betreft: het voorzitterschap de Groep drugshandel Ontwerp-aanbeveling van de Raad over de noodzakelijke

Nadere informatie

Initiatiefvoorstel SP

Initiatiefvoorstel SP Initiatiefvoorstel SP Open brief Stichting Drugsbeleid Bijlagen/nummer Dienst/afdeling/sector Raad/Raadsgriffie Aan de raad, Aanleiding De Stichting Drugsbeleid heeft een open brief opgesteld inzake het

Nadere informatie

Stellingen over de uitdagingen voor de boeren in de Cordillera

Stellingen over de uitdagingen voor de boeren in de Cordillera Stellingen over de uitdagingen voor de boeren in de Cordillera MIJNBOUW AKKOORD OF NIET AKKOORD? STELLING 1 Bodemrijkdommen moeten ingezet worden voor de ontwikkeling van het land De overheid in de Cordillera:

Nadere informatie

Werk van iedereen. Democratisering en vredesopbouw

Werk van iedereen. Democratisering en vredesopbouw Werk van iedereen Democratisering en vredesopbouw Foto: Rebke Klokke Werk van Gladys Haar man werd vermoord. Haar broer ontvoerd. En zelf raakte Gladys getraumatiseerd door wat ze meemaakte tijdens de

Nadere informatie

Boodschap uit Gent voor Biodiversiteit na 2010

Boodschap uit Gent voor Biodiversiteit na 2010 Boodschap uit Gent voor Biodiversiteit na 2010 Belgisch voorzitterschap van de Europese Unie: Conferentie over Biodiversiteit in een veranderende wereld 8-9 september 2010 Internationaal Conventiecentrum

Nadere informatie

Plein 1813 nr. 4- 's-geavewhage. Onderwerp: Weekoverzicht.

Plein 1813 nr. 4- 's-geavewhage. Onderwerp: Weekoverzicht. REGERINGSCOMMISSARIS IN ALGEMENE DIENST MINISTERIE VANALGEMENE ZAKEN Kenmerk: Nr. 3H7/HP/69. Bijlage(n): één. Onderwerp: Weekoverzicht. 's-gravenhage, 19 juni 1969' Plein 1813 nr. 4 Hiermede heb ik de

Nadere informatie

Datum 18 augustus 2015 Betreft Beantwoording vragen van het lid Kuzu over De situatie van Oeigoeren in de Chinese provincie Xinjiang

Datum 18 augustus 2015 Betreft Beantwoording vragen van het lid Kuzu over De situatie van Oeigoeren in de Chinese provincie Xinjiang Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag Bezuidenhoutseweg 67 2594 AC Den Haag Postbus 20061 Nederland www.rijksoverheid.nl Uw Referentie Datum 18 augustus 2015 Betreft

Nadere informatie

Docentenvel opdracht 19 (campagne voor een duurzame wereld en een samenwerkend Europa)

Docentenvel opdracht 19 (campagne voor een duurzame wereld en een samenwerkend Europa) Docentenvel opdracht 19 (campagne voor een duurzame wereld en een samenwerkend Europa) Lees ter voorbereiding onderstaande teksten. Het milieu De Europese Unie werkt aan de bescherming en verbetering van

Nadere informatie

SO 1. Tijdvak II AVONDMAVO 2013-2014. Historisch Overzicht

SO 1. Tijdvak II AVONDMAVO 2013-2014. Historisch Overzicht SO 1 Tijdvak II AVONDMAVO 2013-2014 Historisch Overzicht 1. Welke doelstelling had Wilhelm II bij zijn aantreden als Keizer van Duitsland? 2. Welk land behoorde niet tot de Centralen tijdens de Eerste

Nadere informatie

Bijlage VMBO-KB. geschiedenis en staatsinrichting CSE KB. tijdvak 2. Bronnenboekje. KB-0125-a-12-2-b

Bijlage VMBO-KB. geschiedenis en staatsinrichting CSE KB. tijdvak 2. Bronnenboekje. KB-0125-a-12-2-b Bijlage VMBO-KB 2012 tijdvak 2 geschiedenis en staatsinrichting CSE KB Bronnenboekje KB-0125-a-12-2-b Staatsinrichting van Nederland bron 1 Een beschrijving van een politieke stroming (rond 1870): Zij

Nadere informatie

germaans volk), een sterke Franse groepering. Ze verkochten haar aan de Engelsen die haar beschuldigden van ketterij (het niet-geloven van de kerk).

germaans volk), een sterke Franse groepering. Ze verkochten haar aan de Engelsen die haar beschuldigden van ketterij (het niet-geloven van de kerk). Jeanne d'arc Aan het begin van de 15de eeuw slaagden de Fransen er eindelijk in om de Engelsen uit hun land te verdrijven. De strijd begon met een vrouw die later een nationale heldin werd, van de meest

Nadere informatie

1. WAT VOORAFGING...1 2. HET CONGRES VAN WENEN...2 2.1. BESLISSINGEN...3 2.2. GEVOLGEN...6 2.3. BELANG VAN HET CONGRES VAN WENEN...

1. WAT VOORAFGING...1 2. HET CONGRES VAN WENEN...2 2.1. BESLISSINGEN...3 2.2. GEVOLGEN...6 2.3. BELANG VAN HET CONGRES VAN WENEN... HET CONGRES VAN WENEN 1. WAT VOORAFGING...1 2. HET CONGRES VAN WENEN...2 2.1. BESLISSINGEN...3 2.2. GEVOLGEN...6 2.3. BELANG VAN HET CONGRES VAN WENEN...7 3.1. Het Congres van Wenen en de restauratie Het

Nadere informatie

Instructie: Landenspel light

Instructie: Landenspel light Instructie: Landenspel light Korte omschrijving werkvorm In dit onderdeel vormen groepjes leerlingen de regeringen van verschillende landen. Ieder groepje moet uiteindelijk twee werkbladen (dus twee landen)

Nadere informatie

Inhoud. - Er bevinden zich in Zuid-Amerika vele natuurlijke hulpbronnen;

Inhoud. - Er bevinden zich in Zuid-Amerika vele natuurlijke hulpbronnen; Titel: Mijnbouw in Peru. Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen Locatie: Universiteit van Gent Datum en uur: 1 maart 2013, 11:30-12:45 Verslaggever: Inge Boudewijn Aantal aanwezigen, beschrijving doelpubliek:

Nadere informatie

XTC, cocaïne en speed

XTC, cocaïne en speed XTC, cocaïne en speed Zonder flauwekul Je hebt vast wel eens van XTC, cocaïne en speed gehoord. XTC, cocaïne en speed zijn drugs. Het is belangrijk om te weten wat XTC, cocaïne en speed met je doen. Dat

Nadere informatie

Hierbij presenteert het Europees Waarnemingscentrum voor drugs en drugsverslaving (EWDD) een selectie van "feiten en cijfers" uit zijn:

Hierbij presenteert het Europees Waarnemingscentrum voor drugs en drugsverslaving (EWDD) een selectie van feiten en cijfers uit zijn: DRUGS IN EUROPA FEITEN EN CIJFERS Jaarverslag 2006 over de stand van de drugsproblematiek in Europa en Statistical bulletin 2006 Embargo: 11.00 uur Brusselse tijd 23.11.2006 Hierbij presenteert het Europees

Nadere informatie

Situering in tijd en ruimte

Situering in tijd en ruimte Situering in tijd en ruimte Rome groeide tussen 753 v.c. en 476 uit tot een echt wereldrijk. Binnen deze tijdspanne kunnen we drie periodes onderscheiden: Rome als koninkrijk, als republiek en tenslotte

Nadere informatie

Max Havelaar: 25 jaar ontwikkeling. Persontmoeting 28 augustus 2014 Lily Deforce Directeur

Max Havelaar: 25 jaar ontwikkeling. Persontmoeting 28 augustus 2014 Lily Deforce Directeur Max Havelaar: 25 jaar ontwikkeling Persontmoeting 28 augustus 2014 Lily Deforce Directeur Agenda 25 jaar Fairtrade: van de boer in het Zuiden tot op ons bord - Evolutie van 1989 tot 2014 - Trade not aid

Nadere informatie

maatschappijwetenschappen pilot vwo 2015-I

maatschappijwetenschappen pilot vwo 2015-I Opgave 1 Kroatië toegetreden tot de EU Bij deze opgave horen de teksten 1 tot en met 3 en figuur 1. Inleiding Kroatië is een van de staten in de Balkan die voorheen tot Joegoslavië behoorden. In 1991 verklaarde

Nadere informatie

Het verhaal van de 80 jarige oorlog!

Het verhaal van de 80 jarige oorlog! Het verhaal van de 80 jarige oorlog! Filips II erft het grote "Europese Rijk" van zijn vader Karel V. Om te beginnen gaat hij strenge belastingen heffen. 1 Na een aantal jaar vertrekt hij naar Spanje,

Nadere informatie

Hoofdstuk 5: Koude Oorlog en Dekolonisatie

Hoofdstuk 5: Koude Oorlog en Dekolonisatie Hoofdstuk 5: Koude Oorlog en Dekolonisatie Geschiedenis VWO 2011/2012 www.lyceo.nl Nieuwe ontwikkelingen na de Tweede Wereldoorlog Nieuwe machtsverhoudingen: Verenigde Staten en de Sovjet-Unie nieuwe supermachten

Nadere informatie

Fair Trade in Openbare Aanbestedingen

Fair Trade in Openbare Aanbestedingen Fair Trade in Openbare Aanbestedingen Workshop Duurzame voeding en catering, 22/11/2011 Inhoud workshop 1. Waarom een workshop van Max Havelaar? 2. Wat is Fair Trade en hoe herken je het? 3. Verschil met

Nadere informatie

Achtergrond van het onderzoek:

Achtergrond van het onderzoek: Bureau van de Europese Unie voor de Grondrechten (FRA) MEMO / 26 januari 2010 De Holocaust bezien vanuit mensenrechtenperspectief: het eerste EU-brede onderzoek naar Holocaust-onderwijs en mensenrechtenonderwijs

Nadere informatie

Examenopgaven VMBO-GL en TL 2004

Examenopgaven VMBO-GL en TL 2004 Examenopgaven VMBO-GL en TL 2004 tijdvak 2 woensdag 23 juni 9.00-11.00 uur GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING CSE GL EN TL GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING VBO-MAVO-D Gebruik het bronnenboekje. Dit examen

Nadere informatie

Afsluitende les. Leerlingenhandleiding. Proefdieren, overbodig of hoognodig?

Afsluitende les. Leerlingenhandleiding. Proefdieren, overbodig of hoognodig? Afsluitende les Leerlingenhandleiding Proefdieren, overbodig of hoognodig? Inleiding Hoewel bijna iedereen wel een beeld heeft van proefdieren en wat er in het verleden wellicht mee gedaan is, weet bijna

Nadere informatie

De filosofie van het voeren

De filosofie van het voeren Terug naar Voorwoord Terug naar Inhoudsopgave Verder naar volgende hoofdstuk De filosofie van het voeren Inhoudsopgave van dit hoofdstuk: Het algehele beeld Hoe voeding in de Natuur er uit zou zien...

Nadere informatie

Wat weten we van de Nederlandse drugseconomie? Nicole Maalsté

Wat weten we van de Nederlandse drugseconomie? Nicole Maalsté Wat weten we van de Nederlandse drugseconomie? Nicole Maalsté Boeken en reportages www.accesinterdit.nl DRUGSCONSUMPTIE LIFE TIME drugsgebruik 15-64 jaar (Nationale Drugmonitor, 2012) 30 25 22,6 25,7 20

Nadere informatie

1.4 Factoren die bepalend zijn voor reële convergentie

1.4 Factoren die bepalend zijn voor reële convergentie Productiviteit, concurrentiekracht en economische ontwikkeling Concurrentiekracht wordt vaak beschouwd als een indicatie voor succes of mislukking van economisch beleid. Letterlijk verwijst het begrip

Nadere informatie

Raad van de Europese Unie Brussel, 30 juni 2015 (OR. en)

Raad van de Europese Unie Brussel, 30 juni 2015 (OR. en) Raad van de Europese Unie Brussel, 30 juni 2015 (OR. en) Interinstitutioneel dossier: 2013/0021 (E) 10010/15 CORDROGUE 49 WETGEVINGSBESLUITEN EN ANDERE INSTRUMENTEN Betreft: Ontwerp-UITVOERINGSBESLUIT

Nadere informatie

Leerlingenbundel: Waterschaarste het spel

Leerlingenbundel: Waterschaarste het spel Leerlingenbundel: Waterschaarste het spel Millenniumdoelstelling 7: Een duurzaam leefmilieu 1 Inhoud Voorwoord... 3 Waterproblemen in Namibië... 4 Acties ter plaatse... 7 Waterschaarste... 8 Voeg de afbeelding

Nadere informatie

17 AUGUSTUS 2015 DUURZAAMHEIDSVRAAGSTUK MILIEUVERVUILING EN ALLERGIEËN. Actuele Topics in Aardrijkskunde 2014-2015 GULIZAR HEYECAN 3SA2

17 AUGUSTUS 2015 DUURZAAMHEIDSVRAAGSTUK MILIEUVERVUILING EN ALLERGIEËN. Actuele Topics in Aardrijkskunde 2014-2015 GULIZAR HEYECAN 3SA2 17 AUGUSTUS 2015 DUURZAAMHEIDSVRAAGSTUK MILIEUVERVUILING EN ALLERGIEËN Actuele Topics in Aardrijkskunde 2014-2015 GULIZAR HEYECAN 3SA2 Inhoud 1. Allergieën (Bevolking)... 2 2. Oorzaken van allergieën (Biosfeer,

Nadere informatie

HET FENOMEEN TERRORISME

HET FENOMEEN TERRORISME TERRORISME Sinds de 11 september 2001, is het fenomeen terrorisme nog steeds brandend actueel en geniet steeds van een permanente aandacht vanwege de overheden. Hij werd trouwens als prioriteit in het

Nadere informatie

Vrouwen in Midden-Amerika

Vrouwen in Midden-Amerika In nauwe schoentjes Vrouwen in Midden-Amerika INHOUD Voorstelling van het thema Uitvoering van de vredesakkoorden en hun impact op het leven van de vrouw DE ECONOMISCHE PROBLEMATIEK: Uitbuiting op het

Nadere informatie

Kijktip: Nieuwsuur in de Klas

Kijktip: Nieuwsuur in de Klas Kijktip: Nieuwsuur in de Klas Korte omschrijving werkvorm De leerlingen beantwoorden vragen over de Europese politiek aan de hand van korte clips van Nieuwsuur in de Klas. Leerdoel De leerlingen leren

Nadere informatie

Arm en Rijk. Hoofdstuk 2: Arm en rijk in de Verenigde Staten

Arm en Rijk. Hoofdstuk 2: Arm en rijk in de Verenigde Staten Arm en Rijk Hoofdstuk 2: Arm en rijk in de Verenigde Staten 2.1 Rijk en arm in de Verenigde Staten De rijke Verenigde Staten Je kunt op verschillende manieren aantonen dat de VS een rijk land is. Het BNP

Nadere informatie

Voorstel voor een BESLUIT VAN DE RAAD. betreffende het onderwerpen van 4-methylamfetamine aan controlemaatregelen

Voorstel voor een BESLUIT VAN DE RAAD. betreffende het onderwerpen van 4-methylamfetamine aan controlemaatregelen EUROPESE COMMISSIE Brussel, 31.1.2013 COM(2013) 39 final 2013/0021 (NLE) Voorstel voor een BESLUIT VAN DE RAAD betreffende het onderwerpen van 4-methylamfetamine aan controlemaatregelen NL NL TOELICHTING

Nadere informatie

Welke wapens worden voor het eerst gebruikt in de Eerste Wereldoorlog? 1. Geweren en gifgas. 2. Machinegeweren en gifgas. 3. Gifgas en pistolen.

Welke wapens worden voor het eerst gebruikt in de Eerste Wereldoorlog? 1. Geweren en gifgas. 2. Machinegeweren en gifgas. 3. Gifgas en pistolen. Tussen welke twee landen is de Eerste Wereldoorlog begonnen? 1. Engeland en Frankrijk 2. Duitsland en Frankrijk 3. Duitsland en Engeland Nederland blijft neutraal. Wat betekent dat? 1. Nederland kiest

Nadere informatie

En de boerin uit Namibië? (Uit: RECHT-vaardig, menswaardig)

En de boerin uit Namibië? (Uit: RECHT-vaardig, menswaardig) En de boerin uit Namibië? (Uit: RECHT-vaardig, menswaardig) In een rollenspel ervaren de deelnemers de invloed van beleidsbeslissingen in het ene land op het leven van mensen in een ander land. De meerderheid

Nadere informatie

The Good Lie. Doel/Samenvatting activiteit. onrecht, vluchteling, levenskeuzes, integratie, film. 4 spelers of groepen (per set spelkaarten)

The Good Lie. Doel/Samenvatting activiteit. onrecht, vluchteling, levenskeuzes, integratie, film. 4 spelers of groepen (per set spelkaarten) The Good Lie Soort activiteit Thema( s) Aantal deelnemers Leeftijd Locatie Duur Intensiteit Materiaal filmverwerking, bordspel onrecht, vluchteling, levenskeuzes, integratie, film 4 spelers of groepen

Nadere informatie

> Inzet: CO 2 reductie en eerlijke carbonhandel

> Inzet: CO 2 reductie en eerlijke carbonhandel > Ketenaanpak en -verantwoordelijkheid > Inzet: CO 2 reductie en eerlijke carbonhandel > Doel: boeren ondersteunen bij de impact van klimaatverandering en ontbossing tegen te gaan. Ons klimaat verandert

Nadere informatie

Sustainable development goals

Sustainable development goals Sustainable development goals The road to dignity by 2030 Ending Poverty, Transforming all Lives and Protecting the Planet = De weg naar waardigheid, Armoede beëindigen, alle levens veranderen en de aarde

Nadere informatie

Duurzame Ontwikkeling Nederland Suriname Drs. Hendrik Comvalius Directeur stichting d ONS Den Haag, 12 december 2008 http://www.stdons.nl Geschiedenis 1987: Our Common Future van de World Commission on

Nadere informatie

de kortste weg naar eerlijke bedrijfskleding 1

de kortste weg naar eerlijke bedrijfskleding 1 De kortste weg naar eerlijke bedrijfskleding de kortste weg naar eerlijke bedrijfskleding 1 waarom deze campagne? zit er een luchtje aan uw bedrijfskleding? Met deze campagne willen wij u de werknemers

Nadere informatie

Nederlandse cannabisbeleid

Nederlandse cannabisbeleid Improving Mental Health by Sharing Knowledge Het Nederlandse cannabisbeleid & de volksgezondheid: oorsprong en ontwikkeling Margriet van Laar Hoofd programma Drug Monitoring CIROC Seminar Woensdag 7 maart,

Nadere informatie

Dodenherdenking. Beuningen, 4 mei 2015

Dodenherdenking. Beuningen, 4 mei 2015 Dodenherdenking Beuningen, 4 mei 2015 Voor het eerst in mijn leven bezocht ik twee weken geleden Auschwitz en Birkenau. Twee plekken in het zuiden van Polen waar de inktzwarte geschiedenis van Europa je

Nadere informatie

Zelfonderzoek voor de Groep met behulp van de tradities

Zelfonderzoek voor de Groep met behulp van de tradities Zelfonderzoek voor de Groep met behulp van de tradities De Twaalf Tradities zijn voor de groep wat de stappen zijn voor het individu. De tradities helpen om het programma van herstel levend en succesvol

Nadere informatie

Opgave 4 Conflict Noord-Korea en Zuid-Korea

Opgave 4 Conflict Noord-Korea en Zuid-Korea Opgave 4 Conflict Noord-Korea en Zuid-Korea Bij deze opgave horen figuur 3 en de teksten 7 tot en met uit het bronnenboekje. Gebruik tekst 7. Er zijn twee vormen van dictaturen: autoritaire en totalitaire

Nadere informatie

Niet-technische samenvatting 2015188

Niet-technische samenvatting 2015188 Niet-technische samenvatting 2015188 1 Algemene gegevens 1.1 Titel van het project Hersenverbindingen die betrokken zijn bij (eet)verslaving 1.2 Looptijd van het project 1.3 Trefwoorden (maximaal 5) 5

Nadere informatie