Help! Mijn kind zit op Facebook! Tine Vandamme. Promotor: Prof. Dr. Eric Broekaert

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Help! Mijn kind zit op Facebook! Tine Vandamme. Promotor: Prof. Dr. Eric Broekaert"

Transcriptie

1 FACULTEIT PSYCHOLOGIE EN PEDAGOGISCHE WETENSCHAPPEN Help! Mijn kind zit op Facebook! Hoe gaan ouders in Vlaanderen om met het gebruik van de sociale netwerkruimte? Tine Vandamme Promotor: Prof. Dr. Eric Broekaert Masterproef ingediend tot het behalen van de graad van master in de Pedagogische Wetenschappen, afstudeerrichting Orthopedagogiek.

2

3 Abstract In deze masterproef wordt op zoek gegaan naar de regulatie strategieën die ouders gebruiken om om te gaan met het gebruik van Facebook door hun kind(eren). Daarbij worden ook de kennis, competenties en houding van ouders ten aanzien van deze sociale netwerksite onderzocht. Tot slot wordt nagegaan welk effect ouders met deze regulatie wensen te bekomen en of ze het gevoel hebben dat hun aanpak loont. Om op deze vragen een antwoord te formuleren vulden 106 ouders een online enquête in. Ter controle werd over dit onderwerp gesproken in twee focusgroepen, van telkens 9 personen. De geleverde inzichten kunnen beleidsmakers helpen om ouders te ondersteunen en begeleiden op vlak van nieuwe media en de rol die ze daarbij kunnen spelen ten aanzien van hun kinderen. Ook kan het deels zicht bieden op hoe mediaopvoeding in het gezin precies plaats vindt. Het is interessant dit na te gaan voor Facebook omwille van het wijdverspreide gebruik en de populariteit van deze sociale netwerksite. De resultaten uit het onderzoek geven aan dat ouders de voorkeur geven aan actieve mediatiestrategieën voor de regulatie van Facebook. Sociale- en restrictieve mediatie worden minder vaak gebruikt. Ouders blijken redelijk wat kennis te hebben over het gebruik van Facebook door hun kinderen, waarbij de meerderheid aangeeft zelf goed met deze sociale netwerksite om te kunnen gaan. Toch hebben ouders een eerder ambivalente houding ten aanzien van Facebook. Doorheen hun regulatie vinden ouders waarden als openheid, eerlijkheid, (wederzijds)vertrouwen en respect voor de privacy heel belangrijk. Ook hopen ze via hun regulatie een bewuste en kritische omgang met Facebook te stimuleren. De meerderheid van de ondervraagde ouders heeft hierbij het gevoel dat hun aanpak loont.

4 Voorwoord Met toewijding en inzet heb ik mij de laatste twee jaar van mijn opleiding verdiept in de sociale netwerksite Facebook en de rol die ouders daarbij (kunnen) spelen. Het is een thema dat mij steeds is blijven boeien, in die mate dat afbakening niet eenvoudig was. Bij het afronden van deze masterproef wil ik dan ook graag een aantal mensen bedanken die erin geslaagd zijn mij aan te moedigen, te prikkelen en mijn gedrevenheid op peil te houden. Vooreerst mijn promotor Prof. Dr. Eric Broekaert om mee richting te bepalen alsook om mij te assisteren bij enkele methodologische keuzes. Daarnaast wil ik graag Nadège Bastiaenen en Katrijn Van den Abeele van Child Focus bedanken voor hun bereidheid om mijn masterproef te lezen, herlezen en er zinvolle feedback op te formuleren. Dankzij hen ben ik erin geslaagd mijn literatuurstudie af te bakenen, waar ik anders een boek had geschreven over dit onderwerp. Bijkomend zou ik graag alle ouders bedanken die de online vragenlijst invulden alsook zij die bereid waren tijd vrij te maken om over dit onderwerp in groep te discussiëren. Daarnaast wil ik graag Matthias bedanken voor het ontwerp van het titelblad. Ook mijn vriendinnen, bij wie ik altijd terecht kon om frustraties te uiten, hulp te vragen of om even te ontspannen, een oprechte dankjewel! In het bijzonder een blijk van appreciatie aan Jolien, Eline, Jolien, Charlotte en Sarah. Hierbij mag ik zeker mijn ouders (en bij uitbreiding mijn familie) niet vergeten, zij stonden altijd voor mij klaar om mij te motiveren en zijn altijd in mij blijven geloven, meer dan wie ook. Na maanden van schrijven en herschrijven, hoop ik u met deze masterproef te informeren, inspireren en enthousiasmeren over de rol van ouders bij het gebruik van Facebook door hun kinderen. Veel leesgenot! Voor het citeren van en refereren naar bronnen wordt gewerkt volgens de regels van de American Psychological Association, de APA-normen, 6 e editie.

5 Inhoudstafel Inleiding 1 Hoofdstuk 1: Op verkenning in de literatuur 4 1. Evoluties met betrekking tot media, kinderen en de rol van ouders 4 2. Sociale netwerksites: Facebook, what else? Het ontstaan Definitie Gebruikers Kinderen en jongeren: mogelijkheden en risico s Ouders Ouderlijke mediatie Algemeen Definitie Belang Aanbevolen ouderlijke mediatie Mediatie van internetgebruik Soorten mediatie en hun effecten Sociale mediatie Actieve- en instructieve mediatie Restrictieve- en controlerende mediatie Voorspellende factoren Mediatie als gedeelde verantwoordelijkheid Onderwijs Overheid Sociale netwerksites Uitdagingen 22 Hoofdstuk 2: Methodologie Een combinatie van methoden Kwantitatief onderzoek Methode 23

6 1.1.2 Procedure Steekproef Data analyse Kwalitatief onderzoek Methode Procedure Steekproef Data analyse Kwaliteitswaarborgen 28 Hoofdstuk 3: Ouders aan het woord resultaten Ouders op Facebook Kennis over het Facebook gebruik van hun kind Eigen competenties ouders Houding tegenover Facebook Gebruikte mediatiestrategieën Sociale mediatie Actieve mediatie Restrictieve mediatie Beperkte mediatie Wat ouders hopen te bereiken Effectiviteit aanpak Moeilijkheden 43 Hoofdstuk 4: Discussie Onderzoeksvraag Onderzoeksvraag Onderzoeksvraag Onderzoeksvraag 4 51 Hoofdstuk 5: Conclusie Algemeen besluit Beperkingen Toekomstig onderzoek 55

7 4. Aanbevelingen 55 Referentielijst 57 Bijlagen 72 Bijlage A: Vragenlijst online onderzoek 72 Bijlage B: Richtvragen focusgroepen 76 Bijlage C: Data mediatie-strategieën 77

8 Ik heb die keuzes nooit moeten maken. Ik had geen gsm, geen computer. Ik had al die mogelijkheden niet. Eigenlijk moeten we onze jongeren heel goed helpen, begeleiden en bijsturen, want zij moeten dagelijks kiezen of ze gaan chatten of niet, of ze iemand vriend gaan maken of niet. Ze hebben het veel moeilijker dan als wij het in onze jeugd gehad hebben en dat begrijpen de ouders wel, dat dat eigenlijk wel ingewikkeld is, heel dat netwerk. Ouder in een focusgroep

9 Inleiding Internet in het algemeen, en sociale netwerksites in het bijzonder, zijn haast niet meer weg te denken uit het dagelijkse leven. Zowel jong als oud worden er onvermijdelijk mee geconfronteerd. Als gevolg ontstaan allerhande initiatieven om het gebruik van deze media in goede banen te leiden. Projecten zoals onder meer Clicksafe van Child Focus (www.clicksafe.be) en Mijn kind online (www.mijnkindonline.nl) van het kenniscentrum jeugd en media, benadrukken de plaats die media, en voornamelijk hoe ermee om te gaan, zouden moeten krijgen binnen de opvoeding. Maar krijgt dit onderwerp daadwerkelijk de plaats die het verdient binnen de opvoeding van kinderen? Om deels een antwoord op deze vraag te formuleren, wordt in deze masterproef op zoek gegaan naar hoe ouders in Vlaanderen omgaan met het gebruik van de sociale netwerksite Facebook door hun kinderen. Het is een thema waarvan de actualiteitswaarde moeilijk ontkend kan worden. Want van alle online activiteiten is het gebruik van sociale netwerksites het populairst (Livingstone, Haddon, Görzig, & Olafsson, 2011b). Ze zijn dan ook volledig ingebed in het dagelijkse leven van vele burgers (Staksrud, Olafsson, & Livingstone, 2013), met inbegrip van een grote meerderheid van Vlaamse adolescenten (Vandoninck, d Haenens, De Cock, & Donoso, 2011). Ondanks het grote aanbod aan sociale netwerksites - zoals Twitter, Google+, Netlog, Myspace, Hyves, - is de keuze voor Facebook eenvoudig te verdedigen. Actueel is Facebook namelijk een van de meest gebruikte sociale netwerksites in de wereld (Won, Ok- Ran, & Sang-Won, 2010). Ook in Vlaamse onderzoeksrapporten blijkt Facebook met voorsprong de populairste sociale netwerksite onder jongeren (Segal, D Hanens, Demeulenaere, & Bosschaert, 2012). De gebruikersaantallen van Facebook worden geïllustreerd in tabel 1. De actuele relevantie van dit thema blijkt ook uit een recente reportage van het actuamagazine Koppen, waarin men eveneens de vraag stelt naar hoe ouders omgaan met het Facebookgebruik van hun kinderen (Eén, 2013). Daarnaast laat dit topic het bedrijf Facebook ook niet onberoerd. Zo zouden zij bezig zijn met het creëren van de mogelijkheid om het profiel van jonge kinderen te koppelen aan dat van hun ouders (Meeuwssen, 2012). Ook bieden zij ouders het veiligheidscentrum aan (www.facebook.com/safety) waar informatie en hulpbronnen terug te vinden zijn die ouders kunnen helpen hun kind veilig met Facebook om te laten gaan. 1

10 Tabel 1 Aantal Facebook gebruikers Aantal gebruikers wereldwijd Dagelijks actief wereldwijd Aantal gebruikers België Aantal gebruikers Vlaanderen 72% Dagelijks actief Vlaanderen 73% Jongeren tussen met profiel 85% 1,2 Dumarey (2014); 3 Eén (2014); 4, 5, 6 Willems (2014). Bijkomend komt niet alleen in populaire media maar ook in onderzoek, Facebook en de impact ervan, vaak aan bod. Zo rijzen regelmatig bezorgdheden omtrent privacy en zelfonthulling, online profilering en reputatie, identiteitsconstructie, online en offline vriendschappen, Onderzoek naar hoe ouders hier in het geheel mee omgaan ontbreekt. Ook is er weinig zicht op welke handelingen van ouders echt effectief zijn (De Haan & Pijpers, 2010). Wel wordt in onderzoek vaak nagegaan hoe ouders met het gebruik van televisie en/of internet in het algemeen omgaan, zonder verdere toespitsing. Onder meer het EU Kids Online onderzoek, uitgevoerd in 25 Europese landen, tracht meer zicht te krijgen op de online activiteiten, vaardigheden, ervaringen en omgang van kinderen en hun ouders met het internet (Vandoninck & Donoso, z.j.). Daarnaast is er Apestaartjaren, een grootschalig tweejaarlijks onderzoek naar mediabezit, -gebruik en attitudes tegenover media bij jongeren (Segal et al., 2012). Doel is jeugdwerkers informeren over hoe jongeren met nieuwe vormen van media omgaan (Segal et al., 2012). Hierbij ontbreekt het perspectief van de ouders. Het doel van deze masterproef is dan ook om enerzijds Facebook en anderzijds ouderlijke mediatie als onderzoeksdomeinen bij elkaar te brengen en te bekijken vanuit het oogpunt van de ouders. Het kan interessant zijn hier verder op in te gaan niet enkel omwille van het wijdverspreide gebruik en de populariteit van sociale netwerksites, maar ook omdat voorgaand onderzoek aangeeft dat ouders hun kinderen niet altijd even goed kunnen ondersteunen op vlak van nieuwe media (Mertens, 2012). Zo zouden ouders meer behoefte hebben aan opvoedingsondersteuning op dat vlak (Mertens, 2012). Bedoeling is dan ook om met deze masterproef bij te dragen aan de inzichten van beleidsmakers omtrent de mediatiestrategieën die ouders actueel gebruiken voor Facebook. Zodanig dat zij ouders, afgestemd op deze 2

11 inzichten, kunnen begeleiden en ondersteunen waar nodig in hun rol met betrekking tot de psychosociale ontwikkeling van adolescenten (Valkenburg & Peter, 2011). Deze ondersteuning is belangrijk, zeker omdat media in grote mate sociaal en mobiel geworden zijn, waarbij begeleiding en steun van ouders nog belangrijker is dan voorheen voor het welzijn van jonge mensen op sociale media (Livingstone & Helsper, 2008). In deze masterproef wordt getracht om aan bovenstaande elementen tegemoet te komen via een combinatie van kwantitatief en kwalitatief onderzoek. Daarbij wordt nagegaan hoe ouders in Vlaanderen om gaan met het gebruik van Facebook door hun kind(eren). Om hier een uitvoerig antwoord op te kunnen formuleren wordt deze vraag opgedeeld in een aantal deelvragen: Welke kennis, competenties en houding hebben ouders ten aanzien van Facebook? Welke mediatiestrategieën (actief sociaal restrictief) gebruiken ouders voornamelijk in het reguleren van het gebruik van Facebook door hun kinderen? - Welke effecten hopen ze met die regulatie te bekomen? - Hebben ouders het gevoel dat hun aanpak loont? Zo wordt verwacht resultaten te vinden die aansluiten bij onderzoek in het kader van het EU Kids Online project omtrent de mediatiestrategieën van ouders met betrekking tot het gebruik van het internet in het algemeen door hun kinderen. Die resultaten worden verder aangehaald onder de titel: Mediatie van internetgebruik. 3

12 Hoofdstuk 1: Op verkenning in de literatuur 1. Evoluties met betrekking tot media, kinderen en de rol van ouders Kijkend naar de geschiedenis zijn opvattingen over media, maar ook de visie op kinderen en de daaraan gekoppelde rol van ouders, onderhevig aan veranderingen die tot op vandaag voortduren (Valkenburg, 2008). Zo bestonden er tot de zeventiende eeuw geen aparte media voor kinderen (Valkenburg, 2008). Kinderen en volwassenen lazen, indien ze al konden lezen, dezelfde teksten waar zonder terughoudendheid geschreven werd over zaken als armoede, ziekte en dood, dronkenschap en seksualiteit (Valkenburg, 2008). In de tweede helft van de achttiende eeuw kwam hier verandering in via censuur van het gedrukte media-aanbod voor kinderen (Valkenburg, 2008). Kinderen werden in grote getale afgeschermd van de realiteit van het dagelijkse leven, een trend die zich doorzette in de eerste helft van de twintigste eeuw (Valkenburg, 2008). Het is in deze periode dat de eerste theorieën over de effecten van massamedia op het publiek terug te vinden zijn. Zo ging Lasswell (1927) er van uit dat massamedia een grote en uniforme invloed hadden, waarbij het publiek passief en gemakkelijk te beïnvloeden was. Hierbij hield hij er geen rekening mee dat de effecten van media afhankelijk zijn van vele andere factoren, verbonden met de inhoud van het medium, de context van de blootstelling alsook de kijker zelf (Valkenburg, 2008). Toch bleef dit idee tot aan het begin van de jaren 50 het dominante model van media-effecten (Vanobbergen, 2003). Vanaf de jaren 60 werd de strakke scheiding tussen kinderen en volwassenen in vraag gesteld (Koops, Levering, & de Winter, 2007). De visie kreeg gestalte dat het verkeerd is kinderen een schijnwereld voor te houden en dat het belangrijk is hen te confronteren met de realiteit om tot grotere bewustwording te komen (Valkenburg, 2008). Zo ontstond opnieuw de trend om in media gericht op kinderen taboes zoals seksualiteit, dood en echtscheiding bespreekbaar te maken (Abma, 1990). Hierbij is sprake van een toenemende democratisering van de gezinsverhoudingen, met een evolutie van autoritaire machtsrelaties naar een onderhandelingshuishouden (Koops et al., 2007). Bijgevolg zijn ouders toleranter wat betreft de media-inhouden die kinderen mogen zien (Valkenburg, 2008). 4

13 Het is ook in die tijd (in de jaren 1960) dat empirisch onderzoek laat zien dat de effecten van media niet zo groot en universeel waren als aanvankelijk gedacht, waardoor het model van de uniforme effecten vervangen werd door het model van de beperkte media-effecten (Vanobbergen, 2003). Dit model werd ontwikkeld door de Amerikaan Klapper (1960), die aangaf dat de invloed van media beperkt is in verschillende opzichten. Ten eerste hoeft een mediaboodschap niet iedereen te bereiken, omdat er onder het publiek niet alleen sprake is van selectieve blootstelling, maar ook van selectieve waarneming, herinnering en verwerking (Klapper, 1960). Kijkers kunnen boodschappen op verschillende manieren interpreteren, het is daarom onwaarschijnlijk dat een boodschap bij iedereen hetzelfde effect tot stand brengt (Klapper, 1960). Tot op vandaag is het model van de selectieve effecten het heersende paradigma in de communicatiewetenschap, ook met betrekking tot kinderen (Valkenburg, 2008). Kinderen, zijn net als volwassenen geen passieve, maar actieve en gemotiveerde mediagebruikers, die kritisch evalueren wat tot hen komt (Valkenburg, 2008). Daarbij gaan onderzoekers er van uit dat effecten van media op kinderen afhankelijk zijn van de manier waarop een kind met de aangeboden media-inhoud omgaat (Valkenburg, 2008). Het is hier waar ouders een belangrijke rol kunnen spelen. Zeker sinds enkele actuele evoluties, zoals de huidige Web 2.0 omgeving. Die laat de mediaconsument toe om, in tegenstelling tot traditionele media die voornamelijk eenrichtingsverkeer veronderstellen, zelf media-inhoud te creëren, te delen, feedback te geven op door anderen gecreëerde inhoud en in contact te komen met anderen (Cauberghe, De Pelsmacker, Hudders, Panic, & Destoop, 2012). Dit zorgt voor een verhoogde toegankelijkheid van een breed spectrum aan online inhouden, die niet altijd ontwikkelt of geschikt zijn voor kinderen en jongeren, wat aan geeft dat meer dan ooit nood is aan ouderlijke regulatie (Livingstone, 2007). Deze regulatie is niet altijd eenvoudig, daar de huidige digitale media een sterk individueel gebruik vereisen, wat controle erop extra bemoeilijkt (Valkenburg, 2008). Vooraleer daarbij stil te staan, eerst iets meer over het hoe en wat van sociale netwerksites, in het bijzonder Facebook. 5

14 2. Sociale netwerksites: Facebook, what else? 2.1 Het ontstaan In 1997 werd de eerste herkenbare sociale netwerksite, SixDegrees.com gelanceerd (Boyd & Ellison, 2008). Deze site maakte het mogelijk om profielen en vriendenlijsten op te stellen (Boyd & Ellison, 2008). Elk van deze functies bestonden reeds voor de oprichting van SixDegrees, maar zij waren de eerste die deze met elkaar combineerden (Boyd & Ellison, 2008). In navolging, ontstonden in de periode van 1997 tot en met 2002 een aantal nieuwe sociale netwerksites met meer uitgebreide functies zoals BlackPlanet, LunarStorm, Ryze en Friendster (Boyd & Ellison, 2008). Zo kon Ryze.com bijvoorbeeld gebruikt worden voor professionele doeleinden (Boyd & Ellison, 2008). Maar het is sinds 2003 dat een sterke toename merkbaar is van het aantal sociale netwerksites (Boyd & Ellison, 2008). In dat jaar werd onder meer MySpace opgericht, samen met Friendster en Facebook aanzien als de drie belangrijkste sociale netwerksites omwille van hun sterke invloed op het professionele-, culturele-, en onderzoekslandschap (Boyd & Ellison, 2008). Facebook ontstond in oktober 2003, wanneer toenmalig Harvardstudent Mark Zuckerberg de site Facemash oprichtte, waarbij uit vergelijking van twee foto s de aantrekkelijkste studenten gekozen konden worden (Olsthoorn, 2012). Omwille van kritiek en het vastlopen van computersystemen ten gevolge van de populariteit van Facemash (Olsthoorn, 2012), herschreef Zuckerberg begin 2004 met behulp van collega s het algoritme en werd thefacebook.com geboren, aanvankelijk enkel toegankelijk voor Harvardstudenten (Eén, 2014). De naam veranderde snel naar Facebook en het netwerk werd opengesteld voor de nagenoeg hele bevolking vanaf 13 jaar (Eén, 2014). En daar waar andere sociale netwerksites, zoals SixDegrees.com in 2000, werden opgedoekt door een gebrek aan activiteit, weet Facebook de aandacht van deelnemers vast te houden en te vergroten door steeds nieuwe functionaliteiten toe te voegen (Olsthoorn, 2012). Ondertussen bestaat Facebook reeds 10 jaar (Dumarey, 2014). In deze tijd groeide het uit tot een beursgenoteerd bedrijf met meer dan 6000 werknemers en de grootste onder de sociale media (Dumarey, 2014). Zo heeft Facebook meer dan 1 miljard gebruikers onder wie 5,4 miljoen Belgen (Eén, 2014). 6

15 2.2 Definitie Door de uitgebreide, diverse en dagelijks toenemende mogelijkheden en toepassingen van sociale netwerksites is het niet eenvoudig om een omvattende definitie te formuleren. Toch zijn bij sociale netwerksites enkele typische elementen op te merken die niet aanwezig zijn in het offline publieke leven. Zo blijven online inhouden er bestaan, waardoor asynchrone communicatie mogelijk wordt (Valkenburg & Peter, 2011). Dit laat adolescenten toe om na te denken over en aan te passen wat ze schrijven (Valkenburg & Peter, 2011). Bijkomend is er sprake van een grote opzoekbaarheid en toegankelijkheid - op elk moment, vanaf elke locatie - van mensen en informatie (Boyd, 2007). Dit zorgt ervoor dat jongeren overvloedige mogelijkheden hebben voor het vinden, creëren en verspreiden van identiteit-, intimiteit-, en sexgerelateerde informatie (Valkenburg & Peter, 2011). Maar uitingen online kunnen wel woordelijk gekopieerd worden naar een andere context, waarbij het niet steeds eenvoudig is om het origineel te onderscheiden van de kopie (Boyd, 2007). Ten slotte is het virtueel niet eenvoudig om uw volledig publiek te overzien (Boyd, 2007). Concreet omschrijven Boyd en Ellison (2008) sociale netwerksites als volgt: Web-based services that allow individuals to (1) construct a public or semi-public profile within a bounded system, (2) articulate a list of other users with whom they share a connection, and (3) view and traverse their list of connections and those made by others within the system. The nature and nomenclature of these connections may vary from site to site. (Boyd & Ellison, 2008, p. 211) Sociale netwerksites zijn aldus opgebouwd rond profielen, een vorm van individuele startpagina, die een omschrijving geeft van elk lid (Boyd, 2007). Op Facebook is er sprake van een vrij uitgebreid profiel, dat niet alleen bestaat uit basis-, persoonlijke-, contact-, school- en werkinformatie (Won et al., 2010), maar waar ook multimediale inhoud, zoals foto s en video s, aan toegevoegd, bekeken en becommentarieerd kunnen worden (Boyd & Ellison, 2008). Hierop aansluitend is het op deze sites heel eenvoudig om nieuwe contacten toe te voegen (Boyd, 2006). Het publiekelijk weergeven van die connecties is dan ook een cruciale component van sociale netwerksites (Boyd & Ellison, 2008), je bent als het ware wie je kent (Boyd, 2007, p.130). Wel kan de term vrienden hierbij misleidend zijn, omdat de connectie niet noodzakelijk een vriendschapsrelatie weerspiegelt in de alledaagse betekenis en omdat de redenen waarom mensen met elkaar een connectie willen aangaan erg gevarieerd 7

16 zijn (Boyd, 2006). Tot slot worden op Facebook verschillende mogelijkheden aangeboden voor leden om te communiceren met hun online connecties (Won et al., 2010). 2.3 Gebruikers Kinderen en jongeren; mogelijkheden en risico s Heel wat jongeren over de ganse wereld maken gebruik van sociale netwerksites (Livingstone & Brake, 2010). Als ouder is het hierbij belangrijk om niet enkel aandacht te hebben voor de risico s, maar ook voor de kansen en mogelijkheden ervan voor jongeren, zeker met oog op het stimuleren van mediawijze competenties (Vermeersch, Van den Cruyce, Vandenbroucke, & Segers, 2012). Mogelijkheden zijn onder meer dat sociale netwerksites voorzien in simpele en goedkope manieren om leden te organiseren en ontmoetingen te laten plaatsvinden (Ellison, Lampe, & Steinfield, 2009). Daarbij gaat enerzijds veel tijd naar het behouden en verdiepen van bestaande vriendschappen (Valkenburg & Peter, 2007), wat benadrukt wordt in de stimulatie hypothese (Valkenburg & Peter, 2011). Anderzijds helpen sociale netwerksites bij het uitbouwen van nieuwe sociale contacten en status (Valkenburg, Schouten, & Peter, 2005). Zowel de kwantiteit als de kwaliteit van vriendschappen kan aldus verbeterd worden (Vandoninck et al., 2011). Daarnaast krijgen tieners, door het kijken naar andermans profiel, een begrip van welke soorten van representatie sociaal gepast zijn, zo kunnen sociale netwerksites bijdragen aan het bepalen en versterken van normen (Boyd, 2007). Voorts kunnen adolescenten via Facebook hun identiteit ontdekken en uiten (Barnett, 2009). Hierbij kunnen zij zorgvuldig kiezen welke informatie ze wensen vrij te geven - maar niet welke info anderen over hen vrijgeven - waarbij lichaamstaal geëlimineerd kan worden die anders wel naar voor komt in de alledaagse communicatie (Boyd, 2007). Op deze manier biedt het de mogelijkheid om sociale hindernissen te overkomen waar jongeren typisch mee geconfronteerd worden in offline communicatie settings (Valkenburg & Peter, 2009). Bijkomend zijn er ook veel mogelijkheden voor het verzamelen en delen van informatie en het bieden van ondersteuning (Valkenburg & Peter, 2009). Het gebruik van Facebook voor deze doeleinden hangt samen met positieve schoolresultaten (Junco, 2011). Ook laat de 8

17 aanwezigheid van politieke zienswijzen in profielen gebruikers toe om in contact te komen met verschillende visies, wat hun tolerantie kan verhogen ten aanzien van mensen met andere zienswijzen (Ellison et al., 2009). Tot slot blijkt online communicatie gunstig te zijn voor het zelfvertrouwen, behalve wanneer het gaat om compulsief gebruik (Valkenburg & Peter, 2011). Maar het gebruik van sociale netwerksites door jongeren wekt ook bezorgdheden op bij volwassenen, die vaak versterkt worden door negatieve berichtgeving in de media (Vanderhoven & Schellens, 2012). Zo is een van de meest voorkomende bezorgdheden onder ouders online en/of offline contact met vreemden (Family Online Safety Institute [FOSI], 2011b; Livingstone, Olafsson, O Neill, & Donoso, 2012; Segers & Van den Cruyce, 2012). En hoewel contact met mensen die je kent de meest belangrijke activiteit is op sociale netwerksites, blijkt uit onderzoek van Vandoninck en collega s (2011) dat online communicatie met vreemden zeker geen randfenomeen is bij jongeren. Daarnaast zijn ouders bezorgd over het ontvangen van ongepast (seksueel) materiaal (FOSI, 2011b; Livingstone et al., 2012; Segers & Van den Cruyce, 2012). Zo kunnen jongeren, vrijwillig of onder druk, seksuele berichten ontvangen of verzenden (Slegers, 2012). Ook kunnen ze het slachtoffer worden van ongewenste seksuele sollicitatie (Valkenburg & Peter, 2011). Bijkomend kunnen problematische inhouden vrijgegeven worden, zoals pornografisch of politiek sensitief materiaal, materiaal dat de privacy aantast of inhouden waar een copyright op rust (Won et al., 2010). Zo wordt niet altijd rekening gehouden met het recht op afbeelding en auteursrechtelijke principes, die stellen dat rechthebbenden hun toestemming moeten verlenen alvorens een afbeelding vast te leggen, te vertonen of te reproduceren (Belgian Federal Government, 2013). Ook kunnen gebruikers valse informatie verspreiden, zoals het weergeven van een valse leeftijd om toegang te krijgen tot sites die niet voor hen ontworpen zijn (Livingstone et al., 2011b). Daarnaast is het mogelijk excessief veel tijd te spenderen aan het creëren of het bekijken van updates van zichzelf alsook van hun online vrienden (Won et al., 2010). Een ander risico dat kan worden aangehaald is cyberpesten. Een aantal kenmerken van online communicatie kunnen dit faciliteren, onder meer een verminderde confrontatie van de pester met het onmiddellijke effect van zijn daad (Dehue, Bolman, & Vollink, 2008). Daarnaast maken vele onderzoekers zich zorgen aangaande het vrijgeven van persoonlijke informatie, en 9

18 dan voornamelijk over een gebrek aan bezorgdheid van adolescenten hieromtrent (Vandoninck et al., 2011). Jongeren zijn zich vaak minder bewust van welk soort informatie privaat is en van de mogelijke consequenties van het delen van deze informatie (Mathiesen, 2013). Zo kan het eigen gedrag van jongeren of dat van hun peers schade toebrengen aan hun reputatie of aan toekomstige (werk)vooruitzichten (Collier & Magied, 2012). Recente studies tonen echter dat zij zich wel degelijk bewust zijn van hun privacy, en mogelijke bedreigingen hiervan (Vandoninck et al., 2011). Alsook dat ze proactief zijn als het aankomt op het nemen van stappen om potentiële risico s te reduceren (Boyd & Ellison, 2008). Wel kunnen jongeren hierbij moeilijkheden ervaren, met name bij het begrijpen en adequaat gebruiken van deze privacysettings alsook in het beoordelen welke contacten toegang kunnen krijgen tot hun persoonlijke informatie (Livingstone, 2008). Staksrud en collega s (2013) geven aan dat dit risicogedrag kan faciliteren. Tot slot is een mogelijke hypothese met betrekking tot de kwaliteit van bestaande vriendschappen de verplaatsingshypothese (Valkenburg & Peter, 2011). Deze gaat ervan uit dat online communicatie afbreuk doet aan de kwaliteit van bestaande vriendschappen, omdat het de tijd vervangt die je zou kunnen spenderen aan meer betekenisvolle interacties met offline vrienden (Mesch, 2003). Maar, deze hypothese ontving minder steun dan de stimulatiehypothese die hierboven reeds besproken werd (Valkenburg & Peter, 2009). Wel is enige ambiguïteit karakteristiek voor sociale netwerksites. Zo gaan jongeren er niet exclusief geconfronteerd worden met risico s waar ze niet mee kunnen omgaan, maar is het ook geen plaats die automatisch kansen creëert voor een positieve psychosociale ontwikkeling (Valkenburg & Peter, 2011). Aanvullend draagt een blootstelling aan risico s en/of mogelijkheden, de mogelijkheid in zich, maar niet de zekerheid van schade en/of voordelen (Livingstone, Haddon, Görzig, & Olafsson, 2011a). Tot slot blijkt het zo te zijn dat mogelijkheden en risico s positief met elkaar correleren, namelijk zij die meer mogelijkheden ervaren rapporteren ook meer risico s en vice versa (Livingstone & Helsper, 2010) Ouders Facebook is niet langer een plaats waar alleen jongeren terug te vinden zijn, ook ouderen maken steeds meer deel uit van deze sociale netwerksite (Willems, 2014). Dit impliceert dat jongvolwassen gebruikers hun identiteit nu beheren ten aanzien van een steeds groter wordend publiek, waar ook hun ouders deel van uitmaken (Stutzman & Kramer-Duffield, 10

19 2010). En het is die verhoogde aanwezigheid van ouders op Facebook, die kan leiden tot conflict tussen ouders en kinderen (Kanter, Afifi, & Robbins, 2012). Zo kunnen sommige ouders zich geïsoleerd voelen of schrikken van informatie die zij lezen op het profiel van hun kind (Kanter et al., 2012). Als ouders deze gevoelens aanhalen bij hun kind, kan dit door hen ervaren worden als een aantasting van hun privacy (Kanter et al., 2012). Anderzijds kan die aanwezigheid ook net geassocieerd worden met een verbetering van de ouder-kind relatie, doordat het een gevoel van verbondenheid aanscherpt (Kanter et al., 2012). Het is aannemelijk dat de leeftijd van kinderen hierbij een rol speelt, waarbij jongere kinderen die hun autonomie nog aan het ontwikkelen zijn, deze acties als meer invasief gaan beoordelen (Kerr & Stattin, 2000). 3. Ouderlijke mediatie 3.1 Algemeen Definitie Het concept ouderlijke mediatie verwijst naar strategieën die ouders hanteren om toezicht te houden op het televisie- en internetgebruik van hun kinderen, of hen hierbij te helpen (Youn, 2008). In de meest ruime zin van het woord heeft mediatie betrekking op hoe ouders de omgang van hun kinderen met media reguleren (Livingstone & Helsper, 2008). In de literatuur spreekt men over parental mediation als zijnde: The parental management of the relation between children and media; usefully, it extends the parental role beyond simple restrictions to encompass also conversational and interpretive strategies (e.g., Nathanson, 1999; Valkenburg, Krcmar, Peeters, & Marseille, 1999) as well as parental monitoring activities (Kerr & Stattin, 2000). However, it is noted that some use mediation more narrowly to refer to parental discussion without also including rule-making or co-viewing (e.g., Austin, 1990). (Livingstone & Helsper, 2008, pp ) Dit proces wordt vaak in verband gebracht met socialisatie waarbij bepaalde waarden, normen, motivaties en vaardigheden omtrent mediagebruik vorm krijgen (Livingstone & Helsper, 2008). En hoewel ouders veronderstellen dat media van grotere invloed zijn op de kinderen van andere mensen dan op hun eigen kinderen (Nathanson, Eveland, Park, & Paul, 11

Mediaopvoeding & (online) risico s en kansen voor jongeren. Natascha Notten 30 mei 2015 SWR, Leusden

Mediaopvoeding & (online) risico s en kansen voor jongeren. Natascha Notten 30 mei 2015 SWR, Leusden Mediaopvoeding & (online) risico s en kansen voor jongeren Natascha Notten 30 mei 2015 SWR, Leusden Mediaopvoeding, risico s en kansen Mediaopvoeding kan kansen bieden, maar ook een belemmering vormen

Nadere informatie

Jongeren, Sociale Netwerk Sites & Privacy

Jongeren, Sociale Netwerk Sites & Privacy Jongeren, Sociale Netwerk Sites & Privacy Faculteit Politieke & Sociale Wetenschappen Departement Communicatiewetenschappen - MIOS Prof. dr. Michel Walrave www.ua.ac.be/mios michel.walrave@ua.ac.be Sociale

Nadere informatie

Risicofactoren, zelfbescherming en invloed van sociale context (6 oktober 2011) Sofie Vandoninck, K.U.Leuven

Risicofactoren, zelfbescherming en invloed van sociale context (6 oktober 2011) Sofie Vandoninck, K.U.Leuven Veilig online: negatieve ervaringen bij 9-16 jarigen Risicofactoren, zelfbescherming en invloed van sociale context (6 oktober 2011) Sofie Vandoninck, K.U.Leuven EU Kids Online: achtergrond en theoretisch

Nadere informatie

Mama, mag ik op t internet?

Mama, mag ik op t internet? Mama, mag ik op t internet? Sofie Vandoninck Faculteit Sociale Wetenschappen Onderzoekproject Online risico s & online weerbaarheid Doel van het onderzoek? Welke kinderen zijn meer kwetsbaar online? Hoe

Nadere informatie

ONLINE WEERBAARHEID. Zelfregulering en coping strategieën in relatie tot psychosociale en contextkenmerken Leen d Haenens, KU Leuven

ONLINE WEERBAARHEID. Zelfregulering en coping strategieën in relatie tot psychosociale en contextkenmerken Leen d Haenens, KU Leuven ONLINE WEERBAARHEID Zelfregulering en coping strategieën in relatie tot psychosociale en contextkenmerken Leen d Haenens, KU Leuven EU Kids Online: achtergrond en theoretisch kader Types online risico

Nadere informatie

Omgaan met online kansen en risico s de rol van de ouders Katia Segers en Nele Van den Cruyce EU Kids Online, Leuven - 8 februari 2012

Omgaan met online kansen en risico s de rol van de ouders Katia Segers en Nele Van den Cruyce EU Kids Online, Leuven - 8 februari 2012 Omgaan met online kansen en risico s de rol van de ouders Katia Segers en Nele Van den Cruyce EU Kids Online, Leuven - 8 februari 2012 ESA conference 2009 05-09-09 1 Diginatives versus digital immigrants

Nadere informatie

EU Kids Online onderzoek Gelijkenissen en verschillen tussen jongens en meisjes in online activiteiten en digitale vaardigheden

EU Kids Online onderzoek Gelijkenissen en verschillen tussen jongens en meisjes in online activiteiten en digitale vaardigheden EU Kids Online onderzoek Gelijkenissen en verschillen tussen jongens en meisjes in online activiteiten en digitale vaardigheden Sofie Vandoninck Studiedag Kids Online 8 februari 2012, Leuven Jongens en

Nadere informatie

Iedereen online, van 9 tot 99 jaar. Les 7 ... Facebook, sociaal zijn op het internet. Deze iconen tonen aan voor wie het document is

Iedereen online, van 9 tot 99 jaar. Les 7 ... Facebook, sociaal zijn op het internet. Deze iconen tonen aan voor wie het document is Les 7... Facebook, sociaal zijn op het internet Deze iconen tonen aan voor wie het document is Leerkrachten WebExperts Senioren Leerlingen Achtergrondinformatie Achtergrondinformatie voor de leerkracht

Nadere informatie

Jongeren & Nieuwe Media Dag van de opvoeder

Jongeren & Nieuwe Media Dag van de opvoeder Jongeren & Nieuwe Media Dag van de opvoeder 04-02-2014 Goedemorgen! Mediaraven? Mediaraven vzw grijptde kansen van digitale mediamét kinderen, jongeren en het brede jeugdwerk. Met onze ervaringen expertisecreëren

Nadere informatie

Kinderen en Veilig Internet. Prof. dr. R. Casimirschool 6 maart 2012

Kinderen en Veilig Internet. Prof. dr. R. Casimirschool 6 maart 2012 Kinderen en Veilig Internet Prof. dr. R. Casimirschool 6 maart 2012 Over mij Johan Lammers Geboren en getogen in Deurne Organisatiepsychologie in Nijmegen Nu weknowmore & socialemediatraining.nl in Amsterdam

Nadere informatie

De mediawijze adolescent

De mediawijze adolescent De mediawijze adolescent Amber Walraven, 12 november 2014 ITS, Radboud Universiteit Nijmegen 1 Inhoud Wat kunnen adolescenten wel op het gebied van mediawijsheid? Wat kunnen adolescenten niet op het gebied

Nadere informatie

Mediawijsheid. Informatiekaart 08. leren vernieuwen

Mediawijsheid. Informatiekaart 08. leren vernieuwen Informatiekaart 08 leren vernieuwen Mediawijsheid Mediawijsheid is actueel in het onderwijs. Kinderen worden geconfronteerd met steeds meer verschillende media; naast de krant en de televisie worden kinderen

Nadere informatie

EU Kids Online onderzoek internetgebruik en -vaardigheden, en online risico s bij 9- tot 16-jarigen

EU Kids Online onderzoek internetgebruik en -vaardigheden, en online risico s bij 9- tot 16-jarigen EU Kids Online onderzoek internetgebruik en -vaardigheden, en online risico s bij 9- tot 16-jarigen Leen d Haenens & Sofie Vandoninck Studiedag Kids Online 8 februari 2012, Leuven Overzicht Achtergrond

Nadere informatie

Rapportage. Onderzoek: mediawijsheid onder ouders en kinderen

Rapportage. Onderzoek: mediawijsheid onder ouders en kinderen Rapportage Onderzoek: mediawijsheid onder ouders en kinderen In opdracht van: Mediawijzer.net Datum: 22 november 2013 Auteurs: Marieke Gaus & Marvin Brandon Index Achtergrond van het onderzoek 3 Conclusies

Nadere informatie

Relationele vorming. De rol van ouders in de gezonde seksuele ontwikkeling van kinderen

Relationele vorming. De rol van ouders in de gezonde seksuele ontwikkeling van kinderen Relationele vorming De rol van ouders in de gezonde seksuele ontwikkeling van kinderen Programma Introductie relationele- en seksuele vorming Inventarisatie van vragen De seksuele ontwikkeling van kinderen

Nadere informatie

Overzicht. Wat zijn social media? Voorbeelden van social media. Social media in de ICT-lessen. De gevaren van social media.

Overzicht. Wat zijn social media? Voorbeelden van social media. Social media in de ICT-lessen. De gevaren van social media. Overzicht Wat zijn social media? Voorbeelden van social media. Social media in de ICT-lessen. De gevaren van social media. Mindreader Wat zijn social media? Social media is een verzamelbegrip voor online

Nadere informatie

Kids, internet en social media

Kids, internet en social media Kids, internet en social media Getrouwd, vader van 3 jongens Pleegvader, Culemborg Linkedin (702 connections), twitter (562 volgers), Facebook (345 vrienden) Mediawijsheid Mediawijsheid: Alles wat je

Nadere informatie

N.B. Deze vraag werd gesteld aan de ministers Lieten (vraag nr. 148) en Smet (nr. 214).

N.B. Deze vraag werd gesteld aan de ministers Lieten (vraag nr. 148) en Smet (nr. 214). VLAAMS PARLEMENT SCHRIFTELIJKE VRAGEN INGRID LIETEN VICEMINISTER-PRESIDENT VAN DE VLAAMSE REGERING, VLAAMS MINISTER VAN INNOVATIE, OVER- HEIDSINVESTERINGEN, MEDIA EN ARMOEDEBESTRIJDING Vraag nr. 148 van

Nadere informatie

Is digitaal het nieuwe normaal? Een onderzoek bij kansengroepen naar hun gebruik van internet en sociale media voor arbeidsbemiddeling

Is digitaal het nieuwe normaal? Een onderzoek bij kansengroepen naar hun gebruik van internet en sociale media voor arbeidsbemiddeling Is digitaal het nieuwe normaal? Een onderzoek bij kansengroepen naar hun gebruik van internet en sociale media voor arbeidsbemiddeling Marijke Lemal, Steven Wellens & Eric Goubin Juni 2012 # 1 Opzet en

Nadere informatie

GOF. Belgische gedragscode voor veiliger gsm-gebruik door jonge tieners en kinderen

GOF. Belgische gedragscode voor veiliger gsm-gebruik door jonge tieners en kinderen Belgische gedragscode voor veiliger gsm-gebruik door jonge tieners en kinderen Voorwoord In februari 2007 ontwikkelden de Europese mobiele providers en content providers een gezamenlijke structuur voor

Nadere informatie

Leren/coachen van meisjes - Dingen om bij stil te staan

Leren/coachen van meisjes - Dingen om bij stil te staan De ontwikkeling van vrouwen en meisjes in het rugby heeft de afgelopen jaren flink aan momentum gewonnen en de beslissing om zowel heren als dames uit te laten komen op het sevenstoernooi van de Olympische

Nadere informatie

Hoe kan u strategie implementeren en tot leven brengen in uw organisatie?

Hoe kan u strategie implementeren en tot leven brengen in uw organisatie? Hoe kan u strategie implementeren en tot leven brengen in uw organisatie? De externe omgeving wordt voor meer en meer organisaties een onzekere factor. Het is een complexe oefening voor directieteams om

Nadere informatie

Over tweeten, generatie z en cyberpesten enzo. Graaf Huyn College 19 november. drs. L.A.E.C. Brüll

Over tweeten, generatie z en cyberpesten enzo. Graaf Huyn College 19 november. drs. L.A.E.C. Brüll Over tweeten, generatie z en cyberpesten enzo Graaf Huyn College 19 november drs. L.A.E.C. Brüll On en offline identiteit @LodewijkBrull lodewijk.brull@aboutlife.eu Kenmerken sociale media Sociale media

Nadere informatie

EEN BEETJE NEUROWETENSCHAP. 19/03/2015 UDL-inspiratiedag 1

EEN BEETJE NEUROWETENSCHAP. 19/03/2015 UDL-inspiratiedag 1 EEN BEETJE NEUROWETENSCHAP 19/03/2015 UDL-inspiratiedag 1 3 GEINTEGREERDE NETWERKEN Het affectieve netwerk Het herkenningsnetwerk Het strategisch netwerk 19/03/2015 UDL-inspiratiedag 2 DE UDL-RICHTLIJNEN:

Nadere informatie

B&O Info Tel.: 06-20657425 E-mail: info@bo-info.nl Internet: www.bo-info.nl Twitter: @bo_info Facebook: https://www.facebook.com/bo.

B&O Info Tel.: 06-20657425 E-mail: info@bo-info.nl Internet: www.bo-info.nl Twitter: @bo_info Facebook: https://www.facebook.com/bo. Er is niet één antwoord te geven op de vraag hoe vaak of hoe lang een kind op een tablet, smartphone of computer mag. Dat hangt sterk af van het kind en de situatie. Deskundigen zijn het er wel over eens

Nadere informatie

Expertmeeting SCP & RMO 04/11/2011. Kinderen & internetrisico s Nathalie Sonck & Jos de Haan

Expertmeeting SCP & RMO 04/11/2011. Kinderen & internetrisico s Nathalie Sonck & Jos de Haan Expertmeeting SCP & RMO Kinderen & internetrisico s Nathalie Sonck & Jos de Haan Geringe kans op internetrisico s & negatieve ervaringen geruststellend, relativeert omvang van problemen en morele paniek

Nadere informatie

Culturele verschillen tussen België en Nederland en hun impact op jongeren en het internet. Stefan Mertens

Culturele verschillen tussen België en Nederland en hun impact op jongeren en het internet. Stefan Mertens Culturele verschillen tussen België en Nederland en hun impact op jongeren en het internet Stefan Mertens België en Nederland = de lage landen? Verschil qua digitale ontwikkeling: Nederland: Noord- Europese

Nadere informatie

Samenvatting (Summary in Dutch)

Samenvatting (Summary in Dutch) Samenvatting (Summary in Dutch) Het aantal eerste en tweede generatie immigranten in Nederland is hoger dan ooit tevoren. Momenteel wonen er 3,2 miljoen immigranten in Nederland, dat is 19.7% van de totale

Nadere informatie

Informatie voor pleegzorgbegeleiders en (pleeg)ouders

Informatie voor pleegzorgbegeleiders en (pleeg)ouders Informatie voor pleegzorgbegeleiders en (pleeg)ouders Pascalle van Pel Maart 2014 1 Inhoud Wat is social media? 3 Een aantal feiten 3 Wat is er leuk aan social media? 3 Wat zijn de risico s van social

Nadere informatie

Mijn kind, gamen en internet. Indigo Preventie

Mijn kind, gamen en internet. Indigo Preventie Mijn kind, gamen en internet Indigo Preventie Programma Welkom & kennismaking Vragenlijst Info gamen/internet Problematisch/normaal gebruik Tips Afsluiting en sites Vragenlijst Vragenlijstje Gamen Vragenlijst

Nadere informatie

9/27/06 pag. 1 FACULTES UNIVERSITAIRES NOTRE-DAME DE LA PAIX NAMUR. Cyberteens. Rapportering literatuuronderzoek Raadpleging betrokken sectoren

9/27/06 pag. 1 FACULTES UNIVERSITAIRES NOTRE-DAME DE LA PAIX NAMUR. Cyberteens. Rapportering literatuuronderzoek Raadpleging betrokken sectoren 9/27/06 pag. 1 FACULTES UNIVERSITAIRES NOTRE-DAME DE LA PAIX NAMUR Rapportering literatuuronderzoek Raadpleging betrokken sectoren Structuur I. Literatuuronderzoek 1. Welke literatuur 2. Bestaande empirische

Nadere informatie

Mediawijs. OBS de Ranonkel 5 april 2016

Mediawijs. OBS de Ranonkel 5 april 2016 Mediawijs OBS de Ranonkel 5 april 2016 Daan Rooijakkers Herkenbaar? Definitie Wat is mediawijsheid? De wereld verandert en wordt complexer. Mensen hebben kennis, vaardigheden en mentaliteit nodig om

Nadere informatie

SOCIALE EN BURGERSCHAPSCOMPETENTIE

SOCIALE EN BURGERSCHAPSCOMPETENTIE Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel SOCIALE EN BURGERSCHAPSCOMPETENTIE Algemene vorming op het einde van de derde graad secundair onderwijs Voor de sociale

Nadere informatie

Onderzoeksrapport MASS. Fase 1

Onderzoeksrapport MASS. Fase 1 Onderzoeksrapport MASS Media adolescenten sociale steun stress Fase 1 1 Beste directieleden en leerkrachten, Enkele maanden geleden nam uw school deel aan de eerste fase van het MASS-onderzoeksproject.

Nadere informatie

Kids, internet en social media

Kids, internet en social media Kids, internet en social media Wat doen je kinderen online? W Welke afspraken zijn er bij jullie thuis? Wat wil je vanavond te weten komen? (hoe kan ik ) Mediawijsheid Mediawijsheid: Alles wat je nodig

Nadere informatie

Gebruik van sociale media

Gebruik van sociale media Gebruik van sociale media Het klikt tussen jongeren en sociale media. Facebook, Facetime, Twitter, Instagram, Swarm, Snapchat en andere zijn een deel van het leven van de jongeren geworden. Voor heel wat

Nadere informatie

Cyberpesten Van probleem naar oplossing. Prof. Dr. Heidi Vandebosch Universiteit Antwerpen, Friendly ATTAC E- mail: heidi.vandebosch@uantwerpen.

Cyberpesten Van probleem naar oplossing. Prof. Dr. Heidi Vandebosch Universiteit Antwerpen, Friendly ATTAC E- mail: heidi.vandebosch@uantwerpen. Cyberpesten Van probleem naar oplossing Prof. Dr. Heidi Vandebosch Universiteit Antwerpen, Friendly ATTAC E- mail: heidi.vandebosch@uantwerpen.be Pesten: vroeger en nu Soort agressief gedrag: inten/e om

Nadere informatie

Erno Mijland. De beste leraar is hij, die het meest van zijn leerlingen opsteekt. #smiho 100 direct toepasbare tips JEAN DE BOISSON

Erno Mijland. De beste leraar is hij, die het meest van zijn leerlingen opsteekt. #smiho 100 direct toepasbare tips JEAN DE BOISSON Erno Mijland De beste leraar is hij, die het meest van zijn leerlingen opsteekt. JEAN DE BOISSON #smiho 100 direct toepasbare tips Inhoud Leeswijzer Voorwoord Inleiding Wat zijn sociale media? 7 9 13 17

Nadere informatie

Sociale Media & Onderwijs The future is now invissible

Sociale Media & Onderwijs The future is now invissible Sociale Media & Onderwijs The future is now invissible Michaël Opgenhaffen, KU Leuven - Antwerpen Houffalize - 16 okt 2013 - Colloquium secundair onderwijs Michael.Opgenhaffen@soc.kuleuven.be www.twitter.com/michopgenhaffen

Nadere informatie

Mediawijsheid protocol Basisschool Op t Hof

Mediawijsheid protocol Basisschool Op t Hof Mediawijsheid protocol Basisschool Op t Hof Helga Bongers & Kim van Dooijeweert Tricht, 2013 'Mediawijsheid is niet gewoon belangrijk. Het is absoluut cruciaal. Mediawijsheid bepaalt of kinderen een instrument

Nadere informatie

Safe surfen. www.safesurfen.be. Safe surfen juf Lies 1

Safe surfen. www.safesurfen.be. Safe surfen juf Lies 1 Safe surfen www.safesurfen.be Safe surfen juf Lies 1 INLEIDING 1. WAAROVER GAAT DEZE BUNDEL? Deze bundel wil je op weg helpen om veilig op het internet te surfen. In de bundel staan gevaren van het internet

Nadere informatie

Jongeren & Social Media !"#$"#%$!"& Social Media stress JONGEREN & SOCIAL MEDIA KANSEN & RISICO S PROGRAMMA

Jongeren & Social Media !#$#%$!& Social Media stress JONGEREN & SOCIAL MEDIA KANSEN & RISICO S PROGRAMMA Social Media stress JONGEREN & SOCIAL MEDIA KANSEN & RISICO S MICHIEL STADHOUDERS 12 MAART 2013 Social Media stress Nieuwe rage? PROGRAMMA JONGEREN & SOCIAL MEDIA SOCIAL MEDIA: WAT & HOE? RISICO S & KANSEN

Nadere informatie

MEDIA WIJSHEID G E BRUIK COMMUNI CATI E. kri t i s c h Be g rip W I JSHEID

MEDIA WIJSHEID G E BRUIK COMMUNI CATI E. kri t i s c h Be g rip W I JSHEID MEDIA WIJSHEID G E BRUIK COMMUNI CATI E kri t i s c h Be g rip W I JSHEID Projectmedewerkers: Wat Wat u nu u in nu handen in handen heeft, heeft, is een is een overzicht overzicht van van de de competenties

Nadere informatie

Badminton Club Roermond

Badminton Club Roermond Social Media Protocol Badminton Club Roermond 1 Ingangsdatum social media protocol Dit protocol gaat in op 18 februari 2014 Inhoudsopgave 1. Inleiding 2. Richtlijnen voor het gebruik van sociale media

Nadere informatie

betreffende onderwijs in ontwikkelingssamenwerking

betreffende onderwijs in ontwikkelingssamenwerking ingediend op 439 (2014-2015) Nr. 1 16 juli 2015 (2014-2015) Voorstel van resolutie van Ingeborg De Meulemeester, Sabine de Bethune, Herman De Croo, Tine Soens en Wouter Vanbesien betreffende onderwijs

Nadere informatie

NIMA B EXAMEN INTERNE EN CONCERNCOMMUNICATIE ONDERDEEL B 1.2 23 JUNI 2015

NIMA B EXAMEN INTERNE EN CONCERNCOMMUNICATIE ONDERDEEL B 1.2 23 JUNI 2015 EXAMENOPGAVEN ONDERDEEL 2 Tijd: 14.00 15.00 uur (1 uur) U wordt verzocht uw antwoorden kort en bondig te formuleren, de vragen op het aan u uitgereikte antwoordpapier te beantwoorden, goed aan te geven

Nadere informatie

Is een klas een veilige omgeving?

Is een klas een veilige omgeving? Is een klas een veilige omgeving? De klas als een vreemde sociale structuur Binnen de discussie dat een school een sociaal veilige omgeving en klimaat voor leerlingen moet bieden, zouden we eerst de vraag

Nadere informatie

Maatschappelijke vorming

Maatschappelijke vorming toelichting Hoe kan de school de leerling helpen om zich te ontwikkelen tot een actieve, verantwoordelijke en sociale burger? Een belangrijke taak van de school is om leerlingen voor te bereiden op hun

Nadere informatie

Annette Koops: Een dialoog in de klas

Annette Koops: Een dialoog in de klas Annette Koops: Een dialoog in de klas Als ondersteuning bij het houden van een dialoog vindt u hier een compilatie aan van Spreken is zilver, luisteren is goud : een handleiding voor het houden van een

Nadere informatie

Studiedag slachtoffers van het internet 25 april 2013 Sofie Vandoninck, KU Leuven

Studiedag slachtoffers van het internet 25 april 2013 Sofie Vandoninck, KU Leuven Online risico s: weerloos of weerbaar? Focus op jongeren tussen 9 en 16 jaar Studiedag slachtoffers van het internet 25 april 2013 Sofie Vandoninck, KU Leuven EU Kids Online project: achtergrond Meer dan

Nadere informatie

Geven en ontvangen van steun in de context van een chronische ziekte.

Geven en ontvangen van steun in de context van een chronische ziekte. Een chronische en progressieve aandoening zoals multiple sclerose (MS) heeft vaak grote consequenties voor het leven van patiënten en hun intieme partners. Naast het omgaan met de fysieke beperkingen van

Nadere informatie

Essay. Is multimedia als leermiddel gunstig voor het leerproces van een kind? Stefan van Rees Studentnummer: 0235938 Opleiding:

Essay. Is multimedia als leermiddel gunstig voor het leerproces van een kind? Stefan van Rees Studentnummer: 0235938 Opleiding: Essay Is multimedia als leermiddel gunstig voor het leerproces van een kind? Naam: Studentnummer: 0235938 Opleiding: CMD Docent: Rob van Willigen Modulecode: MEDM0201D Modulenaam: Is multimedia als leermiddel

Nadere informatie

Voorbeelden compententieprofiel mentor

Voorbeelden compententieprofiel mentor BIJLAGE 1 Voorbeelden compententieprofiel mentor Voorbeeld 1 Meetindicator voor competenties en gedragingen van een mentor, opgesteld door Ryhove, beschutte werkplaats in Gent (PH= persoon met een handicap)

Nadere informatie

ADVIES CONCEPTNOTA MEDIAWIJSHEID

ADVIES CONCEPTNOTA MEDIAWIJSHEID ADVIES CONCEPTNOTA MEDIAWIJSHEID De conceptnota tekent het beleid rond mediawijsheid uit voor de volgende jaren en gaat in op de rol die de Vlaamse overheid in dit beleidsdomein zal spelen. De Vlaamse

Nadere informatie

Summary in Dutch Samenvatting (Summary in Dutch)

Summary in Dutch Samenvatting (Summary in Dutch) Summary in Dutch Samenvatting (Summary in Dutch) Sinds het bekend is dat roken uitermate schadelijk is voor de gezondheid - na een publicatie van de Surgeon General of the United States in 1964 - is rookgedrag

Nadere informatie

Mediaopvoeding. workshop 2015. Mediaopvoeding

Mediaopvoeding. workshop 2015. Mediaopvoeding Mediaopvoeding workshop 2015 Mediaopvoeding Contents Wat is mediaopvoeding?... 2 De jeugd van tegenwoordig... 3 Kinderen overzien niet alle gevaren van de media... 3 Opvoedingsstijlen... 4 Opvoedingscompetenties...

Nadere informatie

Prof. dr. Pieter Verdegem (MICT)! Het meten van sociale mediawijsheid RT @EMSOC meet #(sociale)mediawijsheid2.0!

Prof. dr. Pieter Verdegem (MICT)! Het meten van sociale mediawijsheid RT @EMSOC meet #(sociale)mediawijsheid2.0! Prof. dr. Pieter Verdegem (MICT)! Het meten van sociale mediawijsheid RT @EMSOC meet #(sociale)mediawijsheid2.0! (Sociale) Mediawijsheid?!!Mediawijsheid: altijd al belangrijk onderwerp geweest!in media-

Nadere informatie

SCP-rapport (embargo tot 06/10) Nathalie Sonck & Jos de Haan

SCP-rapport (embargo tot 06/10) Nathalie Sonck & Jos de Haan SCP-rapport (embargo tot 06/10) Nathalie Sonck & Jos de Haan Mogelijkheden, maar ook risico s Internetgebruik bij jongeren (huiswerk, ontspanning, sociale contacten, informatie) online/offline leefwereld

Nadere informatie

Social Mediaprotocol

Social Mediaprotocol Social Mediaprotocol Versie: februari 2014 Voorgenomen besluit : maart 2014 Behandeld in MR : juni 2014 Inhoudsopgave Inleiding... 3 1 Social media... 4 1.1 Algemeen... 4 1.2 Inzet social media op het

Nadere informatie

Online leefwereld. Ontdekken wie je bent. Wat doet havo 4 leerling online? 01-04-16. De sociale online leefwereld van de havo 4 leerling

Online leefwereld. Ontdekken wie je bent. Wat doet havo 4 leerling online? 01-04-16. De sociale online leefwereld van de havo 4 leerling Online leefwereld De sociale online leefwereld van de havo 4 leerling Evelyn Verburgh Mediacoach Studiemiddag Facta Betere studieresultaten in havo 4 31 maart 2016 Aantrekkingskracht Ertoe doen Contacten

Nadere informatie

Rijksuniversiteit Groningen

Rijksuniversiteit Groningen De adolescentiefase: over puberen, hersenontwikkeling, studiekeuze, risicogedrag en de relatie met ouders. Dr. Saskia Kunnen i.s.m. Dr. Anna Lichtwarck-Aschoff Afdeling Ontwikkelingspsychologie Rijksuniversiteit

Nadere informatie

STABLE LOVE, STABLE LIFE?

STABLE LOVE, STABLE LIFE? STABLE LOVE, STABLE LIFE? De rol van sociale steun en acceptatie in de relatie van paren die leven met de ziekte van Ménière Oktober 2011 Auteur: Drs. Marise Kaper Master Sociale Psychologie, Rijksuniversiteit

Nadere informatie

Competentieprofiel. kaderlid LGB Beroepsinhoud Zorg

Competentieprofiel. kaderlid LGB Beroepsinhoud Zorg Competentieprofiel kaderlid LGB Beroepsinhoud Zorg Generieke Competenties... 2 Affiniteit met kaderlidmaatschap... 2 Sociale vaardigheden... 2 Communicatie... 2 Lerend vermogen... 3 Initiatiefrijk... 3

Nadere informatie

Tactus Verslavingszorg. Programma. Tactus op De Rede. Gamen & Internet. Gamen. Bianca Swart Preventiewerker

Tactus Verslavingszorg. Programma. Tactus op De Rede. Gamen & Internet. Gamen. Bianca Swart Preventiewerker Tactus Verslavingszorg Stedendriehoek, Twente, Zwolle/Noord Veluwe en Flevoland Informatie, advies en hulp Alcohol, drugs, medicijnen, gamen, gokken Bianca Swart Preventiewerker Preventie basisonderwijs

Nadere informatie

Social media workshop

Social media workshop Social media workshop Doel van vandaag: Een introductie, wat is social media. Verdieping binnen een Facebook fanpage. Wat is Social Media Social media zijn communicatiekanalen op internet waarop informatie,

Nadere informatie

Achtergrond van het onderzoek:

Achtergrond van het onderzoek: Bureau van de Europese Unie voor de Grondrechten (FRA) MEMO / 26 januari 2010 De Holocaust bezien vanuit mensenrechtenperspectief: het eerste EU-brede onderzoek naar Holocaust-onderwijs en mensenrechtenonderwijs

Nadere informatie

OPQ Profiel OPQ. E.I. rapport. Naam Dhr. Sample Candidate. Datum 23 oktober 2013. www.ceb.shl.com

OPQ Profiel OPQ. E.I. rapport. Naam Dhr. Sample Candidate. Datum 23 oktober 2013. www.ceb.shl.com OPQ Profiel OPQ E.I. rapport Naam Dhr. Sample Candidate Datum 23 oktober 2013 www.ceb.shl.com Inleiding Kennis van de eigen emoties, het onderkennen van andermans emoties en het omgaan met relaties kunnen

Nadere informatie

Hoe bedrijven social media gebruiken

Hoe bedrijven social media gebruiken Hoe bedrijven social media gebruiken SMO_214 Powered by Pondres Onderzoek Rob van Bakel Auteurs Milou Vanmulken Sjors Jonkers Beste lezer, Ook in 214 publiceren Pondres en MWM2 het Social Media Onderzoek.

Nadere informatie

Beeldtaal in toekomstgericht onderwijs

Beeldtaal in toekomstgericht onderwijs Beeldtaal in toekomstgericht onderwijs Eind januari bracht het Platform Onderwijs2032 het eindadvies uit met hun visie op toekomstgericht onderwijs. Het rapport bevat veel bruikbare ideeën en aandacht

Nadere informatie

OUDER & KIND QUIZ YOUNGWORKS RAPPORT ONLINE ONDERZOEK OPZET MEDIAMASTERS 27-11-2014 ONDERZOEK

OUDER & KIND QUIZ YOUNGWORKS RAPPORT ONLINE ONDERZOEK OPZET MEDIAMASTERS 27-11-2014 ONDERZOEK YOUNGWORKS RAPPORT ONLINE ONDERZOEK OUDER & KIND QUIZ MEDIAMASTERS 27-11-2014 ONDERZOEK Mediamasters > online game voor groep 7-8 In de Week van de Mediawijsheid (21-28 nov. 2014) kunnen basisscholieren

Nadere informatie

Communiceren in zakelijke omgevingen

Communiceren in zakelijke omgevingen Communiceren in zakelijke omgevingen Slimmer communiceren Communiceren in zakelijke omgevingen Slimmer communiceren Vodafone december 2010 Leefritme heeft een belangrijke invloed op de relatie tussen mensen

Nadere informatie

Gedragscode social media reddingsbrigade Heerhugowaard

Gedragscode social media reddingsbrigade Heerhugowaard Gedragscode social media reddingsbrigade Heerhugowaard Richtlijnen en regels voor het gebruik van social media door leden in relatie tot Reddingsbrigade Heerhugowaard. Augustus 2015 1 Inhoudsopgave: Inhoudsopgave:...

Nadere informatie

RICHTLIJNEN VOOR HET GEBRUIK VAN SOCIAL MEDIA. Hoe je online je stem kunt laten horen en een -ambassadeur kunt zijn

RICHTLIJNEN VOOR HET GEBRUIK VAN SOCIAL MEDIA. Hoe je online je stem kunt laten horen en een <uw organisatie>-ambassadeur kunt zijn RICHTLIJNEN VOOR HET GEBRUIK VAN SOCIAL MEDIA Hoe je online je stem kunt laten horen en een -ambassadeur kunt zijn Versie: 1.0 Datum: 21 maart 2011 richtlijnen voor het

Nadere informatie

Pedagogisch beleid Kinderopvang Haarlem Spelend Groeien

Pedagogisch beleid Kinderopvang Haarlem Spelend Groeien Pedagogisch beleid Kinderopvang Haarlem Spelend Groeien Inleiding Kinderopvang Haarlem heeft één centraal pedagogisch beleid. Dit is de pedagogische basis van alle kindercentra van Kinderopvang Haarlem.

Nadere informatie

Provinciale themadagen

Provinciale themadagen Provinciale themadagen Seniorenadviesraad Communicatie en netwerking Willy Wellens snvl.be 2014 1 Hoe kan ICT de vrijwilligerswerking ondersteunen? Wat zijn de noden en verwachtingen van vrijwilligers

Nadere informatie

5 CRUCIALE COMPETENTIES VOOR EEN DUURZAAM HRM/L&D DIMITRI MAENHOUDT

5 CRUCIALE COMPETENTIES VOOR EEN DUURZAAM HRM/L&D DIMITRI MAENHOUDT 5 CRUCIALE COMPETENTIES VOOR EEN DUURZAAM HRM/L&D DIMITRI MAENHOUDT WAT BETEKENT DUURZAAM? Duurzaam betekent aansluiten op de behoeften van het heden zonder het vermogen van toekomstige generaties om in

Nadere informatie

Het onderwijsprogramma van de opleidingen Pedagogiek mei 2013

Het onderwijsprogramma van de opleidingen Pedagogiek mei 2013 Bijlage 7: Het onderwijsprogramma van de opleidingen Pedagogiek mei 2013 Visie opleidingen Pedagogiek Hogeschool van Amsterdam Wij dragen als gemeenschap en daarom ieder van ons als individu, gezamenlijk

Nadere informatie

De rol van de sociale media in alcoholgebruik bij jongeren

De rol van de sociale media in alcoholgebruik bij jongeren De rol van de sociale media in alcoholgebruik bij jongeren Prof. Dr. Kathleen Beullens School for Mass Communication Research, KU Leuven Fonds voor Wetenschappelijk Onderzoek (FWO) Vlaamse jongens en meisjes

Nadere informatie

Resultaten eerste peiling digitaal burgerpanel Externe communicatiemiddelen gemeente Oirschot. Januari 2015

Resultaten eerste peiling digitaal burgerpanel Externe communicatiemiddelen gemeente Oirschot. Januari 2015 Resultaten eerste peiling digitaal burgerpanel Externe communicatiemiddelen gemeente Oirschot Januari 2015 Inhoud 1. Inleiding... 3 2. Resultaten... 4 2.1 Onderzoeksverantwoording... 4 2.2 Hoe tevreden

Nadere informatie

Factsheet Mediagebruik. 17- tot en met 18-jarigen

Factsheet Mediagebruik. 17- tot en met 18-jarigen Factsheet Mediagebruik 17- tot en met 18-jarigen Mediagebruik kenmerkend voor jongvolwassenen van 17 en 18 jaar Gemiddeld besteden kinderen van 17 en 18 jaar zo n vijf tot zes uur per dag aan televisiekijken,

Nadere informatie

Effectief opvoeden online. Liesbeth De Ridder (EXPOO) Hadewijch Vanwynsberghe (Mediawijs.be)

Effectief opvoeden online. Liesbeth De Ridder (EXPOO) Hadewijch Vanwynsberghe (Mediawijs.be) Effectief opvoeden online Liesbeth De Ridder (EXPOO) Hadewijch Vanwynsberghe (Mediawijs.be) Inloggen op Socrative http://www.socrative.com/ Code: Hadewijch Wat is media opvoeding volgens u? Wat is mediaopvoeding?

Nadere informatie

Werkbundel Net op t net

Werkbundel Net op t net www.ikbeslis.be Werkbundel Net op t net Sociale netwerksites en privacy Versie 1.0 23 juni 2014 Werkbundel Net op t net lespakket 3 de graad basisonderwijs versie 1.0 Pagina 1 Ik beslis Het Net op t net

Nadere informatie

Social media is in de loop van de jaren zo gegroeid dat het bijna niet meer weg te denken is uit het dagelijkse leven binnen het onderwijs.

Social media is in de loop van de jaren zo gegroeid dat het bijna niet meer weg te denken is uit het dagelijkse leven binnen het onderwijs. Social media is in de loop van de jaren zo gegroeid dat het bijna niet meer weg te denken is uit het dagelijkse leven binnen het onderwijs. Bron a;eelding: h=p://wij- leren.nl/social- media- school.php

Nadere informatie

Redactie Eindredactie Inhoudelijk advies Vormgeving Druk V.U. Wettelijk depot

Redactie Eindredactie Inhoudelijk advies Vormgeving Druk V.U. Wettelijk depot co-funded by the EU Ik heet Stoere Siebe. Op internet speel ik vooral spelletjes en doe ik mee aan wedstrijden. Ik surf er op los: muziek downloaden, grapjes uithalen met mijn vrienden Internet is cool!

Nadere informatie

Al spelend leren: onderzoek naar de educatieve (meer)waarde van computergames in de klas Project Ben de Bever

Al spelend leren: onderzoek naar de educatieve (meer)waarde van computergames in de klas Project Ben de Bever Al spelend leren: onderzoek naar de educatieve (meer)waarde van computergames in de klas Project Ben de Bever 2010-2011 Een onderzoek van: Universiteit Gent Katarina Panic Prof. Dr. Verolien Cauberghe

Nadere informatie

1 Het sociale ontwikkelingstraject

1 Het sociale ontwikkelingstraject 1 Het sociale ontwikkelingstraject Tijdens de schoolleeftijd valt de nadruk sterk op de cognitieve ontwikkeling. De sociale ontwikkeling is in die periode echter minstens zo belangrijk. Goed leren lezen,

Nadere informatie

Inspiratiedag Brede School 29 april 2014 Bronks Talenkennis versterken van kinderen en jongeren in de Brede School

Inspiratiedag Brede School 29 april 2014 Bronks Talenkennis versterken van kinderen en jongeren in de Brede School Inspiratiedag Brede School 29 april 2014 Bronks Talenkennis versterken van kinderen en jongeren in de Brede School Piet Van Avermaet Inhoud Voorstelling SDL Kennismaking Stellingen Taal, taal leren, talige

Nadere informatie

C. Social Media Beleid in enkele stappen

C. Social Media Beleid in enkele stappen C. Social Media Beleid in enkele stappen 1. Stel doelen op! Je bent nu klaar met het instellen van Facebook en Twitter. Om jezelf een duidelijk beeld te stellen van wat je wilt bereiken met je Social Media

Nadere informatie

Actueel beleidsplan. Stichting Vrienden van Hubrecht Instituut 2014-2016

Actueel beleidsplan. Stichting Vrienden van Hubrecht Instituut 2014-2016 Stichting Vrienden van het Hubrecht Instituut Actueel beleidsplan Stichting Vrienden van Hubrecht Instituut E vrienden@hubrecht.eu 2014-2016 1.1 Inleiding Naar aanleiding van het uitgevoerde onderzoek

Nadere informatie

STAGES IN ARBEIDS- EN ORGANISATIEPSYCHOLOGIE: FEEDBACKINSTRUMENT

STAGES IN ARBEIDS- EN ORGANISATIEPSYCHOLOGIE: FEEDBACKINSTRUMENT STAGES IN ARBEIDS- EN ORGANISATIEPSYCHOLOGIE: FEEDBACKINSTRUMENT Naam stagiair(e):... Stageplaats (+ adres):...... Tussentijdse evaluatie Eindevaluatie Stageperiode:... Datum:.. /.. / 20.. Stagementor:...

Nadere informatie

Tabel 2: Overzicht programma in middelen, doelen en leerstijlen in fase 2

Tabel 2: Overzicht programma in middelen, doelen en leerstijlen in fase 2 Bijlage Romeo Deze bijlage hoort bij de beschrijving van de interventie Romeo, zoals die is opgenomen in de databank Effectieve Jeugdinterventies. Meer informatie: www.nji.nl/jeugdinterventies December

Nadere informatie

Functionaliteitseconomie: Hefboom voor duurzame ontwikkeling in België? Samenvatting. Federale Raad voor Duurzame Ontwikkeling

Functionaliteitseconomie: Hefboom voor duurzame ontwikkeling in België? Samenvatting. Federale Raad voor Duurzame Ontwikkeling Functionaliteitseconomie: Hefboom voor duurzame ontwikkeling in België? Samenvatting Federale Raad voor Duurzame Ontwikkeling 1 P a g i n a F u n c t i o n a l i t e i t s e c o n o m i e : h e f b o o

Nadere informatie

Succesvolle toepassing van 360 graden feedback: De keuze van het 360 instrument en de voorbereiding op het 360 traject

Succesvolle toepassing van 360 graden feedback: De keuze van het 360 instrument en de voorbereiding op het 360 traject Succesvolle toepassing van 360 graden feedback: De keuze van het 360 instrument en de voorbereiding op het 360 traject Augustus 2011 Waar werknemers onderdeel zijn van een organisatie, wordt beoordeeld.

Nadere informatie

Evolutie in mediagebruik: Back to the future? Dimitri Schuurman Ike Picone IBBT - Digital Society

Evolutie in mediagebruik: Back to the future? Dimitri Schuurman Ike Picone IBBT - Digital Society Evolutie in mediagebruik: Back to the future? Dimitri Schuurman Ike Picone IBBT - Digital Society Outline 1. De Vlaamse mediamix in cijfers What s in a buzz? 2. Hoe de evoluties in de mediamix begrijpen

Nadere informatie

Wanneer moeten we dat nog doen? We hebben vandaag, tijdens een andere vergadering, ons de vraag gesteld : waar moeten we naar toe om te melden dat

Wanneer moeten we dat nog doen? We hebben vandaag, tijdens een andere vergadering, ons de vraag gesteld : waar moeten we naar toe om te melden dat Wanneer moeten we dat nog doen? We hebben vandaag, tijdens een andere vergadering, ons de vraag gesteld : waar moeten we naar toe om te melden dat het programma in het eerste leerjaar te zwaar is We raken

Nadere informatie

Het klopt in mijn hoofd!

Het klopt in mijn hoofd! PERSBERICHT Brussel, 21 september 2011 Het klopt in mijn hoofd! Sinds 2009 vulden ruim 140.000 mensen de zelftest in over mentaal welbevinden op de website van de Vlaamse overheid, www.fitinjehoofd.be.

Nadere informatie

Voorstel van resolutie. betreffende het verplicht aanbieden van cursussen eerste hulp bij ongevallen (EHBO) in het lager en secundair onderwijs

Voorstel van resolutie. betreffende het verplicht aanbieden van cursussen eerste hulp bij ongevallen (EHBO) in het lager en secundair onderwijs stuk ingediend op 1224 (2010-2011) Nr. 1 6 juli 2011 (2010-2011) Voorstel van resolutie van de heer Jean-Jacques De Gucht, de dames Ann Brusseel, Marleen Vanderpoorten en Elisabeth Meuleman, de heren Boudewijn

Nadere informatie

Informele en sociale steun bij de opvoeding in Vlaanderen. Modellen van ontmoetingsplaatsen voor jonge kinderen en hun ouders.

Informele en sociale steun bij de opvoeding in Vlaanderen. Modellen van ontmoetingsplaatsen voor jonge kinderen en hun ouders. Informele en sociale steun bij de opvoeding in Vlaanderen. Modellen van ontmoetingsplaatsen voor jonge kinderen en hun ouders. Benedikte Van den Bruel en Sarah Vanden Avenne Inhoud 1. Waarom aandacht naar

Nadere informatie

Staten-Generaal Opvang en Vrije tijd van schoolkinderen. Docentendag Pedagogie Jonge Kind 12 september 2014

Staten-Generaal Opvang en Vrije tijd van schoolkinderen. Docentendag Pedagogie Jonge Kind 12 september 2014 Staten-Generaal Opvang en Vrije tijd van schoolkinderen Docentendag Pedagogie Jonge Kind 12 september 2014 Doel en opzet Basisprincipes Voorbereidende werkgroepen Resultaat van de Staten-Generaal Vooraf

Nadere informatie