in samenwerking met ICT~Marktmonitor 2012

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "in samenwerking met ICT~Marktmonitor 2012"

Transcriptie

1 in samenwerking met ICT~Marktmonitor 2012 ICT~Marktmonitor 2012

2 ICT~Marktmonitor 2012

3 Voorwoord De ICT-markt in Nederland is in 2011 met 1,6% gegroeid. Sommige ICT-ondernemers deden goede zaken, anderen hadden het moeilijk het afgelopen jaar. De resultaten staan onder druk, en het bedrijfsleven en de overheid zijn voorzichtig met investeren. Positief is dat er in 2012 wederom een kleine plus wordt verwacht. Steeds meer wordt ICT als vanzelfsprekend verbonden met business en lifestyle. De I-strategie van de Rijksoverheid is ambitieus, net als het kabinetsbeleid voor de topsectoren. Samen met het Ministerie van BZK heeft ICT~Office een convenant afgesloten om de samenwerking te verbeteren. Ook wat betreft de topsectoren biedt ICT~Office graag de helpende hand: ICT~Office en TNO ontwikkelden de Innovatie~Accelerator om de ICT-ambities van alle topsectoren tot uitvoering te brengen. Op het gebied van duurzaamheid speelt ICT een sleutelrol. De ICT-sector wordt groener en de wereld om ons heen wordt door ICT duurzamer. ICT~Office is in de rol van projectleider zeer nauw betrokken bij het opstellen van de Routekaart ICT 2030 waarin kansen voor de toepassing van slimme ICT-technologieën zijn uitgewerkt. Dit is een publicatie van ICT~Office in samenwerking met Heliview Research Coördinatie productie: QuaMedia ICT~Office Pompmolenlaan GK Woerden ISBN: Uit deze uitgave mag niets worden verveelvoudigd (waaronder begrepen het opslaan in een geautomatiseerd gegevensbestand) of openbaar gemaakt, op welke wijze dan ook, zonder schriftelijke toestemming van ICT~Office. Uit deze uitgave mag niets worden gepubliceerd zonder bronvermelding. Zonder voldoende ICT-professionals geen innovatieve ICT-sector in Nederland. ICT~Office doet samen met haar partners veel om talent te interesseren voor onze sector. Zo vond eind maart de e-skills week 2012 plaats. Het nieuwe netwerk van jonge ondernemers NewBeez is een mooi succes. Deze 16 e ICT~Marktmonitor verschijnt in de Week van ICT. In deze week laat de ICT-branche zien hoe belangrijk en onmisbaar ICT is voor onze maatschappij. ICT maakt slimmer werken, wonen, leren en leven mogelijk. Wie wordt daar niet enthousiast van?! Harry van Dorenmalen Voorzitter ICT~Office Sylvia Roelofs Algemeen Directeur ICT~Office ICT~Office, april 2012 ICT~Marktmonitor

4 Inhoudsopgave Hoofdstuk 1 Cijfers & Trends 7 ICT-branche in Nederland 12 IT-Hardware & Kantoortechnologie 14 Software & Services 16 Telecom & Internet 20 Hoofdstuk 2 ICT & Topsectoren 27 Hoofdstuk 3 ICT & Duurzaamheid 35 Hoofdstuk 4 Mensen & Talent 43 Aanmeldingen ICT-onderwijs stijgen 45 Tekort in 2016: ICT ers 51 Scenario s ICT-arbeidsmarkt 52 Hoofdstuk 5 Over ICT~Office & Heliview 55 Over ICT~Office 56 Over Heliview Research 60 Methode & Verantwoording 62 Bronnen 63 English Summary 65 ICT~Marktmonitor

5 ICT~Marktmonitor Hoofdstuk 1 Cijfers & Trends

6 CIJFERS & TRENDS De ICT-markt groeide in 2011 met 1,6 procent tot een totaal aan bestedingen van 30 miljard euro. De verwachting is dat de ICT-markt in 2012 met 0,6 procent verder zal groeien. Het economisch jaar 2011 Het jaar 2011 begon optimistisch. De eerste twee kwartalen van 2011 groeide de economie gestaag. Vanaf de tweede helft van 2011 werden de effecten van de Europese schuldencrisis en het bijbehorende lage consumenten- en producentenvertrouwen duidelijker merkbaar. De laatste twee kwartalen van 2011 kromp de economie, waarmee Nederland officieel in een lichte recessie verkeerde. De problemen in de eurozone, gecombineerd met de naderende bezuinigingen door de overheid, leiden tot de verwachting dat de Nederlandse economie in 2012 met -0,75 procent zal krimpen (CPB, 2012). Vanwege de onrust binnen de Europese politiek en de financiële markten worden de vooruitzichten gekenmerkt door een grote mate van onzekerheid. Wereldeconomie groeit In 2011 is de wereldeconomie met 3,8 procent gegroeid (IMF, 2012). De groei werd voornamelijk veroorzaakt door de opkomende economieën die goed waren voor gemiddeld 6,2 procent groei. De gevestigde economieën (de Verenigde Staten, de Europese Unie, Japan en Canada) groeiden minder hard, gemiddeld met 1,6 procent. De groei van de wereldeconomie resulteerde in een stijging van de voor Nederland relevante wereldhandel met 3,75 procent (CPB, 2012). Voor 2012 wordt een groei van de wereldeconomie verwacht van 3,3 procent, voor 2013 een groei van 3,9 procent. Ook in de komende jaren zal de wereldeconomie in sterke mate worden bepaald door forse groei in de opkomende markten en gematigde groei in de gevestigde economieën. Tabel 1: Groei wereldeconomie * 2013* Wereldeconomie 5,2% 3,8% 3,3% 3,9% Gevestigde economieën Opkomende economieën 3,2% 1,6% 1,2% 1,9% 7,3% 6,2% 5,4% 5,9% * Voorspelling (Bron: IMF, 2012) Europese economie heeft het moeilijk De economie van het eurogebied is in 2011 met 1,6 procent gegroeid (IMF, 2012). Het jaar 2011 werd voor Europa gekenmerkt door de intensivering van de schuldencrisis. Door het gebrek aan vertrouwen van de financiële markten in een oplossing van de crisis, bleven de kosten voor financiering van overheidsschuld voor de zwakke eurolanden erg hoog. Dit had grote economische, maar ook politieke gevolgen voor met name Griekenland, Ierland, Italië, Portugal en Spanje. Na de financiële crisis en recessie in 2008/2009 zijn de macro-economische verschillen binnen de eurozone duidelijk aan het licht gekomen. De onevenwichtigheid in concurrentiepositie tussen met name noordelijke en zuidelijke eurolanden, gecombineerd met het niet-naleven van het Europese groei- en stabiliteitspact, hebben geleid tot grote onzekerheid binnen het eurogebied. Nederlandse economie groeit voorzichtig De Nederlandse economie is in 2011 verder gegroeid, met name in de eerste twee kwartalen. De economie groeide met 1,5 procent in lijn met het Europees gemiddelde, zie tabel 2. In 2012 zal de economie in Nederland naar verwachting van het CPB krimpen met -0,75 procent. Het kabinet heeft besloten te bezuinigen, wat in 2012 zal leiden tot teruglopende overheidsbestedingen. Waar de overheidsuitgaven in 2011 nog gelijk bleven, zullen de uitgaven in 2012 met -1 procent dalen (CPB, 2012). 8 ICT~Marktmonitor

7 Bedrijfsinvesteringen en vertrouwen van producenten en consumenten spelen een belangrijke rol in de economie. De investeringen van de bedrijvensector in Nederland krompen in 2010 met -1,4 procent. In 2011 volgde een redelijke groei van de investeringen met 6,25 procent. Voor 2012 wordt echter verwacht dat de bedrijfsinvesteringen weer zullen dalen met -6 procent (CPB, 2012). Het producentenvertrouwen is een stemmingsindicator voor de op korte termijn te verwachten ontwikkeling van de industriële productie, gebaseerd op oordelen en verwachtingen van ondernemers. Het vertrouwen van producenten in de economie had in januari 2011 een indexwaarde van 2,5. Door het jaar 2011 heen daalde het producentenvertrouwen gestaag, in januari 2012 was het indexcijfer -1,4. Gedurende 2011 kreeg het consumentenvertrouwen eveneens een forse tik. Het vertrouwen dat consumenten in de economie hebben, kende in januari 2011 nog een indexwaarde van -5. In januari 2012 was dit gedaald tot -34. De koopbereidheid van de consumenten nam in 2011 af van -8 in januari 2011 tot -15 in januari 2012 (CBS, 2012). De werkloosheid is ten opzichte van 2010 nagenoeg gelijk gebleven en bedroeg in ,5 procent. De verwachting is dat in 2012 de werkloosheid door de krimpende vraag zal toenemen tot ongeveer 6,5 procent (CPB, 2012). Desondanks houdt Nederland één van de laagste werkloosheidscijfers van de hele Europese Unie. Tabel 2: Groei economie en ICT-markt * Wereldeconomie 5,2% 3,8% 3,3 % Europese Unie 1,9% 1,6% -0,5 % Nederland 1,7% 1,5% -0,75 % ICT-markt wereldwijd 7,4% 8,7% 6,3 % ICT-markt EU 1,2% -0,6% 2,7 % ICT-markt Nederland 1,1% 1,6% 0,6 % * Voorspelling (Bronnen: IMF / CPB / WITSA / EITO / Heliview Research, 2011 en 2012) De Nederlandse economie presteert sinds de financiële en economische crisis van 2008 matig. Ook zijn de vooruitzichten voor de komende jaren niet hoopgevend. Hoewel Nederland absoluut gezien de 16 e economie van de wereld is, presteert het relatief gezien ondermaats. Opkomende economieën laten jaarlijkse groeicijfers zien van 5 à 10 procent. Maar ook Westerse economieën zoals de Verenigde Staten en Duitsland lijken het beter te doen dan Nederland. Als handelsnatie en groot exporteur zou Nederland hiervan moeten profiteren. Dit doen wij echter onvoldoende. Om ook in de toekomst economisch concurrerend te blijven op het wereldtoneel, is het zaak de Nederlandse economie te hervormen. Het huishoudboekje moet op orde, maar de economie moet niet kapot bezuinigd worden. Het kabinet moet daarom inzetten op een investeringsagenda voor de toekomst, met ICT als leidraad en bron van groei. Juist door te bezuinigen mét ICT en niet óp ICT, is het mogelijk om Nederland innovatiever, concurrerender en duurzamer te maken. ICT-markt wereldwijd en Europa De groei in de wereldwijde ICT-markt bedroeg in ,7 procent. Ook voor 2012 wordt een forse groei van 6,3 procent voorspeld. Het zijn voornamelijk de opkomende economieën die de wereldwijde groeipercentages opstuwen. De BRIC-landen (Brazilië, Rusland, India en China) laten al jaren indrukwekkende cijfers zijn. In 2011 groeide de Indiase ICT-markt met meer dan 20 procent. Dit komt voornamelijk op het conto van de Indiase softwaresector, die een steeds serieuzere en strategische partner voor de Europese markt wordt. De Chinese ICT-markt groeide in 2011 met meer dan 10 procent. China is in absolute zin na de EU en de Verenigde Staten de derde ICT-markt ter wereld (WITSA, 2011). De omzet van de ICT-markt in de Europese Unie is na de groei met 1,2 procent in 2010, afgelopen jaar gekrompen met -0,6 procent. De daling is vooral te wijten aan de eurocrisis en de uitdagingen waarmee de hardwaresector geconfronteerd wordt, met name binnen het segment 10 ICT~Marktmonitor

8 PC s. Vooral de landen die hard door de eurocrisis getroffen werden, kregen te maken met forse dalingen in ICT-bestedingen in 2011: de Griekse ICT-markt kromp met -12 procent, in Italië daalden de bestedingen met -4 procent en in Spanje met -5 procent. De voorspellingen voor 2012 met betrekking tot de ICT-markt in de EU zijn positiever. De verwachte groei bedraagt 2,7 procent (EITO, 2011). Ondanks het feit dat de economische ontwikkelingen voor de nabije toekomst onzeker zijn, lijkt zowel de wereldwijde als de Europese ICT-markt bovengemiddeld te groeien in vergelijking met de gemiddelde economische groei. ICT-branche in Nederland Met de lichte stijging van 1,6 procent van de totale ICT-bestedingen in Nederland is de marktomvang gegroeid tot een totaal van 29,8 miljard euro in 2011 (zie tabel 3). Daarmee bedraagt de ICT-markt in omvang een kleine 5 procent van het Nederlandse bruto binnenlands product (BBP), dat in 2011 een waarde had van 604 miljard euro. De bestedingen in de sector Telecom & Internet bedragen een kleine 54 procent van de totale ICT-bestedingen; de IT-bestedingen (Hardware en Kantoortechnologie, Services en Software) bedragen ruim 46 procent van het totaal. Tabel 3: Omvang ICT-bestedingen in Nederland (in miljoenen euro s) * Totaal ICT-branche IT-bestedingen IT-Hardware & Kantoortechnologie IT-Software & Services waarvan Software waarvan Services Telecom & Internet De stijging van de ICT-bestedingen met 1,6 procent ligt in lijn met de ontwikkelingen van de totale Nederlandse economie in Voornamelijk in het begin van 2011 leek de economie zich te herstellen; eind 2011 zakten de groeicijfers echter weer in. Binnen de ICT-markt groeiden de softwarebestedingen relatief het sterkst (zie tabel 4). Met uitzondering van de sector Services lag de procentuele groei van de bestedingen voor alle sectoren binnen de ICT-branche hoger dan in Na de sterke krimp in 2009 betekenden 2010 en 2011 licht herstel voor de ICT-branche. De verwachtingen voor 2012 zijn daarentegen somber, al wordt nog wel enige groei voorspeld. In de huidige laagconjunctuur ligt doorgaans een sterke focus op kostenreductie en efficiëntie. Voor 2012 zal dit, zeker in het licht van de aanhoudende economische crisis, uitmonden in een langer dan verwacht of gepland aanhouden van huidige ICT-oplossingen. De nadruk komt vooral te liggen op het operationele gedeelte van de ICT-oplossing: onderhoud ten behoeve van continuïteit van het ICT-systeem. Bij aanschaf van ICT-oplossingen zal aan kostenreductie en efficiëntie tegemoet worden gekomen. Tabel 4: Groei ICT-branche in Nederland * Totaal ICT-branche -5,8% 1,1% 1,6% 0,6% IT Hardware & Kantoortechnologie -11,4% 0,3% 0,4% -0,4% IT Software & Services -5,7% 1,9% 2,5% 1,4% waarvan Software -4,1% 2,0% 3,2% 2,4% waarvan Services -8,3% 1,6% 1,2% -0,2% Telecom & Internet -3,6% 1,0% 1,5% 0,5% * Voorspelling (Bron: Heliview Research, 2012) * Voorspelling (Bron: Heliview Research, 2011) 12 ICT~Marktmonitor

9 IT-Hardware & Kantoortechnologie De bestedingen aan IT-Hardware & Kantoortechnologie zijn in 2011 met 0,4 procent gegroeid (tabel 5). Binnen de bestedingensector IT-Hardware & Kantoortechnologie vallen de segmenten PC s (o.a. desktops, laptops en netbooks); Servers, Mainframes en Midrange; Overige Computerhardware (o.a. tablets); Printers, Multifunctionele Apparaten (MFP s) en Kantoortechnologie; Opslag; Bekabeling; en Data- en Netwerkapparatuur. Tabel 5: Sector IT-hardware en Kantoortechnologie (bestedingen in miljoenen euro s) * PC s % groei t.o.v. vorig jaar 1,4% 1,0% -1,3% Servers, Midrange, Mainframes % groei t.o.v. vorig jaar -1,8% -0,3% -0,5% Overige Computerhardware (o.a. tablets) % groei t.o.v. vorig jaar -4,5% 5,0% 5,8% Printers, MFP s, Kantoortechnologie % groei t.o.v. vorig jaar -0,1% -3,7% -2,7% Opslag % groei t.o.v. vorig jaar 4,0% 5,0% 6,8% Bekabeling % groei t.o.v. vorig jaar -0,8% 0,0% 1,6% Data- & Netwerkapparatuur % groei t.o.v. vorig jaar 1,1% 2,0% 2,7% Totaal % groei t.o.v. vorig jaar 0,3% 0,4% -0,4% * Voorspelling (Bron: Heliview Research, 2011) De sector IT-Hardware & Kantoortechnologie heeft het al langere tijd moeilijk. Met name de bestedingen in het segment Printers, MFP s en Kantoorapparatuur (o.a. kopieerapparaten) lopen terug. In 2011 was dit -3,7 procent, en in 2012 wordt een krimp van -2,7 procent voorspeld. Dit komt onder andere omdat de apparatuur simpelweg steeds langer mee gaat waardoor enige verzadiging optreedt in de markt, en omdat de hardware relatief goedkoper is dan vroeger (prijserosie). Ook dient de huidige laagconjunctuur met bijbehorende kostenefficiëntie als verklaring van de teruglopende bestedingen. De aankopen die worden gedaan zijn voornamelijk vervangingsaankopen waarmee oude printers, MFP s en kopieerapparaten worden vervangen door nieuwe of betere modellen. De ontwikkeling om binnen bedrijven de printers, kopieerapparaten en faxen te vervangen door één gezamenlijk printerpark dat beheerd wordt door een hardwareleverancier (managed print services) is een duidelijke trend in dit segment. Bestedingen binnen het segment PC s groeiden in 2011 met 1 procent. Voor 2012 wordt een krimp van -1,3 procent voorspeld. Ook voor dit segment geldt dat de apparatuur relatief goedkoper is geworden de afgelopen jaren en dat de economische malaise de bestedingen aan PC s negatief beïnvloedt. Tevens speelt de opkomst van de tablets en smartphones een rol in de krimp van het segment PC s. Door het toenemende gebruik van smartphones en tablets is de vervangingscyclus van de verschillende devices, waaronder de PC, aan het veranderen. De opkomst en het succes van de tablets is goed zichtbaar in de cijfers van het segment Overige Computerhardware. In 2011 groeide dit segment met 5 procent en in 2012 zal dit naar verwachting zelfs 5,8 procent zijn. Opvallende stijgers binnen de IT-Hardware & Kantoor technologie zijn de segmenten Opslag en Data- en Netwerkapparatuur. Opslag groeide in 2011 met 5 procent en zal in 2012 naar verwachting met 6,8 procent toenemen; Data- en Netwerkapparatuur groeide in 2011 met 2 procent en zal in 2012 met 2,7 procent toenemen. Een belangrijke oorzaak van deze groei is de steeds groter wordende vraag naar het gebruik en de opslag van grote hoeveelheden data ( big data ). 14 ICT~Marktmonitor

10 Software & Services Bestedingen in de sector Software & Services betreffen bestedingen aan Systeemsoftware, Applicatiesoftware, Professionele en Ondersteunende dienstverlening. De totale bestedingen aan Software & Services kenden in 2011 een groei van 2,5 procent (tabel 6). Dit komt neer op een totaal van ruim 7,9 miljard euro. Voor 2012 wordt een groei van 1,4 procent voorspeld. Tabel 6: Sector Software & Services (bestedingen in miljoenen euro s) * Syteemsoftware % groei t.o.v. vorig jaar 0,3% 1,6% -0,5% Applicatiesoftware % groei t.o.v. vorig jaar 3,2% 4,3% 4,4% Software % groei t.o.v. vorig jaar 2,0% 3,2% 2,4% Professionele dienstverlening % groei t.o.v. vorig jaar 0,8% 2,7% -0,1% Ondersteunende dienstverlening % groei t.o.v. vorig jaar 3,3% -2,0% -0,5% Services % groei t.o.v. vorig jaar 1,6% 1,2% -0,2 Totaal % groei t.o.v. vorig jaar 1,9% 2,5% 1,4% * Voorspelling (Bron: Heliview Research, 2011) 2011 was voor de sector Software & Services als geheel een jaar van redelijk groei. De sector groeide het hardst vergeleken met de andere sectoren, IT-Hardware & Kantoortechnologie en Telecom & Internet. Toch is er binnen de sector een duidelijk verschil zichtbaar tussen het segment Software en het segment Services. Waar Services redelijke groeicijfers van de bestedingen laat zien, is Software de absolute koploper wat groei aangaat. In het segment Software namen de bestedingen aan Systeemsoftware (onder meer besturingssystemen - ook voor netwerken, (netwerk)beheersoftware en beveiligingssoftware) toe met 1,6 procent tot een totaal van 1,94 miljard euro. De verkoop van beveiligingssoftware speelde hierin een belangrijke rol. De bestedingen aan Systeemsoftware in 2012 zullen met -0,5 procent teruglopen. Dit is voornamelijk te wijten aan de toegenomen kostenefficiëntie in economisch moeilijkere tijden. Bestaande Systeemsoftware zal minder snel vervangen worden, en investeringen worden uitgesteld. De bestedingen aan Applicatiesoftware (consumenten-, commerciële, industriële en technische softwareprogramma s opgezet met het doel processen te automatiseren en te innoveren) namen in 2011 toe met 4,3 procent tot een totaal van ruim 3 miljard euro. De verwachting voor 2012 is dat de bestedingen met 4,4 procent verder zullen stijgen tot een totaal van 3,1 miljard euro. Zo is de afgelopen jaren een grote opkomst van apps voor smartphones en tablets voor de consumentenmarkt waar te nemen. Ook binnen de zakelijke markt zijn trends binnen de Applicatiesoftware waar te nemen. Denk hierbij aan de softwaretools waaraan bedrijven steeds meer behoefte hebben om het customer relationship management (CRM) te verbeteren en de social media te integreren. Er bestaat een steeds groter wordende vraag naar analytische mogelijkheden binnen softwaresystemen en bedrijfsapplicaties in het algemeen als ook naar specifieke business intelligence - of analysetools. De motor hierachter is de efficiëntieslag die bedrijven willen maken. Dit brengt andere vormen van informatieverzameling, analyse en interpretatie met zich mee. Daarvoor is een betere ontsluiting noodzakelijk van informatiesystemen en gegevensbronnen binnen de organisatie, maar zeker ook naar buiten toe. 16 ICT~Marktmonitor

11 In 2010 heeft onderzoeksbureau Dialogic, in opdracht van ICT~Office, het onderzoek 'De softwaresector in Nederland' uitgevoerd (Dialogic, 2010). Uit dit rapport komt naar voren dat de Nederlandse softwaresector een zeer sterke toegevoegde waarde levert aan de Nederlandse economie en daarmee tot de koplopers van innovatieve bedrijvigheid van onze kenniseconomie behoort. Het overgrote deel van de softwareontwikkelende bedrijven en dienstverleners rond software bestaat uit kleinschalige, Nederlandse bedrijven. Uit het rapport blijkt dat de softwaresector zorgt voor arbeidsplaatsen, waarvan in de softwareontwikkeling en in Research & Development. Ook laat het zien dat offshoring in de Nederlandse softwareontwikkeling nauwelijks een rol speelt. Tegelijkertijd exporteren Nederlandse softwarebedrijven wel voor 1,9 miljard euro naar het buitenland, vooral naar West-Europese landen. In werkelijkheid wordt in Nederland, zo stelt het rapport van Dialogic, nog veel meer in software omgezet. Dat gebeurt door bedrijven die formeel buiten de definitie van de softwaresector vallen, zoals die door het CBS wordt gehanteerd. In het segment Services stegen de bestedingen aan Professionele dienstverlening (diensten voor consultancy, implementatie en operationeel management) met 2,7 procent tot een totaal van 2,07 miljard euro in Het segment Professionele dienstverlening is in het verleden gevoelig gebleken voor conjuncturele schommelingen. De crisis in 2009 leidde in dit segment tot een krimp van maar liefst -13 procent. Met de redelijke economische groei in 2011, kenden ook de bestedingen aan professionele dienstverlening een stijging. Voor 2012 zijn de cijfers minder positief. Verwacht wordt dat de bestedingen aan professionele dienstverlening met -0,1 procent zullen teruglopen. Dit wordt onder andere veroorzaakt door de overheid die zich door de bezuinigingen steeds meer als opdrachtgever zal terugtrekken, en door de dalende prijzen binnen de Professionele dienstverlening. De Ondersteunende dienstverlening (alle activiteiten voor een goede werking van hardware-, software- en netwerkproducten, inclusief onderhoudscontracten en helpdesks) kromp in 2011 met -2 procent ten opzichte van In totaal bedroegen de bestedingen 951 miljoen euro. Voor 2012 wordt, gelijk met de ontwikkelingen in de professionele dienstverlening, een daling voorspeld. De bestedingen zullen afnemen met -0,5 procent tot een totaal van 926 miljoen euro. Ook hier spelen het uitstellen van investeringen en de dalende prijzen een grote rol. Het gebruik van cloud-computing is een belangrijke ontwikkeling die de bestedingen in de sector Software & Services steeds meer beïnvloedt. Cloud-computing is niet een geheel nieuw concept, het komt voort uit een lange historie van ICT-ontwikkelingen. In de afgelopen jaren is een mogelijkheid ontstaan om anders (flexibeler, effectiever en goedkoper) met rekencapaciteit, opslag, bedrijfsinformatie en toepassingen om te gaan. Het vernieuwende van cloud-computing ligt in het gebruik van internet: gebruikmaken en het afroepen van diensten op een flexibele wijze. Het is daarmee de volgende stap in het proces van uitbesteding ( outsourcing ) waarbij steeds meer IT-oplossingen buiten de eigen organisatie worden geplaatst. Nieuwe ondernemingen hoeven hierdoor niet meer vooraf te investeren in bijvoorbeeld een eigen server. Dat maakt de drempel tot het digitaal ondernemerschap steeds lager. In 2012 zal de ontwikkeling van cloud-computingplatformen en infrastructuur (bijvoorbeeld Software, Infrastructure en Platform as a Service: SaaS, IaaS, PaaS) verder doorzetten. Met name het Midden en Klein Bedrijf (MKB) is een groeimarkt voor de cloud. Het Saas~Cloud Netwerk binnen ICT~Office richt zich op de recentste ontwikkelingen op het gebied van SaaS en cloud-computing. Dit ledennetwerk heeft tot doel het precompetitief vergroten, versterken en verbreden van de marktpositie van Nederland op deze gebieden. Regelmatig worden kennisbijeenkomsten hierover georganiseerd. 18 ICT~Marktmonitor

12 Telecom & Internet Bestedingen aan de sector Telecom & Internet hebben betrekking op communicatie en informatievoorziening. De bestedingen zijn in 2011 met 1,5 procent gegroeid. De sector zal in 2012 naar verwachting verder groeien met 0,5 procent (zie tabel 7). Tabel 7: Sector Telecom & Internet (bestedingen in miljoenen euro s) * Vaste Telefoniediensten % groei t.o.v. vorig jaar -3,5% -3,0% -5,9% Vaste Datadiensten % groei t.o.v. vorig jaar 0,3% 3,0% 1,0% Data- en Netwerkapparatuur % groei t.o.v. vorig jaar -5,6% 3,0% 3,5% Mobiele Diensten % groei t.o.v. vorig jaar 4,2% 2,0% 2,2% Mobiele Telefoons en Accessoires % groei t.o.v. vorig jaar 4,5% 5,0% 2,9% TV diensten % groei t.o.v. vorig jaar 4,7% 1,0% -1,0% Totaal % groei t.o.v. vorig jaar 1,0% 1,5% 0,5% * Voorspelling (Bron: Heliview Research, 2011) In 2011 namen de bestedingen aan Vaste-telefoniediensten af. Rond het jaar 2000 kwam de groei van deze bestedingen tot stilstand en sindsdien is een dalende trend zichtbaar. Voor 2012 wordt een krimp van -5,9 procent voorspeld. Dit wordt mede veroorzaakt door het toegenomen gebruik van mobiel bellen en bellen via het internet. De bestedingen aan Mobiele diensten namen in 2011 met 2 procent toe en zullen in 2012 met 2,2 procent stijgen. Ook de smartphone is een duidelijk zichtbare groeimarkt. Bestedingen aan Mobiele telefoons en accessoires stegen in 2011 met 5 procent en nemen naar verwachting in 2012 toe met 2,9 procent. Door de stijgende vraag naar internettoegang, het verzenden van steeds meer data en bijvoorbeeld VoIP-diensten (bellen via internet) zijn in 2011 de bestedingen aan Vastedatadiensten met 3 procent gegroeid. Hoewel minder sterk, zal ook in 2012 een groei van 1 procent plaatsvinden. In 2010 en 2011 heeft een kleine opleving van de TV-diensten plaatsgevonden. Dit komt onder andere door de overstap van veel consumenten naar digitale televisie. Eind 2011 had een kleine driekwart van alle huishoudens in Nederland de beschikking over digitale televisie (TNS-NIPO, 2011). De krimp van -1 procent in 2012 kan verklaard worden door een bepaalde mate van verzadiging in de markt. Unified communications is de integratie van verschillende communicatievormen zoals bellen, en, videoconferentie, het delen van data enzovoort. De voorkeur voor unified communications zet door in tal van oplossingen die worden aangeboden en afgenomen. Hierbij vormt het samengaan van spraak- en datadiensten de basis, maar ook videodiensten worden steeds vaker geïntegreerd. Verweving van telecommunicatiesystemen en -applicaties binnen de IT-omgeving lijkt daarmee een belangrijke trend voor Gebruik van unified communication en andere toepassingen van telecom & internet, maken gebruikers steeds flexibeler. Een trend die hier bij past, is de opkomst van Het Nieuwe Werken (HNW). Medewerkers kunnen bijna overal en bijna altijd aan het werk. Hiermee wordt de mobiele werkplek en het gebruik van mobiele apparaten steeds belangrijker. Met de toename in het gebruik van applicaties en data op het mobiele apparaat wordt de beveiliging complexer. Nieuwe beveiligingsvraagstukken (toegang, autorisatie, gegevenstransport) ontstaan door het steeds veelvuldiger en intensief gebruik van mobiele systemen die verbonden zijn met internet. De bedrijfsomgeving wordt steeds verder opengesteld; niet in de laatste plaats speelt de trend die bekend staat als Bring Your Own daarbij een belangrijke rol. ICT~Marktmonitor

13 Economisch klimaat ICT-branche Sinds 2009 peilt ICT~Office ieder kwartaal het economisch klimaat onder ICT-bedrijven in de ICT~Kwartaalmonitor. Deze meting geeft een actueel, indicatief beeld van de ontwikkelingen in de ICT-branche. In de ICT~Kwartaalmonitoren van 2011 laat de omzet in de vier kwartalen, ten opzichte van dezelfde kwartalen in 2010, een grillig beeld zien. De groeicijfers lopen uiteen van zeer geringe groei in het eerste kwartaal, tot sterke groei in het twee kwartaal van 2011 en juist een gematigde groei in het derde en vierde kwartaal. Dit bevestigt het beeld van grillige en onzekere economische ontwikkelingen, mede veroorzaakt door de eurocrisis en de recessie in Nederland. Het economisch vertrouwen van de ICT-branche (zie figuur 1) - samengesteld door de (positieve en negatieve) reacties op de indicatoren omzet, winst en werkgelegenheid laat dit verloop ook zien. De ICT-branche laat een groter economisch vertrouwen zien dan de gehele zakelijke dienstverlening. Figuur 1: Index vertrouwen economisch klimaat Bedrijvigheid in ICT-sector Nederland telde begin 2012 volgens het CBS ICT-bedrijven. Hiervan bestaat meer dan tweederde, te weten bedrijven, uit slechts een medewerker vaak zelfstandige zonder personeel ofwel ZZP er. 12 procent van de ICT-bedrijven bestaat uit maar twee medewerkers, namelijk bedrijven (zie figuur 2). Daarentegen tellen slechts 180 ICT-bedrijven meer dan 100 werknemers. Dit betekent ongeveer 0,6 procent van het totaal aantal ICT-bedrijven (CBS, 2012). Figuur 2: ICT-bedrijven naar aantal medewerkers tot 5 5 tot tot tot tot of meer (Bron: CBS, 2012) feb-10 mei-10 aug-10 nov-10 feb-11 mei-11 aug-11 nov-11 feb-12 De ICT-branche kent traditioneel een groot aantal starters. In het jaar 2011 zijn er in totaal starters in de ICT-branche bijgekomen. Dit is een daling van ongeveer -8 procent ten opzichte van 2010 toen er starters waren. De startersmarkt in de ICT-branche zit niet meer op het niveau van 2008, in dat jaar waren er starters. De ICT-sector laat op dit moment een iets andere trend zien dan de totale Nederlandse startersmarkt waar nog een procentuele stijging plaatsvindt. Nog nooit begonnen zoveel mensen voor zichzelf in Nederland als in 2011 (Kamer van Koophandel, 2012). ICT-branche (ICT~Office) Zakelijke dienstverlening (CBS, 2012) (Bron: Heliview Research, 2011) 22 ICT~Marktmonitor

14 ICT & innovatie De Nederlandse ICT-branche draagt voor een belangrijk deel bij aan het verbeteren en innoveren van producten, diensten, ketens en processen in Nederland. Dit is de innovatiekracht van ICT. Zodoende is ICT de innovatie-as binnen de negen economische topsectoren die het kabinet in februari 2011 heeft aangewezen (zie Hoofdstuk 2). De innovatieve kracht van ICT is niet alleen toepasbaar in het bedrijfsleven en de topsectoren. Juist in maatschappelijke domeinen als onderwijs, zorg en veiligheid zijn veel verbeteringen door te voeren door met ICT te innoveren. De overheid stimuleert innovatief ondernemerschap in Nederland. Een regeling hiervoor die door ICT-bedrijven veel gebruikt wordt, is de Wet Bevordering Speur- & Ontwikkelingswerk (WBSO). Bedrijven krijgen via deze regeling een tegemoetkoming in de loonkosten van medewerkers die innovatief werk verrichten. Het kabinet heeft de keuze gemaakt om het totale budget voor de WBSO te laten afnemen in de toekomst. Het totale budget voor 2011 bedroeg 810 miljoen euro, maar dit was slechts een eenmalige verhoging en diende met name om de overschrijding van het budget uit 2010 te compenseren. Vanaf 2012 zal het totale budget voor de WBSO bijna 100 miljoen lager uitkomen op een totaal van 715 miljoen euro. Tabel 8: Aandeel ICT in WBSO totaal Aanvragen Toegekend WBSO-loon ,4% 7,0% ,6% 7,6% ,0% 8,5% ,5% 10,3% ,4% 13,2% ,3% 14,6% ,4% 15,9% (Bron: Agentschap NL, 2012) ICT-bedrijven hebben een groot aandeel in het aantal aanvragen van de WBSO. Dit komt voornamelijk omdat vanaf 2009, door een verruiming van de definitie programmatuur, ook innovatieve ICT-diensten met de WBSO-regeling gestimuleerd worden. In de cijfers van de WBSO-toekenning groeide daarmee het aandeel ICT aanzienlijk. Van het totaal aantal toegekende WBSO-uren is in ,9 procent toegekend aan ICT-bedrijven; in 2010 was dit nog 14,6 procent (zie tabel 8). Zoals te zien is, ligt het aandeel aanvragen voor WBSO-loon van ICT-bedrijven hoger dan het toegekende aandeel. Het percentage aanvragen in 2011 was 23,4 procent. Het verschil met het percentage toekenningen bedroeg daarmee 7,5 procentpunt. Dit verschil wordt veroorzaakt doordat ICT-bedrijven over het algemeen kleine bedrijven zijn met relatief weinig werknemers, en dus manuren, ten opzichte van andere sectoren. Met de grote toestroom aan ICT-bedrijven als gevolg van de verruiming van de WBSOdefinitie met programmatuur ten behoeve van ICT-diensten, is ook het aantal kleine bedrijven dat gebruik maakt van de regeling enorm toegenomen. Dit geldt helemaal voor de Nederlandse softwaresector (Dialogic, 2010). Begin 2012 heeft het kabinet de Research & Development Aftrek (RDA) ingevoerd. Bedrijven kunnen een verhoogde fiscale aftrek voor R&D-investeringen en R&D-exploitatiekosten krijgen. Dit is exclusief loonkosten, omdat de WBSO hierin voorziet. In de Bedrijfslevenbrief van 13 september 2011 en in het Belastingplan 2012 is deze nieuwe fiscale regeling aangekondigd. De RDA-regeling is bedoeld voor ondernemers in de inkomstenbelasting en vennootschapsbelasting die speur- en ontwikkelingswerk verrichten. In 2012 is er een budget van 250 miljoen euro dat zal oplopen naar 500 miljoen euro in 2014 en volgende jaren. Deze lastenverlichting van 500 miljoen euro, ter compensatie voor het wegvallen van ondernemerschaps- en innovatiesubsidies, zal via de RDA-regeling worden gericht op het bevorderen van investeringen in R&D-kapitaal door innovatieve bedrijven. 24 ICT~Marktmonitor

15 Hoofdstuk 2 ICT & Topsectoren

16 ICT & TOPSECTOREN Door het kabinet zijn negen topsectoren aangewezen waarin Nederland economisch uitblinkt. ICT speelt een belangrijke rol in de topsectoren. 70 procent van alle innovaties komt voort uit ICT; niet voor niets is ICT de innovatie-as van het topsectorenbeleid. Aanpak topsectoren In 2011 presenteerde de Minister van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie (EL&I) de Bedrijfslevenbrief en het bijbehorende topsectorenbeleid. Hierin heeft de minister negen topsectoren aangewezen, te weten: Agrofood, Tuinbouw, Water, Hightech Systemen & Materialen, Life Sciences, Chemie, Logistiek, Creatieve Industrie en Energie, zie figuur 3. Hoofdkantoren is een tiende thema dat over de topsectoren heen ligt. Door bundeling van krachten en financiën van de gouden driehoek (bedrijfsleven, kennisinstellingen en overheid) moet deze keuze van topsectoren ervoor zorgen dat Nederland welvarender en innovatiever wordt en dat het tot de top-5 van kenniseconomieën in de wereld gaat behoren. ICT als innovatie-as voor de topsectoren Nederland heeft de ambitie om wereldwijd tot de top-5 van kenniseconomieën te behoren. Innovatieen concurrentievermogen zijn zeer belangrijk in een mondialiserende economie, en informatie- en communicatietechnologie (ICT) versnelt innovatie en verbetert het concurrentievermogen. De Minister van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie heeft ICT benoemd als de innovatie-as in alle negen topsectoren van de Nederlandse economie. Deze zienswijze komt voort uit de overtuiging dat ICT een belangrijke enabler is voor een excellente kenniseconomie. ICT levert immers op verschillende manieren een belangrijke bijdrage aan de kennissamenleving: het zorgt voor productiviteitsgroei, het is een belangrijke factor bij economische groei en het levert bijdragen aan het oplossen van maatschappelijke problemen. ICT is daarmee een echte katalysator voor innovatie. Toch wordt ICT nog te weinig ingezet binnen de verschillende topsectoren. Dit komt door gebrek aan goede business cases, gebrek aan massa door te weinig vraagbundeling en complexiteit binnen ketens die voor vertraging zorgt. Deze impasse moet worden doorbroken door per sector betere business cases te ontwikkelen, de vraag te bundelen zodat massa kan worden gemaakt, regie te voeren op de voortgang en goede resultaten te delen. ICT~Office heeft, samen met zijn partners, actie ondernomen om ICT duidelijk op de kaart te zetten bij de verschillende topsectoren. Voorbeelden van het gebruik van ICT in de topsectoren zijn: Hoe kan slimme software het hoge energiegebruik in de chemische sector verminderen? Hoe kunnen slimme algoritmes de beladingsgraad van vrachtwagens verhogen? Hoe kan ICT het klimaat in kassen optimaliseren? En hoe kunnen sensoren de kwaliteit van de dijken 365 dagen per jaar monitoren? Figuur 3: ICT als innovatie-as 28 ICT~Marktmonitor

17 Inzet van ICT: intelligente digital gateway ICT speelt een cruciale rol in het toekomstig succes van de topsectoren en daarmee de Nederlandse economie. Het slim inzetten van vernieuwende ICT-toepassingen versterkt het verdienvermogen van de Nederlandse economie aanzienlijk. Dit blijkt uit het onderzoek Van een fysieke naar een intelligente Digital Gateway to Europe dat in opdracht van het ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie eind 2011 is uitgevoerd door Roland Berger Strategy Consultants. Het onderzoek brengt de sterktes en zwaktes van de Nederlandse ICT-sector in beeld. Hieruit komt het belang naar voren van vooroplopen met ontwikkeling en van het toepassen van vernieuwde ICT-toepassingen. Dit vergroot het verdienvermogen van de economie en waarborgt de toekomstige concurrentiepositie van Nederland. In het rapport is met name aandacht voor het vooroplopen met de ontwikkeling van sectorspecifieke systeemplatformen, bestaande uit infrastructuur, standaarden en applicaties, die de concurrentiepositie van Nederland in de toekomst waarborgt. Een voorbeeld van een dergelijk systeemplatform is Interpay, waar de financiële sector in het verleden sterk van heeft geprofiteerd. Een voorbeeld van een topsector waarin de ontwikkeling van een systeemplatform onontbeerlijk is, is de logistieke sector. Een analyse van de verscheping van een enkele container van de Verenigde Staten naar Europa laat zien dat hiermee 60 bedrijven gemoeid zijn, die in totaal een stapel papierwerk van 1,80 meter produceren, waarvan de inhoud 80 procent overlap vertoont. Het terugdringen van deze inefficiëntie is één van de belangrijkste doeleinden van een ICT-systeem dat fungeert als centrale verzamelplaats van data in de logistieke keten. Het rapport stelt dat het noodzakelijk is om daarnaast ook in de sectoren Tuinbouw, Media en Gezondheidszorg systeemplatformen te creëren (Roland Berger, 2011). Eén van de belangrijkste sterktes van Nederland op het gebied van ICT is de aanwezige infrastructuur. Dankzij uitstekende binnenlandse netwerken en internationale verbindingen is Nederland nu al de Digital Gateway to Europe op het niveau van het fysieke netwerk, zo stelt het rapport. Met betrekking tot de uitrol van bepaalde nieuwe vaste (bijvoorbeeld fiber voor synchronous bandbreedte) en mobiele netwerktechnologieën (bijvoorbeeld LTE) kan Nederland niet langer automatisch het leiderschap opeisen. Om de sterke uitgangspositie van Nederland te behouden moet een goed investeringsklimaat worden gecreëerd en moet Nederland niet alleen een doorgeefluik voor data willen zijn, maar daadwerkelijk waarde toevoegen. De sectorspecifieke systeemplatformen kunnen de volgende stap zijn. Nederland breidt daarmee zijn positie uit van fysieke platte digital gateway naar een virtuele intelligente digital gateway. De onderzoekers noemen een groeiend tekort aan ICT-geschoolden als een van de bedreigingen voor de Nederlandse economie. In de Digitale Implementatieagenda van eind 2011 staat aangekondigd dat het Kabinet in ,9 miljoen euro investeert om de digitale vaardigheden te verbeteren en de aanwas van nieuw ICT-talent te stimuleren. Wanneer de randvoorwaarden worden gecreëerd en de innovatiekracht van de ICT-sector wordt versterkt, kan zij oplossingen bieden die de concurrentiekracht van de topsectoren ten goede komen. Het economisch potentieel dat op die manier wordt gecreëerd is enorm. Het rapport schat de potentiële toegevoegde waarde van de voorgestelde aanpak op 15 miljard euro in 2017 (waarvan 5 miljard euro in de ICT-sector zelf en 10 miljard euro in sectoren die profiteren van ICT). Ongeveer 6 miljard euro van het totaal kan worden gerealiseerd in de sectoren Logistiek, Tuinbouw, Media en Gezondheidszorg. In totaal komt dit neer op 25 procent extra groei van het Nederlands BBP in de komende jaren. Gezien dit potentieel en met het feit in het achterhoofd dat de impact vooral gerealiseerd wordt in juist die sectoren die de kern vormen van het toekomstig succes van de Nederlandse economie, is het belang van ICT niet te onderschatten. Aan de overheid, de ICT-sector en haar klanten de taak om Nederland daadwerkelijk om te vormen tot een intelligente Digital Gateway to Europe. 30 ICT~Marktmonitor

18 Ambities topsectoren De Minister van EL&I heeft de topsectoren in 2011 verzocht om te komen met innovatiecontracten per sector. In elke topsector sluiten bedrijven, kennisinstellingen en de overheid een innovatiecontract. Daarin staat welke onderzoeksthema s worden aangepakt, door welke instellingen dat gebeurt, en wie dat financiert. Het onderzoek wordt gebundeld in topconsortia. In 2015 moet ten minste 40 procent van dit onderzoeksgeld van bedrijven komen. Het NWO, de KNAW en de toegepaste kennisinstituten zoals TNO zullen in 2015 minstens 600 miljoen euro bijdragen. Eind 2011 hebben alle topsectoren hun uitgewerkte ambities aangeboden aan de minister van EL&I in een innovatiecontract. In de vorm van publiek-private samenwerking willen alle sectoren investeren in innovatie. ICT speelt een prominente rol in vrijwel alle innovatiecontracten van de sectoren. Smart grids, water en ICT, open ICT-platform voor de logistiek, serious gaming, media & ICT, embedded software, bio-informatica en medische technologie zijn allemaal ICT-gerelateerde onderwerpen waarmee de topsectoren aan de slag willen gaan. Innovatie~Accelerator De uitdaging is nu om voor iedere topsector invulling te geven aan de rol van ICT als innovatie-as. ICT~Office heeft in haar rol als brancheorganisatie en vertegenwoordiger van de ICT-sector die uitdaging aangenomen. ICT~Office stelt daarom aan iedere topsector voor de volgende vragen te beantwoorden: Wat is de Innovatie Agenda voor de topsector? Welke ICT-kansen en knelpunten liggen in deze Agenda? Hoe kan ICT de ambities van de sector waarmaken? ICT~Office en TNO hebben voor de topsectoren de Innovatie~Accelerator ontwikkeld. In deze Accelerator wordt in een week tijd door bedrijven uit de topsector, ICT-leveranciers en wetenschap, de ICT-behoefte uit de topsector vastgesteld, inclusief de kansen en bedreigingen voor de succesvolle inzet van ICT. In 2012 zal aan alle topsectoren een Innovatie~Accelerator aangeboden worden. ICT Roadmap In de ICT Roadmap voor de topsectoren is een overzicht opgenomen van ICT-onderwerpen die concreet zullen worden opgepakt en onderdeel zijn van de verschillende roadmaps c.q. innovatiecontracten per topsector. Ook de Innovatie~Accelerator is een onderdeel van de ICT Roadmap. Amandus Lundqvist (voorzitter topteam High Tech Systemen & Materialen) is aangewezen als ambassadeur voor het maken van de ICT Roadmap. Dit is mede gebaseerd op de vraag van de Tweede Kamer, naar aanleiding van de motie van de Kamerleden Afke Schaart (VVD) en Gerda Verburg (CDA), om ICT nadrukkelijk en beter zichtbaar mee te nemen in de aanpak van de topsectoren. De onderwerpen uit de Roadmap zijn: 1. Safe and reliable ICT. 2. ICT Systems for Monitoring and Control. 3. ICT for a Connected World. 4. Data, data, data. 5. Value and information chains. Met het insturen van een Letter of Intent hebben een kleine 150 ICT-bedrijven de ICT Roadmap ondersteund. Belangrijke criteria hierbij zijn hoe ICT het rendement en de productiviteit in de sector kan verhogen, de duurzaamheid kan verbeteren en de maatschappelijke meerwaarde van de sector kan verhogen. 32 ICT~Marktmonitor

19 Hoofdstuk 3 ICT & Duurzaamheid

20 ICT & Duurzaamheid Duurzaamheid vormt een bron voor innovatie. Oplossingen voor maatschappelijke knelpunten leiden tot nieuwe producten en diensten. ICT bevindt zich hierbij op een snijvlak: enerzijds neemt de ICTbranche zelf haar verantwoordelijkheid, anderzijds biedt de branche oplossingen voor maatschappelijke problemen door het toepassen van ICT. Duurzaamheid Duurzaamheid staat hoog op de agenda van bedrijven en overheid. Bedrijven kiezen ervoor om een optimale combinatie te realiseren tussen maatschappelijke doelen en winstmaximalisatie. Steeds meer dringt het besef door dat het één niet zonder het ander kan en dat deze twee doelen complementair zijn. Bedrijven worden steeds meer social enterprise en streven naar shared value. De ICT-sector streeft ook naar deze win-winsituatie, zowel in haar eigen branche als ook door in andere sectoren met slimme ICT-toepassingen bij te dragen aan verduurzaming. Daarbij zijn voor de sector twee thema s leidend: Energie en Grondstoffen. De sector pakt deze thema s op via twee sporen: greening of IT in de eigen sector en greening by IT in andere sectoren. Energie en CO 2 -uitstoot: Greening of IT ICT-apparaten en de ICT-infrastructuur gebruiken energie, veelal ongemerkt. Veel ICT-apparatuur wordt steeds zuiniger, maar het gebruik van ICT neemt toe. Er wordt dan ook verwacht dat het energiegebruik als gevolg van ICT-toepassingen de komende jaren als geheel toeneemt, tot mogelijk een verdubbeling in De sector herkent deze trend en heeft hierin haar verantwoordelijkheid genomen door met de Rijksoverheid af te spreken dat de sector in procent energie-efficiënter zal zijn dan in In onderstaand kader is die afspraak nader toegelicht. Naast de vermindering van het energiegebruik, is ongeveer 40 procent van de door ICT-bedrijven ingekochte energie inmiddels duurzaam en afkomstig uit hernieuwbare bronnen. ICT~Office heeft in 2008 met de staatssecretaris van Economische Zaken de MeerJarenAfspraak energie-efficiëntie (MJA) ondertekend. De MJA biedt ICT-bedrijven de vrijwillige, maar niet vrijblijvende mogelijkheid hun energieverbruik terug te dringen. MJA-deelnemers kunnen dit op twee manieren bereiken: verbetering van de eigen energie-efficiëntie en de ontwikkeling en inzet van innovatieve ICT-toepassingen in andere sectoren. ICT-bedrijven die deelnemen aan de MJA, spannen zich in om hun energie-efficiëntie jaarlijks met 2 procent te verbeteren. In 2020 dient een verbetering van 30 procent ten opzichte van 2005 gerealiseerd te zijn. Na twee jaar is 25 procent van de doelstelling gerealiseerd (1 PJ van de te realiseren 4 PJ efficiencyverbetering). De MJA-deelnemers zijn daarom succesvol in het bereiken van de afgesproken doelstellingen. Hiermee geven zij vorm aan een duurzame ICT-sector. Ruim 35 bedrijven uit de ICT-sector nemen deel aan de MJA. Dit zijn datacenters, soft- en hardwarebedrijven, telecom en ICT-consultants. Zij vertegenwoordigen circa 80 procent van het totale energieverbruik in de ICT-sector en zijn daarmee representatief. Ter ondersteuning van de MJA-deelnemers heeft ICT~Office het Projectbureau MJA opgezet. De ICT-bedrijven die deelnemen aan de ICT Meerjarenafspraak Energie-efficiency hebben tussen 2008 en 2010 het elektriciteitsgebruik van ruim huishoudens bespaard (1.043 terajoules). Dit blijkt uit het Voortgangsrapport MJA-monitoring over 2010 ICT-sector. 36 ICT~Marktmonitor

Tekorten op de ICT-arbeidsmarkt verklaard Door Has Bakker (beleidsadviseur ICT~Office)

Tekorten op de ICT-arbeidsmarkt verklaard Door Has Bakker (beleidsadviseur ICT~Office) Tekorten op de ICT-arbeidsmarkt verklaard Door Has Bakker (beleidsadviseur ICT~Office) ICT~Office voorspelt een groeiend tekort aan hoger opgeleide ICT-professionals voor de komende jaren. Ondanks de economische

Nadere informatie

MJA Routekaart ICT 2030 en SER Energieakkoord

MJA Routekaart ICT 2030 en SER Energieakkoord MJA Routekaart ICT 2030 en SER Energieakkoord Jeroen van der Tang Manager Duurzaamheid & Milieu Nederland ICT 30 januari 2014 Introductie Nederland ICT Nederland ICT is de branchevereniging van ICT-bedrijven

Nadere informatie

Rabobank Cijfers & Trends

Rabobank Cijfers & Trends Groothandel in computers, randapparatuur en software Computergroothandels richten zich doorgaans op bedrijfsmatige afnemers. Ze leveren hardware, software en toebehoren. Ook service- en adviesdiensten

Nadere informatie

in samenwerking met ICT~Marktmonitor 2011

in samenwerking met ICT~Marktmonitor 2011 in samenwerking met ICT~Marktmonitor 2011 ICT~Marktmonitor 2011 ICT~Marktmonitor 2011 Voorwoord Onze sector heeft zich in 2010 duidelijk hersteld na het moeilijke jaar 2009. In 2010 groeiden de ICT-bestedingen

Nadere informatie

Macro-economische Ontwikkelingen

Macro-economische Ontwikkelingen Macro-economische Ontwikkelingen e kwartaal 8 Overall conclusie De kredietcrisis zorgt voor een terugval van de economische bedrijvigheid in Nederland die sinds het begin van de jaren tachtig niet is voorgekomen.

Nadere informatie

Digitale Implementatie Agenda.nl ICT voor innovatie en economische groei

Digitale Implementatie Agenda.nl ICT voor innovatie en economische groei Digitale Implementatie Agenda.nl ICT voor innovatie en economische groei Nicole Kroon Directeur directie Regeldruk & ICT-beleid ibestuur congres 26 januari 2011 Waarom doen we het? ICT biedt kansen voor

Nadere informatie

Topsectoren aanpak en de Nederlandse Defensie & Veiligheid gerelateerde industrie. Samen naar de top!

Topsectoren aanpak en de Nederlandse Defensie & Veiligheid gerelateerde industrie. Samen naar de top! Ministerie van Economische Zaken, Landbouw & Innovatie Topsectoren aanpak en de Nederlandse Defensie & Veiligheid gerelateerde industrie Samen naar de top! Drs. G.M. Landheer Directeur Topsectoren en Industriebeleid

Nadere informatie

Conjunctuurenquête Nederland

Conjunctuurenquête Nederland Nieuw: metingen op provinciaal niveau Conjunctuurenquête Nederland Rapport eerste kwartaal 212 Conjunctuurenquête Nederland I rapport eerste kwartaal 212 Inhoud rapportage COEN in het kort Economisch klimaat

Nadere informatie

Langzaam maar zeker zijn ook de gevolgen van de economische krimp voor de arbeidsmarkt zichtbaar

Langzaam maar zeker zijn ook de gevolgen van de economische krimp voor de arbeidsmarkt zichtbaar In de vorige nieuwsbrief in september is geprobeerd een antwoord te geven op de vraag: wat is de invloed van de economische situatie op de arbeidsmarkt? Het antwoord op deze vraag was niet geheel eenduidig.

Nadere informatie

Kwartaalrapportage Arbeidsmarkt Breda 2009

Kwartaalrapportage Arbeidsmarkt Breda 2009 Kwartaalrapportage Arbeidsmarkt Breda 2009 Economische krimp in 2009 Aantal vacatures sterk gedaald Werkloosheid in Breda stijgt me 14% Bredase bijstand daalt minimaal Bijstand onder jongeren sterk gestegen

Nadere informatie

Het creëren van een innovatieklimaat

Het creëren van een innovatieklimaat Het creëren van een innovatieklimaat Bertholt Leeftink Directeur- Generaal Bedrijfsleven & Innovatie Inhoud 1. Waarom bedrijven- en topsectorenbeleid? 2. Verdienvermogen en oplossingen voor maatschappelijke

Nadere informatie

Marktbeeld oktober 2014

Marktbeeld oktober 2014 oktober & groeit De totale - laat in het tweede en derde kwartaal van dit jaar een e omzetgroei zien ten opzichte van een jaar eerder. -ondernemers en dat de omzetgroei in het laatste kwartaal Op het gebied

Nadere informatie

ZUINIGE ENERGIE EN KPN

ZUINIGE ENERGIE EN KPN ZUINIGE ENERGIE EN KPN KPN start op 30 oktober 2012 met nieuwe corporate campagne Het netwerk dat geeft om Nederland. Hierbij worden relevante maatschappelijke thema s belicht. In de eerste uiting, We

Nadere informatie

Inleiding. Overzicht

Inleiding. Overzicht 12 8 2015 Inleiding ICT Marktmonitor 2015 Inleiding Overzicht Groei zet door, software springt eruit http://www.ictmarktmonitor.nl/ict marktmonitor 2015/inleiding/?print 1/5 12 8 2015 Inleiding ICT Marktmonitor

Nadere informatie

Vierde kwartaal 2012. Conjunctuurenquête Nederland. Provincie Zeeland

Vierde kwartaal 2012. Conjunctuurenquête Nederland. Provincie Zeeland Vierde kwartaal 2012 Conjunctuurenquête Nederland Inhoud rapport COEN in het kort Economisch klimaat Omzet Export Personeelssterkte Investeringen Winstgevendheid Toelichting De Conjunctuurenquête Nederland

Nadere informatie

Van baan naar eigen baas

Van baan naar eigen baas M200912 Van baan naar eigen baas drs. A. Bruins Zoetermeer, juli 2009 Van baan naar eigen baas Ruim driekwart van de ondernemers die in de eerste helft van 2008 een bedrijf zijn gestart, werkte voordat

Nadere informatie

Rabobank Cijfers & Trends

Rabobank Cijfers & Trends Communicatiebureaus Communicatie-/reclamebureaus verrichten advies-, ontwerp- en andere dienstverlenende werkzaamheden. Communicatie bestaat uit commerciële- en non-profit communicatie. Bureaus zijn onder

Nadere informatie

Allochtonen op de arbeidsmarkt 2009-2010

Allochtonen op de arbeidsmarkt 2009-2010 FORUM Maart Monitor Allochtonen op de arbeidsmarkt 9-8e monitor: effecten van de economische crisis In steeg de totale werkloosheid in Nederland met % naar 26 duizend personen. Het werkloosheidspercentage

Nadere informatie

Topsectoren. Hoe & Waarom

Topsectoren. Hoe & Waarom Topsectoren Hoe & Waarom 1 Index Waarom de topsectorenaanpak? 3 Wat is het internationale belang? 4 Hoe werken de topsectoren samen? 5 Wat is de rol voor het MKB in de topsectoren? 6 Wat is de rol van

Nadere informatie

Werkloosheid in de Europese Unie

Werkloosheid in de Europese Unie in de Europese Unie Diana Janjetovic en Bart Nauta De werkloosheid in de Europese Unie vertoont sinds 2 als gevolg van de conjunctuur een wisselend verloop. Door de economische malaise in de jaren 21 23

Nadere informatie

Derde kwartaal 2012. Conjunctuurenquête Nederland. Provincie Gelderland

Derde kwartaal 2012. Conjunctuurenquête Nederland. Provincie Gelderland Derde kwartaal 212 Conjunctuurenquête Nederland Conjunctuurenquête Nederland I rapport derde kwartaal 212 Inhoud rapport COEN in het kort Economisch klimaat Omzet Export Personeelssterkte Investeringen

Nadere informatie

De arbeidsmarkt klimt uit het dal

De arbeidsmarkt klimt uit het dal Trends en ontwikkelingen arbeidsmarkt en onderwijs De arbeidsmarkt klimt uit het dal Het gaat weer beter met de arbeidsmarkt in, ofschoon de werkgelegenheid wederom flink daalde. De werkloosheid ligt nog

Nadere informatie

UITSLAGEN WONEN ENQUÊTE

UITSLAGEN WONEN ENQUÊTE UITSLAGEN WONEN ENQUÊTE 3 E KWARTAAL 211 Gemaakt voor NVM Wonen Gemaakt door NVM Data & Research Inhoudsopgave 1 Introductie enquête... 3 1.1 Periode... 3 1.2 Respons... 3 2 Staat van de woningmarkt...

Nadere informatie

EBU College Snapshots van de economie in regio Utrecht. Monique Roso, 12 maart 2014!

EBU College Snapshots van de economie in regio Utrecht. Monique Roso, 12 maart 2014! EBU College Snapshots van de economie in regio Utrecht Monique Roso, 12 maart 2014! Inhoud presentatie 1. economische trends en ontwikkelingen!! 2. economische monitor provincie Utrecht! - economische

Nadere informatie

2009 uitzonderlijk slecht economisch jaar voor Nederland

2009 uitzonderlijk slecht economisch jaar voor Nederland 2009 uitzonderlijk slecht economisch jaar voor Nederland 02 Krimp mondiale economie in 2009 Aziatische landen als eerste uit het dal Economie eurozone krimpt nog sterker dan wereldeconomie Krimp in 2009

Nadere informatie

Starters zien door de wolken toch de zon

Starters zien door de wolken toch de zon M201206 Starters zien door de wolken toch de zon drs. A. Bruins Zoetermeer, mei 2012 Starters zien door de wolken toch de zon Enkele jaren nadat zij met een bedrijf zijn begonnen, en met enkele jaren financieel-economische

Nadere informatie

ICT-sector. Inhoud. Interviews. Algemeen. MEE-sectoren. MJA Industrie MJA VGI. MJA Diensten. MJA Vervoer. Begrippenlijst.

ICT-sector. Inhoud. Interviews. Algemeen. MEE-sectoren. MJA Industrie MJA VGI. MJA Diensten. MJA Vervoer. Begrippenlijst. ICT-sector Deelnemende bedrijven: 38 Beschouwde bedrijven in dit rapport: 38 Toetreders: 5 Uittreders: 0 Energiegebruik 2013: 16.164 TJ Procesefficiëntieverbetering 2013 t.o.v. 2012: 5% (17% t.o.v. basisjaar

Nadere informatie

1.4 Factoren die bepalend zijn voor reële convergentie

1.4 Factoren die bepalend zijn voor reële convergentie Productiviteit, concurrentiekracht en economische ontwikkeling Concurrentiekracht wordt vaak beschouwd als een indicatie voor succes of mislukking van economisch beleid. Letterlijk verwijst het begrip

Nadere informatie

COEN in het kort. Inhoud rapport. Toelichting. Nederland. Herstel komt in zicht. Conjunctuurenquête Nederland I rapport vierde kwartaal 2014

COEN in het kort. Inhoud rapport. Toelichting. Nederland. Herstel komt in zicht. Conjunctuurenquête Nederland I rapport vierde kwartaal 2014 Inhoud rapport COEN in het kort Economisch klimaat Omzet Export Personeelssterkte Investeringen Winstgevendheid Toelichting De Conjunctuurenquête (COEN) ondervraagt elk kwartaal ondernemers over onderwerpen

Nadere informatie

Impact Cloud computing

Impact Cloud computing Impact Cloud computing op de Nederlandse zakelijke markt De impact van Cloud Computing op de Nederlandse zakelijke markt De economische omstandigheden zijn uitdagend. Nederland is en bedrijven informatietechnologie

Nadere informatie

M201218. Meer snelgroeiende bedrijven en meer krimpende bedrijven in Nederland

M201218. Meer snelgroeiende bedrijven en meer krimpende bedrijven in Nederland M201218 Meer snelgroeiende bedrijven en meer krimpende bedrijven in Nederland drs. D. Snel drs. N. Timmermans Zoetermeer, november 2012 Relatief veel snelgroeiende bedrijven in Nederland In deze rapportage

Nadere informatie

Vierde kwartaal 2013. Conjunctuurenquête Nederland. Provincie Limburg

Vierde kwartaal 2013. Conjunctuurenquête Nederland. Provincie Limburg Vierde kwartaal 2013 Conjunctuurenquête Nederland Inhoud rapport COEN in het kort Economisch klimaat Omzet Export Personeelssterkte Investeringen Winstgevendheid Toelichting De Conjunctuurenquête Nederland

Nadere informatie

Macro-economische Ontwikkelingen

Macro-economische Ontwikkelingen Macro-economische Ontwikkelingen e kwartaal 1 Bijlage II Overall conclusie De Nederlandse economie groeit naar verwachting met 1¾% in 1 en met 1½% in 11. De toename van het bbp komt bijna volledig voor

Nadere informatie

World Economic Forum publiceert Global Information Technology Report 2010-2011

World Economic Forum publiceert Global Information Technology Report 2010-2011 PERSBERICHT World Economic Forum publiceert Global Information Technology Report 20-2011 Nederland zakt naar de 11e plaats op ranglijst van WEF Global Information Technology Report, en de opkomende economieën

Nadere informatie

1.1 Bevolkingsontwikkeling 9. 1.2 Bevolkingsopbouw 10. 1.2.1 Vergrijzing 11. 1.3 Migratie 11. 1.4 Samenvatting 12

1.1 Bevolkingsontwikkeling 9. 1.2 Bevolkingsopbouw 10. 1.2.1 Vergrijzing 11. 1.3 Migratie 11. 1.4 Samenvatting 12 inhoudsopgave Samenvatting 3 1. Bevolking 9 1.1 Bevolkingsontwikkeling 9 1.2 Bevolkingsopbouw 10 1.2.1 Vergrijzing 11 1.3 Migratie 11 1.4 Samenvatting 12 2. Ontwikkelingen van de werkloosheid 13 2.1 Ontwikkeling

Nadere informatie

VVMA Congres 18 mei 2010

VVMA Congres 18 mei 2010 VVMA Congres 18 mei 2010 Jan Klaver, VNO-NCW Verwachtingen over Nederlandse economie, 2010-2015 1 Lijn van mijn verhaal 1. Impact economische crisis op Nederlandse economie en bedrijfsleven 2. Het herstel

Nadere informatie

Resultaten werkgelegenheidsonderzoek. Provinciaal Arbeidsplaatsen Register (PAR)

Resultaten werkgelegenheidsonderzoek. Provinciaal Arbeidsplaatsen Register (PAR) Resultaten werkgelegenheidsonderzoek Provinciaal Arbeidsplaatsen Register (PAR) 2013 Maarten Bergmeijer Provincie Utrecht afdeling MEC, team Economie par@provincie-utrecht.nl www.provincie-utrecht.nl/par

Nadere informatie

De softwaresector in Nederland

De softwaresector in Nederland De softwaresector in Nederland Survey 2010 In opdracht van: ICT~Office Project: 2010.002 Publicatienummer: 2010.002-1018 Datum: Utrecht, 23 augustus 2010 Auteurs: Robbin te Velde Jaap Veldkamp Marijn Plomp

Nadere informatie

Research NL. Economic outlook 3e kwartaal 2010 Nederland

Research NL. Economic outlook 3e kwartaal 2010 Nederland Research NL Economic outlook 3e kwartaal 2010 Nederland Herstel economie zet aarzelend door Economische situatie Huishoudens zijn nog steeds terughoudend met hun consumptie en bedrijven zijn terughoudend

Nadere informatie

Atradius Landenrapport

Atradius Landenrapport Atradius Landenrapport Nederland November 214 Overzicht Algemene informatie Belangrijkste sectoren (213, % van bbp) Hoofdstad: Amsterdam Diensten: 72% Regeringsvorm: Constitutionele monarchie Industrie:

Nadere informatie

Conjunctuurenquête Nederland. Vierde kwartaal 2015

Conjunctuurenquête Nederland. Vierde kwartaal 2015 Conjunctuurenquête Nederland Vierde kwartaal 15 Ondernemers positiever over werkgelegenheid 16 Voorwoord Dit rapport geeft de belangrijkste uitkomsten van de Conjunctuurenquête Nederland van het vierde

Nadere informatie

in samenwerking met ICT~Marktmonitor 2010

in samenwerking met ICT~Marktmonitor 2010 in samenwerking met ICT~Marktmonitor 2010 ICT~Marktmonitor 2010 000 ICT~Marktmonitor 2010 Voorwoord 2009 is voor de Nederlandse ICT-branche een economisch lastig jaar geweest. Dit jaar herstelt de markt

Nadere informatie

Nieuwsbrief Zeeuwse arbeidsmarktmonitor Nummer 5: december 2015

Nieuwsbrief Zeeuwse arbeidsmarktmonitor Nummer 5: december 2015 Nieuwsbrief Zeeuwse arbeidsmarktmonitor Nummer : december 2 Zeeuwse ondernemers blijven gunstig gestemd Winstgevendheid bouwondernemers pas volgend jaar op peil Krapte aan personeel in sectoren ICT en

Nadere informatie

ECONOMISCHE MONITOR EDE 2015 I

ECONOMISCHE MONITOR EDE 2015 I ECONOMISCHE MONITOR EDE 2015 I In deze economische monitor vindt u cijfers over de werkgelegenheid en de arbeidsmarkt van de gemeente Ede. Van de arbeidsmarkt zijn gegevens opgenomen van de tweede helft

Nadere informatie

Smart Industry. KvK Ondernemerspanel onderzoek

Smart Industry. KvK Ondernemerspanel onderzoek KvK Ondernemerspanel onderzoek Smart Industry Algemene gegevens: Start- en einddatum onderzoek: 02-07-2014 tot 22-07-2014 Aantal deelnemende ondernemers: 484 (doelgroep mkb-topsectoren) In dit document

Nadere informatie

Regiobericht 1.0 Noord

Regiobericht 1.0 Noord Economie, innovatie, werk en inkomen 1 Kenmerken van het landsdeel Het landsdeel Noord bestaat uit de provincies Groningen, Friesland en Drenthe. De provincies werken samen in het Samenwerkingsverband

Nadere informatie

Nationale Energieverkenning 2014

Nationale Energieverkenning 2014 Nationale Energieverkenning 2014 Remko Ybema en Pieter Boot Den Haag 7 oktober 2014 www.ecn.nl Inhoud Opzet van de Nationale Energieverkenning (NEV) Omgevingsfactoren Resultaten Energieverbruik Hernieuwbare

Nadere informatie

ICT-behoeften in het mkb. Onderzoek van TNS-NIPO

ICT-behoeften in het mkb. Onderzoek van TNS-NIPO ICT-behoeften in het mkb Onderzoek van TNS-NIPO ICT-behoeften in het mkb Onderzoek TNS-NIPO Koninklijke vereniging MKB-Nederland Beleid, Onderzoek en Communicatie Delft, 13 april 26 Contactpersoon: drs.

Nadere informatie

Klik op de categorieën rechts voor een gedetailleerde weergave. Omzet Q2 2014 t.o.v. Werkgelegenheid Q2 2014 t.o.v. toename

Klik op de categorieën rechts voor een gedetailleerde weergave. Omzet Q2 2014 t.o.v. Werkgelegenheid Q2 2014 t.o.v. toename juni groeit De totale - laat in het eerste kwartaal van een e omzetgroei zien ten opzichte van een jaar eerder. -ondernemers verwachten dat de groei in het tweede kwartaal van dit jaar Ook de werkgelegenheid

Nadere informatie

Meeste Nederlandse werkgevers houden personeelsbestand op peil in vierde kwartaal 2011 Manpower Arbeidsmarktbarometer Q4 2011

Meeste Nederlandse werkgevers houden personeelsbestand op peil in vierde kwartaal 2011 Manpower Arbeidsmarktbarometer Q4 2011 PERSBERICHT EMBARGO TOT DINSDAG, 13 SEPTEMBER 2011, 00.01 UUR Contact: Irene Bieszke ManpowerGroup Nederland +31 (0) 6 41 05 96 62 irene.bieszke@manpower.nl Meeste Nederlandse werkgevers houden personeelsbestand

Nadere informatie

Factsheet 1 WAAROM EEN INVESTERINGSPLAN VOOR DE EU?

Factsheet 1 WAAROM EEN INVESTERINGSPLAN VOOR DE EU? Factsheet 1 WAAROM EEN INVESTERINGSPLAN VOOR DE EU? Als gevolg van de wereldwijde economische en financiële crisis heeft de EU met een laag investeringsniveau te kampen. Alleen met gezamenlijke gecoördineerde

Nadere informatie

MKB ICT-onderzoek 2009

MKB ICT-onderzoek 2009 ICT: noodzakelijk kwaad of concurrentievoordeel? Voor 32% van het MKB vormt ICT een bijrol binnen de business, terwijl voor het overig deel ICT een sleutelfunctie heeft binnen de bedrijfsvoering: als de

Nadere informatie

Zzp ers in de provincie Utrecht 2013. Onderzoek naar een groeiende beroepsgroep

Zzp ers in de provincie Utrecht 2013. Onderzoek naar een groeiende beroepsgroep Zzp ers in de provincie Utrecht 2013 Onderzoek naar een groeiende beroepsgroep Ester Hilhorst Economic Board Utrecht Februari 2014 Inhoud Samenvatting Samenvatting Crisis kost meer banen in 2013 Banenverlies

Nadere informatie

MJA3 ICT-sector. Jeroen van der Tang. Manager Duurzaamheid & Milieu Nederland ICT

MJA3 ICT-sector. Jeroen van der Tang. Manager Duurzaamheid & Milieu Nederland ICT MJA3 ICT-sector Jeroen van der Tang Manager Duurzaamheid & Milieu Nederland ICT Duurzaamheid @ Nederland ICT Resultaten en initiatieven Nederland ICT op energiebesparing & milieu» MJA3 energie-efficiëntie

Nadere informatie

De rol van biomassa in de energietransitie.

De rol van biomassa in de energietransitie. De rol van biomassa in de energietransitie. Bert de Vries Plaatsvervangend directeur-generaal Energie, Telecom en Mededinging, Ministerie van Economische Zaken Inhoud 1. Energieakkoord 2. Energietransitie

Nadere informatie

CBS: Voorzichtig herstel arbeidsmarkt in het tweede kwartaal

CBS: Voorzichtig herstel arbeidsmarkt in het tweede kwartaal Persbericht PB14 56 11 9 214 15.3 uur CBS: Voorzichtig herstel arbeidsmarkt in het tweede kwartaal Meer werklozen aan de slag Geen verdere daling aantal banen, lichte groei aantal vacatures Aantal banen

Nadere informatie

Coen in het kort. Inhoud rapportage. Toelichting. Provincie Limburg. Negatief beeld bij alle indicatoren

Coen in het kort. Inhoud rapportage. Toelichting. Provincie Limburg. Negatief beeld bij alle indicatoren Conjunctuurenquête Nederland I rapport eerste kwartaal 212 Inhoud rapportage COEN in het kort Economisch klimaat Omzet Export Personeelssterkte Investeringen Winstgevendheid Toelichting Hoe staat het Nederlandse

Nadere informatie

INTRODUCTIE ICoTec ICT SERVICES

INTRODUCTIE ICoTec ICT SERVICES INTRODUCTIE ICoTec ICT SERVICES Introductie Wij zijn een full service ICT bedrijf dat zich gespecialiseerd heeft op vele vlakken binnen de ICT-branche. Door veel te investeren in de kennis van onze IT-specialisten

Nadere informatie

Marktontwikkelingen varkenssector

Marktontwikkelingen varkenssector Marktontwikkelingen varkenssector 1. Inleiding In de deze nota wordt ingegaan op de marktontwikkelingen in de varkenssector in Nederland en de Europese Unie. Waar mogelijk wordt vooruitgeblikt op de te

Nadere informatie

Rabobank Cijfers & Trends

Rabobank Cijfers & Trends Kappers In de kappersbranche kunnen de volgende bedrijfstypen worden onderscheiden: zelfstandigen zonder personeel, zzp ers (ondernemers die minder dan 32 uur per week in het kappersbedrijf werkzaam zijn)

Nadere informatie

Rijksbelastingen 0n verdubbeld en vergroend

Rijksbelastingen 0n verdubbeld en vergroend 08 Rijksbelastingen 0n verdubbeld en vergroend Laurens Cazander Publicatiedatum CBS-website: 3 februari 2009 Den Haag/Heerlen, 2009 Verklaring van tekens. = gegevens ontbreken * = voorlopig cijfer x =

Nadere informatie

Huidig economisch klimaat

Huidig economisch klimaat Huidig economisch klimaat 1.1 Beschrijving respondenten Er hebben 956 ondernemers meegedaan aan het onderzoek, een respons van 38. De helft van de respondenten is zzp er (465 ondernemers, 49). Het aandeel

Nadere informatie

Internationale varkensvleesmarkt 2012-2013

Internationale varkensvleesmarkt 2012-2013 Internationale varkensvleesmarkt 212-213 In december 212 vond de jaarlijkse conferentie van de GIRA Meat Club plaats. GIRA is een marktonderzoeksbureau, dat aan het einde van elk jaar een inschatting maakt

Nadere informatie

ScaleUp Dashboard 2015

ScaleUp Dashboard 2015 Rapportage ScaleUp Dashboard 2015 ScaleUp Dashboard 2015 Prof. dr. Justin Jansen Lotte de Vos Rotterdam School of Management Erasmus Centre for Entrepreneurship Conclusies Nederland staat aan de Europese

Nadere informatie

Economische monitor. Voorne PutteN 5 GEMEENTEN. 4 e editie. Opzet en inhoud

Economische monitor. Voorne PutteN 5 GEMEENTEN. 4 e editie. Opzet en inhoud 4 e editie Economische monitor Voorne PutteN Opzet en inhoud In 2010 verscheen de eerste editie van de Economische Monitor Voorne-Putten, een gezamenlijk initiatief van de vijf gemeenten Bernisse, Brielle,

Nadere informatie

Vacatures in de industrie 1

Vacatures in de industrie 1 Vacatures in de industrie 1 Martje Roessingh 2 De laatste jaren is het aantal vacatures sterk toegenomen. Daarentegen is in de periode 1995-2000 het aantal geregistreerde werklozen grofweg gehalveerd.

Nadere informatie

Kinderopvang tot 2015: krimp en yuppificatie zet door

Kinderopvang tot 2015: krimp en yuppificatie zet door Kinderopvang tot 2015: krimp en yuppificatie zet door Utrecht, 20 april 2012 Buitenhek Management & Consult Winthontlaan 200 Postbus 85183 3508 AD Utrecht T +030 287 59 59 F +030 287 59 60 info@buitenhek.nl

Nadere informatie

Exportmonitor 2011. Het noordelijke bedrijfsleven wordt steeds internationaler

Exportmonitor 2011. Het noordelijke bedrijfsleven wordt steeds internationaler Exportmonitor 2011 Het noordelijke bedrijfsleven wordt steeds internationaler Uit de Exportmonitor 2011 blijkt dat het noordelijk bedrijfsleven steeds meer aansluiting vindt bij de wereldeconomie. De Exportmonitor

Nadere informatie

FOCUS op speur- en ontwikkelingswerk

FOCUS op speur- en ontwikkelingswerk FOCUS op speur- en ontwikkelingswerk Het gebruik van de WBSO in 25 in opdracht van FOCUS op speur- en ontwikkelingswerk Het gebruik van de WBSO in 25 Inhoud Inleiding 3 Effect WBSO 4 Toegekende aanvragen

Nadere informatie

FORUM Monitor Allochtonen op de arbeidsmarkt: effecten van de economische crisis 2 e kwartaal 2009

FORUM Monitor Allochtonen op de arbeidsmarkt: effecten van de economische crisis 2 e kwartaal 2009 FORUM Monitor Allochtonen op de arbeidsmarkt: effecten van de economische crisis 2 e kwartaal 29 Groei van werkloosheid onder zet door! In het 2 e kwartaal van 29 groeide de werkloosheid onder (niet-westers)

Nadere informatie

Inhoud. KvK Oost Nederland - Kennis- en Adviescentrum COEN Oost Nederland Groothandel Kwartaalcijfers Pagina 1 van 27

Inhoud. KvK Oost Nederland - Kennis- en Adviescentrum COEN Oost Nederland Groothandel Kwartaalcijfers Pagina 1 van 27 Inhoud Ontwikkeling aantal orders 2 Verwachting aantal orders 3 Verwachting aantal exportorders 4 Verwachting inkopen bij leveranciers 5 Oordeel orderpositie 6 Oordeel orderpositie buitenland 7 Oordeel

Nadere informatie

De cloud die gebouwd is voor uw onderneming.

De cloud die gebouwd is voor uw onderneming. De cloud die gebouwd is voor uw onderneming. Dit is de Microsoft Cloud. Elke onderneming is uniek. Van gezondheidszorg tot de detailhandel, van fabricage tot financiële dienstverlening: geen twee ondernemingen

Nadere informatie

Conjunctuurenquête Nederland. Tweede kwartaal 2015. Bedrijfsleven onveranderd positief

Conjunctuurenquête Nederland. Tweede kwartaal 2015. Bedrijfsleven onveranderd positief Conjunctuurenquête Nederland Tweede kwartaal 215 Bedrijfsleven onveranderd positief Voorwoord Dit rapport geeft de belangrijkste uitkomsten van de Conjunctuurenquête Nederland van het tweede kwartaal 215.

Nadere informatie

Van een fysieke naar een intelligente Digital Gateway to Europe

Van een fysieke naar een intelligente Digital Gateway to Europe Arnoud van der Slot, Sameer Mehta, Matthijs Hovelynck Van een fysieke naar een intelligente Digital Gateway to Europe Hoe ICT de internationale concurrentiepositie van Nederland en de topsectoren kan versterken

Nadere informatie

Meest mobiele organisatie van Nederland

Meest mobiele organisatie van Nederland Resultaten onderzoek Meest mobiele organisatie van Nederland Juni 2013 Uitkomsten onderzoek onder top organisaties in Nederland Uitgevoerd door Keala Research & Consultancy in de periode mei tot en met

Nadere informatie

Fact sheet. Monitor jeugdwerkloosheid Amsterdam. nummer 5 maart 2013

Fact sheet. Monitor jeugdwerkloosheid Amsterdam. nummer 5 maart 2013 Fact sheet nummer 5 maart 2013 Monitor jeugdwerkloosheid Amsterdam Er zijn ruim 133.000 jongeren van 15 tot en met 26 jaar in Amsterdam (januari 2012). Met de meeste jongeren gaat het goed in het onderwijs

Nadere informatie

Samen sterker in het buitenland met de overheid als partner

Samen sterker in het buitenland met de overheid als partner Internationaal Ondernemen Samen sterker in het buitenland met de overheid als partner In opdracht van het ministerie van Buitenlandse Zaken Partners for International Business Internationaal ondernemen

Nadere informatie

Meting economisch klimaat, november 2013

Meting economisch klimaat, november 2013 Meting economisch klimaat, november 2013 1.1 Beschrijving respondenten Er hebben 956 ondernemers meegedaan aan het onderzoek, een respons van 38. De helft van de respondenten is zzp er (465 ondernemers,

Nadere informatie

ICT Barometer 26 april 2005. Inhoud. ICT-conjunctuur. ICT-bestedingen. ICT-projecten

ICT Barometer 26 april 2005. Inhoud. ICT-conjunctuur. ICT-bestedingen. ICT-projecten Ernst & Young ICT Leadership Resultaten ICT Barometer over conjunctuur, bestedingen en resultaten ICT-projecten Jaargang 5 26 2005 ICTbarometer ICT Barometer 26 2005 Inhoud ICT-conjunctuur ICT-bestedingen

Nadere informatie

Veranderingen in de internationale positie van Nederlandse banken

Veranderingen in de internationale positie van Nederlandse banken Veranderingen in de internationale positie van Nederlandse banken De Nederlandse bancaire vorderingen 1 op het buitenland zijn onder invloed van de economische crisis en het uiteenvallen van ABN AMRO tussen

Nadere informatie

Kortetermijnontwikkeling

Kortetermijnontwikkeling Artikel, donderdag 22 september 2011 9:30 Arbeidsmarkt in vogelvlucht Het aantal banen van werknemers en het aantal openstaande vacatures stijgt licht. De loonontwikkeling is gematigd. De stijging van

Nadere informatie

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s In een globaliserende economie moeten regio s en ondernemingen internationaal concurreren. Internationalisatie draagt bij tot de economische

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2015 2016 34 300 XIII Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Economische Zaken (XIII) en het Diergezondheidsfonds (F) voor het jaar

Nadere informatie

Factsheet. Monitor jeugdwerkloosheid Amsterdam 2014. Werkloosheid stijgt naar 24% Definities. Nummer 6 juni 2014

Factsheet. Monitor jeugdwerkloosheid Amsterdam 2014. Werkloosheid stijgt naar 24% Definities. Nummer 6 juni 2014 Nummer 6 juni 2014 Monitor jeugdwerkloosheid Amsterdam 2014 Factsheet Ondanks eerste tekenen dat de economie weer aantrekt blijft de werkloosheid. Negen procent van de Amsterdamse beroepsbevolking is werkloos

Nadere informatie

Datum 23 februari 2015 Betreft Beantwoording vragen naar aanleiding van het bericht ICT-sector trekt weg

Datum 23 februari 2015 Betreft Beantwoording vragen naar aanleiding van het bericht ICT-sector trekt weg > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage Directoraat-generaal Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 73 2594 AC Den Haag

Nadere informatie

Wederom onrust op de beurs: hoe nu verder?

Wederom onrust op de beurs: hoe nu verder? Wederom onrust op de beurs: hoe nu verder? Net als we vorig jaar meerdere keren hebben gezien, zijn de beurzen wederom bijzonder nerveus en vooral negatief. Op het moment van schrijven noteert de AEX 393

Nadere informatie

Datacenter Netwerk Trends in Nederland. Peter Vermeulen Pb7 Research

Datacenter Netwerk Trends in Nederland. Peter Vermeulen Pb7 Research Datacenter Netwerk Trends in Nederland Peter Vermeulen Pb7 Research Agenda Over het onderzoek Impact van IT trends op het datacenter Investeren in het datacentrum van morgen Visie en draagvlak Conclusies

Nadere informatie

NEDERLANDERS & OVERHEIDSBUDGET ONTWIKKELINGS- SAMENWERKING ONDERZOEKSREEKS

NEDERLANDERS & OVERHEIDSBUDGET ONTWIKKELINGS- SAMENWERKING ONDERZOEKSREEKS NEDERLANDERS & OVERHEIDSBUDGET ONTWIKKELINGS- SAMENWERKING 3 ONDERZOEKSREEKS NCDO is het Nederlandse kennis- en adviescentrum voor burgerschap en internationale samenwerking. NCDO bevordert het publiek

Nadere informatie

Nederlanders & Overheidsbudget Ontwikkelingssamenwerking. onderzoeksreeks

Nederlanders & Overheidsbudget Ontwikkelingssamenwerking. onderzoeksreeks Nederlanders & Overheidsbudget Ontwikkelingssamenwerking 3 onderzoeksreeks NCDO is het Nederlandse kennis- en adviescentrum voor burgerschap en internationale samenwerking. NCDO bevordert het publiek bewustzijn

Nadere informatie

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4

Nadere informatie

ICT de groene motor. Voorstudie ICT-sector 2030

ICT de groene motor. Voorstudie ICT-sector 2030 ICT de groene motor Voorstudie ICT-sector 2030 Colofon Titel Rapport ICT de groene motor, Voorstudie ICT-sector 2030 Auteur ICT~Office Versie en datum Definitief 29 april 2011 Voor u ligt de voorstudie

Nadere informatie

Winstgroei en buffers ondersteunen investerings herstel

Winstgroei en buffers ondersteunen investerings herstel Na de snelle daling van de bedrijfswinsten door de kredietcrisis, is er recentelijk weer sprake van winstherstel. De crisis heeft echter geen gat geslagen in de grote financiële buffers van bedrijven.

Nadere informatie

Highlights Regio in Beeld 2015. Arbeidsmarktregio Amersfoort

Highlights Regio in Beeld 2015. Arbeidsmarktregio Amersfoort Highlights Regio in Beeld 2015 Arbeidsmarktregio Amersfoort Samenvatting Aantal banen neemt weer toe, echter niet in collectieve sector In Amersfoort groeit het aantal banen van werknemers (voltijd en

Nadere informatie

Economie Utrecht komt verder op stoom

Economie Utrecht komt verder op stoom Economie Utrecht komt verder op stoom De Utrechtse economie heeft de opgaande lijn duidelijk te pakken. Onder impuls van sectoren als de zakelijke dienstverlening en de ICT groeit de economie naar verwachting

Nadere informatie

Nederland zakt vier plaatsen op Human Capital Index: vaardigheden en kennis van oudere leeftijdscategorieën blijven onbenut.

Nederland zakt vier plaatsen op Human Capital Index: vaardigheden en kennis van oudere leeftijdscategorieën blijven onbenut. ONDERZOEKSRAPPORT Nederland zakt vier plaatsen op Human Capital Index: vaardigheden en kennis van oudere leeftijdscategorieën blijven onbenut. Introductie In het Human Capital 2015 report dat het World

Nadere informatie

Toerisme in perspectief

Toerisme in perspectief Toerisme in perspectief NBTC afdeling Research Den Haag 18-1-2013 Inleiding In dit rapport wordt op hoofdlijnen een beeld geschetst van trends en ontwikkelingen in het (internationaal) toerisme en de factoren

Nadere informatie

Roadmap Smart Grids Mar$jn Bongaerts Frits Verheij 12 februari 2014

Roadmap Smart Grids Mar$jn Bongaerts Frits Verheij 12 februari 2014 1 Roadmap Smart Grids Mar$jn Bongaerts Frits Verheij 12 februari 2014 Inhoud 2 1. Innovatietafel aanloop naar TKI Switch2SmartGrids 2. Actieplan Duurzame Energievoorziening link naar E-akkoord 3. Toekomstbeelden

Nadere informatie

Managementsamenvatting. Routekaart UMC s

Managementsamenvatting. Routekaart UMC s Managementsamenvatting Routekaart UMC s Colofon Opdrachtgever: Agentschap NL Projectleider: TNO Procesbegeleiding: KplusV organisatieadvies Branche-organisatie: NFU 1. Aanleiding en ambitie De Nederlandse

Nadere informatie

De toekomst van bereikbaarheid

De toekomst van bereikbaarheid De toekomst van bereikbaarheid www.detron.nl De toekomst van bereikbaarheid De wereld verandert. Technologische ontwikkelingen volgen elkaar snel op. Mensen werken steeds vaker samen in virtuele omgevingen

Nadere informatie

Blijvende onrust op de beurs: hoe nu verder?

Blijvende onrust op de beurs: hoe nu verder? Blijvende onrust op de beurs: hoe nu verder? Zoals u waarschijnlijk weet, is de beurs nog steeds bijzonder nerveus en vooral negatief. De directe aanleiding is de tegenvallende groei in China waar wij

Nadere informatie