EFFECTEN VAN DE KOLENDEAL UIT HET ENERGIEAKKOORD DNV GL s visie. DELTA Energy

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "EFFECTEN VAN DE KOLENDEAL UIT HET ENERGIEAKKOORD DNV GL s visie. DELTA Energy"

Transcriptie

1 EFFECTEN VAN DE KOLENDEAL UIT HET ENERGIEAKKOORD DNV GL s visie DELTA Energy Rapport nr.: Datum: 11 mei 2015

2 Projectnaam: Effecten van de kolendeal uit het energieakkoord DNV GL - Energy Rapport titel: DNV GL s visie KEMA Nederland B.V. Klant: DELTA Energy, Middelburg Postbus 9035 Contactpersoon: Koen Minderhoud 6800 ET ARNHEM Datum: 11 mei 2015 Project nr.: Unit: MPD/MAR Tel: Rapport nr.: KvK Auteur: Beoordeeld: Goedgekeurd: Maroeska Boots Senior Consultant Pieter van der Wijk Consultant Martijn Duvoort Head of Section Unrestricted distribution (internal and external) Unrestricted distribution within DNV GL Limited distribution within DNV GL after 3 years No distribution (confidential) Secret Reference to part of this report which may lead to misinterpretation is not permissible. Versie Datum Reden voor uitgave Auteur Beoordeeld Goedgekeurd 0 29 April 2015 Eerste uitgave 1 30 April 2015 Tekstuele wijzigingen 2 11 Mei 2015 Update van resultaten 2015 KEMA Nederland B.V. DNV GL - Energy Rapport nr

3 Inhoud 1 INLEIDING GEVOLGEN VOOR DE ELEKTRICITEITSPRIJS DELTA CONCLUSIE # DELTA CONCLUSIE # DELTA CONCLUSIE # DELTA CONCLUSIE # CONCLUSIES DNV GL... 6 DNV GL - Energy Rapport nr Blz. i

4 1 INLEIDING In het energieakkoord is afgesproken dat oudere kolencentrales (versneld) worden gesloten en dat de producenten vanaf 2016 vrijgesteld worden van de kolenbelasting voor de dan nog operationele kolencentrales. DELTA heeft de effecten van deze kolendeal berekend 1 en concludeert in grote lijnen dat met name de elektriciteitsproducenten met relatief nieuwe kolencentrales in hun portfolio hiervan profiteren door hogere marges, terwijl de elektriciteitsconsument voor de gederfde belastinginkomsten opdraait. Bovendien zou de milieuwinst van de kolendeal beperkt zijn. DELTA baseert zich hierbij op berekeningen over drie scenario s. DNV GL heeft eigen berekeningen gedaan met haar elektriciteitsmarktmodel voor dezelfde drie scenario s. De resultaten en conclusies daarvan worden hieronder besproken aan de hand van de vier hoofdconclusies die DELTA heeft getrokken. Het effect van de kolendeal op de groothandelsprijs voor elektriciteit is hierin van wezenlijk belang en wordt daarom eerst besproken. Drie scenario s 1) Situatie zonder de kolendeal: geen vervroegde sluiting van oude kolencentrales en handhaven van de kolenbelasting. 2) Sluiting van de oude kolencentrales conform de afspraken in het energieakkoord, in combinatie met handhaving van de kolenbelasting. 3) Uitvoering van de kolendeal conform het energieakkoord. Zoals afgesproken, zullen de jaren 80 kolencentrales sluiten en wordt de kolenbelasting afgeschaft. 2 GEVOLGEN VOOR DE ELEKTRICITEITSPRIJS Een aantal factoren bepaalt het effect van de kolendeal op de groothandelsprijs voor elektriciteit. Ten eerste zorgt sluiting van de jaren 80-kolencentrales ervoor dat de vraag moet worden voldaan door relatief duurdere gascentrales en meer import. De Nederlandse kolencentrales zullen dus minder vaak prijsbepalend zijn wat resulteert in een hogere elektriciteitsprijs. De toename in de elektriciteitsprijs is weergegeven in Figuur 1: het verschil tussen scenario 1 en scenario 2. Sluiting van kolencentrales leidt gemiddeld genomen tot 2% hogere elektriciteitsprijzen in de periode Ten tweede leidt afschaffing van de kolenbelasting tot lagere operationele kosten voor kolencentrales. Als kolencentrales prijsbepalend zijn, resulteert dit in een lagere elektriciteitsprijs. De kolencentrales kunnen bij afschaffing van de kolenbelasting echter ook beter concurreren met het buitenland waardoor de export toeneemt (netto minder import, zie Figuur 2). Het afschaffen van de kolenbelasting resulteert hierdoor in gemiddeld 20% hogere inzet van Nederlandse kolencentrales in de periode , ofwel een gemiddelde stijging in vollasturen van 5500 naar bijna 6800 uur. De toename van export, en dus van de opwek, doet een eventueel verlagend effect op de elektriciteitsprijs min of meer teniet (zie Figuur 1: het verschil tussen scenario 2 en 3 is zeer klein). 1 https://d66.nl/content/uploads/sites/2/2015/03/delta-kolendeal-energieakkoord.pdf DNV GL - Energy Rapport nr Blz. 1

5 /MWh Netto import (GWh) NL baseload elektriciteitsprijs Scenario 1 Scenario 2 Scenario 3 Netto import als functie van e-prijs in NL (2016) Elektriciteitsprijs interval ( /MWh) Scenario 1 Scenario 2 Scenario 3 Figuur 1 Jaarlijks gemiddelde elektriciteitsprijs in Nederland Figuur 2 Netto import (import export) als functie van de Nederlandse elektriciteitsprijs in DELTA CONCLUSIE #1 De kolendeal is een goudgerande afspraak voor de energiebedrijven met nieuwere kolencentrales die niet worden gesloten. Overgebleven kolencentrales profiteren langs twee wegen van de kolendeal. Ze krijgen te maken met lagere kosten door afschaffing van de kolenbelasting en met hogere elektriciteitsprijzen doordat duurdere gascentrales vaker nodig zijn om in de vraag te voorzien. De combinatie van deze twee effecten zorgt inderdaad voor hogere marges op de nieuwere kolencentrales (Amer 9, Hemweg 8, Maasvlakte 3, Rotterdam 1 en Eemshaven A en B). Ook vanuit het perspectief van het totale kolenportfolio van de producenten heeft het energieakkoord een positief effect op de marges. Afhankelijk van het aandeel van de oudere (de te sluiten) kolencentrales in het portfolio, kunnen de totale portfolio inkomsten door het energieakkoord teruglopen. De producenten moeten immers de inkomsten op hun oude kolencentrales missen. Maar ze missen echter ook de exploitatiekosten 2. Uit Tabel 1 blijkt dat de marge op het totale kolenportfolio in Nederland als gevolg van de kolendeal in het energieakkoord stijgt met 1108 miljoen in de periode Overigens nemen we hier aan dat de oude centrales zonder de kolendeal gewoon in bedrijf blijven tot en met 2020 (zie ook de discussie bij conclusie #2 hieronder). Al met al blijft de conclusie dat de kolendeal uit het energieakkoord zorgt voor een toename in marges van kolenproducenten. 2 De marge is gelijk aan: inkomsten uit verkoop elektriciteit (brandstofkosten + variabele kosten van onderhoud en bedrijfsvoering + emissie kosten + kolen belasting). Exploitatiekosten bestaan onder andere uit personeelskosten, vaste onderhoudskosten en verzekeringen. DNV GL - Energy Rapport nr Blz. 2

6 Tabel 1 Additionele marges van kolencentrales na de kolendeal (bedragen in miljoen ) Impact op marge nieuwere kolencentrales ( ) Impact op totale kolenportfolio ( ) Sluiten oude centrales a Vrijstelling kolentaks b Totaal marge kolendeal c Totaal marge kolendeal d Vermeden exploitatiekosten e oude Totaal marge incl. vermeden centrales exploitatie RWE Essent E.ON Vattenfall Nuon GDF Electrabel DELTA n.a. n.a. n.a Totaal a. Verschil in marge tussen scenario 1 en scenario 2 voor de nieuwere kolencentrales b. Verschil in marge tussen scenario 2 en scenario 3 voor de nieuwere kolencentrales c. Verschil in marge tussen scenario 1 en scenario 3 voor de nieuwere kolencentrales d. Verschil in marge tussen scenario 1 en scenario 3 voor de nieuwere en oudere kolencentrales e. 40 per kw per jaar. Kosten voor groot onderhoud zijn hierin niet meegenomen Totale impact van SER Energieakkoord op marge nieuwere kolencentrales Totale impact van SER Energieakkoord op marge totale kolenportfolio RWE Essent E.ON Vattenfall Nuon GDF Electrabel RWE Essent E.ON Vattenfall Nuon GDF Electrabel Delta Figuur 3 Additionele marge van de nieuwe kolencentrales over de jaren als gevolg van de kolendeal (verschil tussen marge in scenario 3 en scenario 1) Figuur 4 Additionele marge van totale kolenportfolio s over de jaren als gevolg van de kolendeal (verschil tussen marge in scenario 3 en scenario 1 en inclusief vermeden exploitatiekosten jaren 80- centrales) DNV GL - Energy Rapport nr Blz. 3

7 4 DELTA CONCLUSIE #2 Het voordeel van de vroegtijdige sluiting van de jaren 80 kolencentrales is beperkt. Het is de vraag of de oudere kolencentrales de komende jaren niet sowieso uit bedrijf zouden worden genomen. Afhankelijk van specifieke kenmerken per centrale zoals kostenniveaus, efficiëntie en marktontwikkelingen zullen individuele kolenproducenten de afweging maken of investeringen in groot onderhoud of revisie nog rendabel zijn. Uit de DNV GL simulaties van scenario 1 volgt dat de gemiddelde marge van de jaren 80-kolencentrales 20 /kw per jaar is over de periode (inclusief kolenbelasting). Dit varieert tussen de 2 en 30 /kw voor de individuele centrales en richting het jaar 2020 neemt de marge verder af. Bij veronderstelde vaste exploitatiekosten van 40 /kw per jaar resteert een negatieve gemiddelde marge van - 5 tot - 23 miljoen per jaar. Daarbovenop komen de kosten van groot onderhoud voor kolencentrales, dat typisch elke vier jaar plaatsvindt. Deze kosten zijn circa 10 tot 20 miljoen. We kunnen daarom verwachten dat de jaren 80-kolencentrales in de komende jaren aan groot onderhoud toe zijn, maar dat de marges te klein zijn om groot onderhoud te rechtvaardigen. Het is dus aannemelijk dat in de periode tot 2020 de jaren 80-kolencentrales, zonder de kolendeal, toch wel hun deuren zouden sluiten. 5 DELTA CONCLUSIE #3 Het belastingvoordeel over de levensduur van deze [in bedrijf blijvende kolen-] centrales kan oplopen tot 4 miljard. Over de hoogte van het belastingvoordeel voor kolencentrales (de 4 miljard) valt te twisten. Twee grote onzekerheden die ten grondslag liggen aan dit getal zijn het aantal vollasturen van de kolencentrales en de veronderstelde resterende levensduur. Het is niet gezegd dat het aantal veronderstelde vollasturen van de centrales gelijk blijft in de toekomst, gezien de discussie rondom klimaatverandering, CO 2 -emissiedoelstellingen en CCS. Deze veranderingen zouden tot substantieel duurdere CO 2 -emissierechten kunnen leiden, waardoor de concurrentiepositie van kolencentrales ten opzicht van gascentrales verslechtert. Of wat te denken van mogelijk toekomstige warmte en stoom levering door kolencentrales met effecten op de efficiëntie? Daarom zou niet de resterende levensduur van de centrale (volgens DELTA 20 tot 30 jaar) als uitgangspunt moeten dienen, maar een meer conservatievere tijdsperiode waarin het meer aannemelijk is dat parameters als efficiëntie en draaiuren gelijk blijven 3. Over de periode zou het belastingvoordeel voor de in bedrijf blijvende kolencentrales uitkomen op 1,2 miljard op basis van DELTA s uitgangspunten (vollasturen en efficiëntie) die vergelijkbaar zijn met DNV GL s uitgangspunten en bevindingen. 3 Voor de bestudeerde periode komen de aangenomen vollasturen in de berekening van DELTA overeen met de vollasturen die volgen uit de DNV GL simulaties van de scenario s. DNV GL - Energy Rapport nr Blz. 4

8 [Bovendien] vindt er een significante lastenverschuiving plaats van kolenproducenten naar consumenten. Het energieakkoord geeft aan dat de derving van inkomsten voor de overheid uit de kolenbelasting vanaf 2016 wordt gecompenseerd door een verhoging van de energiebelasting op eindverbruik van elektriciteit. Uit de rijksbegroting blijkt dat de afschaffing van de kolenbelasting leidt tot een budgettaire derving van 189 miljoen voor Omdat de kolenbelasting niet volledig wordt gedragen door eindverbruikers terwijl dit voor de energiebelasting wel het geval is, vindt er een lastenverschuiving plaats van kolenproducenten naar consumenten. Alleen als de kolencentrale prijsbepalend is betaalt de consument voor de kolenbelasting via de elektriciteitsprijs (aangenomen dat de extra kosten van de kolenbelasting worden verrekend in de biedingen van de kolencentrale). In de uren dat een duurdere gascentrale of een centrale in het buitenland prijsbepalend is, heeft de kolenbelasting geen direct verhogend effect op de elektriciteitsprijs. De prijs voor Nederlandse kolenstroom inclusief kolenbelasting blijft dan onder de marktprijs (die bepaald wordt door andere centrales). De energiebelasting op de consumentenprijs werkt echter wel continu door in de prijs die consumenten betalen. De hoogte van de lastenverschuiving is afhankelijk van de mate waarin (aantal uren per jaar) kolencentrales prijsbepalend zijn. We zien dat, afhankelijk van het scenario en jaar, de kolencentrales ongeveer 1000 uren per jaar de prijsbepalende eenheden zijn. Hieruit volgt dat ongeveer een achtste deel van de kolenbelasting momenteel doorberekend wordt naar de eindverbruiker. Als straks het totale bedrag van de kolenbelasting via de energiebelasting aan de eindverbruiker doorberekend wordt, zorgt dat dus voor een significante toename in de eindverbruikskosten. Kortom, het afschaffen van de kolenbelasting zorgt niet voor veel lagere elektriciteitsprijzen (zoals in sectie 2 geconcludeerd), maar wel voor hogere energiebelastingen voor de eindverbruiker. 6 DELTA CONCLUSIE #4 De milieuwinst van vervroegde sluiting van kolencentrales is beperkt, want daar tegenover staan hogere CO 2 -emissies door de afschaffing van de kolenbelasting. Enerzijds is de milieuwinst van het sluiten van kolencentrales voor Nederland significant. Sluiten van kolencentrales zorgt voor lagere kolenconsumptie en daardoor voor minder CO 2 -emissies en een lagere emissiefactor. De gemiddelde nationale emissiefactor in de periode daalt 11% door sluiten van oudere kolencentrales: van gemiddeld 489 naar 437 kg CO 2 per MWh (het verschil tussen scenario 1 en 2 in Figuur 5). Het is echter plausibel dat (een deel van) deze reductie ook zou hebben plaatsgevonden zonder kolendeal doordat de jaren 80-centrales vóór 2020 sowieso wel zouden sluiten. De milieuwinst voor Europa is echter beperkt door het huidige ontwerp van het ETS systeem: andere partijen kunnen de vermeden CO 2 -emissiecertificaten gebruiken. Let wel, door het huidige overschot aan CO 2 -certificatenoverschot is dit waterbed-effect momenteel zeer beperkt. Anderzijds, tempert afschaffing van de kolenbelasting de milieuwinst juist (iets) omdat kolenstroom goedkoper wordt. In 2020 is de emissiefactor van de Nederlandse elektriciteitssector ongeveer 2% hoger 4 DNV GL - Energy Rapport nr Blz. 5

9 kg CO 2 /MWh omdat kolencentrales meer produceren vergeleken met de situatie met kolenbelasting (het verschil tussen scenario 2 en 3 in Figuur 6). Zonder kolenbelasting neemt bovendien het aantal uren en de kans waarop een switch naar gascentrales plaatsvindt af (ook omdat een hogere CO 2 -prijs nodig is om de switch naar gas te maken). Dit effect is echter niet bestudeerd in deze analyse. Het effect van de sluiting van oudere kolencentrales op de nationale emissiefactor is substantieel en leidt tot een daling van 11%, ofwel een daling van 489 naar 437 kg CO 2 per MWh gemiddeld over de periode Omdat de jaren 80-centrales toch wel zouden sluiten, is het echter de vraag of dit resultaat kan worden toegeschreven aan het energieakkoord. Afschaffen van de kolenbelasting zorgt zelfs voor een geringe toename in CO 2 -emissies, als gevolg van een toenemende inzet van de kolencentrales. 60 Absolute CO 2 emissies elektriciteitsproductie NL 550 Nederlandse CO 2 emissiefactor Mton CO Scenario 1 Scenario 2 Scenario Scenario 1 Scenario 2 Scenario 3 Figuur 5 Nederlandse absolute CO 2 -emissies elektriciteitsproductie (Mton CO 2 ) Figuur 6 Nederlandse relatieve CO 2 -emissies elektriciteitsproductie (kg CO 2 /MWh) 7 CONCLUSIES DNV GL De kolendeal zorgt voor hogere marges op nieuwere kolencentrales. Ook voor het totale kolenportfolio (inclusief de jaren 80-centrales) zorgt de kolendeal voor hogere marges. Zonder de kolendeal lijkt het plausibel dat jaren 80-kolencentrales uiterlijk in 2020 sluiten vanwege lage marges, hoge exploitatiekosten en de hoge kosten voor groot onderhoud. Afschaffen van de kolenbelasting voor de in bedrijf blijvende kolencentrales zorgt voor een belastingderving van 1,2 miljard over de periode 2016 tot en met Er zal een lastenverschuiving plaatsvinden van kolenproducenten naar consumenten. Afschaffen van de kolenbelasting zorgt niet voor veel lagere elektriciteitsprijzen voor de consument, maar wel voor hogere energiebelastingen. Sluiting van oudere kolencentrales leidt tot een daling van 11% in de Nederlandse CO 2 - emissiefactor. Aangenomen dat de jaren 80-centrales toch wel zouden sluiten, is het echter de vraag of dit resultaat kan worden toegeschreven aan het energieakkoord. Het afschaffen van de kolenbelasting zorgt zelfs voor een lichte toename in de emissiefactor van Nederland. DNV GL - Energy Rapport nr Blz. 6

10 ABOUT DNV GL Driven by our purpose of safeguarding life, property and the environment, DNV GL enables organizations to advance the safety and sustainability of their business. We provide classification and technical assurance along with software and independent expert advisory services to the maritime, oil and gas, and energy industries. We also provide certification services to customers across a wide range of industries. Operating in more than 100 countries, our 16,000 professionals are dedicated to helping our customers make the world safer, smarter and greener.

Kolendeal Energieakkoord: Emissiereductie en verduurzaming kan en moet sneller en goedkoper

Kolendeal Energieakkoord: Emissiereductie en verduurzaming kan en moet sneller en goedkoper Kolendeal Energieakkoord: Emissiereductie en verduurzaming kan en moet sneller en goedkoper Emissiereductie kan en moet sneller en goedkoper De huidige energiemix is inefficiënt Met 46 mln ton per jaar

Nadere informatie

Kwantitatieve risicoanalyse gastransportleidingen N-558-36 en N-558-40 te Bathmen. N.V. Nederlandse Gasunie

Kwantitatieve risicoanalyse gastransportleidingen N-558-36 en N-558-40 te Bathmen. N.V. Nederlandse Gasunie Kwantitatieve risicoanalyse gastransportleidingen N-558-36 en N-558-40 te Bathmen N.V. Nederlandse Gasunie Report No.: 74105429, Rev. 0 Document No.: GCS 14.R.54520 Date: 03-11-2014 Report title: Kwantitatieve

Nadere informatie

RAAMCONTRACT GU PROJECTS QRA Amersfoort W-500-01, W-500-05 en W-500-22. N.V. Nederlandse Gasunie

RAAMCONTRACT GU PROJECTS QRA Amersfoort W-500-01, W-500-05 en W-500-22. N.V. Nederlandse Gasunie RAAMCONTRACT GU PROJECTS QRA Amersfoort W-500-01, W-500-05 en W-500-22 N.V. Nederlandse Gasunie Report No.: 74105429.041, Rev. 0 Document No.: GCS 14.R.54341 Date: 09-07-2014 Project name: Raamcontract

Nadere informatie

Wie betaalt de rekening van de energietransitie?

Wie betaalt de rekening van de energietransitie? Wie betaalt de rekening van de energietransitie? Symposium KVGN 17 november 2016 Ron Wit Ron.Wit@eneco.com Overzicht presentatie 1. Ontwikkeling broeikasgassen in Nederland 2. Ontwikkeling integrale kosten

Nadere informatie

Kwantitatieve risicoanalyse gastransportleiding W-534-03 te Zwanenburg. N.V. Nederlandse Gasunie

Kwantitatieve risicoanalyse gastransportleiding W-534-03 te Zwanenburg. N.V. Nederlandse Gasunie Kwantitatieve risicoanalyse gastransportleiding W-534-03 te Zwanenburg N.V. Nederlandse Gasunie Report No.: 74106856.120, Rev. 0 Date: 27-10-2015 Report title: Kwantitatieve risicoanalyse gastransportleiding

Nadere informatie

Kwantitatieve risicoanalyse gastransportleiding Z-500-01 te Maastricht. N.V. Nederlandse Gasunie

Kwantitatieve risicoanalyse gastransportleiding Z-500-01 te Maastricht. N.V. Nederlandse Gasunie Kwantitatieve risicoanalyse gastransportleiding Z-500-01 te Maastricht N.V. Nederlandse Gasunie Report No.: 74106856.067, Rev. 0 Date: 29-06-2015 Report title: Kwantitatieve risicoanalyse gastransportleiding

Nadere informatie

Effecten en kosten van een kolenexit versus schone kolencentrales Bezinningsgroep energie 28 juni 2016

Effecten en kosten van een kolenexit versus schone kolencentrales Bezinningsgroep energie 28 juni 2016 Effecten en kosten van een kolenexit versus schone kolencentrales Bezinningsgroep energie 28 juni 2016 Ron.wit@eneco.com Overzicht presentatie 1. Ontwikkeling aandeel kolenstroom in Nederland 2. Effecten

Nadere informatie

Blijft elektriciteit goedkoop voor WP-en? Stijn Schlatmann 30 januari 2014

Blijft elektriciteit goedkoop voor WP-en? Stijn Schlatmann 30 januari 2014 Blijft elektriciteit goedkoop voor WP-en? Stijn Schlatmann 30 januari 2014 www.energymatters.nl Aanleiding Grote interesse in WP-en: Gasprijs is duur; dus ketels duur WKK is momenteel marginaal (met netlevering)

Nadere informatie

Effecten van het vervroegd sluiten van de Nederlandse kolencentrales

Effecten van het vervroegd sluiten van de Nederlandse kolencentrales Effecten van het vervroegd sluiten van de Nederlandse kolencentrales Marit van Hout Paul Koutstaal Oktober 2015 ECN-E--15-064 Verantwoording Deze studie is uitgevoerd in opdracht van DELTA NV. Namens de

Nadere informatie

CO2-uitstoot elektriciteitsproducenten

CO2-uitstoot elektriciteitsproducenten CO2-uitstoot elektriciteitsproducenten in Nederland 2014 CO2-uitstoot elektriciteitsproducenten in Nederland 2014 Door: Paul Noothout, Esther Eggink, Kees van der Leun Datum: 18 december 2015 Projectnummer:

Nadere informatie

Onderzoek maatregelen slagschaduw

Onderzoek maatregelen slagschaduw D NV-GL Onderzoek maatregelen slagschaduw Gemeente Houten Rapport nr.: 15-2655 Datum: 2015-11-03 Rapport titel: Klant: Contactpersoon: Datum: Project nr.: Unit: Rapport nr.: Onderzoek maatregelen slagschaduw

Nadere informatie

Financiële baten van windenergie

Financiële baten van windenergie Financiële baten van windenergie Grootschalige toepassing van 500 MW in 2010 en 2020 Opdrachtgever Ministerie van VROM i.s.m. Islant Auteurs Drs. Ruud van Rijn Drs. Foreno van der Hulst Drs. Ing. Jeroen

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 1996 1997 25 026 Reductie CO 2 -emissies Nr. 3 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal s-gravenhage,

Nadere informatie

Onderzoek. Wie is de grootste producent van duurzame elektriciteit in Nederland 2012. Auteur: C. J. Arthers, afd. Corporate Responsibility, Essent

Onderzoek. Wie is de grootste producent van duurzame elektriciteit in Nederland 2012. Auteur: C. J. Arthers, afd. Corporate Responsibility, Essent Onderzoek Wie is de grootste producent van duurzame elektriciteit in Nederland 2012 Auteur: C. J. Arthers, afd. Corporate Responsibility, Essent Datum: 9 september 2013 Vragen of reacties kunt u sturen

Nadere informatie

Profiel- en onbalans kosten (gemiddelde 2015-2029) [ /kwh]

Profiel- en onbalans kosten (gemiddelde 2015-2029) [ /kwh] Notitie Petten, 15 december 2014 Afdeling Policy Studies Van Aan Carolien Kraan, Sander Lensink S. Breman-Vrijmoed (Ministerie van Economische Zaken) Kopie Onderwerp Basisprijzen SDE+ 2015 Samenvatting

Nadere informatie

Auteurs:E. Benz, C. Hewicker, N. Moldovan, G. Stienstra, W. van der Veen

Auteurs:E. Benz, C. Hewicker, N. Moldovan, G. Stienstra, W. van der Veen 30920572-Consulting 10-0198 Integratie van windenergie in het Nederlandse elektriciteitsysteem in de context van de Noordwest Europese elektriciteitmarkt Eindrapport Arnhem, 12 april 2010 Auteurs:E. Benz,

Nadere informatie

2 Producenten grijze stroom laten betalen voor transport?

2 Producenten grijze stroom laten betalen voor transport? ECN Beleidsstudies ECN-BS-10-016 29 april 2010 Producenten van grijze stroom laten betalen voor transport? Notitie aan : Werkgroep Heroverweging Energie en Klimaat Kopie aan : A.W.N. van Dril Van : F.D.J.

Nadere informatie

Betaalbaarheid van energie

Betaalbaarheid van energie Ministerie van Economische Zaken De Minister van Economische Zaken H.G.J. Kamp Postbus 20401 2500 EK DEN HAAG Woerden : onze ref. : /HG-tr doorkiesnr. : 0348 48 43 66 e-mail : hg@vemw.nl onderwerp : Onderzoek

Nadere informatie

Het waterbed effect en het EU ETS

Het waterbed effect en het EU ETS Het waterbed effect en het EU ETS Een uitleg met de mogelijke uitfasering van Nederlandse kolencentrales als voorbeeld Het waterbed effect en het EU ETS Een uitleg met de mogelijke uitfasering van Nederlandse

Nadere informatie

De kosten van de energietransitie, en: kansen voor de gasindustrie. Martien Visser Lector Energietransitie & Netwerken. Hanzehogeschool Groningen

De kosten van de energietransitie, en: kansen voor de gasindustrie. Martien Visser Lector Energietransitie & Netwerken. Hanzehogeschool Groningen De kosten van de energietransitie, en: kansen voor de gasindustrie Martien Visser Lector Energietransitie & Netwerken Hanzehogeschool Groningen Hanzehogeschool Groningen (circa 30.000 studenten) Energy

Nadere informatie

Titel: The impact of net metering regulations on the Dutch solar PV market

Titel: The impact of net metering regulations on the Dutch solar PV market Scriptie Titel: The impact of net metering regulations on the Dutch solar PV market Begeleiders: prof. dr. ir. G.P.J. Verbong J.J.C.M. Huijben MSc Inhoud: 1. Historische reconstructie ontwikkelingen 2004-2013

Nadere informatie

Impact van efficiënte openbare verlichting op de CO 2 uitstoot

Impact van efficiënte openbare verlichting op de CO 2 uitstoot Impact van efficiënte openbare verlichting op de CO 2 uitstoot CE4 N35N 13.5.29 Samenvatting Drie scenario s om de hoeveelheid CO 2 te berekenen, die niet uitgestoten wordt als er energie bespaard wordt

Nadere informatie

factsheet kolenexit in Nederland

factsheet kolenexit in Nederland factsheet kolenexit in Nederland Datum: 23 februari 2016 Nederland kolenvrij, een perspectief dat inmiddels hoog op de agenda staat in het politieke en publieke debat over de aanpak van klimaatverandering.

Nadere informatie

Auteur: C J Arthers, afd. Corporate Responsibility, Essent

Auteur: C J Arthers, afd. Corporate Responsibility, Essent Onderzoek: Wie is de grootste producent van duurzame elektriciteit in Nederland 2013 Auteur: C J Arthers, afd. Corporate Responsibility, Essent Datum: 22 augustus 2014 Vragen of reacties kunt u sturen

Nadere informatie

factsheet kolenexit in Nederland

factsheet kolenexit in Nederland factsheet kolenexit in Nederland Datum: 3 december 2015 Nederland kolenvrij, een perspectief dat inmiddels hoog op de agenda staat in het politieke en publieke debat over de aanpak van klimaatverandering.

Nadere informatie

M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - December Bijgaand ontvangt u de maandelijkse marktmonitor van Energy Services.

M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - December Bijgaand ontvangt u de maandelijkse marktmonitor van Energy Services. M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - December 2016 Geachte relatie, Bijgaand ontvangt u de maandelijkse marktmonitor van Energy Services. De Marktmonitor is een maandelijkse uitgave van Energy Services.

Nadere informatie

Externe notitie. 1. Achtergrond en doel van deze notitie. 2. Samenvatting resultaten

Externe notitie. 1. Achtergrond en doel van deze notitie. 2. Samenvatting resultaten Externe notitie Amsterdam, 24 september 2013 Definitief Afdeling Policy Studies ECN-N--13-034 Van Ad Seebregts Aan Autoriteit Consument & Markt (ACM) (Contactpersoon ACM: Erik Kloosterhuis) Kopie Paul

Nadere informatie

De beoordeling van de afspraak in relatie tot het SER energieakkoord

De beoordeling van de afspraak in relatie tot het SER energieakkoord Analyse van de Autoriteit Consument en Markt met betrekking tot de voorgenomen afspraak tot sluiting van 80er jaren kolencentrales in het kader van het SER Energieakkoord Deze notitie bevat een analyse

Nadere informatie

De kleur van stroom: de milieukwaliteit van in Nederland geleverde elektriciteit

De kleur van stroom: de milieukwaliteit van in Nederland geleverde elektriciteit De kleur van stroom: de milieukwaliteit van in geleverde elektriciteit Feiten en conclusies uit de notitie van ECN Beleidsstudies Sinds 1999 is de se elektriciteitsmarkt gedeeltelijk geliberaliseerd. In

Nadere informatie

M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - November 2015

M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - November 2015 M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - November 2015 Geachte relatie, Bijgaand ontvangt u de maandelijkse marktmonitor van Energy Services. De Marktmonitor is een maandelijkse uitgave van Energy Services.

Nadere informatie

2 Is het waar dat de effectieve capaciteit van wind door inpassingseffecten niet 23% maar minder dan 8% is?

2 Is het waar dat de effectieve capaciteit van wind door inpassingseffecten niet 23% maar minder dan 8% is? > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage Directoraat-generaal Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 73 2594 AC Den Haag

Nadere informatie

Nationale Energieverkenning 2014

Nationale Energieverkenning 2014 Nationale Energieverkenning 2014 Remko Ybema en Pieter Boot Den Haag 7 oktober 2014 www.ecn.nl Inhoud Opzet van de Nationale Energieverkenning (NEV) Omgevingsfactoren Resultaten Energieverbruik Hernieuwbare

Nadere informatie

Energieprijzen in vergelijk

Energieprijzen in vergelijk CE CE Oplossingen voor Oplossingen milieu, economie voor milieu, en technologie economie en technologie Oude Delft 180 Oude Delft 180 611 HH Delft 611 HH Delft tel: tel: 015 015 150 150 150 150 fax: fax:

Nadere informatie

Visie elektriciteitscentrale en biomassa in de toekomst

Visie elektriciteitscentrale en biomassa in de toekomst Visie elektriciteitscentrale en biomassa in de toekomst André Zeijseink (KEMA) Biomassa Meestook Symposium, Amsterdam, 27 mei 2010 Inleiding KEMA in t kort Belangrijke energie-drivers Rol van kolen in

Nadere informatie

BEDRIJFSECONOMISCHE BEOORDELING VAN TWEE CO 2 -VRIJE OPTIES VOOR ELEKTRICITEITSPRODUCTIE VOOR DE MIDDELLANGE TERMIJN

BEDRIJFSECONOMISCHE BEOORDELING VAN TWEE CO 2 -VRIJE OPTIES VOOR ELEKTRICITEITSPRODUCTIE VOOR DE MIDDELLANGE TERMIJN Januari 3 ECN-C---55A BEDRIJFSECONOMISCHE BEOORDELING VAN TWEE CO -VRIJE OPTIES VOOR ELEKTRICITEITSPRODUCTIE VOOR DE MIDDELLANGE TERMIJN Notitie Herziening bedrijfseconomische beoordeling offshore windenergie

Nadere informatie

M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - Oktober 2015

M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - Oktober 2015 M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - Oktober 2015 Geachte relatie, Bijgaand ontvangt u de maandelijkse marktmonitor van Energy Services. De Marktmonitor is een maandelijkse uitgave van Energy Services.

Nadere informatie

M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - oktober 2012

M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - oktober 2012 M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - oktober 2012 Geachte relatie, Bijgaand ontvangt u de maandelijkse marktmonitor van Energy Services. De Marktmonitor is een maandelijkse uitgave van Energy Services.

Nadere informatie

Centraal Bureau voor de Statistiek

Centraal Bureau voor de Statistiek Centraal Bureau voor de Statistiek TOELICHTING STATLINETABEL EINDVERBRUIKERSPRIJZEN AARDGAS EN ELEKTRICITEIT Arthur Denneman Samenvatting: In juli is een vernieuwde StatLinetabel met eindverbruikersprijzen

Nadere informatie

Tabellenbijlage. Michiel Hekkenberg (ECN) Martijn Verdonk (PBL) (projectcoördinatie) Oktober 2014 ECN-O--14-052

Tabellenbijlage. Michiel Hekkenberg (ECN) Martijn Verdonk (PBL) (projectcoördinatie) Oktober 2014 ECN-O--14-052 Tabellenbijlage Michiel Hekkenberg (ECN) Martijn Verdonk (PBL) (projectcoördinatie) Oktober 2014 ECN-O--14-052 Verantwoording Dit rapport is de tabellenbijlage bij de Nationale Energieverkenning 2014 verschenen

Nadere informatie

Sluiting kolencentrales

Sluiting kolencentrales Sluiting kolencentrales Amsterdam, april 2016 In opdracht van Natuur & Milieu Sluiting kolencentrales Analyse van de maatschappelijke kosten en baten Eelco Buunk Bert Hof Bert Tieben SEO Economisch Onderzoek

Nadere informatie

M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - December 2015

M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - December 2015 M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - December 2015 Geachte relatie, Bijgaand ontvangt u de maandelijkse marktmonitor van Energy Services. De Marktmonitor is een maandelijkse uitgave van Energy Services.

Nadere informatie

De Energietransitie van de Elektriciteitsproductie

De Energietransitie van de Elektriciteitsproductie De Energietransitie van de Elektriciteitsproductie door Adriaan Wondergem 6 october 2010 De Energietransitie van de Elektriciteitsproductie van 2008 tot 2050. De kernvragen zijn: Hoe ziet een (bijna) CO2-loze

Nadere informatie

Komt CCS op tijd of haalt duurzame energie in? Pieter Boot Vijfde nationaal CCS Symposium 25 juni 2010

Komt CCS op tijd of haalt duurzame energie in? Pieter Boot Vijfde nationaal CCS Symposium 25 juni 2010 Komt CCS op tijd of haalt duurzame energie in? Pieter Boot Vijfde nationaal CCS Symposium 25 juni 2010 Cutting Energy Related CO 2 Emissions Baseline Emissions 62 Gt BLUE Map Emissions 14 Gt 2030 Key aspects

Nadere informatie

Presentatie Persoons Certificatie

Presentatie Persoons Certificatie BUSINESS ASSURANCE Presentatie Persoons Certificatie Kwaliteit in Bedrijf David R. Scheele MBA 11-9-2015 1 DNV GL 2013 28-04-2015 SAFER, SMARTER, GREENER Over DNV GL Als certificerende instelling spelen

Nadere informatie

Presentatie DNV GL. Veiligheidskundigen. David Scheele 19-11-2014 19-11-2014 SAFER, SMARTER, GREENER

Presentatie DNV GL. Veiligheidskundigen. David Scheele 19-11-2014 19-11-2014 SAFER, SMARTER, GREENER Presentatie DNV GL Veiligheidskundigen David Scheele 19-11-2014 1 DNV GL 2013 19-11-2014 SAFER, SMARTER, GREENER Over DNV GL Als certificerende instelling spelen we een toonaangevende internationale rol.

Nadere informatie

Datum 10 januari 2015 Betreft Beantwoording vragen over de energierekening huishoudens cf. de NEV 2014

Datum 10 januari 2015 Betreft Beantwoording vragen over de energierekening huishoudens cf. de NEV 2014 >Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA 's-gravenhage Directoraat-generaal Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 73 2594 AC Den Haag

Nadere informatie

M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - mei 2012

M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - mei 2012 M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - mei 2012 Geachte relatie, Bijgaand ontvangt u de maandelijkse marktmonitor van Energy Services. De Marktmonitor is een maandelijkse uitgave van Energy Services.

Nadere informatie

Vragen over nieuwe kolencentrales in Nederland

Vragen over nieuwe kolencentrales in Nederland ECN Beleidsstudies Definitief, v3 VERTROUWELIJK ECN-BS--07-037 13 december 2007 77830 Notitie Aan Vragen over nieuwe kolencentrales in Nederland Ministerie van Economische Zaken Kopie aan Van Remko Ybema

Nadere informatie

De effecten van en oplossingen voor aanpassing van salderingsregeling op NOM-woningen in 2020

De effecten van en oplossingen voor aanpassing van salderingsregeling op NOM-woningen in 2020 De effecten van en oplossingen voor aanpassing van salderingsregeling op NOM-woningen in 2020 Nederlandse samenvatting & discussie van de resultaten van het onderzoek Intended adjustments in net metering:

Nadere informatie

Effecten van een CO2 heffing in de elektriciteitssector

Effecten van een CO2 heffing in de elektriciteitssector Effecten van een CO2 heffing in de elektriciteitssector Voorstel voor een instrument dat het EU ETS en de prijsprikkel voor schone technologie versterkt Effecten van een CO2 heffing in de elektriciteitssector

Nadere informatie

Prijsvorming en strategisch inkopen op de energiemarkt. Erik Suichies Manager Commercial Product Expertise Nuon Sales Nederland. DACT 6 oktober 2009

Prijsvorming en strategisch inkopen op de energiemarkt. Erik Suichies Manager Commercial Product Expertise Nuon Sales Nederland. DACT 6 oktober 2009 Prijsvorming en strategisch inkopen op de energiemarkt Erik Suichies Manager Commercial Product Expertise Nuon Sales Nederland DACT 6 oktober 2009 0 Inhoud Introductie Nuon Ontwikkelingen op de energiemarkt

Nadere informatie

Kwaliteits- en Capaciteitsplan 2013

Kwaliteits- en Capaciteitsplan 2013 Kwaliteits- en Capaciteitsplan 2013 Bevindingen van de marktconsultatie Team Long term Grid Planning Arnhem, 11 september 2013 Inhoudsopgave Vraagontwikkeling Ontwikkelingen grootschalige productievermogen

Nadere informatie

Kosten van windenergie wat zijn gevolgen voor de electriciteitsvoorziening?

Kosten van windenergie wat zijn gevolgen voor de electriciteitsvoorziening? 1 Kosten van windenergie wat zijn gevolgen voor de electriciteitsvoorziening? Prof. dr. Machiel Mulder Faculteit Economie en Bedrijfskunde, RUG Economisch Bureau, Autoriteit Consument en Markt 2 e NLVOW

Nadere informatie

NOTA (Z)140109-CDC-1299

NOTA (Z)140109-CDC-1299 Commissie voor de Regulering van de Elektriciteit en het Gas Nijverheidsstraat 26-38 1040 Brussel Tel.: 02/289.76.11 Fax: 02/289.76.09 COMMISSIE VOOR DE REGULERING VAN DE ELEKTRICITEIT EN HET GAS NOTA

Nadere informatie

Windenergie op zee discussiebijeenkomst Kivi. Annemiek Verrips

Windenergie op zee discussiebijeenkomst Kivi. Annemiek Verrips Windenergie op zee discussiebijeenkomst Kivi Annemiek Verrips 2 Discussie windenergie op Zee Kivi Stelling in MKBA Windenergie op Zee Duurzame energiesubsidies windenergie hebben geen effect op CO2- uitstoot

Nadere informatie

Ontwikkeling barometer marktpositie glastuinbouw WKK

Ontwikkeling barometer marktpositie glastuinbouw WKK Ontwikkeling barometer marktpositie glastuinbouw WKK Opstellen van een barometer op basis van indicatoren die bepaald worden met een expertmeeting Openbare versie September 2011 Uitgevoerd door: In opdracht

Nadere informatie

STUDIE (F)110506-CDC-1062

STUDIE (F)110506-CDC-1062 Commissie voor de Regulering van de Elektriciteit en het Gas Nijverheidsstraat 26-38 1040 Brussel Tel. 02/289.76.11 Fax 02/289.76.09 COMMISSIE VOOR DE REGULERING VAN DE ELEKTRICITEIT EN HET GAS STUDIE

Nadere informatie

OIL & GAS. Power-to-Gas. Regionale kans voor zelfvoorziening in energie?! Johan Holstein 07 maart maart 2014 SAFER, SMARTER, GREENER

OIL & GAS. Power-to-Gas. Regionale kans voor zelfvoorziening in energie?! Johan Holstein 07 maart maart 2014 SAFER, SMARTER, GREENER OIL & GAS Power-to-Gas Regionale kans voor zelfvoorziening in energie?! Johan Holstein 07 maart 2014 1 DNV GL 2013 07 maart 2014 SAFER, SMARTER, GREENER Introduction Johan Holstein Technical Consultant

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof AA DEN HAAG. Datum 19 januari 2017 Betreft Kolencentrales. Geachte Voorzitter,

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof AA DEN HAAG. Datum 19 januari 2017 Betreft Kolencentrales. Geachte Voorzitter, > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA DEN HAAG Directoraat-generaal Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 73 2594 AC Den Haag Postadres

Nadere informatie

DE PRIJS VAN ELEKTRICITEIT

DE PRIJS VAN ELEKTRICITEIT DE PRIJS VAN ELEKTRICITEIT Hoe komt de prijs tot stand? PZEM.nl/zakelijk HET ONTSTAAN VAN DE PRIJS Bedrijven onderhandelen met energieleveranciers over de prijs voor elektriciteit en gas. Ook binnen branches

Nadere informatie

Rendementen en CO -emissie van elektriciteitsproductie in Nederland, update 2012

Rendementen en CO -emissie van elektriciteitsproductie in Nederland, update 2012 Webartikel 2014 Rendementen en CO -emissie van 2 elektriciteitsproductie in Nederland, update 2012 Reinoud Segers 31-03-2014 gepubliceerd op cbs.nl CBS Rendementen en CO2-emissie elektriciteitsproductie

Nadere informatie

94% betaalt te veel Hoe Nederland na de liberalisatie reageert op de nieuwe aanbieders op de Nederlandse energiemarkt

94% betaalt te veel Hoe Nederland na de liberalisatie reageert op de nieuwe aanbieders op de Nederlandse energiemarkt 94% betaalt te veel Hoe Nederland na de liberalisatie reageert op de nieuwe aanbieders op de Nederlandse energiemarkt Drs. Maurice de Hond (www.peil.nl) Mei 2009 1 Inleiding Bij alle producten of diensten

Nadere informatie

Factsheet: Dong Energy

Factsheet: Dong Energy Factsheet: Dong Energy Holding/bestuurder Type bedrijf Actief in Markt Bedrijfsprofiel Dong Energy Producent/leverancier elektriciteit (en aardgas) Europa Consumenten/zakelijk - Omzet 900 miljoen (NL)/9

Nadere informatie

M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - januari 2014

M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - januari 2014 M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - januari 2014 Geachte relatie, Bijgaand ontvangt u de maandelijkse marktmonitor van Energy Services. De Marktmonitor is een maandelijkse uitgave van Energy Services.

Nadere informatie

EEN NIEUWE AMBITIE IN ENERGIE

EEN NIEUWE AMBITIE IN ENERGIE EEN NIEUWE AMBITIE IN ENERGIE Een nieuwe ambitie in energie Verschuiving focus Noordwest-Europese markt naar regio Zuid-Holland Van elektriciteitsproductie naar energie Regionale binding MPP3 in nauwe

Nadere informatie

Hoe ziet de stroommarkt er straks uit?

Hoe ziet de stroommarkt er straks uit? Hoe ziet de stroommarkt er straks uit? Projectgroep BioWKK 5 juli 2016 Stijn Schlatmann Directeur/senior adviseur www.energymatters.nl Wat doet Energy Matters Technische inpassing & economische haalbaarheid:

Nadere informatie

: Nederlandse elektriciteitscentrales en onconventioneel gas

: Nederlandse elektriciteitscentrales en onconventioneel gas 30109151-Consulting 10-2303, rev.2 8-Feb-11 HKo/JMW Notitie aan van Betreft : AER/Den Haag : KEMA Nederland : Nederlandse elektriciteitscentrales en onconventioneel gas 1 INLEIDING De AER gaat een advies

Nadere informatie

13 Resultaten, financiële consequenties en dekking

13 Resultaten, financiële consequenties en dekking 13 Resultaten, financiële consequenties en dekking 13.1 Inleiding In dit hoofdstuk volgt een beknopt overzicht van de beoogde en berekende resultaten van het Energieakkoord voor duurzame groei. Voor een

Nadere informatie

Bijlage 1: Berekening realisatie 9% duurzaam in 2010

Bijlage 1: Berekening realisatie 9% duurzaam in 2010 Bijlage 1: Berekening realisatie 9% duurzaam in 2010 Toelichting bij de doelstelling van 9% duurzame elektriciteit: - De definitie van de 9% doelstelling is conform de EU richtlijn duurzame elektriciteit

Nadere informatie

Emissiekentallen elektriciteit. Kentallen voor grijze en niet-geoormerkte stroom inclusief upstream-emissies

Emissiekentallen elektriciteit. Kentallen voor grijze en niet-geoormerkte stroom inclusief upstream-emissies Emissiekentallen elektriciteit Kentallen voor grijze en niet-geoormerkte stroom inclusief upstream-emissies Notitie: Delft, januari 2015 Opgesteld door: M.B.J. (Matthijs) Otten M.R. (Maarten) Afman 2 Januari

Nadere informatie

M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - juli 2014

M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - juli 2014 M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - juli 2014 Geachte relatie, Bijgaand ontvangt u de maandelijkse marktmonitor van Energy Services. De Marktmonitor is een maandelijkse uitgave van Energy Services.

Nadere informatie

CO2-monitor 2013 s-hertogenbosch

CO2-monitor 2013 s-hertogenbosch CO2-monitor 2013 s-hertogenbosch Afdeling Onderzoek & Statistiek Maart 2013 2 Samenvatting In deze monitor staat de CO2-uitstoot beschreven in de gemeente s-hertogenbosch. Een gebruikelijke manier om de

Nadere informatie

Aardgaskwaliteit en het meten van NOx-emissies

Aardgaskwaliteit en het meten van NOx-emissies Aan PKL-leden Rijkswaterstaat Water, Verkeer en Leefomgeving NL Milieu en Leefomgeving Prinses Beatrixlaan 2 2595 AL Den Haag Postbus 93144 2509 AC Den Haag www.rijkswaterstaat.nl Contactpersoon Wim Burgers

Nadere informatie

Reguleren is balanceren

Reguleren is balanceren De energieketen Reguleren is balanceren afnemers netbeheerders producenten efficiëntie betaalbaarheid betrouwbaarheid milieuvriendelijkheid Te bespreken reguleringsmaatregelen Onderdeel energieketen Type

Nadere informatie

BECO Energievergelijker & OverstapService

BECO Energievergelijker & OverstapService BECO Energievergelijker & OverstapService 4 februari 2014 samenstelling: werkgroep productie & financiën Waarom de overstapservice? De BECO gaat voor duurzame energie Het doel is om uiteindelijk zelf energie

Nadere informatie

Salderingsoverzicht Particulieren

Salderingsoverzicht Particulieren Salderingsoverzicht Salderingsoverzicht Particulieren Door zelf zonne-energie op te wekken bespaart u op uw energierekening. Uw stroomtarief is opgebouwd uit een kaal leveringstarief, energiebelasting

Nadere informatie

Energietransitie biedt kansen in de gebouwde omgeving

Energietransitie biedt kansen in de gebouwde omgeving Energietransitie biedt kansen in de gebouwde omgeving Enexis: energie in goede banen Even if you doubt the evidence, providing incentives for energy-efficiency and clean energy are the right thing to do

Nadere informatie

Betekenis Energieakkoord voor Duurzame Groei voor de Installatiebranche. Teun Bokhoven Duurzame Energie Koepel 3 februari 2014 / VSK beurs

Betekenis Energieakkoord voor Duurzame Groei voor de Installatiebranche. Teun Bokhoven Duurzame Energie Koepel 3 februari 2014 / VSK beurs Betekenis Energieakkoord voor Duurzame Groei voor de Installatiebranche Teun Bokhoven Duurzame Energie Koepel 3 februari 2014 / VSK beurs Inhoud Introductie Duurzame Energie Koepel en Sector beschrijving

Nadere informatie

De emissie inventaris van: Holstein BV Dit document is opgesteld volgens ISO

De emissie inventaris van: Holstein BV Dit document is opgesteld volgens ISO De emissie inventaris van: Holstein 2016 Dit document is opgesteld volgens ISO 14064-1 Holstein Inhoudsopgave 1 Inleiding... 2 2 De organisatie... 4 2.1 Energiebeleid... 4 2.2 Verantwoordelijke... 4 3

Nadere informatie

Emissiehandel in Europa

Emissiehandel in Europa Emissiehandel in Europa Emissiehandel (EU ETS) is een marktinstrument waarmee de EU uitstoot van broeikasgassen wil verminderen en zo haar klimaatdoelstelling wil behalen. Er zijn twee emissiehandelssystemen:

Nadere informatie

Stand van zaken op de energiemarkt

Stand van zaken op de energiemarkt Stand van zaken op de energiemarkt Onderzoek energiemarkt consumenten Rapportage kerncijfers Tweede halfjaar 13 Majka van Doorn, research consultant Thijs Hendrix, senior research consultant il 14 Inhoudsopgave

Nadere informatie

Salderingsoverzicht 18-12-2012

Salderingsoverzicht 18-12-2012 Salderingsoverzicht 18-12-2012 Salderingsoverzicht Particulieren Door zelf zonne-energie op te wekken bespaart u op uw energierekening. Uw stroomtarief is opgebouwd uit een kaal leveringstarief, energiebelasting

Nadere informatie

GROEN SPROOKJE KENT ZWART EINDE

GROEN SPROOKJE KENT ZWART EINDE 11-01-2015 GROEN SPROOKJE KENT ZWART EINDE Vervuilende kolencentrales verdringen schonere gascentrales, hoe kan dat? Harry van Gelder De groene ideologen hadden het zo mooi bedacht. En de Duitse, maar

Nadere informatie

MKBA Windenergie Lage Weide Samenvatting

MKBA Windenergie Lage Weide Samenvatting MKBA Windenergie Lage Weide Delft, april 2013 Opgesteld door: G.E.A. (Geert) Warringa M.J. (Martijn) Blom M.J. (Marnix) Koopman Inleiding Het Utrechtse College en de Gemeenteraad zetten in op de ambitie

Nadere informatie

Rapport analyse afschrijvingskosten Gemeente Oostzaan. Oostzaan, 22 april 2013

Rapport analyse afschrijvingskosten Gemeente Oostzaan. Oostzaan, 22 april 2013 Rapport analyse afschrijvingskosten Gemeente Oostzaan Oostzaan, 22 april 2013 1. Situatieschets De gemeente Oostzaan is permanent bezig met het verbeteren en optimaliseren van haar bedrijfsvoering. Het

Nadere informatie

De in deze pdf vermelde gegevens zijn ter informatie en onder voorbehoud van type- en schrijffouten. Afgelopen week daalde de euro flink als gevolg

De in deze pdf vermelde gegevens zijn ter informatie en onder voorbehoud van type- en schrijffouten. Afgelopen week daalde de euro flink als gevolg ja 1 Marktvisie Nu Vorige keer Verwachting komende week Hoogste Laagste Macroeconomisch Rustige periode rond Kerst, licht dalende markten AEX 428.5 428.5 507.8 376.3 USD per EUR 1.091 1.091 1.393 1.053

Nadere informatie

(Big) Data in het sociaal domein

(Big) Data in het sociaal domein (Big) Data in het sociaal domein Congres Sociaal: sturen op gemeentelijke ambities 03-11-2016 Even voorstellen Laudy Konings Lkonings@deloitte.nl 06 1100 3917 Romain Dohmen rdohmen@deloitte.nl 06 2078

Nadere informatie

Salderingsoverzicht 2012 Inventarisatie van het beleid omtrent salderen en terugleveren van zonnestroom in de Nederlandse energiemarkt

Salderingsoverzicht 2012 Inventarisatie van het beleid omtrent salderen en terugleveren van zonnestroom in de Nederlandse energiemarkt Salderingsoverzicht 2012 Inventarisatie van het beleid omtrent salderen en terugleveren van zonnestroom in de Nederlandse energiemarkt Stichting Zonne-energie Wageningen Rogier Coenraads Frank Zegers Juli

Nadere informatie

SCHATTING BBO OPBRENGSTEN

SCHATTING BBO OPBRENGSTEN SCHATTING BBO OPBRENGSTEN 1. Opbrengsten BBO aan overheidsinkomsten Voordat wordt ingegaan op de opbrengsten die de BBO aan Lands kas zal bijdragen, wordt stilgestaan bij het gegeven dat het BBO-stelsel

Nadere informatie

Optional client logo (Smaller than Deloitte logo) State of the State

Optional client logo (Smaller than Deloitte logo) State of the State Optional client logo (Smaller than Deloitte logo) State of the State Den Haag 28 maart 2017 State of the State - Presentatie Taxlab 1 plancapaciteit hebben dan de veronderstelde huishoudensgroei. State

Nadere informatie

Windenergie goedkoper dan kernenergie!

Windenergie goedkoper dan kernenergie! Go Wind - Stop nuclear Briefing 1 26 june 2002 Windenergie goedkoper dan kernenergie! Electrabel geeft verkeerde informatie over kostprijs van kernenergie en windenergie. Electrabel beweert dat windenergie

Nadere informatie

Provincie Zuid-Holland t.a.v. Gedeputeerde Staten Commissie Duurzame Ontwikkeling Commissie Verkeer en Milieu. Amsterdam, 30 maart 2016

Provincie Zuid-Holland t.a.v. Gedeputeerde Staten Commissie Duurzame Ontwikkeling Commissie Verkeer en Milieu. Amsterdam, 30 maart 2016 ONDERWERP: TOEKOMST WARMTEROTONDE Provincie Zuid-Holland t.a.v. Gedeputeerde Staten Commissie Duurzame Ontwikkeling Commissie Verkeer en Milieu Amsterdam, 30 maart 2016 Geacht Statenlid, In de provincie

Nadere informatie

Update IFRS 15 - Alloceren van de transactieprijs

Update IFRS 15 - Alloceren van de transactieprijs Update IFRS 15 - Alloceren van de transactieprijs Number 11, May 2015 IFRS 15 - Alloceren van de transactieprijs Het alloceren van de transactieprijs aan de afzonderlijke prestatieverplichtingen in een

Nadere informatie

Rol van WKK in een toekomstige Nederlandse energievoorziening:

Rol van WKK in een toekomstige Nederlandse energievoorziening: Rol van WKK in een toekomstige Nederlandse energievoorziening: Betaalbaar & betrouwbaar? Robert Harmsen ECN Beleidsstudies COGEN Symposium Zeist 22 oktober 2004 Een blik naar de toekomst (1) Four Futures

Nadere informatie

M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - Mei 2016

M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - Mei 2016 M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - Mei 2016 Geachte relatie, Bijgaand ontvangt u de maandelijkse marktmonitor van Energy Services. De Marktmonitor is een maandelijkse uitgave van Energy Services.

Nadere informatie

Draagvlak bij burgers voor duurzaamheid. Corjan Brink, Theo Aalbers, Kees Vringer

Draagvlak bij burgers voor duurzaamheid. Corjan Brink, Theo Aalbers, Kees Vringer Draagvlak bij burgers voor duurzaamheid Corjan Brink, Theo Aalbers, Kees Vringer Samenvatting Burgers verwachten dat de overheid het voortouw neemt bij het aanpakken van duurzaamheidsproblemen. In deze

Nadere informatie

RWE Power. CCS Werbeagentur 10/07. Energiecentrale Eemshaven. RWE Power AG Essen Keulen (Duitsland) I Dertien vragen

RWE Power. CCS Werbeagentur 10/07. Energiecentrale Eemshaven. RWE Power AG Essen Keulen (Duitsland) I  Dertien vragen RWE Power RWE Power AG Essen Keulen (Duitsland) I www.rwe.com CCS Werbeagentur 10/07 Dertien vragen Een nieuwe elektriciteitscentrale op kolen en biomassa in Eemshaven RWE bouwt van 2008 tot 2013 een elektriciteitscentrale

Nadere informatie

Uitdagingen en opportuniteiten in een smart grid omgeving Een zoektocht naar flexibiliteit? 13/10/2015 Helena Gerard

Uitdagingen en opportuniteiten in een smart grid omgeving Een zoektocht naar flexibiliteit? 13/10/2015 Helena Gerard Uitdagingen en opportuniteiten in een smart grid omgeving Een zoektocht naar flexibiliteit? 13/10/2015 Helena Gerard Inhoud Inhoud Deel I Deel II Deel III Deel IV EnergyVille Uitdagingen in onze huidige

Nadere informatie

Nordex Windturbine type

Nordex Windturbine type Vergelijking aannames Energie-U, Bosch & van Rijn, BvLW Aannames Energie-U/ Kema/ECN/BvLW Energie U Kema/ECN BvLW Eenheid Nordex Nordex Windturbine type N100 N100 Vermogen 2,5 2,5 2,5 MW Aantal 8 8 8 Totaal

Nadere informatie