Inhoud Woord vooraf 5 1 Luchtvracht en luchtvrachtlogistiek 13 Auteur: Stefan Hoogervorst 1.1 Meerwaarde van snelheid in wereldwijde supply chains 13 1.2 Ontstaan en ontwikkeling van luchtvracht 16 1.2.1 Ontstaansgeschiedenis van luchtvracht 16 1.2.2 Configuraties van luchtvracht 17 1.2.3 Frequenties van luchtvracht: lijndiensten en charters 18 1.2.4 Status en vooruitzichten met betrekking tot luchtvracht 19 1.3 Plaatsbepaling van luchtvracht in de supply chain 19 1.3.1 De verschillende transportmogelijkheden in de supply chain 19 1.3.2 Snelheid en kosten van luchtvracht 20 1.3.3 Betrouwbaarheid van luchtvracht 22 1.3.4 Flexibiliteit van luchtvracht 24 1.3.5 Duurzaamheid en milieu aspecten van luchtvracht 25 1.3.6 Mogelijkheden voor tracking en tracing binnen luchtvracht 26 1.4 Karakteristieken van luchtvracht 27 1.4.1 Vereiste snelheid als gemeenschappelijke factor 27 1.4.2 Waarde van luchtvrachtgoederen 27 1.4.3 Economische houdbaarheid van luchtvracht 29 1.4.4 Fysieke houdbaarheid van luchtvracht 29 1.4.5 Planbaarheid en urgentie van luchtvracht 30 1.4.6 Overige kenmerken van luchtvracht 31 1.4.7 Beperkingen van luchtvracht 31 1.5 Samenspel tussen luchtvracht, luchtvaart en luchthaven 32 1.5.1 Het krachtenspel in de luchtvaart en de luchtvracht arena 32 1.5.2 Relaties en (on)afhankelijkheden van luchtvracht, luchtvaart en de luchthaven 35 1.5.3 Positie van luchthavens op het gebied van passagiers en vracht wereldwijd 38 1.5.4 Positie van luchthavens op het gebied van passagiers en vracht in Europa 40 1.5.5 De luchthaven in de vrachtketen 42 Auteur: Geert Boosten 7
luchtvrachtlogistiek een dynamische keten in perspectief 2 De luchtvrachtketen 47 Auteur: Ben Radstaak 2.1 Inleiding 47 2.2 Het luchtvrachtproces 48 2.2.1 Schakels in de keten 48 2.2.2 Relaties tussen de partijen in de keten 49 2.2.3 Voorbereiden van de luchtvrachtzending 50 2.2.4 Transport naar de luchthaven 51 2.2.5 Aankomst bij de afhandelaar: de booking list en de RfC controle 52 2.2.6 De fysieke afhandeling: de Unit Load Device 52 2.2.7 Beladen van het vliegtuig 53 2.2.8 De vlucht 55 2.2.9 De aankomst en verdere afhandeling op bestemming 58 2.3 De luchtvaartmaatschappij 58 2.3.1 Typen luchtvaartmaatschappijen 60 2.3.2 Het ontstaan van luchtvaartnetwerken 61 2.3.3 De integrators DHL, UPS, TNT en FedEx 62 2.3.4 Full Freighters: wide, medium and standard bodies 65 2.3.5 Interline agreements, code sharing en wet lease 70 2.4 De verlader/afzender en ontvanger/geadresseerde 73 2.4.1 Werkzaamheden en rolverdeling, de incoterms 74 2.4.2 Keuzes en overwegingen bij verladers en ontvangers 75 2.4.3 Transportoptimalisatie: een trade-off tussen de modaliteiten 76 2.4.4 Sea-Air Transport 77 2.4.5 Andere factoren bij de afweging luchtvracht-zeevracht 77 2.4.6 Air cargo en Cargo by air 78 2.4.7 Volume en gewicht: actual weight en chargeable weight 80 2.4.8 Relaties met andere partijen in de keten 82 2.5 De luchtvrachtexpediteur 82 2.5.1 Typen expediteurs: IATA-agent, handelaar, groupeur en ketenregisseur 83 2.5.2 De IATA-agent 84 2.5.3 De verzendexpediteur en de ontvangstexpediteur 85 2.5.4 De groepage-expediteur (indirect carrier/consolidator) 86 2.5.5 Niche players en general cargo forwarders 87 2.5.6 Expediteursnetwerken: samenwerkende local heroes 87 2.5.7 Netwerkexpediteurs: ontstaan van global players 89 2.5.8 Relaties met andere partijen in de keten 94 2.6 De General Sales Agent (GSA) 95 2.7 De luchtvrachtafhandelaar 96 2.7.1 Twee typen luchtvrachtafhandelingsbedrijven 97 2.7.2 Werkzaamheden van de luchtvrachtafhandelaar 98 2.7.3 Export & Ready for Carriage 99 2.7.4 Import & opslagkosten 101 8
inhoud 2.7.5 Relaties met andere partijen in de keten 102 2.7.6 Ontstaan van mondiale afhandelaars 103 2.8 De Air Cargo Trucker (wegvervoerder) 103 2.8.1 Luchtvervangend wegvervoer 104 2.8.2 Voor- en natransport van luchtvrachtzendingen 105 2.8.3 Relaties met andere partijen in de keten 106 2.9 Contractuele relaties en spanningen in de luchtvrachtketen 107 2.9.1 Incoterms 107 2.9.2 De luchtvrachtbrief: AWB, MAWB en HAWB 108 2.9.3 De geldstromen en de rol van CASS 109 2.9.4 Spanningen in de luchtvrachtketen 111 2.10 e-freight: de lange weg naar papierloze luchtvracht 113 2.10.1 EDI & Cargo IMP 113 2.10.2 Waarom e-freight? 114 2.10.3 De ontwikkeling van e-freight in de praktijk 115 2.10.4 Juridische bases voor e-freight 118 2.10.5 e-freight en elink op Schiphol 119 3 Luchtvaartpolitiek, wetgeving en luchtvracht 123 Auteur: Hanneke van Traa-Engelman 3.1 Geschiedenis en ontwikkeling van het luchtrecht 123 3.1.1 Inleiding 123 3.1.2 Het Verdrag van Parijs 124 3.1.3 Het Verdrag van Chicago 124 3.1.4 Transit Agreement en Transport Agreement 125 3.2 Internationale organisaties 127 3.2.1 De ICAO 127 3.2.2 WTO, GATT en GATS 128 3.2.3 IATA 128 3.2.4 FIATA 129 3.3 Luchtvaartpolitiek 130 3.3.1 Bilateralisme 130 3.3.2 Luchtvaartpolitiek en regelgeving in Europa 132 3.3.3 Open Skies 136 3.4 Aansprakelijkheid van de luchtvervoerder 137 3.4.1 Het Verdrag van Montreal 137 3.4.2 Schadeberekening 140 3.5 Schade van derden aan de grond 140 3.5.1 Het Verdrag van Rome 140 3.6 Milieu 141 3.6.1 Geluid 141 3.6.2 Luchtverontreiniging Emissies 143 3.6.3 Gevaarlijke stoffen 144 9
luchtvrachtlogistiek een dynamische keten in perspectief 3.7 Externe veiligheid Security 146 3.7.1 Verdrag van Tokyo 146 3.7.2 Haags Kapingsverdrag en het Montreal (Sabotage) Verdrag 146 3.7.3 Airport protocol en Verdrag niet gemarkeerde explosieven 147 3.7.4 Verdrag van Beijing en het Beijing Protocol bij het Haagse Kapingsverdrag 147 3.8 De Bijlmerramp 147 3.8.1 Inleiding 147 3.8.2 Parlementaire enquête 148 3.8.3 Aanpassing luchtvaartwetgeving 149 3.9 Beveiliging luchtvracht 150 3.9.1 Europese regelgeving 150 3.9.2 Nederlandse wetgeving 154 3.9.3 Europese Unie en de VS 154 3.9.4 Anti-diefstal 155 4 Controle van wetgeving/douane en luchtvracht 157 Auteurs: Johan Kuper en Jan van Geffen 4.1 Inleiding 157 4.2 Geschiedenis van Europese samenwerking en de Douane 157 4.2.1 De Franse tijd 157 4.2.2 Marshallhulp 158 4.2.3 Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal (EGKS) 159 4.2.4 Europese Economische Gemeenschap 159 4.2.5 Europa in de wereld 161 4.2.6 Douanegebied van de Europese Unie 161 4.3 Invoerrechten en goederen 162 4.3.1 Het Geharmoniseerd Systeem 162 4.3.2 Oorsprong van goederen 164 4.3.3 De douanewaarde 165 4.4 Het systeem van toezicht: douaneprocedures 166 4.4.1 Inleiding 166 4.4.2 Het binnenbrengen van goederen 167 4.4.3 De douanebestemmingen van goederen 168 4.4.4 De douaneregelingen 168 4.4.5 Brengen in het vrije verkeer 170 4.4.6 Tijdelijke invoer 172 4.4.7 Actieve veredeling 173 4.4.8 Behandeling onder douanetoezicht 173 4.4.9 Douane-entrepots en vrije zones 174 4.4.10 Douanevervoer 178 4.4.11 Uitvoer 180 4.4.12 Passieve veredeling 180 4.4.13 Het uitgaan van goederen 181 10
inhoud 4.5 Ander toezicht: van transactiegericht naar systeemgericht 181 4.5.1 Internationale samenwerking 181 4.5.2 Een andere benadering 183 5 Ontwikkelingen in de luchtvracht 187 Auteur: Wico Santbulte 5.1 Inleiding 187 5.2 Macro economische ontwikkelingen 190 5.2.1 Globalisering 190 5.2.2 Sterke schommelingen in het vervoer 191 5.2.3 De prijs van brandstof 192 5.2.4 Klimaatverandering 194 5.2.5 Demografie 195 5.2.6 Nieuwe economische machtsverhoudingen 196 5.2.7 De ontwikkeling van de Golfstaten 197 5.2.8 De rol van stadsregio s 199 5.3 Uitdagingen aan de logistiek 202 5.3.1 Toenemende grilligheid in de markt 202 5.3.2 Toenemende complexiteit door verlenging van de ketens 203 5.3.3 Einde aan de groei van outsourcing 204 5.3.4 Veiligheid en milieu 205 5.3.5 Beperkingen rond de luchthavens 206 5.3.6 Terroristische dreiging 207 5.3.7 Internationale regelgeving 208 5.3.8 Concurrentie van andere modaliteiten 209 5.4 Vernieuwingen in de logistiek 211 5.4.1 Schaalvergroting 211 5.4.2 Innovatie op het gebied van ICT 214 5.4.3 Innovatie op het gebied van vliegtuigtechniek 216 5.4.4 Innovatie op het gebied van brandstoffen 217 5.5 Nederland 218 5.5.1 Bestuurlijke thema s 218 5.5.2 De ontwikkeling van het banenstelsel van Schiphol 221 5.5.3 De ambities van de centrale overheid 222 5.5.4 Metropoolregio Amsterdam (MRA) 227 5.5.5 Schiphol als luchtvrachtknooppunt 231 5.6 Tot slot 234 Literatuur 237 Over de auteurs 240 Trefwoordenregister 242 11