Colofon Rapporteur: Ing. ra. Knegt MSc, Aboma+Keboma, Ede Vormgeving: RePro Slotboom, Breda Druk: W.D. Meinema B.V., Delft
stichting bouwresearch Een ernstig ongeval op de bouw Handleiding voor aannemers over te nemen stappen, aansprakelijkheid, handhaving en preventie Rotterdam, januari 1999
DOELSTELLING STICHTING BOUWRESEARCH Stichting Bouwresearch (SBR) verleent de bouwnijverheid hulp bij het voorkomen en het oplossen van knelpunten bij toepassing van nieuwe inzichten en ontwikkelingen gericht op verbetering van kwaliteit, productiviteit, arbeidsomstandigheden en zorg voor de werkgelegenheid. Belangrijke doelstellingen zijn: Het verzamelen van knelpunten en het waarnemen van relevante ontwikkelingen voor de bouwnijverheid. Het stimuleren van de coördinatie van de programmering van onderzoek. Het leidinggeven aan onderzoekprojecten. Het verspreiden en uitdragen van de resultaten naar alle geledingen van de bedrijfstak. De Stichting en degenen die aan dit product hebben meegewerkt hebben een zo groot mogelijke zorgvuldigheid betracht bij het verwerken - naar de laatste inzichten - van de opgenomen gegevens. De mogelijkheid dat zich desondanks toch onjuistheden en/ of onvolkomenheden kunnen voordoen, kan niet worden uitgesloten. De gebruiker van het product aanvaardt daarvoor het risico. De Stichting sluit, mede ten behoeve van degenen die aan dit product hebben meegewerkt, iedere aansprakelijkheid uit voor schade die mocht voortvloeien uit het gebruik van informatie uit dit product. Stichting Bouwresearch. Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, getransformeerd tot software, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opname of enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. Voorzover het maken van kopieën uit deze uitgave is toegestaan op grond van artikel16b Auteurswet 1912 in verbinding met het Besluit van 23 augustus 1985, Stb. 471 en artikel 17 Auteurswet 1912, dient men de daarvoor wettelijk verschuldigde vergoedingen te voldoen aan de Stichting Reprorecht (Postbus 882, 1180 AW Amstelveen). Voor het overnemen van gedeelte(n) uit deze uitgave in bloemlezingen, readers en andere compilatiewerken (artikel 16 Auteurswet 1912) dient u zich te richten tot: Stichting Bouwresearch, Postbus 1819, 3000 BV Rotterdam. No part of this book may be reproduced in any form by print, photoprint, microfilm, stored in a database or retrieval system, or any other means without written permission from the Stichting Bouwresearch.
Inhoud Woord vooraf 5 Inleiding 7 1. De in verband met een ernstig ongeval te nemen stappen 9 Stap 1 - Verleen eerste hulp 10 Stap 2 - Alarmeer professionele hulpverlening 11 Stap 3 - Licht naaste verwanten in 12 Stap 4 - Meld het ongeval aan de arbeidsinspectie 13 Stap 5 - Meld het ongeval binnen het eigen bedrijf 14 Stap 6 - Werk mee aan het onderzoek van de arbeidsinspectie 15 Stap 7 - Stel een intern ongevalsrapport op en verwerk dit in een ongevalsregister 16 Stap 8 - Meld het ongeval bij de CAO-ongevallenverzekering 17 Schematische weergave van de in verband met een ernstig ongeval te nemen stappen 18 2. Arbo-wetgeving en strafrechtelijke aansprakelijkheid 19 2.1 Systeem van wet- en regelgeving 19 2.2 Strafrechtelijke aansprakelijkheid 20 3. Handhaving en vervolging 23 3.1 Onderzoek door de arbeidsinspectie 23 3.2 Proces-verbaal 24 3.3 Beslissing omtrent vervolging 25 3.4 Rechtszitting 25 3.5 Straf 25 3.6 Bestuurlijke boete 25 3.7 Schematische weergave van handhaving en vervolging 26 4. Civielrechtelijke aansprakelijkheid 27 4.1 Contractuele aansprakelijkheid 27 4.2 Onrechtmatige daad 28 4.3 Regres- of verhaalsrecht 29 4.4 Aansprakelijkheidsverzekeringen voor bedrijven 30 5. Ongevallenpreventie en reïntegratie van arbeidsgehandicapten 31 5.1 Ongevallenpreventie 31 5.2 Reïntegratie van arbeidsgehandicapten 32 6. Literatuurlijst 33 Bijlagen: 1. Opleidingsprofiel BHV'er 34 2. Alarmkaart 37 3. Ongevalsformulier 39 4. Ongevalsregister 43 5. Model aansprakelijkstelling NVOB 44 stichting bouwresearch 3
6. Formulier schadeaanmelding collectieve ongevallenverzekering 47 7. Systeem van Arbo-wetgeving 49 8. Sanctieregeling tussen een werkgever en zijn werknemers 52 :::s o.c Q.I "ti c- o ca > Q.I Cl I: o Cl.';:; VI I:... Q.I I: Q.I W Trefwoordenregister Lijst met nuttige adressen Los bijgevoegd Alarmkaart 54 56 4 stichting bouwresearch
Woord vooraf Een ernstig ongeval op de bouwplaats. Het kan iedere werknemer bij een bouwbedrijf overkomen. Hoewel de kans niet zo heel groot is, zijn er in Nederland toch zo'n kleine 1000 meldingen per jaar bij de arbeidsinspectie van ernstige ongevallen. Tevens blijkt dat er een toename is van het aantal ernstige en dodelijke ongevallen. De bouw veiliger maken en het aantal ongevallen drastisch te reduceren is de doelstelling van werkgevers- en werknemersorganisaties voor 1999. In de praktijk blijkt dat voor vele aannemers onduidelijk is wat er precies moet gebeuren indien zich een ernstig ongeval op de bouwplaats voordoet. Reden voor SBR en mede op verzoek van het NVOB om hier meer duidelijkheid in te brengen. Deze handleiding geeft antwoorden op vragen die bij de brancheorganisaties van de bouw veel worden gehoord, zoals: moet ik het ongeval melden en zo ja, aan wie dan wel; moet ik een rapport opstellen van wat er is gebeurd; zijn er tips om het betreffende type ongeval in de toekomst te voorkomen? En natuurlijk denkt u óók aan de gevolgen voor het bedrijf. Wat een ondernemer bij het reageren op een ongeval vaak parten speelt, is het door elkaar halen van strafrecht en privaatrecht (civiel recht). Het is niet altijd duidelijk wat de juridische consequenties van een ongeval zijn. Aan de ene kant gaat het om het proces van handhaving en de bepaling van de strafmaat, aan de andere kant om mogelijke schadeclaims van degene wie het ongeval overkwam of van andere partijen. Deze handleiding geeft ook over deze aspecten helderheid. Ten slotte zijn in deze handleiding enkele handzame formulieren opgenomen om u te helpen bij de administratieve afhandeling van een ongeval. Deze handleiding is geschreven voor uitvoerende bouwbedrijven. Het is een handig hulpmiddel voor uitvoerders, project-/bedrijfsleiders, arbo-coördinatoren en directeuren van kleine en (middel)grote aannemingsbedrijven. Stichtillg BOllwresearch, Rotterdam, jalluari 1999 stichting bouwresearch 5
::::I o..c al 'ti C- O ca > al Cl t: o Cl '';:::; lil t:.. al t: al W 6 stichting bouwresearch
Inleiding Er is een ongeval gebeurd. Op een van uw werken is een timmerman van hoogte gevallen. Wat moet u nu doen? In ieder geval kalm blijven, snel zorgen voor de juiste hulp, betrokkenen waarschuwen. Dat is het goede begin, maar een ongeval vraagt meer: er moeten allerlei handelingen worden verricht, zaken worden geregeld. Iedereen is in de war; u bent zelf ook niet echt rustig. Toch worden van u de juiste acties gevraagd. Deze handleiding is gemaakt om u daarbij te helpen; leg hem op zo'n plaats - op kantoor en in de bouwkeet - dat u hem altijd bij de hand hebt. Indeling van de handleiding Uw handleiding is in de allereerste plaats een stappenplan. In het hiernavolgende hoofdstuk, hoofdstuk 1, staan alle acties die van u worden verwacht; duidelijk omschreven en in de juiste volgorde. Het verdient aanbeveling om eerst dát hoofdstuk goed door te lezen. Dat betekent natuurlijk niet dat u hoofdstuk 2 (over Arbo-wetgeving en aansprakelijkheid]) en de hoofdstukken 3 en 4 (over mogelijke vervolgingsaspecten en schadeclaims) kunt overslaan. Ze zijn voor het afwerken van de juridische en financiële gevolgen van het ongeval van groot belang. Bijzondere aandacht vraagt trouwens ook hoofdstuk 5: hoe voorkom ik dat zo'n ongeval nog eens gebeurt? Bouwvakker na val ernstig gewond Amersfoort. Gisteren is een 43-jarige bouwvakker uit Barneveld van de tweede verdieping van een in aanbouw zijnde woning in het uitbreidingsplan Nieuwland gevallen. Hij is daarbij ernstig gewond geraakt. De arbeidsinspectie stelt een onderzoek in. Een ongeval leidt, bij alle narigheid, ook tot de noodzakelijke administratieve verwerking. Om dit taaie werk voor u te vereenvoudigen zijn aan deze handleiding voorbeelden van documenten, zoals een ongevalsformulier, een alarmkaart en een ongevalsregister, toegevoegd. Om aan te geven wat er allemaal moet gebeuren indien er op een bouwwerk een ongeval plaatsvindt, loopt door het boek heen het verhaal van een 'echt' ongeval mét de handelingen die daaruit voortvloeiden. Gebruik van de handleiding Deze handleiding moet u niet zien als een soort verplichte lees- of leerstof. Het gebruik ervan heeft een drieledig doel: a. Vaststellen of u op dit moment in uw bedrijf maatregelen kunt nemen die voorkomen dat u door een ernstig ongeval volledig verrast wordt en in het geheel niet weet wat u moet doen. Denk hierbij vooral aan de stappen 1 t/m 8 van hoofdstuk 1. U kunt dus nu al een aantal praktische zaken aanpakken, zoals een ingevulde alarmkaart, EHBO-voorzieningen en ongevalsformulieren op de werken. b. De handleiding in detail raadplegen, als zich een ernstig ongeval op een van uw werken mocht voordoen. Pas dan hoeft u over een groot deel van de handleiding het naadje van de kous te weten. c. Na een ernstig ongeval de oorza(a)k(en) goed analyseren en de juiste maatregelen nemen, zodat een dergelijk ongeval geen tweede keer kan gebeuren. 1) De belangrijkste elementen inzake Arbo-wetgeving zijn beschreven in de SBR-handleiding '(Onh'eilige arbeidsomstandigheden; regelgeving, handhaving en aansprakelijkheid' (artikelnummer 60.365.H.96) 111. Deze publicatie wordt in 1999 herzien. stichting bouwresearch 7
s stichting bouwresearch