Bijlage 2 Meetinstrumenten 2.1 Health Assessment Questionnaire (HAQ) Zie www.nvr.nl, meetinstrumenten. 2.2 Vragenlijst Patiënt Specifieke Klachten (PSK) [De vragenlijst Patiënt Specifieke klachten (PSK) wordt ingevuld door de patiënt.] Activiteiten en bewegingen waarbij u last kunt hebben van de gevolgen van de aandoening reumatoïde artritis (RA) Uw klachten hebben invloed op activiteiten en bewegingen die u dagelijks doet en moeilijk te vermijden zijn. Voor iedereen zijn de gevolgen van de aandoening RA verschillend. Iedere persoon zal bepaalde activiteiten en bewegingen graag zien verbeteren door de behandeling. Hieronder staat een aantal activiteiten en bewegingen die u mogelijk veel kosten om uit te voeren vanwege uw problemen die samenhangen met de aandoening RA. Probeer de problemen te herkennen waar u de afgelopen week door de RA last van had. Kleur of kruis het rechthoekje aan voor deze activiteit. We vragen u die problemen aan te geven die U HEEL BELANGRIJK VINDT en die U het liefste zou ZIEN VERANDEREN in de KOMENDE MAANDEN. in bed liggen De vijf belangrijkste activiteiten zijn: omdraaien in bed 1... opstaan uit bed 2... opstaan uit een stoel 3... gaan zitten op een stoel 4... lang achtereen zitten 5... in/uit de auto stappen rijden in een auto of bus fietsen staan lang achtereen staan licht werk in en om het huis zwaar werk in en om het huis in huis lopen wandelen hardlopen het dragen van een voorwerp iets oprapen van de grond tillen op bezoek gaan bij familie, vrienden of kennissen uitgaan seksuele activiteiten uitvoeren van werk uitvoeren van hobby s uitvoeren van huishoudelijk werk sporten op reis gaan andere activiteiten:... V-20/2008 21
KNGF-richtlijn Reumatoïde artritis Voorbeeld hoe in te vullen: probleem wandelen Plaatst u het streepje links dan kost wandelen u weinig. Plaatst u het streepje rechts dan kost wandelen u veel. Probleem 1. Hoe moeilijk was het in de afgelopen week om deze activiteit uit te voeren? Invuldatum: Probleem 2. Hoe moeilijk was het in de afgelopen week om deze activiteit uit te voeren? Invuldatum: Probleem 3. Hoe moeilijk was het in de afgelopen week om deze activiteit uit te voeren? Invuldatum: NB De totaalscore is de som (in millimeter) van de drie activiteiten die het meeste kosten. 2.3 Visueel Analoge Schalen (VAS) Pijn Hoeveel pijn heeft u de gemiddeld in de afgelopen week ervaren? maximale pijn Ochtendstijfheid Hoeveel ochtendstijfheid heeft u gemiddeld in de afgelopen week ervaren? geen ochtendstijfheid maximale ochtendstijfheid 22 V-20/2008
Bijlagen 2.4 Shoulder Function Assessment (SFA) Patiënt: Datum: A. Pijn bij bewegen maximale pijn Pijn bij rust maximale pijn punten* (max. 20 punten) B. Activiteiten van het dagelijks leven zonder probleem (5 pnt) weinig (3 pnt) veel (2 pnt) met hulp (1 pnt) (0 pnt) aankleden haar kammen andere oksel wassen toilet gebruik punten (max. 20 punten) C. Range of motion Totale abductie, actief: 1 punt per 10 beweging (maximaal 18 punten) punten Gecombineerde beweging (max. 12 pnt.) mogelijk (6 pnt.) gedeeltelijk mogelijk (3 pnt.) (0 pnt.) Hand op het hoofd, elleboog achterwaarts Hand op het hoofd, elleboog voorwaarts punten (max. 30 punten) Totaal A t/m C punten (max. 70 punten) * helemaal = 10 punten; max. pijn = 0 punten De totaalscore varieert tussen 0 punten (zeer beperkte schouderfunctie) en 70 punten (volledige schouderfunctie). Ende CH van den, Rozing PM, Dijkmans BA, Verhoef JA, Voogt-van der Harst EM, Hazes JM. Assessment of shoulder function in rheumatoid arthritis. J Rheumatol. 1996;Dec;23(12):2043-8. Vermeulen HM, Breedveld FC, Le Cessie S, Rozing PM, Ende CH van den, Vliet Vlieland TP. Responsiveness of the shoulder function assessment scale in patients with rheumatoid arthritis. Ann Rheum Dis. 2006;Feb;65(2):239-41. V-20/2008 23
KNGF-richtlijn Reumatoïde artritis 2.5 Elbow Function Assessment (EFA) Patiënt: Datum: A. Pijn bij bewegen maximale pijn* Pijn bij rust maximale pijn** punten (max. 30 punten) B. Activiteiten van het dagelijks leven zonder probleem (5 pnt) weinig (3 pnt) veel (2 pnt) met hulp (1 pnt) (0 pnt) Kopje naar mond brengen Eten met een lepel Een pan optillen met 1 liter Vanuit een pan water in een glas schenken Telefoneren aan de ipsilaterlate zijde Snijden met een mes Een object over de tafel heen trekken punten (max. 35 punten) C. Range of motion Actieve ROM (maximaal 25 punten) Actieve flexie 125 = 15 punten 100-125 = 10 punten 75-100 = 5 punten < 75 = 0 punten Flexiecontracturen 20 = 10 punten 20-40 = 5 punten 40 = 0 punten Gecombineerde beweging (maximaal 10 punten) Het oor aan de contralaterale zijde aanraken door de arm voorlangs te bewegen zonder enige = 10 punten met enige = 5 punten = 0 punten punten (max. 35 punten) Totaal A t/m C punten (max. 100 punten) * voor VAS-rust = 10 punten ** voor VAS-bewegen = 20 punten De totaalscore varieert van 0 punten (zeer slechte elleboogfunctie) en 70 punten (zeer goede elleboogfunctie). 24 V-20/2008
Bijlagen Boer YA de, Hazes JM, Winia PC, Brand R, Rozing PM. Comparative responsiveness of four elbow scoring instruments in patients with rheumatoid arthritis. J Rheumatol. 2001;Dec;28(12):2616-23. Boer YA de, Ende CH van den, Eygendaal D, Jolie IM, Hazes JM, Rozing PM. Clinical reliability and validity of elbow functional assessment in rheumatoid arthritis. J Rheumatol. 1999;Sep;26(9):1909-17. 2.6 EPM-ROM Per gewricht dient de mobiliteit te worden gemeten. Per gewricht kan daarbij een score worden bepaald. 3 ptn. 2 ptn. 1 ptn. 0 ptn. Rechts Links 0 ptn. 1 ptn. 2 ptn. 3 ptn. > 70 < 80 110-80 30-70 130-110 0-30 150-130 elleboog extensie* flexie elleboog 0-30 150-130 30-70 130-110 110-80 > 70 < 80 55-30 55-30 70-55 70-55 90-70 80-70 pols flexie extensie pols 90-70 80-70 70-55 70-55 55-30 55-30 < 20 50-30 35-20 70-50 45-35 90-70 duim abductie flexie IP duim 45-35 90-70 35-20 70-50 50-30 < 20 50-30 70-50 90-70 vingers (gem.) flexie MCP vingers (gem.) 90-70 70-50 50-30 90-30 120-90 130-120 heup flexie heup 130-120 120-90 90-30 > 30 10-25 5-10 0 knie extensie* knie 0 5-10 10-25 > 30 < 10 25-10 35-25 45-35 enkel extensie enkel 45-35 35-25 25-10 < 10 gem. = gemiddeld; IP = interfalangeaal gewricht; MCP: metacarpofalangeaal gewricht * Beperking in extensierichting resulteert mogelijk in een flexiestand. Totaalscore: (max. 60 punten) De totaalscore varieert van 0 punten (geen beperking in gewrichtsmobiliteit) tot 60 punten (ernstig beperkte gewrichtsmobiliteit). Ferraz MB, Oliveira LM, Araujo PM, Atra E, Walter SD. EPM-ROM Scale: an evaluative instrument to be used in rheumatoid arthritis trials. Clin Exp Rheumatol. 1990 Sep-Oct;8(5):491-4. V-20/2008 25
KNGF-richtlijn Reumatoïde artritis 2.7 Timed Up and Go-test (TUG) Bij de Timed Up and Go-test wordt de snelheid gemeten van het op comfortabele snelheid uitvoeren van: het recht opstaan uit de stoel; drie meter lopen; ronddraaien; terug naar de stoel lopen en gaan zitten. De startpositie is de patiënt in zit op de stoel (zithoogte van circa 45 cm) met de voeten op de grond. De armen van de patiënt rusten op de armleuningen. Indien nodig mag de patiënt een loophulpmiddel gebruiken. De patiënt moet zonder hulp van derden kunnen lopen. De fysiotherapeut neemt de tijd op die het uitvoeren van de test kost. Podsiadlo D, Richardson S. The timed up and go : A test of basic functional mobility for frail elderly persons. JAGS. 1991;39:142-8. 26 V-20/2008
Bijlagen 2.8 Borgschaal Tijdens de oefening willen we graag deze schaal gebruiken om uw ervaren inspanning in kaart te brengen, met andere woorden, hoe zwaar en veeleisend de oefening voor u voelt en hoe moe u bent. De ervaren inspanning kunt u met name voelen als vermoeidheid in uw spieren, als het gevoel hebben van buiten adem zijn, of mogelijk (pijn)scheuten. Probeer zo spontaan en eerlijk mogelijk een schatting te maken van uw ervaren inspanning en vermoeidheid, zonder daarbij na te denken over wat de daadwerkelijke lichamelijke belasting is. Probeer de inspanning niet te over- of onderschatten. Het is uw eigen gevoel van inspanning dat van belang is, niet hoe dit gevoel zich verhoudt met dat van anderen. Neem bij uw ervaren inspanning uw algehele ervaren inspanning in gedachten, hoewel het in sommige gevallen interessant is om een aparte score te maken voor het ervaren gevoel van buiten adem zijn en de ervaren spiervermoeidheid. Als patiënt kunt u ook andere symptomen ervaren die u kunt scoren, bijvoorbeeld pijn op de borst of gewrichtspijn. Tijdens de oefening kunt u deze ervaring gebruiken om de intensiteit van de oefening te monitoren. Bekijk de schaal en de beschrijving zoals die daar staat en geef dan een cijfer. U kunt alle cijfers op de schaal gebruiken, niet alleen de cijfers met een beschrijving erbij. Heeft u nog vragen? Borgscore Zwaarte belasting 6 totaal geen inspanning 7 extreem lichte inspanning 8 9 zeer lichte inspanning 10 11 lichte inspanning 12 13 enigszins inspannend 14 15 inspannend 16 17 zeer inspannend 18 19 extreem inspannend 20 maximaal inspannend 5 Borg G. Perceived exertion as an indicator of somatic stress. Scand J Rehab Med. 1970;(2)2:92-8. V-20/2008 27
KNGF-richtlijn Reumatoïde artritis 2.9 Timed chair-stand-test Materiaal stoel, bij voorkeur zonder armleuningen; stopwatch; eventueel bevindingenformulier. Voorbereiding Plaats de stoel met de leuning tegen een muur in verband met de veiligheid van de deelnemer. Instructies Leg uit dat de oudere op de stoel zit en de armen gekruist voor de borst houdt. Indien u gebruik maakt van een stoel met armleuningen, mag de deelnemer deze niet gebruiken. Doe de test eerst voor en leg daarbij uit dat het de bedoeling is om 5 keer op te staan van de stoel en vervolgens weer te gaan zitten. Vraag om deze opdracht zo snel als mogelijk uit te voeren. Door de leuning van de stoel tegen de muur te plaatsen zorgt u voor extra veiligheid. Neem de tijd op. Bevindingen Indien de oudere 14 seconden of meer nodig heeft, of indien de oudere niet in staat is de test uit te voeren, heeft men een verhoogd risico ten aanzien van vallen. Rikli RE, Jones CJ. Senior Fitness Test Manual. Champaign, IL: Human Kinetics; 2001. Jones CJ, Rikli RE, Beam WC. A 30-second chair stand test as a reliable and valid measure of lower body strength in older adults. Res Q Exerc Sport. 1999;70;13-119. Rikli RE, Jones CJ. The development and validation of a functional fitness test for community-residing older adults. J Aging Phys Act. 1999;7:129-61. Rikli RE, Jones CJ. Functional fitness normative scores for community-residing older adults, ages 60-94. J Aging Phys Act. 1999;7:162-81. 28 V-20/2008