Wij zorgen dat het gesmeerd loopt!

Jaarverslag 2012

Wij zorgen dat het gesmeerd loopt! 5 Larcom Jaarverslag 2012

Inhoudsopgave 1. Raad van Commissarissen Stichting Larcom 2 2. Jaarverslag van de directie 5 3. Personeel & Organisatie 9 3.1. ArbeidsToeleiding en Coaching (ATC) 9 3.2. Cijfers Personeel & Organisatie 11 4. Bedrijfsonderdelen 13 5. Larcom Groentechniek 17 6. Centrale ondernemingsraad over 2012 20 7. Geconsolideerde balans per 31 december 2012 23 7.1. Actief 23 7.2. Passief 24 7.3. Geconsolideerde winst-en-verliesrekening over 2012 25 Larcom Jaarverslag 2012 1

Verslag 2012 1.Raad van Commissarissen Stichting Larcom Alle politieke verwikkelingen in het afgelopen jaar hebben geleid tot een toename van de onzekerheid, ook bij SW-bedrijven. Eerst de val van het kabinet op 21 april. In de daarop volgende krachtenbundeling van de Kunduzcoalitie kwam er snel een akkoord tot stand, waarin extra werd bezuinigd. Daarna gevolgd door verkiezingen op 12 september en een snel aantreden van het Kabinet Rutte II. Bij al die turbulentie bleef voor de SW-bedrijven één ding overeind staan: Er moet worden bezuinigd ook bij Larcom. Ondertussen is Larcom gewend geraakt aan de mantra bezuinigen en korten. Bij Larcom is gekozen voor de stelling: een crisis biedt bedreigingen, maar ook kansen! Er wordt volop ingezet tot een actief beleid om ook andere doelgroepen met een afstand tot de arbeidsmarkt te begeleiden. Een pilot is inmiddels succesvol gestart. De directie is met de bestuurders en ambtenaren van de verschillende gemeenten frequent in gesprek om hen te informeren en geïnformeerd te worden. Dit leidt tot een maximale benutting van mogelijkheden om de doelstelling van Larcom om meer mensen met een achterstand tot de arbeidsmarkt toch in een reguliere arbeidsrelatie te brengen. Directie en Raad hebben natuurlijk oog voor bedreigingen, maar zijn toch redelijk positief over de kansen die er ook zijn. Via de koepelorganisatie Cedris, ontvingen wij het Wetsvoorstel Werken naar Vermogen, dat op 1 februari naar de 2e kamer werd gezonden. Via de wethouder van Hardenberg, ontvingen wij de uiting van de Vereniging van Nederlandse gemeenten, VNG, genaamd Handreiking Modellen voor Samenwerking en Besturen van de Sociale Werkvoorziening De Raad kwam dit jaar 5 keer bijeen, waarbij periodiek een lid van het managementteam een deel van de vergadering bijwoonde en ons informeerde over actuele ontwikkelingen. In de vergadering van 10 februari werd het Lange Termijn Plan 2012-2030 door de directie uitgereikt en toegelicht. Eind maart vond de jaarlijkse bespreking van de jaarrekening met de accountant plaats. In de vergadering van april kwam ondermeer de bedrijfsschool in Hardenberg aan de orde, waar ervaringscertificaten kunnen worden behaald door de 2 Larcom Jaarverslag 2012

medewerkers. Het is een groot succes. 75% van alle medewerkers neemt deel. In juni werden wij geïnformeerd door de manager vestigingen, waarin de missie het verbeteren van de maatschappelijke participatie van mensen met een achterstand tot de arbeidmarkt aan de orde kwam. Benadrukt wordt dat Larcom een partner wil zijn en blijven voor deze mensen, gemeente en opdrachtgevers. Het gaat er om de capaciteit van mensen te verhogen tegen maatschappelijk aanvaardbare kosten. In 2012 wordt nog een positief resultaat behaald van 164.000,-. De begroting voor 2013 is beperkt tot een positief begroot resultaat van 144.000,-. Gelet op alle problemen waar Larcom mee te maken heeft, mag geconcludeerd worden dat in 2012 een mooi resultaat werd behaald. Ook de uitkomst van de begroting voor 2013 is bemoedigend. Dit wordt nu al het vijfde volle crisisjaar dat we tegemoet gaan en nog niet één jaar werd er verlies geleden. Dat is voor SW-bedrijven een uitzonderlijke positie. In oktober vond de jaarlijkse evaluatie plaats van het functioneren van de Raad, waarvan een verslag wordt gemaakt. De overgenomen activiteiten van ATC door Larcom, ultimo 2011, vroegen in 2012 veel aandacht van de directie. Uiteindelijk bleek de manager niet te passen binnen de organisatie en vertrok in goed overleg naar een andere werkkring. In de laatste vergadering in december mochten wij weer ons jaarlijkse gesprek hebben met de Centrale Ondernemingsraad. De crisis is vooral merkbaar in het moeilijker detacheren van mensen en het teruglopen van ondermeer de binnenactiviteit fietsen. Anderzijds worden er nog steeds weer nieuwe opdrachten verkregen, maar per saldo staan de resultaten wel onder druk. Een compliment voor de stuurmanskunst van de directie is hier dan ook beslist op haar plaats. De Raad stelt met voldoening vast dat wij goed toegerust aan dit nieuwe jaar zijn begonnen en presenteren dit verslag dan ook met veel genoegen. De Raad van Commissarissen wil de directie, staf, medewerkers en ondernemingsraad bedanken voor het in haar gestelde vertrouwen. Ommen 28 januari 2013 G.F. de Jong - Voorzitter Larcom Jaarverslag 2012 3

Wij kijken altijd vooruit en toekomstgericht! 4 Larcom Jaarverslag 2012

2. Jaarverslag van de directie In de laatste Larcom Leven van 2012 schreef ik het volgende: We zijn druk bezig met het afronden van de begroting voor 2013, 19 december presenteren we die aan de Raad van Commissarissen. Die moet deze formeel goedkeuren. We hebben de afgelopen jaren steeds vrij eenvoudig een positieve begroting kunnen opstellen, voor 2013 is dat veel lastiger. Ik ben niet bijgelovig, dus het ligt niet aan de 13 in het jaartal. Er zijn echter wel een aantal oorzaken waarom het dit jaar moeilijker is. De crisis laat zich bij ons ook voelen. We merken dat een aantal markten het moeilijk hebben. Dat heeft een gevolg voor de omzet of geeft prijsdruk. Hierin ligt al opgesloten dat 2012 een ander jaar is dan de vorige jaren. De inhoudelijke kant van Larcom heeft zich goed ontwikkeld. We hebben de bedrijfsschool verder kunnen ontwikkelen, de Pilot op weg naar werk draait volop en we zijn bezig met verschillende verbeter projecten bij de verschillende bedrijfsonderdelen. We willen Larcom verder ontwikkelen, zodat we nog beter in staat zijn om voor de gemeenten onze dienstverlening te laten aansluiten bij de keuzes die zij maken in het kader van de nieuwe wetgeving. Hierdoor kunnen we uiteindelijk de belangen van de doelgroep het beste dienen. De val van het Kabinet heeft hier echter wel onduidelijkheid en daardoor vertraging opgeleverd. We hadden verwacht in 2013 de invoering van de Wet Werken naar Vermogen mee te maken. Dat wordt echter de Participatiewet in 2014. In grote lijnen is wel bekend welke kant het opgaat. Men zet in op de eigen verantwoordelijkheid van de werknemer en de mogelijkheden op de reguliere arbeidsmarkt, maar de details volgen later. Deze vertraging heeft in 2012 nog niet echt gevolgen voor de bedrijfsvoering gehad. We hebben tot en met november redelijk goed gedraaid. De kosten op orde en de omzet was ook redelijk. Wel zagen we hier en daar negatieve ontwikkelingen in de markt, detacheren ging moeilijker, sommige klanten hadden problemen met productie, betalingstermijn liep hier en daar op. De laatste maand van 2012 was dan ook duidelijk minder. Financieel is 2012 toch een goed jaar geweest. We hebben weliswaar niet helemaal kunnen realiseren wat we hebben afgesproken in het budget, maar hebben het jaar wel positief kunnen afsluiten. Bij een netto omzet van 17.340.000,- hebben we het jaar afgesloten met netto winst van 164.000,-. Op balansdatum hadden we een nagenoeg vrij opneembaar bedrag van ruim 2,1 miljoen euro aan liquide middelen en rekening Larcom Jaarverslag 2012 5

houdend met de BAGL als Eigen Vermogen hadden we een solvabiliteitsratio van 17%. Een resultaat waar we trots op zijn en waarvan we kunnen zeggen dat we onze taak tegen maatschappelijk aanvaardbare kosten hebben kunnen uitvoeren. We moeten ons echter wel blijven realiseren dat de diverse gemeenten via de rijkssubsidie een behoorlijk stuk van de kosten voor hun rekening nemen. Deze subsidie gaat de komende jaren nog fors afnemen, ongeveer 3.000,- per A.J. (arbeidsjaar, ongeveer 1 Fte). Er zijn een aantal knoppen waar we, om deze daling op te vangen, in theorie aan kunnen draaien en daar zullen we ook zeker naar kijken, maar het grootste deel van de kosten zit in de lonen van de SW medewerkers en die zijn beschermd. Op ons zal de komende jaren veel druk liggen om samen met de gemeenten te proberen zo optimaal mogelijk te presteren. Uiteindelijk kunnen we alleen samen tot goede oplossingen komen om ook mensen die in de toekomst aan de kant blijven staan, te kunnen helpen. Dat betekent solidariteit in de gehele keten van onze huidige medewerkers tot en met de gemeenten. Het gaat tenslotte om de mensen. Henk Blaauw - Algemeen Directeur 6 Larcom Jaarverslag 2012

Larcom Jaarverslag 2012 7

Wij houden het voor iedereen leuk! 8 Larcom Jaarverslag 2012

3. Personeel & Organisatie 3.1. ArbeidsToeleiding en Coaching B.V. (ATC B.V.) Het jaar 2012 was voor P&O een jaar vol uitdagende ontwikkelingen. In de loop van 2012 werd de Wet Werken naar Vermogen (Wwnv) controversieel verklaard. Hierdoor kwamen de eerder aangekondigde re-integratiemiddelen (zoals loondispensatie) niet beschikbaar. Toch hebben we besloten om in de vorm van de pilot Wwnv (werktitel: Op weg naar Werk!) te starten met het ontwikkelen van leer-werktrajecten voor bijstandsgerechtigden (WWB) met een grote afstand tot de arbeidsmarkt. Om de coördinatie rondom het proces zo goed mogelijk te laten verlopen, hebben we binnen de afdeling P&O een aantal disciplines samengevoegd tot één team ATC. Naar buiten toe opereert dit team onder de naam ATC B.V. en fungeert zij als servicepunt voor werkgevers op het gebied van arbeidsbemiddeling. Met de pilot Op weg naar werk! willen we een effectieve methodiek ontwikkelen om WWB-ers middels gedegen (psychologisch- en arbeidskundig) onderzoek en gerichte training te re-integreren op die arbeidsmarkt. Daarbij moet per saldo voor de gemeente een financieel voordeel (schadelastbeperking) optreden. In 2012 is veel enthousiasme en energie gestoken in het ontwikkelen van de concept-methodiek. Na een (intake-) selectie is in september een eerste groep van 11 trajecters van start gegaan. Dit heeft veel nuttige informatie opgeleverd waarmee we de methodiek kunnen verbeteren en het proces effectiever en efficiënter kunnen inrichten. Een aantal deelnemers heeft om uiteenlopende redenen de eindstreep niet gehaald. Voor een 4-tal wordt momenteel nog naar een baan gezocht. Hun kansen lijken, ondanks de moeilijke arbeidsmarkt, goed. Twee kandidaten hebben inmiddels een functie op de arbeidsmarkt weten te bemachtigen. Dit zijn bemoedigende resultaten. In totaal stonden op 31 december 67 personen als kandidaat voor de pilot geregistreerd. Op dit moment is het nog te vroeg om aan te geven of er daadwerkelijk schadelastbeperking gaat optreden. Daarover zal in 2013, als meerdere trajecten zijn afgerond, meer duidelijkheid moeten komen. Om de re-integratiekansen van WWB-ers en de detacheringsmogelijkheden voor SW-medewerkers te vergroten, is de detacheringsdiscipline onderverdeeld in 3 specialismen; jobcoaches die gespecialiseerd zijn in het begeleiden van uitgeplaatste medewerkers; consulenten arbeidsbemiddeling die naast het begeleiden van medewerkers ook een belangrijk aandeel hebben in de acquisitie en een accountmanager die zich vrijwel uitsluitend bezig houdt met het bewerken van de arbeidsmarkt. Alle personeels-, ontwikkel en re-integratieprocessen van zowel SW-medewerkers, als WWB-ers- en overigen (Wajong-trajecten (21); trajecten voor het UWV (4)) worden nauwkeurig vastgelegd in het vorig jaar geïmplementeerde cliënt-volg- en personeelsinformatiesysteem Compas. Larcom Jaarverslag 2012 9

Rapportages voor onder andere de rijksoverheid en gemeenten kunnen nu eenvoudiger tot stand komen. Er is op dit gebied een grote slag gemaakt. Bedrijfsschool Binnen de Bedrijfsschool die medio vorig jaar als project is gestart, worden medewerkers gericht ontwikkeld op het gebied van arbeidsvaardigheden en competenties. De bedrijfsschool duurt 2 jaar. We hebben de activiteiten na het eerste jaar geëvalueerd. De tussentijdse conclusie is dat de bedrijfsschool positief bijdraagt aan de ontwikkeling van de medewerkers. Dit uit zich ondermeer door betere samenwerking tussen medewerkers, beter om kunnen gaan met kritiek, meer initiatief en assertiviteit van medewerkers. Ook voor het tweede bedrijfsschooljaar is weer een uitdagend scholingsprogramma opgesteld. Door rijksbezuinigingen op deze vorm van scholing is nog onduidelijk of de bedrijfsschool ook voor andere Larcomonderdelen ingevoerd kan worden. Zo houden we het leuk Het project Zo houden we het leuk is in 2012 voortgezet. Het belang van het organisatiebreed bespreken van (gedrag-) thema s wordt breed onderkend. Het wordt door leidinggevenden als sturingsinstrument ingezet. Dit is dan ook de reden dat we door zullen gaan met het project. Arbeidsomstandigheden RI&E s vormen de basis voor een goed Arbo-beleid. Werken aan het voorkomen en oplossen van risico s in het werk is een continu proces. Dit proces wordt in het arboplatform bewaakt. We zijn gestart met een plan om Periodiek ArbeidGezondheidkundig Onderzoek (PAGO s) en Preventief Medisch Onderzoek (PMO s) op te zetten. Daarmee willen we bewaken dat gezondheidsaspecten die door werkzaamheden binnen Larcom worden beïnvloed zich niet negatief ontwikkelen in de loop van de tijd. Met de PMO willen we middels een steekproef een beeld krijgen van de algemene gezondheidssituatie van medewerkers bij Larcom en vaststellen of er aanleiding is tot het nemen van maatregelen. Het accent van het Arbo-beleid komt zo meer op preventie te liggen. Het ziekteverzuimpercentage (13%) van de SW-medewerkers binnen Larcom laat over de laatste 3 jaar een stabiel beeld zien. Het gemiddelde verzuimpercentage van de niet SW-medewerkers is van 4% in 2010 gedaald naar 2% in 2012. Afstemming met gemeenten De veelomvattende aanstaande veranderingen in de wetgeving geven aanleiding tot regelmatig overleg met de gemeenten. De vraag daarbij is: Hoe kunnen we gezamenlijk vorm geven aan en aanvullend aan elkaar werken, om zo goed mogelijk op deze veranderingen in te spelen. In de pilot Op weg naar werk! komt dat goed tot uiting. De gemeente Hardenberg heeft eenmalig uitbreiding van de (SW-)taakstelling gehad. Daardoor was het mogelijk een aantal mensen van de wachtlijst, tijdelijk een arbeidscontract te geven. Dit verklaart de daling van het aantal personen op de wachtlijst aan het eind van 2012 (zie tabel aantal personen op de wachtlijst, hiernaast). Kortom; 2012 was wederom een boeiend jaar waarin veel werk is verzet. 10 Larcom Jaarverslag 2012

3.2. Cijfers Personeel & Organisatie Aantal personen op de wachtlijst Gemeente 31/12/10 31/12/11 31/12/12 Ommen 26 32 16 Hardenberg 86 102 77 Twenterand nvt nvt nvt Raalte nvt nvt nvt Dalfsen nvt nvt nvt Larcom Totaal 112 134 93 Aantal personen in begeleid werken Gemeente 31/12/10 31/12/11 31/12/12 Ommen 3 3 2 Hardenberg 15 12 11 Twenterand 2 2 2 Raalte 0 0 0 Dalfsen 1 1 1 Larcom Totaal 21 18 16 Aantal gedetacheerden Gemeente 31/12/10 31/12/11 31/12/12 Ommen 29 32 29 Hardenberg 94 88 79 Twenterand 32 32 27 Raalte 17 20 22 Dalfsen 13 13 11 Overige 2 2 2 Larcom Totaal 187 187 170 Wsw dienstbetrekkingen Gemeente 31/12/10 31/12/11 31/12/12 Ommen 159.8 150.8 149.1 Hardenberg 414.8 406.5 401.0 Twenterand 159.0 151.6 140.1 Raalte 69.9 69.5 70.8 Dalfsen 81.8 75.8 70.7 Overige 14.9 14.7 11.8 Larcom Totaal 900.2 868.9 843.5 Trajecten WWB Gemeente 31/12/10 31/12/11 31/12/12 Ommen 14 17 9 Hardenberg 29 51 54 Twenterand 9 11 16 Raalte 2 3 2 Dalfsen 0 1 7 Overige 2 5 1 Larcom Jaarverslag Totaal 2012 56 88 89 11

Wij halen het beste uit iedereen! 12 Larcom Jaarverslag 2012

4. Bedrijfsonderdelen Vestigingen (Ommen, Hardenberg, Raalte) Omzetmatig was 2012 aanvankelijk een goed jaar, dit geldt zeker voor de eerste helft en vooral voor de industriële omzet. Eigenlijk tot aan het najaar konden wij fors plussen t.o.v. de begroting. Alle afdelingen waren constant bezet en van enige stilstand was geen sprake. Overigens heel goed voor de mensen die arbeidsritme in hun ontwikkeling als doelstelling hadden staan. Ook de diversiteit in de verschillende processen, van eenvoudig tot moeilijk, was constant beschikbaar, waardoor het zoeken (intern) naar een passende werkplek voor onze mensen eenvoudiger werd. Echter in het tweede deel van het jaar begon zich een kentering af te tekenen. Een aantal klanten moest gaan reorganiseren. Daardoor kregen wij minder werk uitbesteed en kwamen mensen die daar waren gedetacheerd terug. Daarna en dan vooral de laatste 2 maanden, waren er een groot aantal klanten die hun opdrachten of naar beneden bijstelden of geen nieuwe opdrachten uit deden gaan. Het resultaat heeft hierdoor, na de aanvankelijke goede start, toch nog een deuk opgelopen. Het uiteindelijk industriële resultaat is (inclusief detachering): Begrote omzet 2012 : 4.368.000,- Werkelijke omzet 2012 : 4.229.000,- Begrote toegevoegde waarde 2012 : 3.589.000,- Gerealiseerde toegevoegde waarde 2012 : 3.513.000,- Detachering: Bijna het gehele jaar heeft het detacheringsresultaat tegen het begrote resultaat aangezeten. De crisis sloeg klaarblijkelijk opeens bij iedereen toe. Omdat wij het stilzitten van onze mensen een slechte zaak vinden, voor zowel de ontwikkeling, als de motivatie, hebben wij met veel moeite ander werk kunnen binnenhalen. Echter hier stonden wel veel lagere verdiensten tegenover en de orders waren vaak klein en stonden onder hoge tijdsdruk. Ondanks dat er sprake is van een crisis in Nederland, moeten wij vaststellen dat ook hier vooral de laatste 2 maanden van het jaar echt iets van was te merken. Er zijn in toenemende mate mensen van buiten terug naar binnen geplaatst, omdat onze klanten onvoldoende werk en/of opdrachten hadden. Een onderscheid in kleine of grote bedrijven is hierin niet te maken. Iedereen had het blijkbaar op eens moeilijk. Larcom Jaarverslag 2012 13

Wij zij hierdoor budgettair behoorlijk achterop geraakt, met als uiteindelijk resultaat; Begrote omzet 2012 : 1.844.000,- Werkelijke omzet 2012 : 1.589.000,- Vermindering Afdrachten. Deze houdt echter op te bestaan, waardoor voortzetting van de bedrijfsschool in andere vestigingen discutabel wordt, tenzij wij andere oplossingen voor financiering vinden. Larcom Fietsen Productie B.V. (LFP B.V.) Op de fietsenafdeling hebben wij de eerste helft van het jaar zelfs met 3 productielijnen moeten produceren. Dit heeft wel geleid tot bezettingsproblemen. Uiteindelijk hebben we mensen ingehuurd bij WEZO uit Zwolle. Door deze hectiek hebben wij veel tijd aan opleiding van deze mensen verloren. Hierdoor was de output aanvankelijk laag, waardoor wij vaak moesten switchen van order en type fiets en waardoor wij veel efficiencyverlies hebben opgelopen. Dit heeft de zaak uiteindelijk kostentechnisch behoorlijk op zijn kop gezet, met als uiteindelijk resultaat: Begrote omzet 2012 : 646.000,- Werkelijke omzet 2012 : 485.000,- Het project Digitalisering van de Gemeentearchieven, dat in samenwerking met de gemeente Hardenberg is opgezet en dat met mensen vanuit de gemeente (langdurig werklozen) en met mensen van Larcom (WSW) wordt bemand, loopt na enkele opstartproblemen al enige tijd zeer voortvarend. Wij zijn al met de gemeente in gesprek om het project na afloop van de bouwvergunningen met andere vergunningen en/of persoonsbewijzen op dezelfde manier voort te zetten. Ziekteverzuim Door ingebruikname van ons nieuwe cliënt volg systeem Compas in de loop van 2012, is het niet goed mogelijk een nauwkeurige vergelijking te maken tussen 2012 en de jaren ervoor. Wij kunnen niet anders vaststellen dan dat wij hier na alle moeite en het harde werken behoorlijk ontevreden over zijn. Ontwikkeling Wij hebben vastgesteld dat de bedrijfsschool in Hardenberg goed heeft gefunctioneerd voor wat betreft de ontwikkeling van de deelnemers. Daarom is besloten de bedrijfsschool in Hardenberg voort te zetten met het oorspronkelijk geplande 2e jaar. De financiering van de bedrijfsschool gebeurt voor een groot gedeelte door aanspraak te maken op de Wet Het ziekteverzuim van de gedetacheerde mensen is, in tegenstelling tot eerder, uit het overzicht gehaald, en wordt apart gepresenteerd. Zoals nu gepresenteerd ligt het verzuim van Vestigingen in 2012 een procent hoger dan in 2011, te weten 13.3% tegenover 12.3%. Omdat het verzuim onder de gedetacheerde mensen gemiddeld lager ligt dan bij de mensen die beschut binnen werken, lijkt het erop dat het verzuim niet wezenlijk is toegenomen en dat onze aandacht een positief effect heeft gehad. De aandacht voor dit onderwerp zal in 2013, naast rendement, ontwikkeling en efficiency, speerpunt blijven. 14 Larcom Jaarverslag 2012

Larcom Jaarverslag 2012 15

Wij doen het samen, dat belonen wij graag! 16 Larcom Jaarverslag 2012

5. Larcom Groentechniek De begroting voor 2012 was gebaseerd op de goede resultaten van het jaar 2011, gekoppeld aan een stuk gezonde ambitie en uitdaging. De invloed binnen de markt van de recessie en de interne ontwikkelingen waren onvoldoende op hun waarde ingeschat. De ambitie en het gerealiseerde resultaat heeft in 2012 niet aan de verwachtingen voldaan. Klanten Het streven is altijd om een stabiel klantenbestand te behouden, gebaseerd op meerjarige prijsafspraken. Het wordt steeds lastiger om deze optimale situatie te halen. Dit geldt niet alleen voor de particuliere klanten, maar ook voor de gemeenten binnen het werkgebied van Larcom. Met de gemeenten bestaan goede relaties, maar ook hier zijn verschuivingen merkbaar. Bezuinigingen worden doorgevoerd, wat de omzet voor Larcom Groentechniek verlaagt. Concrete maatregelen bij gemeenten die invloed hebben op de omzet bij Larcom Groentechniek zijn: Er wordt gekozen voor een extensievere, dus goedkopere vorm van onderhoud. Er wordt omgevormd naar gazon, wat goedkoper is in het beheer. Gemeentelijke diensten nemen zelf meer onderhoudswerkzaamheden ter hand. Er zijn minder nieuwe (bouw)activiteiten binnen een gemeente, waardoor aanleg en uitbreiding van het groenareaal van groen nauwelijks meer plaatsvindt. Er komt nauwelijks meer werk in de vorm van eenmalige klussen naar Larcom toe in de wintermaanden. De particuliere groenmarkt waar Larcom Groentechniek oorspronkelijk actief in was, is grotendeels overgedragen naar het bedrijfsleven, waardoor Larcom Groentechniek in 2012 maar voor een 5-tal grote bedrijven en instellingen onderhoudswerkzaamheden heeft uitgevoerd. In 2012 zijn bij 2 A-klanten langlopende contracten (3-5 jaar) afgesloten. Prijzen staan onder druk en om de omzet veilig te stellen was het noodzakelijk zware onderhandelingen te voeren. Bij de klanten waar medewerkers gedetacheerd zijn is de recessie ook voelbaar. Het gevolg is dat het in 2012 regelmatig is voorgekomen dat er een detacheringplaats afviel. De medewerkers die terugkeren van detachering in de Larcom organisatie, worden ingezet binnen de eigen productieomgeving. De Netto Toegevoegde Waarde van 2012 was 180.000,- lager dan geraamd. Personeel Het groeizame weer en het uitblijven van extra WWBmedewerkers maakte het noodzakelijk dat structurele inzet van extra personeel in 2012 noodzakelijk was. Er is evenals in 2011 gebruik gemaakt van tijdelijke inhuur van voorlieden en van complete (brand)ploegen. Binnen het team van rayonchefs is extra ondersteuning ingezet. Een nieuwe rayonleider is aangetrokken voor het rayon Dedemsvaart. Ziekteverzuimcijfers zijn vergelijkbaar met de afgelopen jaren en blijven continu aandacht vragen. Larcom Jaarverslag 2012 17

Bedrijfsprocessen In 2012 is de basis gelegd voor een vernieuwde organisatiestructuur binnen Larcom Groentechniek. Om beter te kunnen voldoen aan onze taak om mensen op de juiste plek te kunnen laten werken en om dit op een zo efficiënt mogelijke manier te doen, hebben we het project Naar een slagvaardiger Larcom Groentechniek opgestart. Larcom Groentechniek gaat opereren vanuit 6 rayons, waarin 1 rayonchef en 1 assistent verantwoordelijk zijn voor de leiding van ongeveer 50 medewerkers. Binnen het rayon staat de begeleiding van de medewerkers centraal, die zo dicht mogelijk op de werkvloer gegeven moet worden. Terugkerend thema is de juiste man op de juiste plaats, waarbij professionaliteit en flexibiliteit kernbegrippen zijn. De werktitel die dit proces heeft meegekregen is Naar een nog slagvaardiger Larcom Groentechniek. In februari 2012 is het beleidsstuk goedgekeurd door de OC (onderdeelscommissie) en op 1 november 2012 heeft de formele aftrap plaatsgevonden. Het kwaliteitslabel duurzaam terreinbeheer is in 2012 voor het eerst behaald. Door het behalen van dit certificaat mag Larcom Groentechniek het gebruik van chemische bestrijdingsmiddelen (glyfosaat) continueren. Ook is het VCA certificaat in 2012 behouden. Financiën De financiële resultaten van Larcom Groentechniek zijn ruim achter gebleven bij de verwachting. Achterblijvende omzet met slechts gering lagere kosten, gekoppeld aan een forse overschrijding van de post inleen extra personeel, hebben ertoe bijgedragen dat het netto resultaat fors lager is uitgekomen dan begroot. Bedrijfskosten zijn vrij stabiel gebleven en lagen in de lijn van de verwachting. Er wordt veel aandacht besteed aan het leidinggevende kader die verantwoordelijk is voor de goede en zorgvuldige (bege)leiding van de medewerkers, en voor het juist en correct uitvoeren van de werkzaamheden. De rol van de voorman is hierbij cruciaal. Resultaten zullen zichtbaar moeten worden in de loop van 2013. 18 Larcom Jaarverslag 2012

Larcom Jaarverslag 2012 19

6. Centrale ondernemingsraad over 2012 Het jaarverslag 2012 begin ik om te zeggen dat door de crisis veel bedrijven om ons heen moeten sluiten of medewerkers moeten ontslaan. De vestigingen van Larcom waren daarentegen voldoende voorzien van werkzaamheden. Larcom heeft het financieel gezien goed gedaan. Door de invoering van de nieuwe Participatiewet gaat er veel veranderen binnen de SW. Om met de tijd mee te gaan, wordt er bij Groentechniek een nieuw project opgestart onder de naam: Naar een nog slagvaardiger Larcom Groentechniek. De nadruk van de organisatiewijziging ligt op de uitvoering van de primaire processen, de mensbegeleiding, mensontwikkeling en de realisatie van het groen product. De overige onderdelen binnen Groentechniek, zoals machinebeheer, opleidingen en dergelijke, zullen niet veranderen. Er is gekozen om de structuuraanpassing geleidelijk te laten plaatsvinden. Deze keuze is bewust om de organisatie tijd te geven, waarbij de capaciteiten van de assistent rayonchefs en voorlieden zich kunnen ontwikkelen in de gewenste richting. De Ondernemingsraad heeft, naar aanleiding van een Praatstuk en Notitie discussie werktijdenregeling van de directie, een commissie opgericht met leden van de Ondernemingsraad. Daar zijn de voorzitters van de Onderdeelcommissies aan toegevoegd. Na uitvoerig overleg is er een nieuwe Werktijdenregeling 2013 uit gekomen met instemming van de Ondernemingsraad en directie. Op 11 oktober is de Ondernemingsraad uitgenodigd voor de jaarlijkse POC- m.e.o.n. dag in Hotel Hampshire te Apeldoorn. Er waren drie organisatie vraagstukken: Joint venture, oplossing voor duurzame plaatsing van mensen bij reguliere werkgevers. Directeur van de Inclusief Groep gaf hier uitleg over. Samenwerking met een AWBZ-instelling, de voordelen voor het SW-bedrijf. Lisette Bosch, directeur bij Wedeo gaf aan hoe zij dit hebben vormgegeven en wat de voordelen en valkuilen zijn. De werkgever als methodiek, hoe succesvol kun je mensen plaatsen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Een veranderende aanpak die wordt doorgevoerd binnen de gemeente Enschede en die moet leiden tot duurzaam plaatsen van medewerkers bij reguliere banen. Dit wordt toegelicht, wat betekent dit, wat het kan opleveren en wat zijn de valkuilen. Hierna was er een forumdiscussie waar de 15 aangesloten Ondernemingsraden goed gebruik van maakten. Na de lunch waren er verschillende Workshops, waaronder marketing van het SW-bedrijf, nieuwe medezeggenschap, sociaal plan en de afstemming met het GO (gemeentelijk overleg) en uittreding van gemeenten uit de gemeenschappelijke regeling (GR) en de gevolgen voor het SW-bedrijf. 20 Larcom Jaarverslag 2012

Om 16.30 uur nam men afscheid met een drankje en ging met een gezonde dosis kennis weer terug naar huis. De Ondernemingsraad is op donderdag 29 en vrijdag 30 november op cursus geweest in Steenwijk. Er werd een programma afgewerkt met o.a. een gezamenlijke sterktezwakte analyse van Larcom. Hier moesten de sterke en zwakke punten vanuit de organisatie naar voren komen. Daarnaast moest er worden gekeken naar de kansen en bedreigingen voor de toekomst. De Ondernemingsraad moest aangeven op basis van een aantal zaken waar Larcom zich op kan richten voor de toekomst. Ook werden er oefeningen gedaan op vergadertechniek. De Ondernemingsraad heeft op vrijdag 19 december weer haar jaarlijks gesprek gehad met de Raad van Commissarissen. Onderwerpen van gesprek waren: Verandering van de nieuwe wetgeving, politiek gezien. Hoe gaan Larcom en gemeenten daarmee om en hebben de Raad van Commissarissen daar ook invloed op. In 2012 heeft de Ondernemingsraad de volgende Instemmingaanvragen behandeld. Agressiebeleid en Agressieprotocol Larcom Het nieuwe auto rijden Gedragscode sociale media Werktijdenregeling 2013 Namens de Ondernemingsraad, Namens de OR, Henk Wink - Voorzitter Ondernemingsraad Larcom Jaarverslag 2012 21

Wij houden graag alles in balans! 22 Larcom Jaarverslag 2012

7. Geconsolideerde balans per 31 december 2012 Voor resultaatbestemming 31.12.2012 31.12.2011 0 0 7.1. Actief A. Vaste activa Materiële vaste activa Bedrijfsgebouwen en terreinen 229 196 Machines en installaties 628 607 Andere vaste bedrijfsmiddelen 677 722 Materiële vaste bedrijfsactiva in uitvoering en vooruitbetalingen 42 4 1.576 1.529 B. Vlottende activa I. Voorraden 1.196 Grond en hulpstoffen 45 97 Onderhanden werk 37 91 Gereed product en handelsgoederen 3 1 85 189 II. Vorderingen Vorderingen op handelsdebiteuren 2.607 2.712 Overige vorderingen 28 13 Overlopende activa 209 218 2.844 2.943 III. Liquide middelen 2.165 2.492 Totaal 6.670 7.153 Larcom Jaarverslag 2012 23

7.2. Passief C. Groepsvermogen I. Stichtingskapitaal 0 0 II. Overige reserves -565-1.013 III. Resultaat boekjaar 164 448 Eigen vermogen -401-565 Bijzonder achtergestelde lening 1.538 1.538 Risico Vermogen 1.137 973 D. Voorzieningen 1.529 1.164 I. Overige voorzieningen 681 948 681 948 E. Langlopende schulden I. Langlopende leningen 350 436 350 436 F. Kortlopende schulden I. Schulden aan kredietinstellingen 136 204 II. Schulden aan leveranciers en handelskredieten 1.193 1.202 III. Belastingen en premies sociale verzekeringen 624 541 IV. BTW-verplichtingen 235 158 V. Overige schulden 2.314 2.691 4.502 4.796 Totaal 6.670 7.153 24 Larcom Jaarverslag 2012

7.3. Geconsolideerde winst-en-verliesrekening over 2012 2012 2011 0 0 Netto omzet 17.340 17.665 Wijzigingen in voorraden gereed product en goederen in bewerking 0 0 Overige bedrijfsopbrengsten 0 0 G. Som der bedrijfsopbrengsten (a) 17.340 17.665 Kosten van grond- en hulpstoffen 8.842 9.064 Kosten van uitbesteed werk en andere externe kosten 0 0 Totaal kostprijs omzet (b) 8.842 9.064 Brutomarge (c = a b) 8.498 8.601 Lonen en salarissen niet-wsw 2.609 2.422 Sociale lasten niet-wsw 393 341 Pensioenlasten niet-wsw 386 344 Overige personeelskosten niet-wsw 153 144 H. Totaal personeelskosten niet-wsw (d) 3.541 3.251 Afschrijvingen materiële vaste activa 394 309 Overige bedrijfskosten 2.973 2.664 I. Overige operationele lasten (e) 3.367 2.973 Operationeel resultaat (f = c d e) 1.590 2.377 J. Rijksbijdrage/kosten Wsw Kosten personeel Wsw 25.310 26.557 Inleenkosten 243 637 Rijksbijdrage -24.068-25.199 Kosten/opbrengsten Wsw (g) 1.485 1.995 Bedrijfsresultaat (h = f - g) 105 382 K. Financiële baten en lasten (i) 59 66 Netto resultaat (j = h+ i) 164 448 Larcom Jaarverslag 2012 25

Larcom Postbus 48 7730 AA Ommen T 0529 408080 F 0529 408008 info@larcom.nl Onderneem t www@larcom.nl met Larcom