Pius Floris Boomverzorging Veenendaal Projectnummer: Opdrachtgever: PFBV11.017 Zegers ontwikkeling B.V. De heer K. Bijsterbosch Postbus 4167 6803 ED ARNHEM Contactpersoon: Dhr. C. van den Dikkenberg Telefoon: 0318-519039 / 06-53633167 E-mail: veenendaal@piusfloris.nl Onderzoeker: Dhr. W. van de Langemeen European Treeworker Datum: 20 mei 2011 Verzetsplein Amersfoort Boom Effect Analyse
Inhoud Inhoud 1 1 Inleiding 2 2 Onderzoeksmethode 2 3 Onderzoeksresultaten 4 4 Conclusie en advies 7 5 Slotwoord 9 Bijlage 1: situatieschets / situatietekening 10 Bijlage 2: TFI 4000 11 Bijlage 3: voorschriften voor bomen 12 Bijlage 4: Foto s 14 Pius Floris Boomverzorging Veenendaal BEA Verzetsplein Amersfoort 1
1 Inleiding In opdracht van Zegers Ontwikkeling B.V. heeft Pius Floris Boomverzorging Veenendaal een Boom Effect Analyse (BEA) opgesteld voor een Zomer eik aan het Verzetsplein te Amersfoort. Aanleiding tot de boom effect analyse vormen de bouwwerkzaamheden die zich naar alle waarschijnlijkheid in de directe omgeving van de boom gaan afspelen. De onderzoeksvraag hierbij is; Kunnen de bomen, in het perspectief van de voorgenomen werkzaamheden, in hun huidige verschijningsvorm en op deze standplaats, duurzaam behouden blijven? In het onderzoek op deze locatie staan de volgende vragen centraal: Wat is de huidige conditie, mechanische kwaliteit en toekomstverwachting van de bomen bij gelijkblijvende omstandigheden? Waar bevinden zich de wortels van de bomen, en hoever reiken deze? Wanneer leveren de herinrichtingsplannen een gevaar op voor de bomen? Het betreft hier een Zomer eik (Quercus robur). In het volgende hoofdstuk wordt aangegeven welke onderzoeksmethoden gehanteerd zijn en wat de functie hiervan is. De resultaten van de onderzoeken worden vermeld in hoofdstuk twee van dit rapport. In hoofdstuk drie wordt een advies weergegeven dat volgt uit de onderzoeksresultaten. 2 Onderzoeksmethode Het onderzoek is opgesplitst in twee delen, namelijk Ondergronds en Bovengronds 2.1 Bovengronds onderzoek Het bovengrondse onderzoek bestaat uit het houden van een inventarisatie en boomveiligheidscontrole. Hierbij wordt visueel de conditie van de boom beoordeeld volgens de VTA methode. VTA De afkorting VTA staat voor Visual Tree Assessment. Door middel van deze methode wordt het breukrisico van een boom visueel beoordeeld op grond van bouw en groeigedrag. Bij de VTA controle wordt onderscheid gemaakt tussen verzwakkingen die zijn waargenomen in de kroon, stam en stamvoet van de boom. Er wordt onder meer gecontroleerd op zaken als de aanwezigheid van schimmels, holten en inrottingen, mechanische belasting, inrottende snoeiwonden plakoksels en dood hout. Pius Floris Boomverzorging Veenendaal BEA Verzetsplein Amersfoort 2
Inventarisatie Bij de inventarisatie is van de bomen een aantal gegevens opgenomen. Het gaat hierbij bijvoorbeeld om soort, grootte, locatie. Naast deze vaste gegevens worden ook variabele gegevens opgenomen, als stamomtrek en conditiebepaling. Conditiebepaling De conditiebepaling is een momentopname. Bij de conditiebepaling is door ons onderscheid gemaakt tussen de volgende vier categorieën: Goed Redelijk Matig Slecht De boom vertoont een beeld dat van de soort verwacht mag worden onder goede groeiplaatsomstandigheden en op een goede groeiplaats. Niet-optimale groei, maar de minder optimale omstandigheden hebben nog geen duidelijke negatieve gevolgen voor de verdere ontwikkeling van de boom. Er is duidelijk sprake van negatieve gevolgen voor de verdere ontwikkeling van de boom, zoals beginnende scheutsterfte of overmatige scheutgroei binnen in de kroon. Duidelijk aftakelende boom, waarbij veelal sprake is van een ijle kroon met zware scheutsterfte resulterend in veel en soms zwaar/dik dood hout. 2.2 Ondergronds onderzoek Het ondergrondse onderzoek bestaat uit een aantal onderdelen; bewortelingsonderzoek, grondonderzoek, indringingsweerstand van de grond en het bepalen van de grondwaterstand. Voor dit onderzoek is gebruik gemaakt van de volgende gereedschappen; Spade De spade wordt gebruikt voor het graven van proefsleuven. Met de gegevens die je hiermee verkrijgt kan de locatie van de beworteling worden bepaald. Penetrograaf Met behulp van de resistograaf wordt de indringingsweerstand van de grond gemeten. Deze gegevens worden Vervolgens in een grafiek weergegeven. Grondboor Met de grondboor kan er een grondprofiel worden uitgelegd. Tevens kan de diepte van het grondwater bepaald worden op het moment van onderzoek. Dit kan belangrijk zijn wanneer er gebruik wordt gemaakt van bronbemaling gedurende de bouwwerkzaamheden. Pius Floris Boomverzorging Veenendaal BEA Verzetsplein Amersfoort 3
3 Onderzoeksresultaten 3.1 Bovengronds Inventarisatie en conditiebepaling De te onderzoeken boom is een Zomer eik: Soort: Quercus robur Stamomtrek: 175 cm Hoogte: 15/18 mtr Kroondiameter: 13 mtr Aard standplaats: Boom in kruidenvegetatie Verplantbaarheid: Ja (zie hoofdstuk 4) Opkroonhoogte : 3 mtr Takvrije zone: 2 mtr Plaats: Amerfoort Wijk: Rustenburg Adresgegevens: Verzetsplein/van Randwijcklaan Plantwijze: Solitair Boomveiligheidscontrole Hieronder staan de gegevens van de boomveiligheidscontrole weergegeven, hierbij is de toekomstverwachting weergegeven ervan uitgaande dat de situatie ongewijzigd blijft. Opname datum : 20 mei 2011 Conditie: Redelijk Toekomstverwachting: Redelijk Bladbezetting: Redelijk Dood hout: Licht doodhout vorming in de kroon Opmerkingen: Eikenprocessie rupsen actief in de boom VTA frequentie: 3 jaarlijks Uitslag: Goedgekeurd Pius Floris Boomverzorging Veenendaal BEA Verzetsplein Amersfoort 4
3.2 Ondergronds Beworteling Aan de noordzijde waar nieuwbouw gaat plaatsvinden is een proefsleuf gegraven (5 meter vanaf de boom). In de proefsleuf zijn diverse resultaten naar voren gekomen. Zo is er op 20 cm diepte een storende laag geconstateerd. Dit is een harde laag waarin boomwortels zich niet kunnen ontwikkelen. De wortel intensiteit is minimaal en blijft beperkt zich tot hier en daar een opnamewortel. Grondopbouw Met behulp van de grondboor is een bodemprofiel gemaakt. Hieruit kan worden afgelezen waaruit de grond is opgebouwd en wat de huidige grondwaterstand is. Op onderstaande schets wordt het waargenomen profiel weergegeven; Kruiden vegetatie 0 cm (maaiveld) Fijn zand humusarm 0 tot 30 cm Fijn zand uiterst humusarm 30 tot 90 cm 220 cm Zwak lemig zand 90 tot 140 cm Fijn zand uiterst humusarm Vanaf 160 cm wordt de grond vochtiger Op ongeveer 180 cm grondwater niveau 140 tot 220 cm 220 cm Pius Floris Boomverzorging Veenendaal BEA Verzetsplein Amersfoort 5
3.3 Indringingsweerstand Met behulp van de penetrograaf is de indringingsweerstand van de boom een aantal plaatsen gemeten. De meetresultaten hiervan zijn op onderstaande grafiek weergegeven. Van rechts naar links is de diepte in de grond en verticaal is de gemeten weerstand. Uit de meting is naar voren gekomen dat vanaf 6 cm diepte de grond steeds sterker verdicht. Dit loopt op tot ruim 5 MPA op 19 cm diepte. Vanaf 30 cm loopt de weerstand terug tot 2 MPA op 60 cm diepte. Vervolgens gaat de stijgt de weerstand op 67 cm weer richting de 5 MPA. Pius Floris Boomverzorging Veenendaal BEA Verzetsplein Amersfoort 6
4 Conclusie en advies Naar aanleiding van de onderzoeksresultaten zoals deze in hoofdstuk 2 staan beschreven is er een conclusie en advies opgesteld. De nieuwbouw die mogelijk gerealiseerd gaat worden nabij de boom vindt plaats op ongeveer zeven meter vanuit het hart van de boom. Naar alle waarschijnlijkheid komt de graaflijn van de fundering echter dichter bij de boom. Uit ons graafonderzoek is naar voren gekomen dat de aanwezigheid van wortels op vijf meter uit de stam minimaal is. Op de nieuwbouwlocatie heeft in het verleden ook al bebouwing gestaan. Dit is mogelijk de oorzaak dat er weinig wortels zijn geconstateerd. Uit de grondboring is naar voren gekomen dat het grondwater zich op 180 cm onder maaiveld bevindt. Echter aangezien het nu een erg droge periode betreft bestaat er grote kans dat dit in natte periodes hoger staat. Indien er bij de realisatie van de parkeergarage bronbemaling wordt toegepast, zal er op moeten worden toegezien dat de boom wordt voorzien van water. De beste periode voor de boom om bronbemaling toe te passen is de winter. In die periode neemt de boom minimaal vocht op. De gevel van het nieuwbouwproject komt op 7 meter van uit het hart van de stam, waarschijnlijk zal er om het pand een steiger worden geplaatst. Ten behoeve van deze steiger zal de boom moeten worden gesnoeid. Echter door het snoeien zal de habitus (vorm van de boom) worden veranderd. Ook zal het snoeien een terugkerende handeling worden wanneer de appartementen bewoont zijn, dit vanwege klachten over lichtgebrek en het geen uitzicht hebben van bewoners. Tijdens de inventarisatie is aangegeven dat verplanten van de boom mogelijk is, hier zitten alleen nog een aantal haken en ogen aan. Er is op de huidige locatie geen andere plantplaats waar een boom van dit kaliber kan worden geplant. De boom kan hooguit een paar meter worden verzet richting de Randwijcklaan, dit zal gedurende de bouw enigszins voldoende zijn maar op de lange termijn zal de boom weer de eerder genoemde problemen veroorzaken. Om een goede verplanting te kunnen uitvoeren dient de boom in goede conditie te verkeren en moet deze twee jaar voor verplanten worden voorbereid. Aangezien de conditie van de boom niet optimaal is en het tijdstip van verplanten al begin volgend jaar zal zijn is de kans van slagen minimaal geworden. De bodem onder de kroonprojectie is op dit moment verdicht, oplopend tot hoger dan 5 MPA. Aangezien er geen wortelgroei mogelijk is boven de 3 MPA is hier dus sprake van een ernstige verdichting. Dit verklaard dan ook de niet optimale conditie en toekomstverwachting van de boom. Om deze verdichting op te heffen adviseren wij u om de boom te laten bemesten en te beluchten met behulp van de TFI-methode. De werking van deze machine wordt in bijlage 2 van deze rapportage toegelicht. Verder is het van groot belang voor de boom, om verdere verdichting te voorkomen, dat er gedurende de bouwwerkzaamheden geen opslag onder de boom plaats vindt. Dit betreft ook het rijden onder de kroon. Om dit te kunnen afdwingen adviseren wij u om rondom de kroonprojectie bouwhekken te plaatsen. Een uitgebreide handleiding hoe te werken met bomen op een bouwlocatie is weergegeven in bijlage 3 van deze rapportage. Pius Floris Boomverzorging Veenendaal BEA Verzetsplein Amersfoort 7
Als alternatief willen we u bieden om de boom te laten verwijderen, op dit moment is de conditie niet optiemaal en alle negatieve invloeden van een nieuwbouw zal de conditie alleen maar doen verslechteren. Ik wil u daarom adviseren om na de bouwwerkzaamheden een boom te herplanten op een gunstige locatie. Als daarbij een goede groeiplaats wordt ingericht kan deze boom uitgroeien tot een volwassen exemplaar. Kort samengevat Vanaf 5 meter vanuit de stam zijn er minimaal wortels geconstateerd, wortelschade door bouwwerkzaamheden zal dus niet of nauwelijks optreden. Mocht er bronbemaling worden toegepast dan moet de boom worden voorzien van vocht. De beste periode is om in de winter te bemalen. Verplanten is gezien de conditie en het korte tijdstip tot aan de verplanting geen optie, het is een kostbare investering met uiteindelijk een slecht resultaat. Daarom de boom laten verwijderen en een nieuwe planten na afloop van de bouwwerkzaamheden. De verdichting die rond de boom is aangetoond kan een probleem vormen in combinatie met de snoei en graafwerkzaamheden van de nieuwbouw. Daarom adviseren wij om de bodem los te breken met behulp van de TFI 4000 methode. Tevens kan hierbij bemesting worden toegediend. Gedurende de bouw is het van belang dat er rondom de boom bouwhekken worden geplaatst. Deze moeten buiten de kroonprojectie komen en voorzien worden van bordjes beschermd boom gebied. Verder is het van belang om tijdens de bouwwerkzaamheden de boom regelmatig te monitoren om veranderingen tijdig te constateren. Een dergelijke monitoring is tijdens de bronbemaling wekelijks en vervolgens om de week aan de orde. Wij adviseren u dus om gedurende de Bouwwerkzaamheden een bomen wacht in te stellen. Pius Floris Boomverzorging Veenendaal BEA Verzetsplein Amersfoort 8
5 Slotwoord De conditie en toekomstverwachting van de boom is in de huidige toestand redelijk. Schade door bouwwerkzaamheden kunnen eenvoudig ontstaan waardoor de conditie verder afneemt. Daarom is het van belang dat de door ons geformuleerde adviezen worden opgevolgd. Mochten er nog vragen zijn dan kunt u contact opnemen met Pius Floris Boomverzorging Veenendaal. Dit rapport is naar waarheid opgemaakt te Veenendaal, 4 juli 2011 Ing. W.A. van Ginkel Directeur Pius Floris Boomverzorging Veenendaal Pius Floris Boomverzorging Veenendaal BEA Verzetsplein Amersfoort 9
Bijlage 1: situatieschets / situatietekening Pius Floris Boomverzorging Veenendaal BEA Verzetsplein Amersfoort 10
Bijlage 2: TFI 4000 In deze bijlage zal de werking van de TFI 4000 worden toegelicht. Pius Floris Boomverzorging Veenendaal BEA Verzetsplein Amersfoort 11
Bijlage 3: voorschriften voor bomen In deze bijlage is een handleiding weergegeven hoe om te gaan met bomen op of nabij een bouwlocatie. 1. Bescherm de stam en de wortels Plaats voor de aanvang van de werkzaamheden vaste bouwhekken rond de boom, tenminste ter grootte van het beschermd boomgebied. Bescherm bij beperkte werkruimte in ieder geval de boomspiegel. Doe dit altijd in overleg met de boombeheerder en/of een vakkundig boomverzorger. 2. Plaats geen bouwmaterialen en geen bouwkeet onder de boom Voertuigen of bouwketen mogen nooit (tijdelijk) op het wortelpakket geplaatst worden. De opslag van bouwmaterialen is in deze zone eveneens verboden. Dit leidt namelijk tot beschadiging van de wortels en het verdicht de bodem, wat het afsterven van wortels tot gevolg heeft. 3. Houd bouwverkeer buiten de kroonprojectie Blijf met bouwmachines uit de buurt van de bomen om bodemverdichting te voorkomen. Wanneer het onvermijdelijk is dat over de boomwortels gereden moet worden: plaats rijplaten. 4. Verstoor de bovengrond niet Handhaaf de bestaande maaiveldhoogte. Binnen de kroonprojectie niets ontgraven. Ophoging alleen onder de strikte voorwaarde van voldoende beluchting van de wortels. 5. Voorkom beschadiging van de wortels Graaf nooit machinaal binnen de kroonprojectie, maar werk zoveel mogelijk handmatig. Hak nooit wortels door van meer dan vijf centimeter dik. Pius Floris Boomverzorging Veenendaal BEA Verzetsplein Amersfoort 12
6. Leg kabels en leidingen zorgvuldig aan Leg kabels en leidingen niet dichter dan twee meter langs bomen. Pas zo mogelijk sleufloze technieken toe, dat wil zeggen: gestuurd boren onder het wortelpakket, in plaats van het graven van een sleuf. Maak gebruik van kabelgoten en mantel buizen. 7. Houd de grondwaterstand bij de boom gelijk Verhoging van de grondwaterstand leidt tot wortelsterfte vanwege een zuurstoftekort. Zorg bij stijging van het grondwaterniveau voor een damwand buiten de kroonprojectie of pomp het water weg. Let bij grondwaterverlaging op uitdroging. Bij noodzakelijke bronbemaling altijd damwanden plaatsen. 8. Houd schadelijke stoffen uit de buurt van bomen Gooi nooit olie, cementwater, chemische stoffen, zout, zuren of kalk bij bomen. 9. Laat noodzakelijk snoeiwerk door vakkundige boomverzorgers uitvoeren Zaag nooit zelf zomaar takken of wortels af. Alleen een deskundige kan beoordelen op welke wijze snoei verantwoord is. 10. Plaats geen dichte verharding over de wortels Onder beton en asfalt ontstaat een tekort aan water en zuurstof, waardoor wortels afsterven. Overleg altijd met de boombeheerder en/of de vakkundig boomverzorger indien er knelpunten zijn bij het uitvoeren van deze tien aandachtspunten! Pius Floris Boomverzorging Veenendaal BEA Verzetsplein Amersfoort 13
Bijlage 4: Foto s Overzichtsfoto Grondboring Proefsleuf Gevel nieuwbouw en locatie oude bebouwing Pius Floris Boomverzorging Veenendaal BEA Verzetsplein Amersfoort 14