persoonlijk begeleider Specifieke doelgroepen; SAW 4 Uitgeverij Angerenstein profi-leren SAW
Colofon Titel: Specifieke doelgroepen; SAW 4 Isbn: 978-90-85241-61-4, derde herziene druk Uitgever: Uitgeverij Angerenstein Postbus 2056 6802 CB Arnhem uitgeverij Angerenstein 2012 Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. No part of this book may be reproduced in any form, by print, photoprint, microfilm or any other means without written permission from the publisher. 2 Specifieke doelgroepen; SAW 4
Inleiding Profi-leren SAW is een complete serie leermiddelen voor de competentiegerichte kwalificatiestructuur Sociaal-Agogisch Werk. Profi-leren SAW bestaat uit boeken, opdrachten- en beoordelingsmagazijnen, extra digitale content-thema s, verwerkingsopdrachten, een zoekmachine en diagnostische kennistoetsen. Boeken Specifieke doelgroepen; SAW 4 is één van de boeken voor de opleiding SAW. De inhoud van deze boeken is gebaseerd op de werkprocessen uit het competentiegerichte kwalificatiedossier SAW. Deze SAW-boeken zijn: 4 Sociaal- Maatschappelijke Dienstverlening Sociaal- Cultureel Werker Kinderopvang niveau 4 Jeugdzorg niveau 4 Specifieke doelgroepen (Volwassenenwerk) niveau 4 Gehandicaptenzorg niveau 4 Pedagogisch medewerker Medewerker Maatschappelijke zorg Pedagogisch medewerker Kinderopvang niveau 3 Medewerker Maatschappelijke Zorg niveau 3 3 Cliënt en Omgeving; SAW 3 en 4 Methodisch Begeleiden; SAW 3 en 4 Communicatie en Organisatie; SAW 3 en 4 1/2 Helpende Zorg en Welzijn Aan de slag als Zorghulp Inleiding Inhoud 3
Ieder boek bevat die thema s die de SAW er-in-opleiding gedurende zijn/haar opleiding veelvuldig moet raadplegen als achtergrondinformatie bij het werken aan bijvoorbeeld: opdrachten; taken; beroepsproducten; prestaties. De thema s van Specifieke doelgroepen; SAW 4 Specifieke doelgroepen; SAW 4 bevat de volgende twintig thema s: 1 Methodisch begeleiden voor gevorderden 2 Aspecten van begeleiden 3 Coördineren van de begeleiding 4 Professionalisering 5 Systeemtheorieën en netwerken 6 Sociaal-wetenschappelijke theorieën 7 Persoonlijkheidsstoornissen 8 Specifieke doelgroepen ggz 9 Visie en methodiek in de geestelijke gezondheidszorg 10 Ontwikkelingen in de ouderenzorg 11 Begeleidingsmethodieken in de ouderenzorg 12 Specifieke problematiek bij dementie 13 Maatschappelijke opvang en asielzoekers 14 Dak- en thuislozen 15 Verslavingszorg en justitiële opvang 16 Vrouwenopvang 17 Activiteitenbegeleiding 18 Woonbegeleiding 19 Preventie en gezondheidsvoorlichting 20 Medicijnleer Aanvullende thema s staan als digitale content thema s (dc-thema s), op www.profi-leren.nl. 4 Specifieke doelgroepen; SAW 4
De formule van de boeken De boeken kennen de volgende formule: Theorie met voorbeelden De thema s hebben betrekking op naslag die relevant is voor de sociaal-agogisch werker. De theorie wordt verlevendigd met voorbeelden uit de werkvelden waar de SAW er actief is. Aanvullende thema s staan als digitale content thema s (dc-thema s), op www.profi-leren.nl. Mini-samenvattingen De theorie is opgehangen aan minisamenvattingen. Deze minisamenvattingen zijn voor de school als powerpoinpresentatie verkrijgbaar. Profi-leren SAW Op www.profi-leren.nl vindt de SAW er-in-opleiding, gratis: extra digitale content (dc-thema s), met onderwerpen die minder frequent geraadpleegd hoeven te worden, of thema s waarvan de inhoud te snel verandert. diagnostische kennistoetsen bij ieder thema uit de boeken, waardoor er voor de school een databank met meerkeuzevragen beschikbaar is; een zoekmachine die verwijst naar thema s uit de boeken en/of direct toegang geeft tot dc-thema s die direct gedownload kunnen worden; verwerkingsopdrachten bij ieder thema. Verwijzingen In de boeken wordt verwezen naar andere thema s binnen de boeken. Niet naar dc-thema s op www.profi-leren.nl omdat de thema s daar wisselend zijn. In alle gevallen kan de lezer via de zoekmachine op www.profi-leren.nl of via de trefwoordenlijsten achterin de boeken vinden wat, waar staat. Opdrachten- en beoordelingsmagazijnen Specifieke doelgroepen; SAW 4 Naast de boeken is er voor de SAW er-in-opleiding een opdrachten- en beoordelingsmagazijn Specifieke doelgroepen; SAW 4 beschikbaar. Dit magazijn bevat opdrachten met (competentiegerichte) beoordelingsprotocollen voor het portfolio en een proeve van bekwaamheid. Bij iedere opdracht ziet de leerling welke thema s als naslag dienen bij die opdracht. Dit magazijn is digitaal verkrijgbaar, met een licentie. Veel plezier en succes bij het werken met dit boek!! Inleiding Inhoud 5
6 Specifieke doelgroepen; SAW 4
Inhoud Thema 1 Methodisch begeleiden voor gevorderden 1.1 Inleiding...13 1.2 Beginsituatie vaststellen...14 1.2.1 Factoren die de beginsituatie bepalen...14 1.2.2 Het intakegesprek...17 1.2.3 Gespreksvaardigheden bij het intakegesprek...21 1.2.4 Observatie...29 1.2.5 Waarnemen en interpreteren...34 1.2.6 Informatiebronnen bij de intake...35 1.3 Probleem analyseren en formuleren...37 1.3.1 Informatie ordenen...38 1.3.2 Probleemanalyse...42 1.3.3 Probleemformulering...45 1.4 Doel formuleren...51 1.4.1 Verschillende soorten doelstellingen...52 1.4.2 Formuleringscriteria...55 1.4.3 Onderhandelen en overtuigen...59 1.5 Een plan maken en uitvoeren...63 1.5.1 Het begeleidingsplan voorbereiden...63 1.5.2 Het kiezen van interventies...64 1.5.3 Het begeleidingsplan uitvoeren...66 1.6 Begeleiding evalueren en bijstellen...67 Thema 2 Aspecten van begeleiden 2.1 Inleiding...71 2.2 Achterliggende visies...72 2.3 Soorten begeleiding...77 2.4 Visies en methodieken...82 2.4.1 Herstelvisie...83 2.4.2 Methodieken hulpverlening en begeleiding...86 Thema 3 Coördineren van de begeleiding 3.1 Inleiding...89 3.2 Coördineren en leidinggeven...90 3.2.1 Niveaus van coördineren...90 3.2.2 Taken als coördinator...93 3.3 Teamgerichte coördinatie...95 3.3.1 Begeleidingsstijlen...96 3.4 Cliëntgerichte coördinatie...105 3.5 Coachen...109 3.5.1 Demonstreren en instrueren...109 3.5.2 Omgaan met verschillen...110 3.5.3 Groepscoaching...113 3.5.4 Individuele coaching...117 Thema 4 Professionalisering 4.1 Inleiding...121 4.2 Kwaliteitszorg...122 4.2.1 Het ontstaan van het beleid...123 4.2.2 Diverse definities van kwaliteit...125 4.2.3 Kwaliteit vanuit divers perspectief...126 4.2.4 Wetgeving...133 4.2.5 Kwaliteit en methodiek...134 4.2.6 Belemmerende factoren bij kwaliteitszorg...138 4.2.7 Garantie op kwaliteit door HKZ Harmonisatiemodel..139 4.2.8 Hoe kun je zelf aan kwaliteit werken?...140 4.3 Innoveren...141 4.3.1 Wat is innoveren?...141 4.3.2 Voorwaarden voor innoveren...142 4.3.3 Risico s van innoveren...143 4.4 Begeleiden van collega s in opleiding...144 4.4.1 Methodiek van werkbegeleiding...145 4.4.2 Begeleidingsgesprekken...145 4.4.3 Taken van de werkbegeleider...148 4.4.4 Knelpunten en valkuilen bij werkbegeleiding...149 4.5 Profileren van je beroep...150 Thema 5 Systeemtheorieën en netwerken 5.1 Inleiding...157 5.2 Systeemtheorieën...158 5.2.1 De definitie...159 5.2.2 Macro-, meso- en microniveau...160 5.2.3 Systemen in de hulpverlening...160 5.2.4 Contextuele therapie...164 5.3 Netwerken en sociale kaart...168 5.3.1 Open en gesloten systemen...168 5.3.2 Netwerken...169 5.3.3 De sociale kaart...172 5.4 Groepsprocessen...179 5.4.1 Vorming van waarden en normen...179 Inhoud 7
5.4.2 Cliënten begeleiden bij de omgang met anderen...183 5.4.3 Het functioneren van cliënten in een groep optimaliseren...192 5.4.4 Voorwaarden voor een goed groepsklimaat creëren..197 5.4.5 Interveniëren in groepsprocessen...199 Thema 6 Sociaal-wetenschappelijke theorieën 6.1 Inleiding...201 6.2 Psychologie...202 6.2.1 Methodenleer...203 6.2.2 Persoonlijkheidsleer...203 6.2.3 Functieleer...208 6.2.4 Ontwikkelingsleer...208 6.2.5 Gedragsleer...210 6.3 Motivatie en gedrag...213 6.3.1 Motivatietheorieën...213 6.3.2 Factoren die van invloed zijn op ons gedrag...214 6.4 Het kernkwadrant...217 6.4.1 Hoe werkt het kernkwadrant...218 6.4.2 Wat kun je ervan leren?...220 6.4.3 Vier invalshoeken...221 6.4.4 Dubbelen...221 6.5 Socialisatie...223 Thema 7 Persoonlijkheidsstoornissen 7.1 Inleiding...227 7.2 Wat is een persoonlijkheidsstoornis?...228 7.3 Borderline persoonlijkheidsstoornis...229 7.3.1 De diagnostische criteria...230 7.3.2 Oorzaken van de Borderline persoonlijkheidsstoornis...232 7.3.3 Afweermechanismen bij spanningen...233 7.3.4 Diverse uitingen van iemand met een BPS...235 7.3.5 Richtlijnen voor het omgaan met mensen met BPS...240 7.3.6 Behandeling van een BPS...244 7.4 Antisociale persoonlijkheidsstoornis...248 7.5 Paranoïde persoonlijkheidsstoornis...251 7.6 Obsessieve compulsieve persoonlijkheidsstoornis...253 7.7 Afhankelijke persoonlijkheidsstoornis...257 Thema 8 Specifieke doelgroepen ggz 8.1 Inleiding...259 8.2 Matig begaafde psychiatrisch patiënten...260 8.2.1 Wie is de matig begaafde psychiatrische patiënt?...261 8.2.2 Hulpvragen...263 8.2.3 Begeleidingsaanbod voor de matig begaafde psychiatrische patiënt...265 8.2.4 Tips voor het omgaan met matig begaafde psychiatrisch patiënten...269 8.3 Cliënten met niet aangeboren hersenletsel...270 8.3.1 Het functioneren van de hersenen...271 8.3.2 Functieverlies door niet aangeboren hersenletsel...273 8.3.3 Beperkingen en mogelijkheden...281 8.3.4 Begeleiding van mensen met niet aangeboren hersenletsel...284 Thema 9 Visie en methodiek in de geestelijke gezondheidszorg 9.1 Inleiding...291 9.2 Rehabilitatie...293 9.2.1 Behandeling of rehabilitatie...293 9.2.2 Definities van rehabilitatie...294 9.2.3 Milieugerichte benadering...295 9.2.4 Probleemgerichte benadering...296 9.2.5 Ontwikkelingsgerichte benadering...300 9.3 Herstel...304 9.3.1 Fasen van het herstelproces...305 9.3.2 Herstelbevorderende en herstelbelemmerende factoren...306 9.3.3 Herstelprogramma s...308 9.3.4 Herstelgeoriënteerde zorg...309 9.4 Assertive Community Treatment (ACT)...310 9.5 Neuman Systems Model...312 9.5.1 Theoretisch basis voor het Neuman Systems Model...313 9.5.2 De concepten...315 9.5.3 Preventie-interventies...318 9.5.4 Tien stellingen als uitgangspunt...320 9.5.5 Het Neuman Systems Model in de praktijk...321 Thema 10 Ontwikkelingen in de ouderenzorg 10.1 Inleiding...323 10.2 Dagactiviteiten...324 10.3 Domotica...326 10.3.1 Definities van domotica...327 10.3.2 De groei van domotica...328 10.3.3 Domotica in de zorg voor dementerende ouderen...330 10.3.4 Risico s en knelpunten...331 10.4 Kleinschalig wonen voor mensen met dementie...334 10.4.1 Wat kleinschalig inhoudt...334 10.4.2 Vormen van kleinschalig wonen...335 10.4.3 Kleinschalig wonen vereist verandering...337 8 Specifieke doelgroepen; SAW 4
10.4.4 Kleinschalig wonen is niet de enige optie...340 10.5 Levensloopbestendige woningen...341 10.6 Specifieke doelgroepen...342 10.6.1 Categorale instellingen...343 10.6.2 Woon- en leefsituatie...343 10.6.3 Allochtone ouderen...345 10.7 Thuishuis...346 10.8 Woonzorgcomplex...347 10.9 Woonzorgzone...348 10.10 Zorgboerderij...349 10.11 Zorghotel...351 Thema 11 Begeleidingsmethodieken in de ouderenzorg 11.1 Inleiding...353 11.2 Kiezen van een methodiek...354 11.3 Realiteitsoriëntatietraining (ROT)...355 11.3.1 Confronteren met de werkelijkheid...356 11.3.2 De directieve, corrigerende houding...359 11.4 Belevingsgerichte zorg...361 11.4.1 Het ontstaan van belevingsgerichte zorg...361 11.4.2 Wat is belevingsgerichte zorg...362 11.5 Validation...363 11.5.1 Principes van validation...363 11.5.2 Basishouding bij validation...364 11.5.3 Stadia van desoriëntatie volgens validation...365 11.5.4 Validation bij de verschillende stadia...367 11.5.5 Aansluiten bij de werkelijkheid van de cliënt...369 11.6 Bewegen voor ouderen...370 11.6.1 Het bewegingspatroon van ouderen...370 11.6.2 Het belang van lichaamsbeweging bij ouderen...371 11.6.3 MBvO...373 11.6.4 GALM...374 11.6.5 Bewegen en gezondheid voor senioren...376 11.7 Bewegings Activerings Programma (BAP)...377 11.7.1 Het doel van BAP...378 11.7.2 De onderdelen van het BAP...379 11.7.3 Voorwaarden voor succes...381 11.7.4 De resultaten van BAP...381 Thema 12 Specifieke problematiek bij dementie 12.1 Inleiding...383 12.2 Probleemgedrag bij dementie...384 12.3 Casus De man met de brandslang...386 12.4 Vormen van probleemgedrag bij dementie...391 12.4.1 Roepen...392 12.4.2 Onrustig gedrag en dwalen...393 12.4.3 Nachtelijke onrust...395 12.4.4 Agressie...396 12.4.5 Seksueel ontremd gedrag...399 12.4.6 Apathie...401 12.5 Psychiatrische ziektebeelden bij dementie...403 12.5.1 Depressie...403 12.5.2 Angststoornissen bij dementie...406 12.5.3 Psychose bij dementie...408 Thema 13 Maatschappelijke opvang en asielzoekers 13.1 Inleiding...411 13.2 Overheidsbeleid...412 13.3 De Algemene wet bijzondere ziektekosten (Awbz)...417 13.4 Wet maatschappelijke ondersteuning (WMO)...419 13.5 Asielzoekersopvang...421 13.5.1 Historie...421 13.5.3 Werken met asielzoekers...427 13.5.4 Specifieke problemen van asielzoekers...431 Thema 14 Dak- en thuislozen 14.1 Inleiding...439 14.2 Geschiedenis en recente ontwikkelingen...441 14.2.1 Geschiedenis...441 14.2.2 Recente ontwikkelingen...442 14.3 Doelgroepen en problemen...447 14.4 Vormen van opvang en begeleiding...450 14.4.1 Semimurale opvang...451 14.4.2 Intramurale opvang...454 14.4.3 Extramurale opvang...455 14.4.4 Bijzondere voorzieningen...457 14.4.5 Outreachend werken...462 14.4.6 Activering...462 14.5 Houdingsaspecten begeleider...463 14.6 Methodieken in de maatschappelijke opvang...465 14.7 Samenwerkingspartners...469 Thema 15 Verslavingszorg en justitiële opvang 15.1 Inleiding...471 15.2 Begripsomschrijving...472 15.3 Omvang drugsgebruik in Nederland...477 15.4 Middelen...478 15.5 Oorzaken verslaving...481 15.6 Gevolgen verslaving...483 15.7 Verslavingszorg...485 15.7.1 Functies van verslavingszorg...485 15.7.2 Voorzieningen binnen de verslavingszorg...486 Inhoud 9
15.7.3 Werken met verslaafden...489 15.8 Methodieken...490 15.9 Justitiële opvang...493 15.9.1 Criminaliteit, omvang en oorzaken...493 15.9.2 Kenmerken van de doelgroep...494 15.9.3 Doel en functies van straf...495 15.9.4 Het gevangeniswezen...496 15.9.5 Taakstraffen...500 15.9.6 Zorg na detentie...501 15.9.7 Werken met justitiabelen...502 Thema 16 Vrouwenopvang 16.1 Inleiding...505 16.2 De praktijk van de vrouwenopvang...506 16.3 Huiselijk geweld...510 16.3.1 Wat is huiselijk geweld?...510 16.3.2 Omvang huiselijk geweld...513 16.3.3 Opvattingen over huiselijk en seksueel geweld...514 16.3.4 Signalen bij slachtoffers en plegers die duiden op huiselijk geweld...515 16.3.5 De gevolgen van huiselijk geweld...516 16.3.6 Daders en slachtoffers...518 16.3.7 Kinderen en huiselijk geweld...519 16.3.8 Werken met slachtoffers van huiselijk geweld...520 16.4 Tienermoeders...522 16.5 Eergerelateerd geweld...524 16.5.1 Wat is eer?...524 16.5.2 Vormen van eergerelateerd geweld...525 16.5.3 Culturele aspecten...526 16.5.4 Zwijgen en schaamte...527 16.5.5 Aspecten van de hulpverlening...529 16.6 Loverboys...531 16.6.1 Loverboytechnieken...532 16.6.2 Daders en slachtoffers...534 16.6.3 Hulp en ondersteuning aan meisjesprostituees...537 16.6.4 Waarom slachtoffers niet weglopen...539 Thema 17 Activiteitenbegeleiding 17.1 Inleiding...541 17.2 Geschiedenis van de activiteitenbegeleiding...543 17.2.1 Van 1500 tot 1940...543 17.2.2 Na de Tweede Wereldoorlog...545 17.3 Ontwikkelingen binnen de activiteitenbegeleiding...550 17.3.1 Indeling in doelgroepen...551 17.3.2 Indeling in soorten activiteiten...551 17.3.3 Vervagen grens tussen welzijn en zorg...555 17.3.4 Nieuwe werkvelden...555 17.4 Beroepscode...556 17.5 Methodisch en multidisciplinair begeleiden...559 17.5.1 Fasen van methodische begeleiding...559 17.5.2 Een alternatief stappenplan...564 17.5.3 Het activiteitenplan...567 17.5.4 Doelen bij activiteitenbegeleiding...568 17.6 Preventief denken en handelen als AB er...572 17.6.1 Ongewenste situaties voorkomen...572 17.6.2 Verergering van ongewenste situaties voorkomen...575 Thema 18 Woonbegeleiding 18.1 Inleiding...579 18.2 Soorten woonbegeleiding...580 18.3 Doelgroepen van woonbegeleiding...584 18.3.1 Cliënten met psychogeriatrische verschijnselen...585 18.3.2 Cliënten met somatische problemen...588 18.3.3 Cliënten met psychiatrische problemen...592 18.3.4 Cliënten met een justitiële maatregel...597 18.3.5 Cliënten met een orthopedagogische hulpvraag...603 18.3.6 Dak- en thuislozen...608 18.4 Methodieken woonbegeleiding...612 18.4.1 Bad-, bed- en broodmethode...612 18.4.2 Dagstructurering en zingeving...613 18.4.3 Vertrektraining...614 18.4.4 Gedragstherapeutische benadering...615 18.5 Ambulante begeleiding...617 18.5.1 Wat doet een ambulant begeleider?...617 18.5.2 Ambulante begeleiding; drie terreinen...618 18.5.3 De relatie ambulant begeleider en cliënt...626 18.5.4 Het ambulante begeleidingsgesprek...630 10 Specifieke doelgroepen; SAW 4
Thema 19 Preventie en gezondheidsvoorlichting 19.1 Inleiding...635 19.2 Gezondheidsgedrag...636 19.3 Het ASE-model...639 19.4 Preventie...644 19.4.1 Het Ministerie van VWS...645 19.4.2 Aspecten van preventie...646 19.4.3 Maatschappelijke preventie...647 19.4.4 Drie vormen van preventie...650 19.5 Preventiebeleid...654 19.5.1 Onderzoek en de ontwikkeling van preventieprogramma s...654 19.5.2 Het uitvoeren van preventieprogramma s...657 19.5.3 Het evalueren van preventieprogramma s...657 19.6 Gezondheidsvoorlichting en -opvoeding (GVO)...659 19.7 Gedragsverandering...661 Thema 20 Medicijnleer 20.1 Inleiding...665 20.2 Wet- en regelgeving...666 20.2.1 Wet Beroepen in de Individuele Gezondheidszorg (BIG)...666 20.2.2 Wet op de Geneesmiddelenvoorziening...669 20.2.3 De Opiumwet...670 20.3 Medicatie van ontwikkeling tot gebruik...671 20.4 Medicatie op recept...672 20.5 Naamgeving van medicatie...673 20.6 Functies van medicatie...674 20.7 Werking van medicatie...676 20.8 Toedieningsvormen...677 20.9 Soorten medicatie...682 20.10 Taken bij medicatieverstrekking...691 Index...697 Inhoud 11
12 Specifieke doelgroepen; SAW 4
Thema 1Methodisch begeleiden voor gevorderden 1.1 Inleiding Methodisch begeleiden houdt in dat je je werk uitvoert door middel van een vaste, doordachte werkwijze en dat je daarmee een of meer doelen wilt bereiken. Als je de stappen doorlopen hebt, bekijk je hoe het gegaan is en of je je begeleidingsdoel hebt bereikt of aan het bereiken bent. De evaluatie zorgt ervoor dat je steeds met de juiste informatie werkt en eventueel je begeleidingsdoel of je begeleidingsactiviteiten bijstelt. Na de evaluatie begin je dus vaak weer van voren af aan met het begeleidingsproces. Na stap 5 volgt weer stap 1. Met andere woorden: het begeleidingsproces is een cyclisch proces. In dit thema komen de vijf stappen van de methodische begeleidingscyclus aan bod. De vijf stappen zijn eerder behandeld in het boek Methodisch Begeleiden. Er is echter verdieping en verbreding aangebracht in alle stappen van de cyclus. De stappen van de methodische cyclus worden in dit thema toegespitst op de doelgroepen in het volwassenenwerk en er worden meer complexe voorbeeldsituaties gebruikt. Bij het doorlopen van de methodische cyclus schrijf je uiteindelijk een begeleidingsplan, waarin alle stappen die je doorloopt met de cliënt zijn uitgewerkt en vastgelegd in concrete activiteiten. In dit thema lees je per paragraaf over de achtereenvolgende stappen uit de methodische cyclus. De inhoud van dit thema: 1.2 Beginsituatie vaststellen 1.3 Probleem formuleren 1.4 Doel formuleren 1.5 Een plan maken en uitvoeren 1.6 Begeleiding evalueren en bijstellen 1-1 Dit thema sluit aan bij thema 1 (Planmatig werken) en thema 2 (De methodische cyclus) in het boek Methodisch Begeleiden; SAW 3 & 4. Het sluit ook aan bij thema 8 (Gespreksvaardigheden) en thema 17 (Observeren) in het boek Communicatie en Organisatie. Thema 1 Methodisch begeleiden voor gevorderden 13
1.2 Beginsituatie vaststellen Het vaststellen van de beginsituatie is de eerste stap van de methodische cyclus. Het is belangrijk te weten wat je vertrekpunt is om je begeleiding zo goed mogelijk af te kunnen stemmen op de behoeften van de cliënt. Beginsituatie vaststellen: factoren die de beginsituatie bepalen het intakegesprek gespreksvaardigheden bij het intakegesprek observatie waarnemen en interpreteren informatiebronnen bij de intake 1-2 1.2.1 Factoren die de beginsituatie bepalen Er zijn verscheidene factoren die de beginsituatie bepalen. De eerste drie factoren laten we slechts kort aan bod komen. We besteden vooral aandacht aan de situatie waarbij je met een nieuwe cliënt te maken krijgt. Factoren die de beginsituatie bepalen: soort instelling financiële kaders bestaande cliënt nieuwe cliënt 1-3 14 Bijzondere doelgroepen; SAW 4
Soort instelling De instelling is het vertrekpunt voor de beginsituatie. De aard van de instelling zegt al veel over de begeleidingsbehoefte die iemand heeft. Een instelling richt zich op een bepaalde doelgroep. Cliënten op een afdeling van een ggz-instelling hebben andere begeleidingsbehoeften dan cliënten die in een asielzoekerscentrum verblijven. Financiële kaders De financiering van zorg en begeleiding is erg complex. Het voert te ver om dat hier uit te diepen. Een feit is wel dat het geld dat een instelling krijgt van de zorgverzekeraars, cliëntgebonden is. Voor een cliënt die minder zorg of begeleiding nodig heeft, betaalt een verzekeraar minder dan voor een cliënt die meer zorg nodig heeft. Je kunt in principe niet meer uren begeleiding geven dan de instelling vergoed krijgt. In instellingen voor 24-uurszorg wordt door de verzekeraars één bedrag vastgesteld voor een cliënt of voor een groep met dezelfde zorgbehoefte en -zwaarte. Buiten de 24-uurs instellingen worden cliënten individueel geïndiceerd, waarbij gekeken wordt welke vorm van zorg of begeleiding nodig is. Cliënten krijgen dan een indicatie voor bijvoorbeeld drie uur huishoudelijke ondersteuning per week of een aantal uren voor woonbegeleiding. Huishoudelijke ondersteuning is een vorm van zorg Thema 1 Methodisch begeleiden voor gevorderden 15