RELATIES EN SEKSUALITEIT door: GGD Hart voor Brabant
Relaties en seksualiteit De volgende pagina s in dit werkboek gaan over relaties en seksualiteit. We willen het hebben over zaken zoals; wat er verandert aan je lijf als je ouder wordt. Over de verschillen tussen meisjes en jongens. Over hoe jongens en meisjes met elkaar omgaan. En wat nu precies verliefd zijn en vrijen is en hoe dat aanvoelt? Op sommige vragen is niet eenvoudig een antwoord te geven omdat er ook heel verschillend over gedacht kan worden. Onderstaand stukje tekst laat dat zien Soms hoor je de grootst mogelijke kolder over de verschillen tussen jongens en meisjes. Zo wordt vaak beweerd dat jongens sterk zijn en meisjes zwak. Dat jongens slim zijn en meisjes dommig. Het enige wat boeiend is aan dit soort ideeën is (vooroordelen), wie ze toch bedacht heeft? Laten we eens kijken naar dat vooroordeel over slim of dom. In vroegere tijden waren het beslist de jongens die verder mochten leren of studeren. Zij moesten immers later geld verdienen om hun gezin te onderhouden. Meisjes leerden en of studeerden meestal niet omdat men er vaak vanuit ging dat meisjes gingen trouwen, kinderen kregen en het huishouden gingen doen. Dus waarom dan studeren? Zo dachten destijds veel ouders. Nu is het gelukkig anders. Meisjes krijgen net zoveel kans als jongens wanneer ze willen studeren. En dat meisjes net zo slim zijn als jongens, is bewezen: leg de rapportcijfers maar eens naast elkaar! Ook dat opscheppen over de lichaamskracht van jongens, meisjes zouden slapper zijn, klopt niet helemaal. Mannen hebben inderdaad vaak meer kracht omdat ze vaak groter en zwaarder zijn. Maar daar staat wel tegenover dat vrouwen vaak taaier zijn en meer uithoudingsvermogen hebben. Zo heeft iedereen zijn (of haar!) sterke kanten! 1
Opdracht 1 Vooroordelen Bedenk, net zoals het voorbeeld in bovenstaande tekst, een vooroordeel over jongens/mannen en meisjes/vrouwen Antwoord Samen staan we sterk!!!!! Er zijn natuurlijk wel verschillen tussen meisjes en jongens die heel duidelijk zijn, daar zullen we nog op terug komen. Jongens worden mannen Je lichaam groeit heel geleidelijk. Maar als je een jaar of dertien, veertien bent, gaat het ineens heel snel. Dat duurt ongeveer drie jaar en dat noemen we de puberteit. Je bent een jongen en je wordt een man. In de komende jaren krijg je baardgroei, haren onder je armen, op je benen en armen, om je penis (is een mooi woord voor piemel), en soms ook haren op je borstkas. Je stem wordt lager en je adamsappel (in je keel) gaat meer naar voren steken. Je penis wordt groter en je ballen daarachter worden ook groter. Een andere verandering zal zijn dat je sperma krijgt. Dat is een klodderig wit vocht dat uit je piemel komt. Daar zitten zaadcellen in die, als ze bij een eicel van een meisje of vrouw komen, haar zwanger kunnen maken. Vaak is de eerste keer dat er sperma uit je piemel komt onverwacht. De eerste keer dat je dat meemaakt, is meestal s nachts. Je wordt wakker en merkt dat je 2
onderbroek nat en kleverig is. Dan herinner je ineens dat je een opwindende droom had en dat je piemel stijf was. Opeens schoot er met vaart wat sperma uit. Dat noemen we een zaadlozing. Zo n droom met een zaadlozing noemen we een natte droom. Sommige jongens weten er de volgende ochtend niets meer van. Ze merken alleen dat ze vlekken in hun pyjamabroek of in het laken hebben gemaakt. Veel jongens en mannen vinden dat zo n zaadlozing een fijn gevoel geeft. Ze proberen dat gevoel vaker te krijgen door, als hun piemel stijf (erectie) is, er overheen te wrijven. Dit heet masturberen of zelfbevrediging. Ze merken dat hun hart sneller gaat kloppen en dat hun adem vlugger gaat. Op een gegeven moment is de opwinding zo groot, dat er sperma uit hun piemel schiet. Zo n zaadlozing word klaarkomen genoemd. Als je penis stijf wordt, wordt hij groter dan hij normaal is. De meeste erecties beginnen eigenlijk in je hoofd, omdat je ergens aan denkt. Bijvoorbeeld aan de persoon waar je verliefd op bent en bedenkt hoe je hem/haar aanraakt en zoent. Daardoor stroomt er extra veel bloed van andere delen van het lichaam naar je penis. Die wordt daardoor groter en stijver dan normaal. Maar een erectie kun je soms ook op de meest onmogelijke momenten krijgen, bijvoorbeeld in het zwembad of tijdens de gymles. Raak dan niet in paniek maar probeer gewoon aan iets anders te denken. Dan gaat de erectie vanzelf weer over. Meer over de geslachtsdelen Jongens en mannen hebben een penis en een balzak tussen de benen. De uiteinde van de penis noemen we de eikel. In de penis zitten geen botjes. De penis bestaat uit huid, bloedvaten, zwellichamen, spieren en zenuwen. In de penis ligt de urinebuis, waardoor mannen plassen. De opening van de urinebuis kun je als een klein gaatje in de eikel zien zitten. Om het gaatje te zien zitten moet je eerst een velletje terugtrekken. Dit velletje dat over de eikel zit noemen we de voorhuid. Onder de penis hangt de balzak, met daar binnen in twee zaadballen ook wel testikels genoemd. In de zaadballen worden zaadcellen geproduceerd. Daarna wordt het zaad in de bijballen opgeslagen. Die bijballen liggen als een soort 3 1. penis 2. eikel 3. voorhuid 4. zwellichamen 5. balzak 6. (zaad)ballen
eierdopjes over de zaadballen heen. Bij een zaadlozing gaan de zaadcellen vanuit de bijballen naar de zaadleiders en vervolgens via de urinebuis naar buiten. De melkwitte vloeistof met zaadcellen die dan naar buiten gespoten wordt noemen we sperma. Meisjes worden vrouwen Je lichaam groeit heel geleidelijk. Maar als je een jaar of elf, twaalf bent, gaat het ineens heel snel. Dat duurt ongeveer drie jaar en dat noemen we de puberteit. Je bent een meisje en wordt een vrouw. Je borsten beginnen te groeien. Je tepels worden groter en gaan meer naar voren staan. Het worden van die kleine zachte bobbeltjes. Soms zijn de borsten gevoelig als er tegenaan gestoten wordt. Iedere borst heeft een tepel waar vele zenuwuiteinden bij elkaar uitkomen, vandaar dat de huid van de tepel zo gevoelig is. Als een vrouw een baby heeft gekregen, produceren de borsten moedermelk. Deze melk kan door de baby uit de tepels worden gezogen. In de komende jaren krijg je naast borsten, bredere heupen, haren tussen je benen rondom je vagina (is een mooi woord voor spleetje of kut) en haren onder je oksels. Wanneer het allemaal begint, is niet precies te zeggen. Sommige meisjes beginnen al borsten te krijgen als ze negen zijn. Andere meisjes zijn al veertien en hebben nog geen borsten. Als je aan het uitgroeien bent, word je voor het eerst ongesteld. Ongesteld zijn heet ook wel menstruatie. Als je ongesteld bent, komt er gedurende een paar dagen bloed uit je vagina naar buiten. Dat gebeurt ongeveer iedere vier weken (28 dagen) weer. Sommige meisjes hebben last van hun menstruatie. Zo n drie tot vijf dagen kun je buikpijn of rugpijn hebben, moe of chagrijnig zijn. Dat is niet leuk, maar wel heel normaal. De eerste menstruatie kan heel onverwacht komen als je bijvoorbeeld in de bioscoop of in de klas zit of als je s ochtend wakker wordt. Om te voorkomen dat het bloed in je onderbroek komt, kun je tampons of maandverband gebruiken. Je hebt ze vast eens op de reclame gezien of bij je moeder. Tampons en maandverband zijn van watten gemaakt en kunnen veel bloed opzuigen. Veel vrouwen en meisjes vinden het fijn gevoel om over hun clitoris te wrijven. De clitoris is een klein bobbeltje bovenaan je spleetje. Je kunt het met je vinger voelen. Als je lang wrijft, wordt je heel opgewonden; je hart bonst snel, en op een gegeven moment gaat je lijf helemaal gloeien. Dat heet klaarkomen. Omdat je het met je eigen hand doet, noemen we het zelfbevrediging of masturberen. 4
Meer over de geslachtsdelen aan de buitenkant Een stukje onder de navel zit bij vrouwen en meisjes een heuveltje. Dit noemen de venusheuvel. Bij volwassen vrouwen kroest hierop het schaamhaar. Vlak hieronder liggen de grote schaamlippen; dit zijn twee huidplooien die tegen elkaar liggen. Tussen de grote schaamlippen liggen de kleine schaamlippen. Deze steken vaak een klein stukje buiten de grote schaamlippen uit. Aan de voorkant waar de kleine schaamlippen bij elkaar komen ligt de clitoris, ook wel kittelaar genoemd. Dit is voor de meeste vrouwen het meest gevoelige plekje van het lichaam. Achter de clitoris zit een klein gaatje, dat is de opening van de urinebuis; het plas gaatje. Achter de urine-uitgang zien we nog een opening, de vagina. 1. clitoris 2. vaginale ingang 3. plasgaatje 4. kleine schaamlippen 5. grote schaamlippen 6. schaamhaar Meer over de geslachtsdelen aan de binnenkant (kun je dus niet zien!) De vagina aan de binnenkant is een lange buis. Bovenaan de vagina ligt de baarmoedermond, met daarachter de baarmoeder, deze lijkt op een omgekeerde peer. De baarmoeder ligt tussen de navel en het begin van de schaamlippen. Bovenin de baarmoeder monden aan de rechterkant en linkerkant twee kleine buisjes uit; de eileiders. Aan het einde van de eileiders zitten twee hoedjes, de eierstokken. 7. vagina 8. baarmoederhals 9. baarmoeder 10. eileider 11. eierstok Hierin liggen al vanaf de geboorte de eicellen. Vanaf de puberteit komt 1x per 4 weken een eicel tot rijping. Dan springt de rijpe eicel vanuit de eierstok naar de eileider. 5
Dat heet de eisprong ook wel ovulatie genoemd. De rijpe eicel ligt in de eileider te wachten op een zaadcel om bevrucht te worden. Als de eicel niet bevrucht wordt door een zaadcel dan sterft deze af en wordt het af gestoten door het lichaam. Uit de vagina komt dan een mengsel van slijm en bloed. Dat is de menstruatie. De oude eicel maakt plaats voor een nieuwe en het hele proces begint van voor af aan. Dit duurt ongeveer 28 dagen en noemen we de menstruatiecyclus. 6
Opdracht 2 Een ander woord voor Bedenk voor onderstaande woorden zoveel mogelijk andere woorden en schrijf deze hieronder op. Penis... Vagina... Borsten... Testikels... Menstruatie... Clitoris... Erectie... Opdracht 3 Bloot of niet bloot? Je krijgt een verhaal van je leerkracht. Na het verhaal schrijf je voor jezelf een aantal situaties op waarin je het gewoon vindt om bloot te zijn. Daarna schrijf je een aantal situaties op waarin je nooit bloot durft of wilt zijn. Ik vind het gewoon om bloot te zijn als ik: 1)... 2)... 3)... Ik wil niet bloot zijn als ik: 1)... 2)... 3)... 7
8
Opdracht 4 Liefde Maak of schrijf iets over liefde en/of verliefd zijn. Liefde wat is dat eigenlijk? Dat is geen eenvoudige vraag. Liefde kent een heleboel ongelooflijk mooie, soms ook enge gevoelens, die je voor een ander kunt hebben. Liefde is niet alleen tussen mannen en vrouwen, hoewel het vaak wel zo gaat. Twee mannen of twee vrouwen kunnen ook verliefd worden op elkaar en van elkaar gaan houden. Die vorm van liefde noem je homoseksualiteit. Een man die van een man houdt, heet een homo(seksueel) en een vrouw die van een vrouw houdt noemen we een lesbienne (of ook homoseksueel genoemd). Sommige mensen kunnen zich zoiets helemaal niet voorstellen en maken er nare, kwetsende opmerkingen over. Dat slaat natuurlijk nergens op; liefde is liefde en als je homoseksueel bent, dan ben je dat gewoon. Verliefd zijn Als je verliefd bent, merken mensen om je heen dat vaak het eerst. Ineens heb je het nog maar over die jongen of dat meisje. Je doet voortdurend je best bij hem of haar in de buurt te zijn en je zou wel de hele dag naar hem of haar kunnen kijken. Je vraagt allerlei andere mensen naar je grote liefde en de rest van de wereld lijkt van geen belang. De leukste spelletjes en de spannendste tv-programma s kunnen je niet meer boeien. Als je het zo te pakken hebt, merk je ook nog andere dingen: je hart begint te bonken als je alleen al aan die ander denkt. Kom je hem of haar tegen, dan begin je van pure opwinding te bibberen en breng je nauwelijks een woord meer uit. Bovendien kan het je overkomen dat je elke nacht van je Grote Liefde droomt! Liefdesverdriet Het wordt akelig als de ander niet reageert op jouw signalen. Meestal betekent dit dat hij of zij niet geïnteresseerd is, of al iemand anders op het oog heeft. Als je verliefd bent en de ander is dat niet op jou dan is dat een naar pijnlijk gevoel. Jammer genoeg valt er niets tegen te doen en iedereen zal vroeg of laat eens een keer met liefdesverdriet te maken krijgen. Het is dan fijn als je er met iemand over kunt praten. Een vriend of vriendin misschien, een oudere broer of zus of misschien je ouders? 9
Opdracht 5 Versieren Hoe maak je duidelijk dat je hem/haar wel heel erg leuk vind? Je kunt gewoon op de persoon afstappen en zeggen: Ik ben hartstikke verliefd op jou! maar voor zoiets is bijzonder veel lef voor nodig. Misschien zijn er andere manieren om het te laten merken? Van de leerkracht krijg je een verhaal. Het verhaal gaat over een jongen (Remko) en een meisje (Nina) die elkaar heel aardig vinden. Tijdens de schaatsmiddag van school wil hij haar laten merken dat hij haar erg leuk vindt. Hoe moet hij dit aanleggen? Wat zou zij kunnen doen? De jongens bedenken voor Remko wat hij kan doen om dit duidelijk te maken. De meisjes bedenken voor Nina wat zij het beste kan doen. 1) Wat vind je dat Remko op de schaatsmiddag het beste kan doen? Antwoord:... 2) Wat vind je dat Nina het beste kan doen? Antwoord:... En dan verder Liefde gaat gepaard met het verlangen bij de ander te willen zijn. Je wilt zo dicht mogelijk bij hem of haar zijn. Je wilt alles over die ander weten, zien, horen, ruiken en voelen. Als je hem of haar aanraakt ervaar je een gevoel waar eigenlijk geen woorden voor zijn. Het heeft iets weg van een elektrische schok. Je voelt rare kriebels in je lijf en het voelt alsof je elk moment kunt omvallen. Hoe dichter je bij elkaar komt, hoe heftiger die gevoelens worden. Om je goed op deze gevoelens te kunnen concentreren, hebben verliefden rust en tijd nodig. Liefde en haast gaat niet samen. Je moet echt de tijd nemen alle stap voor stap te beleven. Zo leer je elkaar goed kennen. Als één van beiden te haastig is, is 10
dat geen echte uiting van liefde. Liefde houdt immers in dat je alleen dingen doet, die de ander óók wil. Voor de eerste keer De meest jongeren worden heel wat keren verliefd. Als je wat ouder wordt en een tijdje met iemand samen bent hebben jullie er op een zeker moment niet meer genoeg aan om elkaar te kussen en te strelen. Wat je voelt bij zo n echte kus (tongzoen; met je mond open en dan de tong van de ander verkennen) en heerlijk geknuffel is zo bijzonder dat je meer wilt ervaren. Jullie krijgen dan zin om je helemaal uit te kleden en elkaars lichaam van top tot teen te strelen, ook de geslachtsdelen. Wat er dan gebeurt is heel fijn, jullie raken seksueel opgewonden en aan je lichaam verandert iets. De jongen krijgt een erectie en bij het meisje wordt de vagina wat vochtig en de schaamlippen en clitoris wat groter. Het lichaam wordt voorbereid op de geslachtsdaad, het met elkaar naar bed gaan. Vaak willen jongens en meisjes nog niet met elkaar naar bed en is het voorlopig genoeg elkaar heerlijk te strelen en van dat fantastische gevoel te genieten. Met elkaar naar bed gaan Als je met elkaar wilt gaan vrijen schuift de man zijn penis in de vagina van de vrouw. Dit kan voor de man en vrouw zo heerlijk zijn en om dit steeds meer te voelen trekt de man zijn penis telkens een klein stukje terug en schuift hem er dan weer erin. Man en vrouw uiten hun blijdschap en genot in kreunen, lachen, giechelen, schreeuwen. Soms begint iemand van pure vreugde te huilen. Ten slotte komen de man en de vrouw op het hoogtepunt; ze komen klaar en krijgen een orgasme (niet altijd tegelijk, dat is een fabeltje). De man krijgt een zaadlozing; het sperma spuit uit de penis in de vagina van de vrouw. De zaadcellen uit het sperma zwemmen door de baarmoeder heen richting eileiders, driftig op zoek naar een eicel die ze kunnen bevruchten. Zodra de eicel ontdekt wordt, dringt de snelste zaadcel naar binnen en spreekt men van bevruchting. Het bevruchte eitje glijdt nu via de eileider de baarmoeder in en zal zich daar nestelen. Uit dit speldenprikje begint zich in ongeveer 9 maanden tijd een complete baby te ontwikkelen: de vrouw is zwanger. Veilig vrijen Als je met elkaar gaat vrijen (neuken) is het belangrijk dat je er samen over praat. Veilig vrijen is belangrijk, zodat je na het vrijen niet bang hoeft te zijn voor een (ongewenste) zwangerschap of een ziekte (soa: seksueel overdraagbare aandoening). Als je niet zwanger wilt worden kun je veilig vrijen door een voorbehoedmiddel te gebruiken. De Pil is een veilig voorbehoedmiddel tegen zwangerschap. Het condoom beschermt je tegen seksueel overdraagbare 11
aandoeningen (bv. Aids). Over verschillende voorbehoedmiddelen krijg je meer informatie. Seksueel misbruik Het komt soms voor dat volwassenen, meestal mannen, kinderen tot liefde dwingen. Zij willen dan dat je al die dingen doet, die een verliefd stel ook doet: strelen, aaien, kussen en met elkaar naar bed gaan. Maar dat gedrag heeft niets met liefde te maken! Als jij het niet wil, heeft niemand het recht om aan je te zitten of je beet te pakken, ook niet als het familieleden of bekenden zijn! Meisjes en vrouwen lopen in dit opzicht het meeste risico, hun overkomt het het meest dat een man hen dwingt tot seks. We noemen dat verkrachting of aanranding. Overigens zijn er ook jongens die op zo n manier misbruikt worden. Als iemand je op deze manier lastig valt moet je dat nooit verzwijgen, ook al vind je het moeilijk om er over te praten of schaam je je ervoor. Praat erover met je vriend, vriendin, ouders, opa, oma, leerkracht of met de schoolarts van de GGD. Iedereen zal je bij dit soort problemen willen helpen. 12