Operaties van de rug Hernia en spinale stenose
In overleg met uw behandelend arts heeft u besloten tot een herniaoperatie. In deze folder leest u meer over de herniaoperatie, de voorbereiding hierop, de operatie zelf en de nabehandeling. De wervelkolom Het skelet van een rug wordt gevormd door de wervelkolom. De wervelkolom bestaat van boven naar beneden uit: 7 halswervels, 12 borstwervels, 5 lendenwervels, het heiligbeen en het staartbeen. Tussen iedere twee wervels ligt een tussenwervelschijf, ook wel discus genoemd. Alle wervels hebben een boog, met daarin een holte. Deze holten vormen samen het wervelkanaal. In het wervelkanaal bevindt zich het ruggenmerg met zenuwwortels. Ter hoogte van elke wervel komen telkens twee zenuwwortels uit het ruggenmerg: één verlaat links en één verlaat rechts tussen de wervels door het wervelkanaal. Bij de eerste lendenwervel houdt het ruggenmerg op. Hieronder bevindt zich een grote bundel zenuwwortels (de paardenstaart), die uit het boven gelegen ruggenmerg komt. 2
Wat is een hernia? Een hernia is een uitpuiling van een tussenwervelschijf. De tussenwervelschijven zorgen voor veerkracht en beweeglijkheid van de wervelkolom. Een tussenwervelschijf bestaat uit een weke, elastische kern en een stevige omhulling. Wanneer de stevige omhulling een zwakke plek vertoont of scheurt, kan de weke kern naar buiten komen. Deze uitpuiling noemen we een 'hernia nuclei pulposi', afgekort hernia, het Latijnse woord voor 'breuk'. De hernia kan een zenuwwortel gaan beknellen waardoor pijn ontstaat. Waardoor kan een hernia ontstaan? De tussenwervelschijf is onderhevig aan grote krachten. Slijtage' van de tussenwervelschijf is een normaal verouderingsproces, doordat de tussenwervelschijf al vanaf het twintigste levensjaar de elastische eigenschappen verliest. De conditie van de stevige omhulling wordt door meerdere factoren bepaald. Deze factoren kunnen onder andere zijn: aangeboren slechte conditie van de tussenwervelschijf; een onjuiste houding, waarbij de lage rug overmatig belast wordt; langdurige overbelasting; overmatig lichaamsgewicht. Spinale stenose Daarnaast kunnen ook vernauwing van het wervelkanaal of vernauwing van de plaats waar de zenuw links en rechts het wervelkanaal uit komt, leiden tot druk op de zenuw. Dan spreekt men van spinale stenose. Dit geeft hernia-achtige klachten, vooral bij het lopen. 3
Waar komt een hernia voor? Een hernia komt meestal voor in het onderste deel van de rug. Hier is de wervelkolom erg beweeglijk en worden de tussenwervelschijven zwaar belast. De zenuwwortels die hier liggen, zorgen voor kracht en gevoel in de benen, billen, anus en geslachtsorganen. Doordat de hernia vaak op deze zenuwwortels drukt, ontstaan bij deze lichaamsdelen vaak uw klachten. Wat zijn de verschijnselen van een hernia of spinale stenose? Bij druk op een zenuw kunnen de volgende verschijnselen zich voordoen: pijn in het been, meestal uitstralend vanuit de rug een doof gevoel, prikkelingen in het been of verlammingsverschijnselen van het been toenemende, vaak erin schietende pijn in het been bij hoesten, persen en niezen een afwijkende houding, bijvoorbeeld scheefstand van de romp verlies van controle over het plassen Opname en verblijf in het ziekenhuis Verdoving Een goede verdoving bij een operatie is belangrijk. Een herniaoperatie wordt uitgevoerd onder algehele of plaatselijke verdoving. Over de wijze van verdoving kunt u meer lezen in de folder Anesthesiologie van het Maasziekenhuis Pantein. Mocht u hierover nog vragen hebben, dan kunt u deze stellen aan de anesthesioloog tijdens uw afspraak op het preoperatief spreekuur. Voorbereiding De anesthesioloog vertelt u vanaf welk tijdstip vóór de operatie u nuchter moet blijven. Wij raden u ook aan gedurende 24 uur vóór uw opname geen alcohol te gebruiken en niet te roken, ook niet gedurende de dag van de operatie. 4
Voor de operatie moet uw huid schoon zijn. Wij verzoeken u voor u naar het ziekenhuis komt te douchen of te baden, eventuele nagellak te verwijderen en geen crème of make-up te gebruiken. Tijdens de ingreep mag u geen lenzen, piercings of sieraden dragen. Heeft u de dag voor de ingreep griep, koorts of een infectie? Neemt u dan contact op met uw behandelend arts via de poli Orthopedie. Deze bekijkt of het nodig is om een nieuwe afspraak te maken. Volgt u verder de instructies en voorbereidingen op, zoals afgesproken met uw behandelend arts en de anesthesioloog (zie ook de folder Anesthesiologie ). In de folder Wegwijzer bij dagopname kunt u meer lezen over de opname en de voorbereiding hierop. Medicatie De anesthesioloog vertelt u tijdens het preoperatief spreekuur welke medicijnen u mag doorgebruiken en met welke u tijdelijk dient te stoppen. Bloedverdunners zoals acetylsalicylzuur (Ascal, Acetosal ), clopidogrel (Plavix ), dipyridamol (Persantin ), acenocoumarol (Sintrommitis ) of fenprocoumon (Marcoumar ) moeten enkele dagen voor de operatie worden gestopt. De dag van opname In het ziekenhuis meldt u zich op het afgesproken tijdstip bij de balie van de verpleegafdeling. Een verpleegkundige wijst u uw kamer en bed. Zij stelt u een aantal vragen en beantwoordt mogelijke vragen van u. Tussen de aankomst op de afdeling en de operatie moet u enige tijd wachten. Wij proberen deze tijd zo kort mogelijk te houden. U zou wat kunnen lezen of televisie kijken. Wij vragen u om de afdeling niet meer te verlaten. 5
De operatie De verpleegkundige komt ongeveer een half uur voordat de ingreep plaatsvindt bij u met een operatiejasje. Voordat u zich omkleedt, raden wij u aan nog even naar het toilet te gaan. Als u het operatiejasje aantrekt, kleedt u zich eerst helemaal uit. U trekt het jasje aan en neemt plaats in bed. Als u nog sieraden of contactlenzen draagt, doet u die nu uit. U krijgt nu de premedicatie (dit is voorgeschreven door de anesthesioloog). Meestal is dit een combinatie van een pijnstiller en een slaaptablet. De verpleegkundige brengt u in bed naar de voorbereidingsruimte van de operatiekamer. Hier krijgt u een muts op om uw haren te bedekken. Van hieruit gaat u naar de operatiekamer waar u vanaf uw bed plaats neemt op een operatiebed. Tijdens de operatie wordt het uitpuilende gedeelte van de tussenwervelschijf verwijderd en indien nodig wordt er meer ruimte gecreëerd. Om de kans op herhaling te verkleinen, wordt ook de rest van de weke kern zoveel mogelijk uit de tussenwervelschijf verwijderd. Bij spinale stenose wordt een kleine hoeveelheid bot rond de zenuwen weggehaald. Hierdoor ontstaat er meer ruimte voor de zenuwen. Na de operatie Na de operatie gaat u naar de uitslaapkamer. Zodra u voldoende wakker bent en uw conditie stabiel is, geeft de anesthesioloog toestemming om u terug naar de verpleegafdeling te brengen. Voor de wondgenezing moet u de eerste zes uur op uw rug blijven liggen. Als deze zes uur verstreken zijn, mag u afwisselend op de linker- en rechterzijde gaan liggen en uit bed. De verpleegkundige controleert of u het omdraaien op de juiste manier uitvoert. Als u een drain heeft, wordt deze meestal 24 uur na de ingreep verwijderd. Na de operatie kunt u enkele dagen pijn hebben, vooral onder in de rug. Soms heeft u gevoelsvermindering of een doof gevoel in één of beide benen. Vaak komt stijfheid voor in rug of benen. Houd er 6
rekening mee dat de pijn of stijfheid enige dagen kan aanhouden. U kunt altijd pijnstillende middelen vragen. Na instructies van de fysiotherapeut over het gaan zitten, mag u op de rand van het bed gaan zitten. Zit niet langer dan 5 minuten per keer en ga na het zitten tenminste een half uur liggen. Gaat het zitten goed, dan gaat u onder begeleiding van een fysiotherapeut uit bed. Zorg dat u stevige instappers, veterschoenen of sportschoenen met verende zolen bij u heeft. Als het lopen goed gaat, dan mag u die dag ongeveer 5 minuten per uur zelf gaan lopen. U krijgt een aantal eenvoudige oefeningen ter verbetering van de beweeglijkheid van de onderrug. Wissel regelmatig tussen lopen, zitten, liggen en oefenen. Wees vooral voorzichtig met zitten, dit is een grotere belasting voor de rug dan lopen. De oefeningen worden steeds verder uitgebreid. Voordat u met ontslag gaat, krijgt u uitleg over hoe u op een verantwoorde manier iets moet oppakken van de grond. Het tijdstip waarop u mag gaan tillen, overlegt u met uw behandelende arts. Afhankelijk van uw herstel bepaalt de arts wanneer u weer naar huis mag. Meestal is dit de eerste of tweede dag na de operatie. Na ontslag In principe is fysiotherapie in de thuissituatie niet nodig. Bij ontslag maakt de behandelend fysiotherapeut wel een eenmalige afspraak met u op de polikliniek (ongeveer 7 dagen na ontslag). De rug moet de gelegenheid krijgen om te genezen. Wel is het belangrijk om na ontslag de oefeningen voort te zetten. De eerste weken na de operatie kunt u tintelingen of pijnscheuten in het been voelen. Dit is een normaal verschijnsel, het duidt op herstel van de zenuw. Ongeveer zes weken na ontslag uit het ziekenhuis komt u voor controle terug bij uw behandelend arts. Deze afspraak wordt, op de dag van uw ontslag uit het ziekenhuis door de verpleegkundige voor u gemaakt. 7
Complicaties en risico s Bij elke operatie bestaat een kleine kans op complicaties. Bij herniaoperaties is het belangrijkste risico beschadiging van de zenuwen. Dit kan al optreden door de geringe rek aan de zenuwwortels die nodig is om bij de hernia te kunnen komen, maar ook door een bloeding of zwelling na de operatie. U merkt dan een doof gevoel in de voet of het been, soms is er ook sprake van krachtsverlies. In de meeste gevallen trekt dit in de loop van enkele weken tot maanden weer bij. Blijvende, ernstige zenuwuitval of verlamming door een herniaoperatie komt zelden voor. Te verwachten resultaten Het belangrijkste doel van de operatie is het verminderen van de pijn in het been. In de meeste gevallen is deze pijn na de operatie snel verdwenen. De eerste weken kunt u nog wel doofheid, scheuten of tintelingen voelen op de plek waar u eerst pijn had. Had u vóór de operatie al een doof gevoel of krachtsvermindering, dan kan dat na de operatie nog steeds aanwezig zijn. Soms verminderen of verdwijnen de klachten ook. De operatie helpt niet tegen rugpijn. Wanneer neemt u contact op met het ziekenhuis? In de volgende gevallen dient u met de behandelend arts contact op te nemen: als u plotseling meer pijn krijgt als u koorts krijgt als de wond rood is en warm aanvoelt als het gevoel in uw benen afneemt Wanneer zich thuis bovenstaande problemen voordoen, neem dan contact op met de poli Orthopedie, via (0485) 845 350. Buiten kantooruren kunt u contact opnemen met Spoedeisende Hulp op het toestel (0485) 845 331. 8
Adviezen voor thuis De belastbaarheid van de wond is in het begin nog laag. Daarom dient u de belasting hieraan aan te passen en dus óók laag te houden. Oefeningen De oefeningen die u heeft gekregen van de fysiotherapeut moet u 2 tot 3 maal daags blijven herhalen. In en uit bed gaan Ga via zijligging met een rechte rug in of uit bed. Zitten Zeker de eerste tijd na de operatie is het verstandig om niet te lang achtereen stil te zitten. Maak er een gewoonte van ieder (half) uur even rond te lopen. Het is raadzaam om op een stoel te zitten met een hoge rugleuning, die zowel hoog als laag in de rug steun geeft. Daarnaast moet u voldoende zithoogte hebben, waardoor de benen naar uw gevoel op een natuurlijke wijze op de grond rusten. Bouw het zitten langzaam op. De pijn die u voelt, geeft aan waar voor u de grens ligt. Liggen Zorg dat u niet op een doorzakkend bed slaapt. Eventueel kunt u planken of een spaanplaat onder het matras laten aanbrengen. Bukken Het is verstandig om tijdens het bukken door de knieën te gaan. Dit geldt met name als u iets zwaars op moet tillen. Zorg er in ieder geval voor dat 9
u uw rug recht houdt. Dit geldt ook voor het verrichten van werkzaamheden in bukkende houding. Probeer echter zwaar tillen te vermijden. Werken In overleg met uw behandelend arts mag u lichte werkzaamheden (werken aan een bureau) na zes à acht weken hervatten. Het is verstandig om na een (half) uur zitten even rond te lopen. De zwaardere werkzaamheden (werk waarbij veel getild moet worden) mogen na ongeveer drie maanden worden hervat. Huishoudelijk werk Zes weken na de operatie kunnen lichte werkzaamheden worden hervat, mits u goed oplet met bukken en tillen. Na drie maanden kunnen alle werkzaamheden weer worden uitgevoerd. Fietsen Zes weken na ontslag mag u op vlakke wegen weer fietsen. Omdat u voorzichtig moet zijn met op- en afstappen, is het verstandig om op een damesfiets te fietsen. Autorijden Zes weken na ontslag mag u over korte afstanden weer autorijden. Sporten In overleg met uw behandelend arts mag u gaan zwemmen. Het zwemmen is vooral bedoeld om uw rug weer soepel en beweeglijk te maken. Na ongeveer zes maanden kunnen alle sporten worden hervat, maar probeer wel rustig uit wat wel en niet goed gaat. Seks Seksuele gemeenschap is niet bezwaarlijk, mits u verstandig met uw rug omgaat. Relevante websites www.maartenskliniek.nl www.zorgvoorbeweging.nl www.nvvn.org 10
Sint Maartenskliniek De Sint Maartenskliniek is als enige ziekenhuis in Nederland volledig gespecialiseerd in houding en beweging. U kunt op verschillende locaties in het land bij ons terecht voor behandeling van eenvoudige tot zeer complexe aandoeningen op het gebied van orthopedie, reumatologie en revalidatie na ziekte, een ongeval of hersenletsel. Doordat we ons volledig richten op aandoeningen aan het houding- en bewegingssysteem is onze ervaring en kennis groot. We staan dan ook bekend als een vooraanstaand ziekenhuis dat in de behandeling gebruikmaakt van de laatste inzichten. Op onze onderzoeksafdeling ontwikkelen we nieuwe behandelmethoden en doen we onderzoek naar het effect ervan. De Sint Maartenskliniek beschikt verder onder meer over een gespecialiseerde apotheek, een sportmedisch centrum en een pijnbehandelcentrum. Bij de Sint Maartenskliniek staat de patiënt centraal. U wordt persoonlijk benaderd, deskundig begeleid en u kunt rekenen op onze uitgebreide voorzieningen. Wij staan klaar om u gastvrij te ontvangen. Voor meer informatie over onze behandelingen en een overzicht van al onze behandellocaties, kunt u terecht op onze website www.maartenskliniek.nl. 11
Meer informatie of vragen Colofon Mocht u na het lezen van deze folder nog vragen hebben, dan kunt u contact opnemen met uw behandelend arts of uw fysiotherapeut. Uw behandelend arts is bereikbaar via de poli Orthopedie, telefoonnummer (0485) 845 350. De afdeling Fysiotherapie is te bereiken via telefoonnummer (0485) 845 255. Uitgave van de afdeling Communicatie, i.s.m. Orthopedie. November 2015 Bestelcode 001604674 Bezoekadres Dokter Kopstraat 1, 5835 DV Beugen Postadres Postbus 55, 5830 AB Boxmeer Telefoon (0485) 845 000 Telefax (0485) 845 300 Internet www.maartenskliniek.nl