Gedragsonderzoek als hulp bij het wegbeheer

Transcriptie

1 Gedragsonderzoek als hulp bij het wegbeheer Heidelblog.net Chris Dijksterhuis Rijksuniversiteit Groningen Sjef Moerdijk Rijkswaterstaat 4 april Slide 1 of 26

2 Omschrijving gedragsonderzoek Gedrags- (en maatschappij) onderzoek houdt zich bezig met vraagstukken rond individueel gedrag, de onderlinge relaties van mensen en de samenleving als geheel. Hierbij is zowel aandacht voor het normale functioneren van mensen, als voor problemen van mensen of groepen en de wijze waarop deze opgelost of voorkomen kunnen worden. Individueel gedrag Samenleving Problemen Preventie Onderlinge relaties Normaal functioneren Oplossingen 4 april Slide 2

3 Toegepast op de verkeersdeelnemer Bij de RuG: (ca.): Verkeerskundig Studiecentrum (prof. dr. J.A. Michon) 1996 heden Verkeers- en omgevingspsychologie groep. (Prof. dr. J. Rothengatter, Prof. dr. K.A. Brookhuis) 4 april Slide 3

4 Optimalisatie van verbetermaatregelen! Relevantie gedragsonderzoek Wanneer uw doel is: Gedragsbeïnvloeding verkeersdeelnemer Informeren Adviseren Geleiden Sturen Act Plan Check Do 4 april Slide 4

5 Wanneer kan gedragsonderzoek ingezet worden? Plan Act Do Check 4 april Slide 5

6 Voorbeeld Senior proof highway (Mogelijk) probleem: Toename van oudere weggebruikers (trend zet door in de toekomst). In kaart brengen probleem (PLAN): Waar zitten de knelpunten? Alleen maar gebreken? Nee: compensatiegedrag Fysieke kwetsbaarheid Vaker ongelukken Bv. over de linkerschouder Rijervaring Fysieke/mentale achteruitgang 4 april Slide 6

7 Voorbeeld Senior proof highway Knelpunt Traag/moeilijk invoegen op de snelweg. Onderzoek alternatieve maatregelen: Musical road Aanbrengen wegvlakken voor juiste volgafstand Matrix borden met snelheidsindicatie Bron, Ying (2010) Illustratie: musical road 4 april Slide 7

8 Voorbeeld Meten van doelstellingen na implementatie (CHECK): The proof of the pudding is in the eating Bv: Ongevallenstatistieken Hoe wordt de maatregel beleefd Leesbaarheid Begrip Nut Acceptatie van de aanwijzing Gedrag Onderzoek verbetermaaregelen (ACT) 4 april Slide 8

9 Waavoor kan gedragsonderzoek ingezet worden? In kaart brengen van een probleem. (PLAN) Voorspel het effect van een maatregel en eventuele alternatieven VOOR daadwerkelijke implementatie (PLAN). Kosten overweging: better safe than sorry (PLAN) Meten van doelstellingen na implementatie (CHECK): Onderzoek verbetermaaregelen (ACT) Act Plan Check Do 4 april Slide 9

10 Onderzoeksmethoden Hoe voorspel en meet je gedrag? 4 april Slide 10

11 Verzamelen van bestaande kennis. Wat is er al bekend en gedaan? Experts Literatuur onderzoek Internationale vaktijdschriften

12 Voor het meten van Attitudes Gedragsintenties Psychologische begrippen Persoonlijkheid Vragenlijstonderzoek Voordelen Thuis invullen Grote groepen bereiken is relatief gemakkelijk 4 april Slide 12

13 Vragenlijstonderzoek Nadelen Gedragsintentie IS NIET het gedrag zelf. Zwak tot matig sterk verband Sociaal wenselijke antwoorden Krijg je wel het eerlijke antwoord? Als voorspeller/meting van gedrag: met name een eerste oriëntatie 4 april Slide 13

14 Focusgroep Discussie met een kleine groep potentiele gebruikers Veel gebruikt bij productontwerp Voordeel: Veel alternatieven voor te leggen in relatief korte tijd Interactie met de groep Nieuwe ideeën Nadeel: Groepsprocessen Dominante mensen leggen mening op Goede regie essentieel! Weer: met name een eerste oriëntatie 4 april Slide 14

15 Rijsimulatoronderzoek Mensen een maatregel veilig laten ervaren 4 april Slide 15 of 22

16 Desktop simulator Desktop simulator Fixed base simulator, mock-up Fixed base simulator Moving base simulator Moving base simulator 4 april Slide 16 of 22

17 Rijsimulatoronderzoek Voordelen Koppeling echt en onderzoek: men ervaart de maatregel. Veilig Goed controle over wat de bestuurder ervaart, waardoor de vergelijking tussen maatregelen mogelijk is. Goede dataverwerking mogelijk Bv Voertuigparameters Bv Fysiologische reacties 4 april Slide 17 of 22

18 Rijsimulatoronderzoek Nadelen: Nog net niet echt Geen absolute validiteit, alleen relatief: dat wil zeggen verschillen tussen condities (maatregelen) zijn valide. 4 april Slide 18 of 22

19 Geïnstrumenteerde auto Voordeel: Beste koppeling echt en onderzoek. Nadelen: Minder controleerbaar: Oorzakelijke verbanden minder makkelijk te zien Minder mogelijkheden data verwerking Uit de oude doos: van het verkeerskundig studie centrum Tegenwoordig kan met in eigen auto allerlei apparatuur bevestigen 4 april Slide 19 of 22

20 Gedragsobservatie buiten de auto Hoe gedragen mensen zich: Bv: fietsers die mobiel bellen. Bv: automobilisten die nog net even over het spoor gaan. Voordeel: Gedrag in de natuurlijke omgeving Nadelen: Tijdsintensief Beperkt tot gedrag (onderliggende oorzaken niet) 4 april Slide 20 of 22

21 Verdere typering van (verkeers)gedrag Het Michon model (1985) 4 april Slide 21 of 22

22 Voertuig controle Laterale en longtitudinale controle (sturen en snelheidscontrole) Gedrag op drie niveau s Voorbeelden Gedrag wanneer rijden ondersteund wordt (ACC etc.) Wegontwerp (self explaining road)

23 Gedrag op drie niveau s Gedrag tijdens manoeuvres Voorbeelden Inhalen Invoegen, Uitwijken.

24 Met name beslissingen voor deelname aan verkeer, of beslissingen die slechts af en toe gemaakt worden. Gedrag op drie niveau s Keuze transportmiddel (auto/ov) Eco-rijden Moment van rijden (dag/nacht/spits)

25 Vragen?? Bedankt voor jullie aandacht! Vragen??