Risicomanagement niet-financiële risico s

Transcriptie

1 Risicomanagement niet-financiële risico s De vier ingrediënten voor een tastbare aanpak Arjan van de Griend CaPAs Openingsseminar - 28 oktober 2015

2 Inhoud Inleiding: Risicocategorieën 1 e ingrediënt: het doel moet duidelijk zijn Het belang van SMART doelen 2 e ingrediënt: maak de risicohouding expliciet Wettelijk begrip / Risk Appetite Statement 3 e ingrediënt: gebruik scenario-analyse Risicoanalyse 4 e ingrediënt: kans en impact afmeten aan doelen Vastlegging van de risicohouding Tot slot 2

3 Inleiding: niet-financiële risico s Risicocategorieën Compliance risico Juridische risico s Integriteitsrisico Uitbestedingsrisico Subcategorieën Operationeel risico IT-Risico Omgevingsrisico 2015 Towers Watson. All rights reserved 3

4 Het 1 e ingrediënt: het doel moet duidelijk zijn Risicomanagement is een middel tot een doel 4

5 Risicomanagement & Pension Fund Governance Hoeveel risico nodig / toegestaan? Missie & Visie Kernwaarden / Principes Strategie Doelen Risicohouding IC, toezicht en verantwoording Evalueren Governance & Management Governance Organisatie & Processen Wie & Hoe bepalen? Management Beleid Ontwikkelen & Uitvoeren Wat toepassen? 5

6 Maak de doelen SMART Specifiek Meetbaar Actiegericht Realistisch Tijdsgebonden Risicomanagement zonder concrete doelen is vaag Risicomanagement mèt concrete doelen is concreet 2015 Towers Watson. All rights reserved 6

7 Het doel, de middelen en de omgeving Opdracht: Bouw een brug Over de Sint Anna Baai of de Amstel? Voor autoverkeer of voetgangers? Beheers ons reputatierisico Beheers ons uitbestedingsrisico 7

8 Weet waar je naar toe wilt "You've got to be very careful if you don't know where you're going, because you might not get there. Yogi Berra 8

9 Het 2 e ingrediënt: maak risicohouding expliciet Risicohouding Risicoavers Risico zoekend Strategie is conservatief, en waarschijnlijk meer risicomijdend Strategie is liberaal, en waarschijnlijk meer bereid om risico te accepteren of (actief) op te zoeken 9

10 Risicohouding Positieve houding Kans Voordeel behalen Winst behalen Streven naar excellentie Behalen Negatieve houding Risico Nadeel voorkomen Verlies vermijden Fouten voorkomen Falen Geen risico nemen is geen optie Risicohouding: risicoavers of risico zoekend? Kosten- en batenafweging 10

11 Het wettelijke begrip risicohouding Doelstellingen en beleidsuitgangspunten vastleggen (art. 102a PW) Risicocategorie / Risk Appetite Statement Risicohouding: de mate waarin een fonds na overleg met sociale partners bereid is beleggingsrisico te lopen om de doelstellingen van het fonds te realiseren en de mate waarin het fonds risico s kan lopen gegeven de kenmerken van het fonds (art. 1a Besluit FTK). Risicobereidheid Risicodraagvlak Towers Watson. All rights reserved

12 De Risicohouding Piramide (ideale situatie) Risicodraagvlak Risicobereidheid Risicotolerantie Risicocategorieën (financieel / niet-financieel) Subcategorieën / - risico s 12

13 Vastleggen en communiceren van Risk Appetite Statement is belangrijk om Gefundeerde beslissingen te nemen én te verantwoorden Consistentie aan te brengen tussen verwachtingen bestuur en belanghebbenden of uitbestedingspartners Tone at the top te zetten / draagvlak creëren (cultuur) 13

14 Risicoanalyse: activiteiten 1. Risico-identificatie Definities Scenario s 3. Risicobeheersing 4. Risicomonitoring 5. Risicorapportage 2. Kans- en impactanalyse 14

15 Het 3 e ingrediënt: scenario s analyseren Basisscenario 1 Basisscenario 2 Basisscenario 3 Scenario analyse Worst case scenario A Worst case scenario B 15

16 Het 4 e ingrediënt: Kans en Impact afmeten aan doelen O.b.v. kennis & ervaring Bestuur Aan eigen missie en doelstellingen Inschatten kans Afmeten impact Netto risico Classificeer Kans & Impact Bruto risico Met beheersmaatregelen (desk research) Zonder beheersmaatregelen 16

17 Scenarioanalyse Kans x Impact = Risico Kans Score Impact Score Risicoprofiel Score Zeer waarschijnlijk 5 Maximaal 5 = 16 Niet Acceptabel Te bepalen Waarschijnlijk 4 Mogelijk 3 Hoog / Groot 4 = 8 Middelmatig 3 = 4 Zorgwekkend Te bepalen Onwaarschijnlijk 2 Klein 2 = 2 Toelaatbaar Te bepalen Zeer Onwaarschijnlijk 1 Minimaal 1 = 1 Acceptabel Te bepalen 17

18 Mate van waarschijnlijkheid (kans) Voorbeeld Verschil in risicohouding zichtbaar gemaakt Risicoavers pensioenfonds RISICOMATRIX WAARDERING IMPACT Minimaal Klein Middel Hoog Maximaal Zeer waarschijnlijk Zorgwekkend Zorgwekkend Niet Acceptabel Niet acceptabel Niet acceptabel Waarschijnlijk Toelaatbaar Zorgwekkend Zorgwekkend Niet Acceptabel Niet acceptabel Mogelijk Toelaatbaar Toelaatbaar Zorgwekkend Zorgwekkend Niet Acceptabel Onwaarschijnlijk Acceptabel Toelaatbaar Toelaatbaar Zorgwekkend Zorgwekkend Zeldzaam Acceptabel Acceptabel Toelaatbaar Toelaatbaar Zorgwekkend 18

19 Mate van waarschijnlijkheid (kans) Voorbeeld Verschil in risicohouding zichtbaar gemaakt Risico zoekend pensioenfonds RISICOMATRIX WAARDERING IMPACT Minimaal Klein Middel Hoog Maximaal Zeer waarschijnlijk Toelaatbaar Toelaatbaar Zorgwekkend Zorgwekkend Niet acceptabel Waarschijnlijk Toelaatbaar Toelaatbaar Toelaatbaar Zorgwekkend Zorgwekkend Mogelijk Acceptabel Toelaatbaar Toelaatbaar Toelaatbaar Zorgwekkend Onwaarschijnlijk Acceptabel Acceptabel Toelaatbaar Toelaatbaar Toelaatbaar Zeldzaam Acceptabel Acceptabel Acceptabel Toelaatbaar Toelaatbaar 19

20 Risicoanalyse periodiek evalueren 20

21 Spelen leidt tot inzicht en bewustwording Je gaat het pas zien als je het doorhebt - Johan Cruyff 21

22 De smaakmakers: vier ingrediënten voor tastbaar risicomanagement Duidelijke missie en SMART doelen 1 Risicohouding vastleggen + communiceren 2 Risicoanalyse mede o.b.v. scenario s 3 Kans en Impact afmeten aan doelen 4 Proprietary and Confidential. For Towers Watson and Towers Watson client use only. 22

23 It ain t over till it s over Vragen? 23

24 Bijlagen 1 6

25 Bijlage 1 - Definitie Juridisch Risico Definitie juridisch risico Het risico van sancties en verlies als gevolg van het niet naleven van formele afspraken (contracten), niet contractuele verplichtingen en wet- en regelgeving. Onderverdeling in subrisico s Wetgevingsrisico Contractrisico Niet-contractuele rechten Niet contractuele verplichtingen Procesrisico 25

26 Bijlage 2 Subrisico s Juridisch Risico Wetgevingsrisico Het risico dat het fonds faalt om wet- en regelgeving (op tijd) te implementeren Contractrisico Het risico waaraan bestaande en nieuwe pensioenreglementen en overeenkomsten het fonds bloot stellen Niet-contractuele rechten Het risico dat het fonds zijn niet contractuele rechten niet zeker stelt. Niet-contractuele verplichtingen Het risico dat het fonds zich niet aan de letter en de geest van de wet houdt. Procesrisico Het risico dat het fonds operationele of strategische fouten begaat bij het omgaan met geschillen. 26

27 Bijlage 3 - Voorbeeld Basisscenario s Juridisch Risico Contractrisico Gebruik van niet standaard-contracten of afwijkingen van algemene voorwaarden; Technische fouten: bijvoorbeeld, ontbrekende of onjuiste documentatie, ontbrekende, onjuiste of onduidelijke (interne) goedkeuring; Falen om gemaakte afspraken (tijdig) na te komen of af te dwingen. Ontvangen garanties of onderpand zijn niet afdwingbaar omdat de juridische vormgeving tekortschiet (collateral); Risico dat lopende contracten verlopen (herverzekeringen bijvoorbeeld) en daardoor eindigen of tegen ongunstige of niet (langer) passende voorwaarden automatisch worden verlengd. Procesrisico: Falen om deadlines (verjaring zaak, te laat indien processtukken) te halen bij geschilbeslechting of ander mismanagement van het proces rond geschillen; Onjuiste strategische aanpak of niet goed werkende geschillenprocedure. (NB. Betrek hele fondsorganisatie bij maken van scenario s die aansluiten op de eigen situatie) 27

28 Bijlage 4 - Scenarioanalyse Voorbeeld Kansindeling Kans Klasse Zeer waarschijnlijk Score 5 Kans is de waarschijnlijkheid dat een risico optreedt op basis van de ervaring van het bestuur (de situatie nu, op basis van de bestaande beheersmaatregelen) Het is vrijwel zeker dat dit risico meer dan eenmaal optreedt in de komende 12 maanden. Waarschijnlijk 4 Mogelijk 3 Onwaarschijnlijk 2 Zeer Onwaarschijnlijk 1 Het is vrijwel zeker dat dit risico optreedt in de komende 12 maanden. Het is mogelijk dat dit risico optreedt in de komende 12 maanden. Het is mogelijk dat dit risico optreedt in de komende 36 maanden. Het is onwaarschijnlijk dat dit risico optreedt in de komende 36 maanden. Proprietary and Confidential. For Towers Watson and Towers Watson client use only. 28

29 Bijlage 5 - Scenarioanalyse Voorbeeld Impactindeling Impact Klasse Score Impact is de invloed op de mogelijkheden om de missie, visie en (strategische) doelstellingen te behalen wanneer een risico optreedt Maximaal Hoog / Groot 5 = 16 Verlies van de mogelijkheid om de activiteiten van het pensioenfonds voort te zetten (missie / visie / doelstellingen onhaalbaar). In geval het pensioenfonds een zelfstandige onderneming zou zijn, zou dit leiden tot beëindiging van de onderneming. 4 = 8 Sterk verminderde mogelijkheid om de missie en doelstellingen te behalen (bijv. een aangesloten onderneming zegt de uitvoeringsovereenkomst op, een korte termijn waarin het fonds niet in staat is adequaat te functioneren of een blijvende terugval in de levering van de gewenste kwaliteit). Middelmatig 3 = 4 Klein 2 = 2 Minimaal 1 = 1 Materieel effect op het bereiken van de missie of doelstellingen. Bijvoorbeeld tijdelijke onderbreking van de activiteiten van het pensioenfonds, met Geen materiële impact op het bereiken van de missie of doelstellingen. Minimale negatieve gevolgen voor halen doelstellingen, die als managementinformatie moeten worden opgenomen in de periodieke rapportage van de risk manager / compliance officer aan het bestuur. 29

30 Bijlage 6: Voorbeelden risicohouding Niet financiële risico s: vooral kwalitatief / gedeeltelijk kwantitatief Kwantitatief: boetes / impact op dekkingsgraad of premie / bedragen Kwantitatief: (gemiddelde) kans dat bepaalde scenario s zich mag voordoen over een bepaalde periode (jaar, meerdere jaren) Statement over gewenste niveau van competentie en integriteit Statement over gewenste behandeling deelnemers / niet meer dan x aantal klachten per jaar / niet meer dan x klachten per jaar die uitmonden in geschil, etc. Statement in hoeverre inbreuken op toezichtwetgeving tolerabel zijn Specifieke statements gerelateerd aan een eigen & specifiek doel! Denk aan een duidelijke beschrijving van de reputatie die een pensioenfonds wenst te hebben of behouden bij deelnemers, werkgever en toezichthouder. Voorbeeld (juridisch): Wij tolereren geen inbreuken op de toezichtwetgeving 30

31 Disclaimer en Copyright Deze presentatie is voor u geschreven om te gebruiken in een algemene en educatieve context. De presentatie en de daarin opgenomen aanpak en voorbeelden zijn mogelijk niet geschikt voor gebruik in uw specifieke context of voor andere doeleinden en wij aanvaarden dan ook geen aansprakelijkheid voor dergelijk gebruik Towers Watson. All rights reserved. Het intellectuele eigendom van de aanpak als beschreven in deze prestatie berust bij Towers Watson Netherlands BV. 31

32 Contactinformatie Towers Watson Netherlands BV Arjan van de Griend Telefoon: (mobiel) (lijn) 32