Evidence-Based Nursing: decubitus

Transcriptie

1 Evidence-Based Nursing: decubitus Sam Cordyn, verpleegkundig beleidsmedewerker WGK van Vlaanderen Hilde Claessen, stafmedewerker wondzorg WGK Antwerpen

2 1. Inleiding 2. Enkele cijfers 3. Differentiële diagnose 4. Effectieve en niet-effectieve maatregelen 5. Risicobepaling 6. Curatief EN preventief 7. Tot slot 2

3 1.Inleiding Evidence-Based Practice, is het gewetensvol, expliciet en oordeelkundig toepassen van het huidige beste bewijsmateriaal om beslissingen te nemen bij individuele patiënten in het behandelproces (Sackett et al, 2000). Het is een combinatie van (1) de (eigen) klinische expertise, (2) de wensen, voorkeuren en verwachtingen van de patiënt en (3) het beste huidige bewijs voor het handelen en dit afgestemd op de zorgcontext waarin het toegepast wordt. 3

4 1.Inleiding Het beste huidige bewijs (Eigen) klinische expertise Wensen, voorkeuren en verwachtingen van de patiënt EBP - Realistisch (niet louter toepassen beste evidentie) - Laat ruimte voor praktische randvoorwaarden ZORGCONTEXT 4

5 1.Inleiding EBN vs. EBP Evidence-Based Nursing is de benaderingswijze om kwaliteitsvolle beslissingen te nemen en verpleegkundige zorg te leveren op basis van klinische expertise, evidence en wensen, voorkeuren en verwachtingen van de patiënt. Evidence-Based Practice, is het uitvoeren van die evidence-based zorg. 5

6 1. Inleiding Welke Evidence-Based richtlijnen en tools bestaan er voor decubitus? Prevention and treatment of pressure ulcers: clinical practice guideline (NPUAP, EPUAP & PPPIA) (2014) ENG Downloadbare quick reference guide via Preventie van decubitus in de thuisverpleging (CIPIQ-S) (2011) NL & FR Downloadbare praktische gids + volledige aanbeveling via Een nationale richtlijn voor decubituspreventie (KCE) (2012) NL & FR Downloadbare synthese + volledig rapport via Een nationale richtlijn voor de behandeling van decubitus (KCE) (2012) NL & FR Downloadbare synthese + volledig rapport via 6

7 1. Inleiding Er bestaat dus degelijk heel wat rond decubitus Gaande van omvangrijke richtlijnen, tot samenvattingen, tot handige tools en desondanks stellen we vast dat: decubitus een niet te onderschatten problematiek blijft binnen de verpleegkundige zorg, decubitusletsels niet altijd herkend worden door verpleegkundigen, er nog altijd niet-effectieve maatregelen worden toegepast in het kader van decubituspreventie,... Hoe komt dit en wat zijn de mogelijke hinderpalen? 7

8 2. Enkele cijfers Gemiddelde verzorgingstijd is 20 minuten. 95 % van de decubitusletsels is te vermijden. 1/3de van alle onderzoeken omtrent decubitus gaat over preventie. Gemiddeld helingstijd is 1 à 4 maanden. De kost voor een adequate preventie bedraagt 13 euro/dag. In 2 uur kan een decubitusletsel al ontstaan. De kostprijs van de behandeling ligt 10 keer hoger dan de preventie van decubitus. 1 à 4 % van het Europees gezondheidsbudget gaat naar decubitus. 8

9 2. Enkele cijfers Algemeen Of toch niet De prevalentiecijfers zijn zeer uiteenlopend en moeilijk vergelijkbaar (8% tot 35%) verklaring grote verschillen in observatie- en classificatiemethodes bij bepaling van de onderzoekspopulatie 9

10 2. Enkele cijfers Wit-Gele Kruis (uit decubitusregistraties) 30% 25% 24,3% 20% 18,3% 18,1% 21,8% 15% 13,0% 13,6% 14,6% 10% 5% 0% 27/04/ /11/ /11/ /11/ /11/ /05/2010 6/06/2012 Grafiek: Prevalentie van decubitusletsels bij risicopatiënten (met 95% betrouwbaarheidsinterval)

11 3. Differentiële diagnose Een differentiële diagnose correct stellen, vereist inzicht in de onderliggende pathologie. verticale druk schuifkracht weefseltolerantie voor verandering in zuurstofconcentratie weefseltolerantie voor druk decubitus weefselvervorming weefseltolerantie decubitus 11

12 3. Differentiële diagnose Een effectieve aanpak vereist een juiste diagnose. vochtletsel diabetisch voetulcus veneus/arterieel ulcus 12

13 3. Differentiële diagnose Terminologie vochtletsel versus IAD Meer vertrouwd met het begrip vochtletsel Vanuit literatuur nieuwe term: IAD (Incontinentie geassocieerde Dermatitis) MAAR: Er zijn ook vochtletsels die niet het gevolg zijn van incontinentie. 13

14 3. Differentiële diagnose Differentiële diagnose decubitusletsels versus vochtletsels/iad is moeilijk kan soms tegelijkertijd voorkomen gemeenschappelijke kenmerken 14

15 3. Differentiële diagnose Ken jij het verschil tussen een decubitus en een IAD/vochtletsel? 15

16 3. Differentiële diagnose Oorzaak Decubitusletsel aanwezigheid van druk- en schuifkrachten Vochtletsel/IAD aanwezigheid van vocht door urinaire of fecale incontinentie Localisatie bovenop beenderige uitsteeksels t.h.v. vochtige zones (perineum, huidplooien, beenderige uitsteeksels in vochtige zones) Vorm - afgelijnd, circulair - vaak onregelmatige vorm indien ook vochtletsel - oppervlakkige, diffuse en verschillende plekken - kopieletsels Diepte varieert in functie van de categorie van het decubitusletsel oppervlakkige huidletsels (gedeeltelijke dikte van de huid) MAAR bij infectie kan diepte en omvang wijzigen Kleur In functie van de categorie van het letsel roodheid die niet uniform verspreid is/roze of witte omgevende huid Randen afgelijnde randen - diffuse/onregelmatige randen - gerafelde randen indien ook blootgesteld aan wrijving Necrose aanwezigheid van necrose is indicatie voor categorie 3 of 4 niet aanwezig 16

17 4. Effectieve en niet-effectieve maatregelen Wat werkt en wat niet? 17

18 4. Effectieve en niet-effectieve maatregelen Effectief = oorzaak aanpakken, niet het gevolg. verminderen van schuif- en drukkrachten vermijden van temperatuur en vochtigheid vermijden van reperfusieschade 18

19 4. Effectieve en niet-effectieve maatregelen Off-loading / wisselhouding toepassen Huidconditie optimaliseren Voeding en screening op ondervoeding Preventie decubitus Goede positionering/ transfers van patiënt Effectieve materialen (correct) gebruiken Tijdig Op maat Continuïteit Educatie Motivatie 19

20 5. Risicobepaling Klinische beoordeling (! risicofactoren) EN Gebruik een screeningsinstrument dat aangepast aan de setting EN Uitgebreide huidinspectie = basiszorg Van kop tot teen Beenderige uitsteeksels 20

21 5. Risicobepaling - risicofactoren Niet-limitatieve lijst van risicofactoren vermindere mobiliteit immobiliteit schuifkracht verminderde gevoeligheid acute achteruitgang van de algemene gezondheidstoestand incontinentie verminderd bewustzijn ouderdom voorgeschiedenis van decubitus vasculaire aandoeningen ondervoeding of ondervulling 21

22 5. Risicobepaling - risicoschalen Er zijn verschillende schalen NORTON BRADEN KATZ WATERLOW GOSNEL KNOLL LOWTHIAN Wist je dat een risicoschaal slechts een aanvulling is op de klinische observatie het gebruik van een risicoschaal al preventief werkt 22

23 5. Risicobepaling - risicoschalen Screeningsinstrument binnen WGK: Heeft de patiënt een niet-wegdrukbare roodheid en/of een decubitusletsel? neen ja Hoeveel scoort de patiënt op het item verplaatsen van de KATZ-schaal? Is de patiënt volgens uw oordeel een risicopatiënt om decubitus te ontwikkelen? neen ja uw patiënt is een risicopatiënt 23

24 5. Risicobepaling - risicoplaatsen Ken jij de risicoplaatsen? 24

25 6. Curatief EN preventie? En wat als het toch een decubitusletsel wordt? Treat the whole patient not de hole in the patient. Preventieve maatregelen evalueren, eventueel aanpassen. Laat je niet afleiden door het grote aanbod aan wondverbanden. Vertrek vanuit basisprincipes van wondzorg. 25

26 7. Tot slot Onder het motto beelden zeggen meer dan woorden 26

27 7. Tot slot de toekomst van EBN Evidence-based richtlijnen en tools aangaande decubitus -> ze bestaan!!! Alle eerder aangehaalde topics (diagnostiek, preventieve maatregelen, risicobepaling en behandeling) komen hierin aan bod, MAAR... men dient toegang te hebben tot deze richtlijnen, men heeft tijd nodig om deze richtlijnen te consulteren, te evalueren, soms te synthetiseren, aan te passen in functie van context,, men heeft middelen nodig om deze aanbevelingen te implementeren en te (her)evalueren (manpower, decubitusmatrassen, ), men heeft een EBN-minded werkomgeving nodig, RANDVOORWAARDEN DIE ESSENTIEEL ZIJN OM DIT VERHAAL TE LATEN SLAGEN 27

28 7. Tot slot de toekomst van EBN Hoe kunnen we dit naar de toekomst toe mogelijks gedeeltelijk faciliteren? «I HAVE A DREAM»: Een centrale databank met evidence-based praktijkrichtlijnen voor verpleegkundigen FR -NL Gratis toegang Korte, duidelijke, up-to-date aanbevelingen met handige tools (elearning modules, beslissingsbomen, ) Link met het EVD (via Pull & Push strategie) Ter info: In dit kader is er net een studie uitgevoerd om te kijken hoe men dit naar de toekomst toe zou kunnen realiseren zal binnenkort beschikbaar zijn via de website van de FOD Volksgezondheid. 28

29 29

30 Dankjewel voor jullie aandacht! 30