Patient Reported Outcome Measures

Transcriptie

1 Patient Reported Outcome Measures Advies Nederlandse Orthopaedische Vereniging (NOV) Vastgesteld in de ALV van 4 oktober 2012, NOV Patient Reported Outcome Measures 1

2 Inhoud 1. Inleiding Methodiek Resultaten Algemene PROM PROM bij heupprothesechirurgie Advies... 7 Bijlage 1 Lijst met aanwezigen... 7 Bijlage 2 Afkortingenlijst Bijlage 3 Vragenlijsten Vastgesteld in de ALV van 4 oktober 2012, NOV Patient Reported Outcome Measures 2

3 1. Inleiding Patient Reported Outcome Measures (PROMs) beschrijven uitkomsten van zorg vanuit het perspectief van de patiënt. Meestal betreft dit vragenlijsten waarop de patiënt zijn kwaliteit van leven of zijn niveau van functioneren aangeeft. Veel van de vragenlijsten zijn oorspronkelijk bedoeld voor wetenschappelijk onderzoek. In het Verenigd Koninkrijk heeft de National Health Service (NHS) al geruime tijd ervaring opgedaan met PROMs, ook in de orthopedie. Een van de belangrijke lessen is dat de professionals terugkoppeling moeten krijgen over de bevindingen 1. Op dit moment zijn zorgverzekeraars, samen met patiëntenorganisaties, Stichting Miletus en KPMG-Plexus, bezig PROMs op grote schaal uit te vragen. PROMs kunnen niet worden gebruikt voor onderlinge vergelijking tussen ziekenhuizen omdat verschillen tussen de patiëntpopulaties vertekening geven. Om vergelijking wel mogelijk te maken moeten casemixvariabelen worden verzameld, zodat voor deze factoren kan worden gecorrigeerd. In het kwaliteitbeleidsplan van de Commissie Kwaliteit (CK) 2 wordt beschreven dat het cruciaal is dat wanneer PROMs worden ingezet als kwaliteitverbeterend instrument er dan, zoals de NHS aanbeveelt, terugkoppeling van de resultaten naar de professionals moet plaatsvinden. De NOV wil komen tot een set van PROMs die via vastlegging in kwaliteitsregistraties zoals de LROI, kunnen bijdragen tot voortgaande verbetering van kwaliteit in de orthopedische zorg. 2. Methodiek De CK heeft, in samenwerking met het Onze Lieve Vrouwe Gasthuis (OLVG), een enquête uitgezet onder de leden van de NOV. Doel van de enquête was te achterhalen welke PROMs reeds gebruikt worden en wat de attitude is van orthopedisch chirurgen ten aanzien van PROMs. De resultaten van de enquête zijn terug te vinden in bijlage 1. Vervolgens organiseerde de CK op 17 april en 27 juni 2012 een bijeenkomst over PROMs. Hiervoor werden experts op het gebied van PROMs op persoonlijke titel uitgenodigd, daarnaast waren leden van de CK en de projectgroep orthopedische praktijknormen genodigd. Een lijst van aanwezigen is opgenomen in bijlage 2. Het doel van de bijeenkomsten was om op basis van expert opinion te komen tot een advies aan het bestuur van de NOV over het in de dagelijkse praktijk gebruiken van PROMs voor bepaalde aandoeningen en interventies, waarbij gefocust werd op heupprothesechirurgie. Het doel was niet om PROMs voor wetenschappelijke doeleinden te selecteren. Tijdens de bijeenkomsten werden criteria voor geschikte PROMs geformuleerd en gekozen. Vervolgens werd van een aantal algemene en gewrichtsspecifieke PROMs bediscussieerd in hoeverre deze voldeden aan de eerder geformuleerde criteria. Tenslotte werd een tijdlijn voor uitvraag van PROMs bepaald. In hoofdstuk 4 wordt het uiteindelijke advies aan het NOV-bestuur verwoord. Afkortingen worden verklaard in bijlage 3. Voorliggend document is een advies aan het NOV bestuur van de CK. 1 Getting the most out of PROMs, Putting health outcomes at the heart of NHS decision-making, NJ Devlin, J Appleby, The King s Fund 2010, ISBN: Kwaliteit in Beweging, NOV 2012 Vastgesteld in de ALV van 4 oktober 2012, NOV Patient Reported Outcome Measures 3

4 3. Criteria voor geschikte PROM Het is belangrijk dat PROMs die door de NOV worden aanbevolen voldoen aan de volgende criteria: i. Gevalideerde Nederlandse versie Bij een gevalideerde vragenlijst voor de Nederlandse situatie is aangetoond dat deze vragenlijst daadwerkelijk meet wat we willen meten. Hierin spelen ook de COSMIN criteria voor vragenlijsten een rol. ii. Gebruiksvriendelijk / beperkte omvang Een korte lijst geeft minder belasting voor de patiënt en degene die analyseert, minder dan 10 vragen wordt beschouwd als gebruiksvriendelijk. iii. Aansluiting bij buitenlandse orthopedische registraties Om in de toekomst vergelijking tussen landen mogelijk te maken gaat de voorkeur uit naar een instrument dat ook internationaal gebruikt wordt in (uitkomsten)registraties. iv. Toekomstbestendig De PROM kan effecten meten bij een gevarieerde groep patiënten met dezelfde aandoening. Binnen de orthopedie moet goed gekeken worden naar het plafondeffect. Als dit effect optreedt kan er geen onderscheid gemaakt worden tussen goede en uitmuntende resultaten. Bij orthopedisch ingrepen in een fittere populatie is dat een onwenselijke beperking van een PROM. v. Informatief De maat geeft informatie over het resultaat van de behandeling. Een preoperatieve meting zegt iets over indicatiestelling, een verschilmeting (pre/post) zegt iets over het effect van de behandeling. vi. Gratis gebruik / geen licentiekosten Het uitgangspunt is om gratis vragenlijsten aan te bevelen. Vastgesteld in de ALV van 4 oktober 2012, NOV Patient Reported Outcome Measures 4

5 3.1 Algemene PROM Algemene kwaliteit van leven is het functioneren van personen op fysiek, psychisch en sociaal gebied en de subjectieve evaluatie daarvan. Kwaliteit van leven is altijd multidimensionaal. Als mogelijke algemene PROMs werden de EQ-5D, de SF-36, SF-12 en de UCLA geïdentificeerd. Onderstaande tabel geeft de score per criterium per PROM aan, de score wordt beknopt toegelicht in de kolom Opmerkingen. I II III IV V VI Opmerkingen EQ-5D /- +/- Internationaal is de EQ-5D goed vergelijkbaar (Swedish Registry & National Joint Registry (NJR) en het UK-Government National PROM Programme). Licentiekosten zijn beperkt voor niet-commerciele projecten, namelijk eenmalig 500,-. EQ-5D maakt vergelijkingen tussen aandoeningen/interventies in de gezondheidszorg mogelijk. SF /- +/- Deze vragenlijst is uitgebreider en geeft daarom een grotere belasting voor de patiënt. Weinig aansluiting internationale registraties, wel bij wetenschappelijk onderzoek. Zowel voor SF36 als SF12 gelden licentie kosten. Echter, de RAND36 is het logische alternatief. Deze is gratis en inhoudelijk vergelijkbaar met de SF36. SF /-? Goede korte vragenlijst, weinig aansluiting bij internationale registraties. Er dienen licentiekosten te worden betaald. UCLA ? Te simplistisch (1 vraag) om voldoende detail te bieden. Uit bovenstaande analyse blijkt dat de EQ-5D het beste aansluit bij de criteria voor een PROM. Als een van de belangrijkste uitkomsten van heupchirurgie geldt pijnreductie. Daarom wordt gekozen om ook pijn in rust en bij activiteit te meten. De vragenlijsten zijn te vinden in bijlage 4. Vastgesteld in de ALV van 4 oktober 2012, NOV Patient Reported Outcome Measures 5

6 3.2 PROM bij heupprothesechirurgie Voor het evalueren van de behandeling op patiëntniveau is een gewrichtsspecifieke PROM nodig. Als mogelijke heupspecifieke PROMs werden de Oxford Hip Score (OHS), de HOOS, de HOOS PS, en de WOMAC geïdentificeerd. Onderstaande tabel geeft de score per criterium per PROM aan, de score wordt beknopt toegelicht in de kolom Opmerkingen. I II III IV V VI Opmerkingen OHS + +/ De OHS wordt internationaal (met name in het Verenigd Koninkrijk) gebruikt in registraties, is vrij beknopt en is gevalideerd voor de Nederlandse situatie. Nadeel is dat er een ceiling effect optreedt. HOOS + - +/ De HOOS heeft 40 vragen is daarmee lang. HOOS PS + + +/ De HOOS PS is de kortere versie van de volledige HOOS, hier is geen sprake van een ceiling effect. HOOS PS wordt aanbevolen door OMERACT-OARSI. WOMAC + - +/- - +/- - Er moeten licentiekosten betaald worden en de lijst is minder responsief dan de HOOS. Uit bovenstaande analyse blijkt dat de HOOS PS het beste aansluit bij de criteria voor een in de algemene praktijk bruikbare PROM. Deze vragenlijst is terug te vinden in bijlage 4. Vastgesteld in de ALV van 4 oktober 2012, NOV Patient Reported Outcome Measures 6

7 4. Advies Het stimuleren van het gebruik van Patiënt Reported Outcome Measures onder de leden van de NOV is belangrijk. PROMs behoren tot het domein van de professional, orthopedisch chirurgen gebruiken deze uitkomsten om de effecten van hun behandeling te evalueren en de patiëntenzorg te verbeteren. De volgende voorwaarden voor de inzet van PROMs worden geformuleerd: A. Interpretatie van PROMs kan niet zonder professionele inbreng, B. het vergelijken van de prestaties van verschillende instelling op basis van PROMs is niet mogelijk zonder grondige correctie voor casemix en confounders, zonder deze correctie zijn PROMs daarom niet geschikt als keuze informatie voor patiënten of inkoopinformatie, en C. PROMs worden geregistreerd in beheer van de professionals en worden te allen tijde naar de professional teruggekoppeld. De betrokkenen bevelen het NOV bestuur aan om de NOV-leden te adviseren: I. De EQ-5D en VAS-pijn te gebruiken als algemene PROM.* II. De HOOS PS te gebruiken als heupspecifieke PROM voor heupprothesechirurgie.* III. Indien gewenst kan daar de OHS aan worden toegevoegd. Door de OHS en HOOS PS samen af te nemen is het mogelijk een vergelijk te maken met de internationale registraties (EQ-5D en OHS). IV. De vragenlijsten uit te zetten (1) op het moment van indicatiestelling, (2) drie maanden postoperatief en (3) 1 jaar postoperatief. V. De geformuleerde uitgangspunten over interpretatie, vergelijkbaarheid (casemix- en confoundercorrectie), het beheer en terugkoppeling van de PROMS informatie daarbij in acht te nemen. *Voor het gebruik van de HOOS PS en de EQ-5D is een formule nodig voor het berekenen van de score, hieraan zijn mogelijk (beperkte) kosten verbonden. Vastgesteld in de ALV van 4 oktober 2012, NOV Patient Reported Outcome Measures 7

8 Bijlage 1 Resultaten Enquête Onder NOV-leden werd een oproep verspreid om een online enquête over PROMs in te vullen. De enquête werd opgesteld door het researchbureau van het OLVG en onder auspiciën van de CK verzonden. Er werden in totaal 211 enquêtes gestart, waarvan 180 afgerond (looptijd: tot 1 juli 2012). Van de orthopedisch chirurgen die meededen had 32% schouder als aandachtsgebied, 10% elleboog/pols/hand, 11% rug/wervelkolom, 55% heup, 59% knie, 27% voet en 23% overig. In totaal gaven 88 respondenten (42,2%) aan dat zij PROMs reeds in de dagelijkse praktijk gebruiken. Zie figuur van de 88 PROM gebruikers hebben de enquête afgerond Figuur 1. PROMs in dagelijkse praktijk over het PROMs gedeelte. 56 respondenten (72,7%) gaven aan een PROM voor algemene kwaliteit van leven te gebruiken. De meerderheid (57,1%) gebruikt daarvoor de SF-36/RAND-36. De EQ-5D wordt gebruik door 23 (42,8%) van de respondenten die een PROM gebruiken voor algemene kwaliteit van leven. Zie figuur 2. Naast kwaliteit van leven worden andere algemene PROMs gemeten, namelijk pijn (92,1%) en tevredenheid (48,7%). Wanneer dit structureel gemeten wordt, wordt hiervoor meestal een VAS-score (VAS pijn: 91,4%; VAS tevredenheid: 83,8%)) of numerieke schaal (NRS pijn: 14,3%; NRS tevredenheid: 21,6%) gebruikt. Figuur 2. PROMs voor kwaliteit van leven Vastgesteld in de ALV van 4 oktober 2012, NOV Patient Reported Outcome Measures 8

9 Naast algemene PROMs worden ook gewrichts- of interventiespecifieke PROMs gebruikt. 55 respondenten (71,4%) geven aan een PROM voor de heup te gebruiken. Gewrichtsspecifieke PROMs voor de heup worden het vaakst ingezet door chirurgen met het aandachtsgebied heup (89,7%). Dat zijn meestal de Oxford Hip Score (45,5%), de HOOS (45,5%) of de WOMAC (23,6%). De helft van deze respondenten (49,1%) geeft aan de Harris Hip Score te gebruiken. Echter, dit is geen PROM omdat deze in principe door de zorgverlener wordt ingevuld. 27,6% gebruikt geen gewrichtsspecifieke PROM voor de heup. Zie figuur 3. Figuur 3. PROMs voor heup 56 respondenten (73,7%) geven aan een PROM voor de knie te gebruiken. Gewrichtsspecifieke PROMs voor de knie worden het vaakst ingezet door chirurgen met het aandachtsgebied op de knie (93,4%). Voor de knie wordt relatief het vaakst een PROM gebruikt zoals de KOOS (57,1%), de OKS (42,9%) en/of de KSS (42,9%). Een gewrichtsspecifieke PROM voor de schouder wordt door ongeveer de helft van de respondenten gebruikt (48,7%). De DASH (59,5%) en de SST (45,9%) wordt het meest ingezet. Een deel van de respondenten (48,6%) geeft aan de Constant Score te gebruiken, echter dit is geen PROM omdat deze in principe door de zorgverlener wordt ingevuld. Aanzienlijk minder gebruikt worden PROMs voor de elleboog/pols/hand (23,7%). Wanneer er wel een PROM wordt ingezet is dat hier altijd de DASH (100%). Voor wervelkolom/rug wordt het minst vaak een PROM gebruikt (17,1%). Wanneer er wel een PROM wordt ingezet, is dat meestal de RDQ of ODI, beide 61,5%. Verder blijkt uit de enquête dat de respondenten bekend zijn met, en positief staan tegenover het gebruik van PROMs. De meeste respondenten geven aan voldoende kennis te hebben van PROMs en dat PROMs een aanvulling vormen op het eigen klinische inzicht. Orthopedisch chirurgen die nog Vastgesteld in de ALV van 4 oktober 2012, NOV Patient Reported Outcome Measures 9

10 geen PROMs gebruiken in hun dagelijkse praktijk, geven wel aan graag meer over PROMS te willen weten voordat zij besluiten deze toe te passen. Vastgesteld in de ALV van 4 oktober 2012, NOV Patient Reported Outcome Measures 10

11 Bijlage 2 Lijst met aanwezigen Bijeenkomst PROMs 1 NOV - 17 april 2012, 19-21u Dr. E.R.A van Arkel Dr. R.M. Bloem Mw. G.A.W. Denissen, MSc G.J.P. Geysen K.W.A.P. van der Heijden Prof. Dr. R.G.H.H. Nelissen F.J. van Oosterhout Mw. Dr. M. Ostendorf A.J. Peters-Veluthamaningal Mw. M.M.J. Ploegmakers, MSc Dr. R.W. Poolman Dr. B.A. Swierstra Dr. B. Thomassen Dr. A.M.J.S. Vervest Mw. prof. dr. ir. H.C.W. de Vet Bijeenkomst PROMs 2 NOV - 27 juni 2012, 19-21u Dr. E.R.A van Arkel Dr. D. de Boer Dr. L.P.A. Bom G.J.P. Geysen K.W.A.P. van der Heijden W.G. Horstmann Prof. Dr. R.G.H.H. Nelissen F.J. van Oosterhout Mw. Dr. M. Ostendorf A.J. Peters-Veluthamaningal Mw. M.M.J. Ploegmakers, MSc Dr. R.W. Poolman M.U. Schafroth Dr. V.A.B. Scholtes Dr. B.A. Swierstra Dr. B. Thomassen Dr. A.M.J.S. Vervest Mw. prof. dr. ir. H.C.W. de Vet W. van der Weegen Vastgesteld in de ALV van 4 oktober 2012, NOV Patient Reported Outcome Measures 11

12 Bijlage 3 Afkortingenlijst CK Commissie Kwaliteit COSMIN COnsensus-based Standards for the selection of health Measurement INstruments ( DASH Disabilities of the Arm, Shoulder and Hand ( EQ-5D Euroqol 5 dimensions ( HHS Harris Hip Score HOOS Hip disability and Osteoarthritis Outcome Score HOOS PS HOOS-Physical Function Shortform KOOS Knee injury and Osteoarthritis Outcome Score KSS Knee Society Score NHS National Health Service NRS Numeric Rating Scale NOV Nederlandse Orthopaedische Vereniging ODI Oswestry Disability Index OKS Oxford Knee Score OLVG Onze Lieve Vrouwe Gasthuis OHS Oxford Hip Score OMERACT-OARSI Outcome Measures in Rheumatoid Arthritis Clinical Trials - Osteoarthritis Research Society International PROM Patient Reported Outcome Measure RDQ Roland Disability Questionnaire SF-12 Short Form 12 SF-36 Short Form 36 SST Simple Shoulder Test UCLA University of California, Los Angeles VAS Visual Analogue Scale WOMAC Western Ontario and McMaster Universities Arthritis Index Vastgesteld in de ALV van 4 oktober 2012, NOV Patient Reported Outcome Measures 12

13 Bijlage 4 Vragenlijsten 1. Pijn 1.1 Geef op onderstaande lijn aan hoeveel pijn u heeft in rust (aan de geopereerde zijde)? Geen pijn Ergst denkbare pijn 1.2 Geef op onderstaande lijn aan hoeveel pijn u heeft bij activiteit (aan de geopereerde zijde)? Geen pijn Ergst denkbare pijn 2. Kwaliteit van leven (EQ-5D) Zet bij iedere groep in de lijst hieronder een kruisje in het hokje achter de zin die het best past bij uw eigen gezondheidstoestand vandaag. 2.1 Mobiliteit Ik heb geen problemen met lopen Ik heb enige problemen met lopen Ik ben bedlegerig 2.2 Zelfzorg Ik heb geen problemen om mijzelf te wassen of aan te kleden Ik heb enige problemen om mijzelf te wassen of aan te kleden Ik ben niet in staat mijzelf te wassen of aan te kleden 2.3 Dagelijkse activiteiten (bijv. werk, studie, huishouden, gezins- en vrijetijdsactiviteiten) Ik heb geen problemen met mijn dagelijkse activiteiten Ik heb enige problemen met mijn dagelijkse activiteiten Ik ben niet in staat mijn dagelijkse activiteiten uit te voeren Vastgesteld in de ALV van 4 oktober 2012, NOV Patient Reported Outcome Measures 13

14 2.4 Pijn/klachten Ik heb geen pijn of andere klachten Ik heb matige pijn of andere klachten Ik heb zeer ernstige pijn of andere klachten 2.5 Stemming Ik ben niet angstig of somber Ik ben matig angstig of somber Ik ben erg angstig of somber 2.6 Gezondheidstoestand Om mensen te helpen bij het aangeven hoe goed of hoe slecht een gezondheidstoestand is, hebben we een meetschaal (te vergelijken met een thermometer) gemaakt. Op de meetschaal hiernaast betekent 100 de beste gezondheidstoestand die u zich kunt voorstellen, en 0 de slechtste gezondheidstoestand die u zich kunt voorstellen. We willen u vragen op deze meetschaal aan te geven hoe goed of hoe slecht volgens u uw eigen gezondheidstoestand vandaag is. Trek een lijn van het hokje hieronder naar het punt op de meetschaal dat volgens u aangeeft hoe goed of hoe slecht uw gezondheidstoestand vandaag is. Uw gezondheidstoestand vandaag Vastgesteld in de ALV van 4 oktober 2012, NOV Patient Reported Outcome Measures 14

15 3. HOOS PS Beantwoord elke vraag door één hokje aan te kruisen. Wanneer u twijfelt over de beantwoording van een vraag, kruis dan de best mogelijke optie aan. Wilt u voor elk van de onderstaande activiteiten aangeven hoeveel moeite u de afgelopen week heeft ervaren tijdens deze activiteiten vanwege uw heup. 3.1 Trap aflopen Geen Gering Matig Veel Erg veel 3.2 In/uit bad gaan 3.3 Zitten Geen Gering Matig Veel Erg veel 3.4 Hardlopen Geen Gering Matig Veel Erg veel Geen Gering Matig Veel Erg veel 3.5 Draaien op een belast been Geen Gering Matig Veel Erg veel Vastgesteld in de ALV van 4 oktober 2012, NOV Patient Reported Outcome Measures 15

16 4. Oxford Hip Score 4.1 Hoe zou u de pijn omschrijven die u normaal in/rond uw heup heeft? Hele lichte Geen pijn Milde pijn Matige pijn Ernstige pijn pijn 4.2 Heeft u, door uw heup, moeite met het wassen en afdrogen van uw hele lichaam? Helemaal geen Onmogelijk te Beetje moeite Nogal wat moeite Veel moeite moeite doen 4.3 Heeft u, door uw heup, moeite bij het in en uit stappen van de auto, trein, bus of ander openbaar vervoer? Helemaal geen Onmogelijk te Beetje moeite Nogal wat moeite Veel moeite moeite doen 4.4 Kunt u zelf uw sokken, kousen of panty's aantrekken? Met een Met nogal wat Ja, gemakkelijk beetje moeite moeite 4.5 Kunt u zelf uw dagelijkse boodschappen doen? Met een Met nogal wat Ja, gemakkelijk beetje moeite moeite Met moeite Met moeite Nee, onmogelijk om te doen Nee, onmogelijk om te doen 4.6 Hoe lang kunt u lopen (met of zonder stok) voordat de pijn in/rond uw heup ernstig wordt? Geen pijn / meer 16 tot 30 Alleen in en 5 tot 15 minuten Niet mogelijk dan 30 minuten minuten om het huis 4.7 Kunt u trap lopen? Ja, gemakkelijk Met een beetje moeite Met nogal wat moeite Met moeite Nee, onmogelijk om te doen 4.8Hoe pijnlijk is uw heup, als u na het eten aan tafel, uit uw stoel opstaat? Helemaal niet Beetje pijnlijk Nogal pijnlijk Erg pijnlijk Ondragelijk pijnlijk 4.9 Trekt u, vanwege uw heup, met uw been tijdens het lopen (afgelopen 4 weken)? Vaak ( bv niet alleen Soms (bv de Nee, nooit de eerste paar Meestal eerste passen) stappen) Altijd 4.10 Heeft u wel eens dagen waarop u plotselinge, ernstige pijn (scheuten, steken en/of krampen) in/rond uw heup heeft? De meeste Zelden/Nooit 1-2 dagen Een aantal dagen Elke dag dagen 4.11 In hoeverre beïnvloedt de pijn in uw heup uw dagelijkse werk (inclusief huishoudelijk werk) Helemaal niet Een beetje Nogal Veel Totaal 4.12 Heeft u wel eens nachten waarop u in bed last heeft van pijn in/rond uw heup? 5 of 6 1 of 2 nachten 3 of 4 nachten per Nooit nachten per per week week week Alle nachten Vastgesteld in de ALV van 4 oktober 2012, NOV Patient Reported Outcome Measures 16

17 5. Ankervraag 5.1 Hoe is uw algemeen dagelijks functioneren veranderd sinds de operatie aan uw heup? Erg veel verslechterd Veel verslechterd Gering verslechterd Niet veranderd Gering verbeterd Veel verbeterd Erg veel verbeterd Vastgesteld in de ALV van 4 oktober 2012, NOV Patient Reported Outcome Measures 17