Hoofdzaken staatsinrichting

Transcriptie

1 Hoofdzaken staatsinrichting 1

2 staatsinrichtinghoofdpunten.doc 2 1 WAT IS POLITIEK? Politiek is alles wat met het besturen van een stad, land, gebied te maken heeft. In de politiek zijn verschillende groepen te onderscheiden: er zijn verschillende ideologieën: politieke stromingen / politieke denkwijzen. Voorbeelden van dergelijke ideologieën zijn het liberalisme, christen - democraten, sociaal - democraten. 1 Wat is politiek? 2 Geef een omschrijving van het begrip ideologie. 3 Geef drie voorbeelden van ideologieën. 2 DEMOCRATIE 1. Betekent letterlijk: het volk regeert. 2. Een betere omschrijving is: staatsvorm waarbij het volk grote invloed op de regering heeft In Griekenland had men rond 400 voor Christus al een soort democratie. Dat was een directe democratie. D.w.z. dat alle vrije burgers het recht hadden om mee te praten en mee te stemmen over het bestuur van het land. Wij hebben in Nederland ook een democratie. Het is onmogelijk om 15 miljoen Nederlanders te laten meepraten en te laten stemmen over het bestuur van het land. Daarom hebben wij geen directe democratie. Wij hebben een indirecte democratie. D.w.z. dat wij een volksvertegenwoordiging kiezen die namens ons (= het volk) de regering controleert. 4 Beschrijf op 2 manieren wat bedoeld wordt met het begrip democratie. 5 Waar is de democratie ontstaan? 6 Wanneer was dat? 7 Hier is sprake van een directe democratie. Wat wordt daar mee bedoeld? 8 Waarom is een directe democratie in Nederland nu niet mogelijk? 9 Hoe noemt men onze vorm van democratie? 10 Door wie wordt de regering gecontroleerd? 11 Op welke manier wordt iemand volksvertegenwoordiger? 3 DE RECHTSSTAAT. Nederland is een rechtsstaat. Kenmerken van een rechtsstaat zijn: 1. er is een GRONDWET (constitutie). Dat is een wet met de belangrijkste rechten en plichten waaraan de burgers en de staat zich moeten houden. Zo worden rechten en vrijheden gegarandeerd. 2. er is een ONAFHANKELIJKE RECHTER. Bij het geven van straffen moet de rechter zich houden aan de daarvoor geldende wetten. 3. er is sprake van GELIJKHEID. Burgers moeten in gelijke omstandigheden hetzelfde behandeld worden 12 Geef met drie korte omschrijvingen aan wat een rechtsstaat is. ( Er is een..., er is een..., er is een... ) 13 Geef met een zin een verdergaande uitleg van deze drie kernbegrippen.

3 staatsinrichtinghoofdpunten.doc 3 4 HOE ZIT DE NEDERLANDSE DEMOCRATIE IN ELKAAR? Er is een wetgevende macht = de regering = alle ministers = het kabinet. Zij maken wetten. Dat doen ze niet alleen. Voor het opstellen van wetten geeft de wetgevende macht het idee. De uitwerking vindt plaats door ambtenaren. Je zou ambtenaren dus de hulpjes van de ministers kunnen noemen. Ambtenaren: 1. adviseren de minister, 2. voeren politieke besluiten uit (b.v. de politieagent). Zo n wet gaat pas in als hij wordt goedgekeurd door de volksvertegenwoordiging = 1ste en 2de kamer = parlement = staten generaal. Een wet is pas goedgekeurd als de meerderheid = tenminste de ½ + 1 voor stemt. Bij verkiezingen stem je dus niet op mensen die daardoor in een regering komen. Bij verkiezingen wordt een volksvertegenwoordiging gekozen. 14 Welke drie namen worden in Nederland gebruikt voor de wetgevende macht? 15 Wie werken de denkbeelden van de regering uit tot een ontwerp wet? 16 welke twee soorten werkzaamheden kunnen ambtenaren verrichten? 17 Wanneer gaat een wet pas in werking? 18 Welke vier namen worden voor deze wettengoedkeurders gebruikt? 19 Wanneer is er sprake van een meerderheid? 5 DRIE BESTUURSLAGEN Nederland is een parlementaire constitutionele monarchie. Uit woord monarchie blijkt dat ons staatshoofd een koning(in) is. In een republiek heet het staatshoofd president. Een staatshoofd is een persoon die symbool is voor de eenheid van een land. 20 Geef in gewone mensentaal een omschrijving van het begrip parlementaire constitutionele monarchie. 21 Wat wordt bedoeld met het begrip staatshoofd? Nederland heeft de organisatie van de staat als volgt opgezet. KONING(IN) = STAATSHOOFD wettenmakers voorzitter wettencontroleurs wie hebben stemrecht? RIJK PROVINCIE GEMEENTE REGERING (=...) Minister-president VOLKSVERTEGEN - WOORDIGING (=...) Alle Nederlandse staatsburgers van 18 jaar en ouder GEDEPUTEERDE STATEN (regering v.d. provincie) Commissaris v.d. koningin PROVINCIALE STATEN Alle Nederlandse staatsburgers van 18 jaar en ouder BURGEMEESTER & WETHOUDERS Burgemeester GEMEENTERAAD Alle Nederlandse staatsburgers van 18 jaar en ouder en niet- Nederlanders die langer dan 5 jaar hier wonen

4 staatsinrichtinghoofdpunten.doc 4 22 Welke driedeling kent de Nederlandse staat? 23 Wie zijn de wettenmakers in het Rijk? 24 Hoe noemt men de voorzitter van de regering? 25 Hoe noemt men de wettencontroleurs in het Rijk? 26 Wie mogen stemmen bij verkiezingen van de 2de Kamer? 27 Wie zijn de wettenmakers in de provincie? 28 Hoe heet de voorzitter van deze club? 29 Hoe heten de wettencontroleurs in de provincie? 30 Wie mogen stemmen bij verkiezingen van Provinciale Staten? 31 Wie zijn de wettenmakers in de Gemeente? 32 Hoe heet de voorzitter van dit stelletje? 33 Wie zijn de wettencontroleurs in de Gemeente? 34 Wie mogen er stemmen bij verkiezingen van de Gemeenteraad? 6 VOLKSSOEVEREINITEIT Met welk recht oefenen één of meer personen (= de overheid) het gezag uit over alle anderen? (Eenvoudiger gezegd: hoe komt het dat de staat de baas over ons is?) Tot 1789 (= Franse Revolutie) vond de meeste mensen dat de staat een instelling was die door God was gemaakt. Koningen zijn door God gezonden. Koningen hoeven geen verantwoording af te leggen aan het volk. Koningen hoeven alleen verantwoording af te leggen aan God! (Absolutisme) In de 18de eeuw komt het idee op dat de hoogste macht bij het volk ligt. De koning regeert niet omdat hij door God is gestuurd. Men vindt dat het volk aan de koning de macht heeft gegeven om het volk te regeren. Dat betekent dus dat de koning verantwoording voor zijn daden moet afleggen aan het volk! Dat noemt men volkssoevereiniteit. 35 Tot 1789 vonden velen dat het recht van de overheid om gezag uit te oefenen afkomstig was van Welk soort koningschap ging uit van deze theorie? 37 Aan wie moeten koningen dus verantwoording afleggen? 38 Beschrijf welk idee over het staatsgezag in de 18de eeuw opkomt? 39 Wie hebben volgens deze nieuwe theorie aan de koningen de macht gegeven? 40 Aan wie moeten de koningen dan dus ook verantwoording afleggen? 41 Hoe noemt men deze theorie met een deftig woord? 7 MONARCHIE 1. Betekent letterlijk: één regeert. 2. Nauwkeurigere manier van omschrijving is: Staatsvorm waarbij een koning, keizer of tsaar het land regeert. 3. Erfopvolging = de koning, keizer, tsaar wordt opgevolgd door zijn/haar zoon/dochter. Er zijn twee soorten van monarchieën te onderscheiden: 1. De absolute monarchie (Vroeger veel toegepast) Kenmerken: a. Koning s wil = wet, wat de koning zegt gebeurt. b. Koning benoemt ministers, ministers moeten doen wat de koning zegt.

5 staatsinrichtinghoofdpunten.doc 5 2. De constitutionele parlementaire monarchie. Kenmerken: a. Constitutie = grondwet = wet met de belangrijkste rechten en plichten waar de burgers en de staat zich aan moeten houden. b. Er is een gekozen volksvertegenwoordiging. c. Ministers worden gecontroleerd door de volksvertegenwoordiging. Artikel 1 van de Nederlandse grondwet: Allen die zich in Nederland bevinden, worden in gelijke gevallen gelijk behandeld. Discriminatie wegens godsdienst, levensovertuiging, politieke gezindheid, ras, geslacht of op welke grond dan ook, is niet toegestaan. 42 Geef in drie punten aan wat wordt bedoeld met het begrip monarchie. 43 Hoe heet deze vorm van bestuur zoals die vroeger veel werd toegepast? 44 Geef twee kenmerken van deze vroegere vorm van monarchie. 45 Welke modernere vorm van monarchie ken je? 46 Geef een makkelijker woord voor het woord constitutie. 47 Wat is in een grondwet omschreven? 48 Wat voor nadeel heeft een goede grondwet voor een koning? 49 Wie krijgen daardoor meer macht? 50 Wat duidt het woord parlementaire op? 51 Geef met je eigen woorden (drie of vier woorden) een omschrijving van artikel 1 van onze grondwet. 8 ARISTOCRATIE Staatsvorm waarbij rijke families / de besten de macht hebben. Manier van regeren die o.a. werd toegepast door de Romeinen. Rijke familiehoofden besturen het land. Het gewone volk heeft weinig invloed. 52 Geef een omschrijving voor het begrip aristocratie. 53 Waar werd dit systeem van regeren al toegepast? 54 Wie hebben in zo n systeem de macht? 55 Wie hebben in zo n systeem weinig invloed? 9 DE REPUBLIEK Staatsvorm waarbij het staatshoofd wordt gekozen. Staatshoofd heet president. 56 Geef een omschrijving van het begrip republiek. 57 Hoe noemt men het staatshoofd in een republiek? 10 DE GANG VAN EEN WETSONTWERP De regering maakt wetten. Zo n wet treedt pas in werking als die is goedgekeurd. Dat gaat zo. De regering stuurt de wet naar de 2de kamer. In de 2de kamer vergadert men over die nieuwe wet. De regering beantwoordt vragen over de nieuwe wet, gaat met Kamerleden in discussie. Aan het einde van de vergadering wordt er over de nieuwe wet gestemd. Is de meerderheid voor dan wordt de wet doorgestuurd naar de 1ste kamer. Ook daar wordt er over gesproken en gestemd.

6 staatsinrichtinghoofdpunten.doc Samenvattend: een wet gaat pas in werking als de 1ste + 2de kamer er mee instemmen. 6 De 2de kamer wordt gekozen door de Nederlandse kiezers. De 2de kamer heeft 150 leden. De 1ste kamer wordt gekozen door Provinciale Staten. De 1ste kamer heeft 75 leden. REGERING MAAKT WET WET WORDT GOEDGEKEURD DOOR 2DE KAMER WET WORDT GOEDGEKEURD DOOR 1STE KAMER KONINGIN ONDERTE- KENT DE WET 58 Naar wie stuurt de regering, als eerste, een wet ter goedkeuring? 59 Welke twee dingen doet de regering, bij het behandelen van een wetsvoorstel, met de 2de kamer? 60 Wat gebeurt er met een wetsontwerp als de meerderheid van de 2de kamer er voor heeft gestemd? 61 Hoeveel mensen zitten er in de 2de kamer? 62 Hoeveel mensen zitten er in de 1ste kamer? 63 Wie kiest de 1ste kamer? 64 Wat moet er met een wet gebeuren nadat de 1ste kamer hem heeft goedgekeurd? 11 WAT POLITIEKE BEGRIPPEN OP EEN RIJTJE. In een democratie houdt men geheime verkiezingen. Bij geheime verkiezingen mag niemand controleren wat je stemt. (Een tijdje geleden antwoordde een leerling op de vraag: Wat zijn geheime verkiezingen? Dat zijn verkiezingen waarvan niemand weet waar ze gehouden worden. Dat is wel een leuk antwoord maar het is niet goed!) De lijsttrekker is de persoon die bij verkiezing als nummer één op de lijst van zijn partij staat. Een fractie is een groep mensen die namens een partij in de 1ste / 2de kamer / Gemeenteraad zitten. (B.v. de fractie van de VVD, de fractie van de PvdA.). De fractievoorzitter is de leider van een politieke partij in de 1ste / 2de kamer / Gemeenteraad. Elke partij heeft een partijprogramma. Dat is een boekje waarin de plannen van die politieke partij staan. Regeringspartijen zijn partijen die ministers in de regering hebben. Regeringspartijen hebben in het algemeen een meerderheid in de volksvertegenwoordiging. Zo n partij zal meestal voor een voorstel van de regering stemmen. Oppositiepartijen zijn partijen die geen ministers in de regering hebben. Oppositiepartijen vormen een minderheid in de volksvertegenwoordiging. Zo n partij zal vaak tegen voorstellen van de regering stemmen. De media (b.v. t.v., radio, krant) vormen / beïnvloeden de publieke opinie (= wat men over de politiek denkt).

7 staatsinrichtinghoofdpunten.doc 7 Drie voorbeelden van rechten die de 2de Kamer heeft zijn: het recht van enquête (= het recht om een uitgebreid onderzoek in te stellen), het recht van amendement (= het recht om wetsvoorstel te veranderen) en het recht van initiatief (= het recht om met een wetsvoorstel komen ). Een 2de Kamerlid kan een motie van wantrouwen indienen. Als een meerderheid voor stemt moet de minister of het kabinet aftreden. 65 Wat zijn geheime verkiezingen? 66 Wat is een lijsttrekker? 67 Wat is een fractie? 68 Wat is een fractievoorzitter? 69 Wat is een partijprogramma? 70 Vertel drie kenmerkende dingen van regeringspartijen. 71 Vertel drie kenmerkende dingen van oppositiepartijen. 72 Geeft drie voorbeelden van media. 73 Wat wordt bedoeld met de publieke opinie? 74 Wat is de rol van de media in de politiek? 75 Geef de namen van drie rechten van de 2de Kamer. 76 Geef van deze drie rechten een omschrijving. 77 Wie kan een motie van wantrouwen indienen? 78 Wat is het gevolg als een motie van wantrouwen wordt aangenomen? 79 Wanneer zal een motie van wantrouwen tot dit resultaat leiden? Een informateur is de man / vrouw die na een Tweede Kamerverkiezing onderzoekt WELKE PARTIJEN zouden kunnen gaan samenwerken in een regering. Deze partijen moeten in de Tweede Kamer natuurlijk wel een meerderheid hebben. Een formateur is de man / vrouw die na een Tweede Kamerverkiezing onderzoekt WELKE MENSEN uit die partijen minister kunnen worden. Als verschillende partijen hebben besloten dat ze gaan samenwerken in een regering zullen ze afspraken moeten maken over de komende regeerperioden. Zo probeert men meningsverschillen tussen regeringspartijen in de komende regeerperiode te voorkomen. Ze leggen de partijprogramma s van de verschillende samenwerkende partijen naast elkaar om te zien over welke punten ze overeenstemming kunnen bereiken. Na onderhandelen ontstaat hieruit een regeerakkoord. Dat is dus een afspraak tussen de regeringspartijen waarin staat wat de regering in haar regeerperiode zal gaan doen. In de volksvertegenwoordiging hebben de fracties voor verschillende onderwerpen aparte woordvoerders, Een woordvoerder is een persoon uit een fractie die over een bepaald onderwerp vertelt wat zijn fractie er van vindt. 80 Wat is een informateur? 81 Wat is een formateur? 82 Wat is een regeerakkoord? 83 Waarom wordt een regeerakkoord gemaakt? 84 Wat is een woordvoerder?

8 staatsinrichtinghoofdpunten.doc 8 12 DE DICTATUUR Staatsvorm waarbij ALLE macht in handen is van een kleine groep / één persoon. Andere termen met (nagenoeg) dezelfde betekenis is zijn de begrippen TOTALITARISME en POLITIESTAAT. Kenmerken: 1. Totalitarisme betekent letterlijk : staatsalmacht. 2. Staatsvorm waarbij de staat er naar streeft om het leven van de onderdanen geheel te beheersen. 3. Opvoeding, kunst, wetenschap, sport, godsdienst en pers staan onder toezicht van de staat. 4. Men is verplicht de opvattingen van de staat over te nemen. 5. De staat maakt gebruik van propaganda, censuur en indoctrinatie. 85 Wat wordt bedoeld met het begrip dictatuur. 86 Geef 2 andere namen voor deze vorm van bestuur. 87 Geef een letterlijke vertaling van het begrip totalitarisme. 88 Waar streeft een overheid naar als men gebruik maakt van een totalitair systeem? 89 Van welke zes gebieden van het maatschappelijke leven maakt men gebruik om het publiek te overtuigen? 90 Welke verplichting legt de staat op aan haar onderdanen bij toepassing van het totalitaire systeem? 91 Welke drie instrumenten gebruikt men om de publieke opinie te sturen? 13 ANARCHIE Betekent letterlijk: geen regering. Theorie die er vanuit gaat dat staatsgezag niet nodig is. De staat moet: 1. gebaseerd zijn op medemenselijkheid. 2. gebaseerd zijn op vrijwillige overeenkomsten tussen burgers. 92 Wat is de letterlijke betekenis van het begrip anarchie? 93 Wat vinden aanhangers van dit systeem over het staatsgezag? 94 Geef twee elementen waarvan dit systeem uitgaat. 14 SOORTEN PARTIJEN Er zijn 4 soorten partijen: 1. Linkse partijen. Zeggen: samenleving is niet goed, we moeten de samenleving verbeteren, veranderen. 2. Midden partijen. Zeggen: samenleving zit aardig in elkaar, we moeten de samenleving alleen aanpassen aan moderne ontwikkelingen. 3. Rechtse partijen/conservatieven. Zeggen: samenleving is goed zo, we moeten de samenleving houden zo als hij is. 4. Populistische partijen. Zeggen: vroeger was de samenleving beter! De politiek moet naar het gewone volk (= de zwakkere sociale klassen) geluisterd worden.

9 staatsinrichtinghoofdpunten.doc 9 SP links / progressief midden rechts populistisch Groen Links januari 24, 2006, Jan Methorst PvdA D66 CDA VVD Christen Unie Welke vier soorten partijen zijn er? 96 Wat is het uitgangspunt van linkse partijen? 97 Wat is het uitgangspunt van midden partijen? 98 Wat is het uitgangspunt van rechtse partijen? 99 Wat is het uitgangspunt van reactionaire partijen? 100 Linkse partijen noemt men ook wel Geef van de bekendste tien partijen aan tot welke soort ze behoren. Doe dat zo dat ze komen te staan in de volgorde van uiterst links tot uiterst rechts. 102 Welke twee partijen zitten op het grensgebied van twee soorten? 103 Welke partij zit op welk grensgebied? 15 LINKSE POLITIEKE STROMINGEN Gaan alle in bepaald opzicht uit van denkbeelden uit het denken van Marx. Marx gaat uit van twee klassen = groepen mensen. In de geschiedenis gaat het volgens Marx altijd om de strijd tussen deze twee klassen. Aan de ene kant staat de klassen van de gewone mensen = de arbeiders = de machtelozen = de proletariërs. Aan de andere kant staat de klassen van de rijken = de kapitalisten = de machthebbers = de bourgeoisie. Volgens Marx zullen de rijken steeds rijker worden en de armen steeds armer. Dit zal leiden tot een opstand van de armen tegen de rijken: de communistische revolutie. De armen kunnen volgens Marx hun lot ALLEEN MAAR VERBETEREN D.M.V. ZO N REVOLUTIE. SOCIALISTEN vinden ook dat het lot van de gewone mensen moet verbeteren. Het verschil met communisten is dat volgens de socialisten een communistische revolutie NIET NODIG is. De Socialisten kunnen ook aan de macht komen door democratische verkiezingen. Een Socialistische regering kan dan het lot van gewone mensen verbeteren door het maken van sociale wetten = wetten die het leven van de gewone mensen verbeteren, wetten die de zwakkeren in de samenleving beschermen tegen de rijkeren De grootste linkse partij is de PvdA (= Partij van de Arbeid). Voor de 2de W.O. heette deze partij de SDAP = Sociaal Democratische Arbeiders Partij. Dit was een echte arbeiderspartij. Na 1945 zijn er ook hoger opgeleiden en christenen binnen deze linkse partij actief. De grote socialistische partijen in West Europa noemt men sociaal democratische partijen. De PvdA streeft naar: 1. rechtvaardige verdeling van de opbrengst van productiemiddelen, 2. betere verdeling van kennis, macht en inkomen, 3. benadrukking van de gelijkheid van de mensen. SP = Socialistische Partij en Groen Links zijn linkser, hebben op dit gebied verder gaande linkse denkbeelden dan de PvdA. SG P LPF

10 staatsinrichtinghoofdpunten.doc 10 Linkse partijen leggen sterk de nadruk op het verbeteren van het milieu en sociaal zwakkeren. 104 Welke denker uit de vorige eeuw heeft (veel) invloed gehad op linkse partijen? 105 Deze persoon gaat uit van het begrip klassen. Wat zijn klassen? 106 Hoe staan volgens hem deze klassen tegenover elkaar? 107 Geef vier benamingen voor de ene klasse. 108 Geef vier benamingen voor de andere klasse. 109 Wat zal er volgens Marx gebeuren als je kijkt naar de welstand van deze twee klassen? 110 Waar zal dit volgens hem onherroepelijk toe leiden? 111 Kunnen de gewone mensen, volgens Marx, ook zonder revolutie hun positie verbeteren? 112 Wat is de overeenkomst tussen socialisten en communisten? 113 Wat is een groot verschil tussen socialisten en communisten? 114 Wat zijn sociale wetten? 115 Hoe heet de grootste linkse partij in Nederland? (Niet de afkorting maar de volledige naam.) 116 Hoe heet de voorloper van deze partij (Niet de afkorting maar de volledige naam.) 117 Welke groep mensen was daar vooral lid van? 118 Welke twee andere groepen mensen heeft men bij de oprichting van de PvdA erbij willen betrekken? 119 Hoe noemt men grote socialistische partijen in West Europa? 120 Geef drie denkbeelden die men nastreeft. 121 Welke twee partijen ken je die links van de PvdA staan? 16 DE PARTIJEN VAN HET MIDDEN De grote middenpartij is het CDA = Christen Democratisch Appèl. Deze partij behoort tot een stroming die men CONFESSIONALISME behoort. Confessionele partijen gaan uit van een godsdienstige overtuiging. Bij het beoordelen van politieke keuzes gaat men dus uit van uitgangspunten zoals ze zijn beschreven in de BIJBEL. Men komt op voor het GEZIN. Het CDA is een partij die is ontstaan door het samenwerken van drie kleinere confessionele partijen: de KVP = Katholieke Volks Partij, de ARP = Anti Revolutionaire Partij, de CHU = Christelijk Historische Unie. Twee andere en kleinere confessionele partijen zijn: 1. Christen Unie en 2. de SGP. Dit zijn rechtse partijen. 122 Geef de volledige naam, geen afkorting, van de grote middenpartij in Nederland. 123 Geef met een moeilijk woord aan tot welke stroming deze partij behoort. 124 Waar gaat men in zo n partij van uit? 125 Waar zijn de uitgangspunten beschreven? Welk deel van de samenleving krijgt veel aandacht? 126 Uit welke 3 partijen is het CDA ontstaan? (Volledige namen, geen afkortingen.) 127 Welke twee andere confessionele partijen ken je? 128 Tot welke soort partij worden ze gerekend? 17 SCHEIDING VAN MACHTEN In 1748 komt de Fransman Montesquieu met de leer van de Trias Politica (= drie machtenleer). Deze theorie houdt in dat de staatsmacht in drie stukken moet worden gesplitst. Zo zal er een evenwicht in de macht ontstaan. Zo zal het onmogelijk zijn dat één persoon of een kleine groep de hele macht kan hebben.

11 staatsinrichtinghoofdpunten.doc 11 a Eerste macht = wetgevende macht = maakt de regels of wetten voor de samenleving. Volgens Montesquieu is dit een taak van de Volksvertegenwoordiging. b Tweede macht = uitvoerende macht = zorgt ervoor dat wetten worden uitgevoerd. Volgens Montesquieu is dat een taak van de koning en ministers. c Derde macht = rechterlijke macht = rechter is onafhankelijk. D.w.z. hij kan niet ontslagen worden. De wetgevende macht stelt wetten vast. De rechter spreekt straffen uit en past daarbij de wetten toe. 129 Geef de deftige naam van de leer die uitgaat van de scheiding van machten. 130 Wanneer wordt die theorie omschreven? 131 Wie stelt deze theorie op? 132 In hoeveel stukken moet de macht worden opgedeeld? 133 Wat is het voordeel als men de staat zo organiseert? 134 Wat is de eerste macht? 135 Wat moet deze macht doen? 136 Wie moeten deze macht op zich nemen? 137 Wat is de tweede macht? 138 Waar moet deze macht voor zorgen? 139 Wie moeten deze macht uitvoeren? 140 Wat is de derde macht? 141 Wie moet die derde macht uitvoeren? 142 Wat is het voordeel van een rechter die onafhankelijk is? 143 Waar moet een rechter vanuit gaan bij het uitspreken van een straf? 18 HET LIBERALISME Het liberalisme is een denkwijze over mens en maatschappij waarbij VRIJHEID en INDIVIDUELE ONTPLOOIING centraal staan. Binnen het liberalisme zijn er twee gebieden waarop men dat toepast: 1. politiek liberalisme, 2. economisch liberalisme. 1. Het politiek liberalisme gaat uit van een a parlementaire regeringsvorm (=...?), b met toepassing van een grondwet (=...?). 2. Het economisch liberalisme gaat uit van: a VRIJHANDEL = laat ondernemers zo vrij mogelijk, dat is het beste voor de economie. Door concurrentie worden produkten beter en goedkoper. Beperk belasting op handel. Dus zo weinig mogelijk invoerrechten bij de grenzen. b LAAT PARTICULIEREN VRIJ IN HET STREVEN NAAR WINST. Dat is in het voordeel van het hele land. Liberalen vinden dat de overheid zich zo weinig mogelijk met de burgers moet bemoeien. In de vorige eeuw waren de liberalen een linkse partij. Men zei: de samenleving is niet goed, we moeten de samenleving verbeteren, veranderen. Men wilde de absolutistische (=...?) manier van regeren afschaffen. Het volk moest meer rechten en vrijheden krijgen.

12 staatsinrichtinghoofdpunten.doc 12 De grote liberale partij in Nederland is de VVD = Volkspartij voor Vrijheid en Democratie. De VVD is een partij die behoort bij midden / rechts. Een andere partij die men wel liberaal noemt is D66 = Democraten D66 is een partij die behoort bij links / midden. 144 Geef in één zin aan wat de twee uitgangspunten zijn voor het liberalisme. 145 Op welke twee gebieden heeft het liberalisme denkbeelden? 146 Noem twee dingen die het politiek liberalisme noodzakelijk vindt voor een goed functionerende samenleving? 147 Wat zijn twee uitgangspunten van het economisch liberalisme? 148 Waarom moet de overheid ondernemers zo vrij mogelijk laten? 149 Geef twee voordelen van concurrentie? 150 Wat moeten staten beslist beperken? 151 Wat vinden liberalen van de rol van de overheid? 152 Wat voor soort partijen waren liberale partijen in de vorige eeuw? 153 Verklaar waarom ze toen links waren? 154 Wat wilde men, bestuurlijk gezien, afschaffen? 155 Naar welke twee zaken streefde men? 156 Geef de volledige naam van de grootste liberale partij in Nederland. 157 Tot welke soort behoort deze partij? 158 Geef de volledige naam voor een tweede, kleinere liberale partij in Nederland. 159 Tot welke soort behoort deze partij? 19 POPULISTISCHE PARTIJEN De LPF is een populistische partij. Deze partij: 1. vindt dat de politiek naar het gewone volk (= de zwakkere sociale klassen) moet luisteren. 2. wil terug naar de waarden en normen van vroeger. 3. is nationalistisch Welke populistische partij kent Nederland? 161 Geef drie denkbeelden van deze groep EXTREEM RECHTSE GROEPEN In het verleden waren er ook extreem rechtse / nazistische partijen. Deze denkbeelden bestaan nog steeds onder kleine groepen maar hebben nauwelijks meer politieke invloed. (CD = Centrum Democraten en de CP 86 = Centrum Partij 1986). Deze groepen grijpen sterk terug naar denkbeelden van de Hitler partij (NSDAP) in Duitsland tussen 1933 en Men is racistisch (blank is beter), geeft simpele verklaringen voor ingewikkelde problemen (buitenlanders zijn de schuld van alles). Men is sterk nationalistisch (gebruik maken van Nederlandse vlag) en gaat gebruiken van geweld niet uit de weg. 162 Welke twee extreem rechtse partijen waren er in Nederland. 163 Welke partij uit het verleden heeft voor deze groepen als voorbeeld gediend? 164 Geef vier kenmerken van deze groeperingen.

13 staatsinrichtinghoofdpunten.doc DE EUROPESE UNIE Veel besluiten die in Nederland gelden worden genomen door de Europese Unie. De Nederlandse overheid is één van de landen die invloed heeft op deze besluiten. Meer dan de helft van alle wetgeving vloeit voort uit afspraken op Europees niveau. 165 Hoe kan Nederland de Europese besluitvorming beïnvloeden? 166 Hoe groot is de invloed van de EU op de wetgeving in Nederland?