Samenvatting Maatschappijleer Hoofdstuk 1

Transcriptie

1 Samenvatting Maatschappijleer Hoofdstuk 1 Samenvatting door M woorden 8 juni keer beoordeeld Vak Methode Maatschappijleer Delphi Hoofdstuk 1 De staat kan wetten maken, regels die voor alle mensen van een land gelden. 3 kenmerken van een STAAT: Staat heeft hoogste gezag (de staat heeft een geweldsmonopoly) Staatsgezag binnen afgebakend grondgebied Staatsgezag geldt voor de bevolking De staat beschikt over macht. Er is sprake van macht als mensen gedwongen worden kunnen worden dmv sancties (straffen of belonen). Binnen een staat neemt de overheid ( regering, parlement en ambtenaren) de besluiten en voert die uit. Nachwakersstaat : vroeger bodende staten alleen binnenlandse en buitenlandse veiligheid. Politieke besluiten genomen door kleine groep rijke mannen. Verzorgingsstaat : vanaf 20 e eeuw zorgt de staat ook voor het welzijn van de burgers ( b.v. iedereen tot 16 e naar school). De staten zijn democratieën geworden, burgers via verkiezingen invloed op overheidsbesluit. 2. Rechten plichten, waarden en normen Rechten en plichten: Overheid alleen iets te maken met rechten en plichten van burgers die in wetten staan. Daarnaast zijn er morele rechten en plichten (b.v klaar staan voor je familie). Waarden: Pagina 1 van 5

2 Opvattingen wat in het leven belangrijk is. (b.v. vrede en vrijheid) Normen: Uit waarden worden gedragsregels afgeleid deze heten normen (wat hoort in een bepaald scoiaal verband wel of niet b.v. school, familie, vereniging). Er zijn ook normen die zijn vastgelegd in wetten: b.v. het Wetboek van Strafrecht waarin gedrag staat dat verboden is. Het gedrag is strafbaar en de overheid mag optreden. Waarde gelijkheid à volwassene hebben kiesrecht Waarde gelijkheid en rechtvaardigheid à leerplicht elk kind kans op onderwijs Waarde veiligheid à verbod gevaarlijk vuurwerk. In West-Europa waarden leven, vrijheid, gelijkheid, rechtvaardigheid en veiligheid belangrijk. Dilemma: Den probleem dat alleen oplosbaar is door te kiezen uit twee kwaden (ethisch probleem). 3 politiek en politieke stromingen Politiek : situaties waarbij de overheid betrokken is of zou moeten zijn. Beleid : een plan om een bepaald doel te bereiken door het gebruik van middelen ( b.v. onderwijsbeleid : terugdringen van leerlingen die zonder diploma de school verlaten-> middelen o.a. kleinere klassen en controle op spijbelen. Natie: een groep mensen die zich verbonden voelt op basis van : Dezelfde geschiedenis Dezelfde taal Dezelfde godsdienst Dezelfde cultuur Dezelfde etnisch afkomst (ras/stam/familieclan) 3 hoofdstromingen: Pagina 2 van 5

3 Socialisten/ sociaal democraten (PvdA) Belangrijke waarde: gelijkheid Rechten voor werknemers en plichten voor ondernemers. Overheid moet ongelijkheid rijk en arm bestrijden Mens moet vrij privé leven kunnen in richten Christendemocraten (CDA) Belangrijke waarden: harmonie en samenwerking Werkgevers en werknemers moeten in harmonie afspraken met elkaar maken Huiverig tov te grote vrijheid in privé leven (abortus/euthanasie) Liberalen (VVD) Belangrijke waarde : vrijheid Overheid moet te veel dwingend regelen. Ondernemers niet te veel gehinderd door wettelijke plichten Mens moet vrij privé leven kunnen in richten 4 Sociale ongelijkheid en sociale cohesie Sociale ongelijkheid : Komt door verschillen in inkomens, het bezit en de kansen in de maatschappij. Ongelijkheid tussen beroepsgroepen (directeur/ ongeschoolde werknemers), mannen en vrouwen, etnische groepen (ras), of leeftijdsgroepen. In moderne samenleving mag ongelijkheid NIET gebaseerd zijn op: Afkomst Geslacht Huidskleur Alleen ongelijkheid op basis van persoonlijke kwaliteiten en prestaties van mensen. (de een heeft meer talent of werkt harder). Politieke partijen denken verschillend over hoe groot de ongelijkheid mag zijn, en of de overheid moet optreden tegen ongelijkheid Sociale cohesie De onderlinge verbondenheid van de mensen. Veel mensen maken zich zorgen dat mensen zich niet meer met elkaar verbonden voelen en daarom zich ook niet meer verantwoordelijk voelen voor de samenleving als geheel. Zij zijn bang voor te grote verschillen tussen bevolkingsgroepen (b.v. migranten en NL). De samenleving functioneert goed als er een sociale cohesie is tussen en binnen groepen. Pagina 3 van 5

4 5 De huidige maatschappij 4 domeinen waarmee maatschappelijke problemen of ontwikkelingen te maken kunnen hebben: : Rechtstaat : is staat waarin burgers en overheid zich aan de wet moeten houden en waar gelijke rechten en mensenrechten gegarandeerd zijn. De overheid moet de vrijheid van de burgers beschermen maar ook garanderen. Parlementaire democratie Is een politiek stelsel dat: het mogelijk maakt om op vreedzame wijze conflicten op te lossen. Alle burgers invloed kunnen uitoefenen op de besluitvorming Mensenrechten gegarandeerd zijn Vraagstuk b.v. hebben alle mensen wel genoeg rechten om hun stem te laten horen, en houden zij zich aan hun plichten. Verzorgingsstraat Een maatschappij waarbij de overheid zorgt voor het welzijn van de burgers. Recht : mensen die onvoldoende geld of middelen hebben om in hun levensonderhoud te voorzien ( niet kunnen zorgen voor eigen inkomen) hebben recht op ondersteuning door de overheid. Plicht : ben je werkeloos moet je solliciteren. Pluriforme samenleving: Mensen met verschillende opvattingen, religieuze, culturele en ethnische achtergrond leven met elkaar samen. Kan alleen goed gaan als zijn gelijke rechten en maatschappelijk kansen hebben en zich veilig voelen. Zij moeten de vrijheid hebben om hun leven in te richten maar mogen daarmee niet de vrijheid van anderen aantasten. Vraag is wat moet de staat doen om dit te realiseren. Moeten zij b.v. discriminatie bestrijden of dit aan de burgers overlaten? 6 wat is maatschappijleer? Een maatschappelijk probleem : een kwestie die door veel mensen in de samenleving als een probleem wordt ervaren, en waarvoor zij een oplossing zoeken, vaak via de overheid. Wat mensen als een maatschappelijk probleem ervaren verschilt naar plaats en tijd. Pagina 4 van 5

5 Maatschappelijke omstandigheden veranderen en de wetenschap en techniek ontwikkelen zich ook. Er zijn steeds weer nieuwe maatschappelijke problemen. Ook de opvattingen van de mensen verandert : tot 1960 milieuvervuiling geen probleem nu wel een probleem waar de overheid zich ook mee bezig houdt. Bij maatschappijleer leer je systematisch problemen te analyseren. Je moet je vragen stellen als : Wie vinden het een probleem en waarom? Welke groepen zijn bij het probleem betrokken? Welke waardes spelen hierbij een rol? Welke rechten en plichten spelen hierbij een rol? Heeft het probleem te maken met sociale ongelijkheid en sociale cohesie? Wat doen mensen in de maatschappij om het probleem aan te pakken? Wat doet de overheid om het probleem aan te pakken? Maatschappijleer maakt gebruik van diverse wetenschappen zoals sociologie en politicologie. Maatschappijleer bekijkt problemen in de samenleving vanuit 4 invalshoeken of perspectieven: Het politiek/juridische perspectief Welke regels gelden er bij dit probleem? Wie maken die regels? Wie heeft het uiteindelijk voor het zeggen? 2. Het sociale economische perspectief : welke groepen zijn er bij het probleem betrokken? welke (financiële) belangen hebben deze groepen? Hoe ziet het financiële plaatje eruit? 3. Het sociale culturele perspectief: welke normen en waarden zijn er bij het probleem betrokken welke morele rechten en plichten zijn bij het probleem betrokken 4. Het vergelijkende perspectief Hoe is het probleem historisch ontstaan. Was het vroeger ook een probleem, en wordt er nu anders tegenaan gekeken? Doet het probleem zich ook voor in andere landen? En hoe wordt het daar aangepakt? Bij ieder vraagstuk zijn alle vier de perspectieven van belang. Maar bij het ene vraagstuk is het ene perspectief belangrijker dan bij een ander probleem. B.v. bij werkloosheid vooral sociaal economisch perspectief belangrijk. Bij problemen met opvoeden van kinderen speelt vooral het sociaal cultureel perspectief. Onderzoek Bij het onderzoek naar een maatschappelijk vraagstuk is het belangrijk systematisch vragen te stellen en vanuit bovenstaande perspectieven te kijken. Pagina 5 van 5