bouwstenen cultuursensitieve-def.indd 4

Transcriptie

1

2 bouwstenen cultuursensitieve-def.indd 4 11/03/16 12:27

3 5 Voorwoord Vlaanderen evolueert naar een superdiverse samenleving. Dit brengt grote uitdagingen met zich mee ook voor het beleidsdomein Welzijn, Volksgezondheid en Gezin. Werken in deze sectoren in de 21ste eeuw is meer dan ooit werken aan zorg en welzijn in en met diversiteit. Cultuursensitieve zorg is een actueel thema dat aan belang zal winnen. De uitdaging maar ook de kans ligt erin om met ons allen de interculturele competenties aan te scherpen en cultuur- of divers-sensitief te werken. Uiteraard gaat dit samen met (een discours van) wederzijds respect, openheid, vermijden van stereotypering en erkenning van de andere als individu of gezin in plaats van etnische of andere gemeenschap. We moeten streven naar krachtgerichte zorg waarbij men de cliënt benadert als individu en als actor en niet als iemand die bepaald of gestuurd wordt vanuit een bepaalde cultuur of religie. Het is belangrijk dat hulpverleners hierin ook voldoende worden ondersteund. In onze beleidsplannen weerspiegelen we dit. Zo is interculturalisering van de zorg een belangrijk thema in het actieplan 3.0 werk maken van werk in de zorg. Diversiteit en toegankelijkheid zijn daarbij sleutelwoorden. We willen instrumenten ontwikkelen die de sociale ondernemingen, actief in welzijn en zorg, in staat moeten stellen om een doorgedreven diversiteitsbeleid te voeren op het vlak van medewerkersbeleid. Daarnaast is er rond dit thema ook nood aan sensibilisering, zowel binnen de sociale onderneming als bij de doelgroep zelf. De focus ligt op tewerkstelling van mensen van allochtone origine in de zorg- en welzijnsondernemingen. Ook in het sectorconvenant die werd afgesloten tussen de Vlaamse Regering en het Vlaams Instituut voor Vorming en Opleiding (VIVO) zijn er acties gepland met betrekking tot diversiteit. In dit boek worden de vele goede en inspirerende praktijken beschreven. Ik dank dan ook alle organisaties en VIVO in het bijzonder voor dit initiatief en hoop dat we samen verder werk kunnen maken van de interculturalisering van het welzijns-, zorg- en gezinsbeleid. Jo Vandeurzen Vlaams Minister van Welzijn, Volksgezondheid en Gezin

4 6 BOUWSTENEN VOOR EEN CULTUURSENSITIEVE ZORG- EN WELZIJNSORGANISATIE bouwstenen cultuursensitieve-def.indd 6 11/03/16 12:27

5 7 Een woord van dank Dit boek was enkel mogelijk dankzij de steun van velen. Een bijzonder woord van dank gaat uit naar Philippe Degelin en Melissa Ceuterick van het Agentschap Integratie en Inburgering. Zij waren betrokken bij de samenstelling en uitwerking van dit boek. We bedanken jullie voor de fijne samenwerking. Zonder jullie interessante input, feedback en harde werk had dit project nooit zo vlot kunnen lopen. Verder gaat onze dank naar de verschillende auteurs voor hun interessante bijdragen. Ook de mensen en organisaties die ons te woord stonden als inspirerende praktijkvoorbeelden willen we graag bedanken. Jullie maakten ons theoretisch verhaal heel wat praktischer en duidelijker. Voorts willen we ook het expertennetwerk en alle anderen die meewerkten aan dit boek bedanken voor de input en feedback. Uitgeverij Politeia maakte dit boek mee mogelijk. Steffie Jalhay projectbeheerder diversiteit - VIVO vzw

6 8 BOUWSTENEN VOOR EEN CULTUURSENSITIEVE ZORG- EN WELZIJNSORGANISATIE bouwstenen cultuursensitieve-def.indd 8 11/03/16 12:27

7 9 Inhoud Voorwoord Jo Vandeurzen 5 Dankwoord Steffie Jalhay 7 Auteurs 13 Inleiding Steffie Jalhay en Luc Van Waes 17 Van droom naar praktijk: een visie op cultuursensitieve zorg Steffie Jalhay en Melissa Ceuterick De weg naar deze gedeelde visie Cultuursensitieve zorg Cultuur-sensitieve zorg?! Een definitie Communicatie als uitgangspunt Positieve effecten voor hulpverlener én cliënt De cultuursensitieve organisatie De cliënt centraal Organisatiecultuur en -structuur Personeelsmanagement Mogelijke wegen naar een cultuursensitieve organisatie tot slot 36 Literatuur 37 Zorg en welzijn in tijden van superdiversiteit Dirk Geldof Superdiversiteit als nieuwe realiteit De kwantitatieve dimensie: groeiende diversiteit en de evolutie naar majority-minority cities De kwalitatieve dimensie: diversiteit in de diversiteit Superdiversiteit als normalisering van diversiteit Superdiversiteit als uitdaging voor zorg en welzijn Groeiende diversiteit in zorg en welzijn Omgaan met diversiteit als basiscompetentie Uiteenlopende kaders als antwoord op groeiende diversiteit Nadruk op structurele veranderingen in de samenleving Nadruk op competenties van individuele professionals 49

8 10 BOUWSTENEN VOOR EEN CULTUURSENSITIEVE ZORG- EN WELZIJNSORGANISATIE 3.3 Interculturele communicatie vanuit kennis van cultuurverschillen Interculturele communicatie vanuit een open grondhouding Cultuursensitieve zorg Kruispuntdenken en divers-sensitieve zorg als aanzetten tot synthese Intersectionaliteit of kruispuntdenken Divers-sensitief werken Voortschrijdend inzicht in een veranderende samenleving Wat voegt superdiversiteit hier aan toe? Uitdagingen op drie niveaus Hulpverleners als professionals Superdiversiteit als uitdaging voor zorgen welzijnsorganisaties Superdiversiteit als uitdaging voor beleid Werken in superdiversiteit 59 Literatuur 59 Waarom het interculturaliseren van je organisatie de moeite waard is Fanny Matheusen en Gunilla de Graef Vooraf: wat is goede interculturele zorg? Interculturalisering als antwoord op een aantal hedendaagse zorgvraagstukken: vier argumenten belicht Economische argumenten Organisationele meerwaarde Juridische argumenten Moreel-ethische argumenten tot slot 77 Literatuur 79 Hoe vergroot je als medewerker het urgentiebesef in je organisatie? Hans Bellaart Het vraagstuk Motiveren tot verandering Urgentiebesef 86

9 Inhoud Motiveren van het management Sluit aan bij andere ontwikkelingen Sluit aan bij de persoon van de leidinggevende Interculturele adviesvaardigheden Van urgentiebesef naar concrete plannen Machtspositie De essentie van draagvlak Training intercultureel management Verankeren van beleid Betrokkenheid: verschillende functielagen tot slot 100 Literatuur 101 bijlage 102 Groeien naar een cultuursensitieve organisatie Philippe Degelin, Steffie Jalhay en Saar Casteels 105 Inleiding 105 Fase 1: Het urgentiebesef 115 Fase 2: De leidende coalitie of stuurgroep 118 Fase 3: Ontwikkeling van visie en strategie voor de verandering 120 Fase 4: Communicatie van visie en strategie 122 Fase 5: Empowerment van personeelsleden 125 Fase 6: Korte termijn successen 129 Fase 7: Consolideer de gerealiseerde veranderingen 132 Fase 8: Veranker de verandering structureel in de organisatie 136 Literatuur 139 Nawoord Jan-Piet Bauwens en Bruno Aerts 141