Leerlingenprognose Limburg

Transcriptie

1 Leerlingenprognose Limburg Onderzoeksnotitie Onderzoek in opdracht van het ministerie van OCW Sil Vrielink (MOOZ Onderzoek) Dik Leering (QDelft) MOOZ Onderzoek & QDelft oktober 2012

2 2012 MOOZ Onderzoek in opdracht van het ministerie van OCW. Alle rechten voorbehouden. Het is niet geoorloofd gegevens uit dit rapport te gebruiken in publicaties zonder nauwkeurige bronvermelding. Voor deze publicatie is gebruik gemaakt van het Prognosemodel VO van ResearchNed. 1 - Leerlingenprognose Limburg

3 Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 2 Resultaten Prognose basisgeneratie Leerlingenprognose 8 Bijlage A Schoolsoort 12 Bijlage B Tabellen Leerlingenprognose Limburg

4 1 Inleiding In opdracht van het Regionaal Platform Utrecht is vorig jaar door ResearchNed en QDelft een rekenmodel ontwikkeld, waarmee leerlingenprognoses kunnen worden gemaakt voor het voortgezet onderwijs. Dit model sluit aan bij het programma van eisen (PvE) van de VNG 1, en biedt daarnaast de mogelijkheid om alternatieve scenario s door te rekenen voor wat betreft: de demografische ontwikkeling (basisgeneratie) de verdeling van leerlingen naar schoolsoort, en de mobiliteit van leerlingen. Op verzoek van het ministerie van OCW is met behulp van dit rekenmodel een leerlingenprognose gemaakt voor de provincie Limburg. In het vervolg van deze notitie presenteren we de belangrijkste uitkomsten hiervan. We gaan daarbij eerst in op de ontwikkeling van de basisgeneratie, en vervolgens op de verwachte leerlingenontwikkeling. Mede op basis van deze leerlingenprognose, is door Centerdata een raming gemaakt van verwachte vraag naar leraren. Daarbij is gebruik gemaakt van het microsimulatiemodel MIRROR. Leerlingenprognose voortgezet onderwijs Voor het opstellen van de leerlingenprognoses is gebruik gemaakt van de Regionale bevolkingsprognose van het Planbureau voor de leefomgeving (PBL/CBS) en cijfers over de onderwijsdeelname in 2009, 2010 en 2011 (afkomstig van DUO) 2. Net als in Utrecht is hierbij onderscheid gemaakt naar schoolsoort (zie Bijlage A). Op basis van leerlingengegevens zijn zes groepen onderscheiden: praktijkonderwijs, vmbo-bl/kl, vmbo-tl/gl, havo, vwo, gymnasium (categoraal). Leerlingen in gemeenschappelijke leerjaren zijn hierbij naar rato van het aantal dakpannen (afdelingen) verdeeld 3. Het rekenmodel sluit zoals gezegd aan bij het programma van eisen voor leerlingenprognoses van de VNG. Dit betekent dat eerst de voedingsgebieden in kaart zijn gebracht van alle scholen/vestigingen in het studiegebied. Op basis van leerlingengegevens en gegevens over het aantal kinderen in de basisgeneratie zijn vervolgens deelnamepercentages afgeleid. Deze geven aan welk deel van de basisgeneratie in het voedingsgebied voortgezet onderwijs volgt 4. Bij het berekenen van de deelnamepercentages wordt in het rekenmodel onderscheid gemaakt naar onderwijssoort, leeftijd en woonplaats. Dit heeft als voordeel dat de berekeningen op gedetailleerd niveau plaatsvinden en bij het opstellen van scenario s beter rekening gehouden kan worden met verschillen in onderwijsdeelname naar onderwijssoort etc. Op basis van de deelnamecijfers en de gemeentelijke bevolkingsprognoses (basisgeneratie) is voor alle scholen/vestigingen in Limburg een leerlingenprognose gemaakt. Daarbij is onderscheid gemaakt naar schoolsoort en subregio. In het vervolg van dit rapport presenteren we de belangrijkste uitkomsten van deze prognose. Hoewel de prognoses met de grootste zorgvuldigheid zijn opgesteld, zijn de uitkomsten uiteraard met onzekerheidsmarges omgeven. Vooral op lange termijn en op laag ruimtelijk schaalniveau zijn de marges VNG (1999) Programma van eisen voor leerlingenprognoses. DUO (2012) Basisgegevens Bekostigd Onderwijs. Zoetermeer. Voorbeeld: van de leerlingen in havo/vwo brugklassen wordt 50% tot het havo gerekend en 50% het vwo. Tot de basisgeneratie wordt in de regel het aantal 12 t/m 18 jarigen gerekend. In het rekenmodel worden daarnaast ook de 11- en 19/20-jarigen meegenomen. Dit heeft als voordeel dat expliciet rekening wordt gehouden met vroege en late leerlingen. 3 - Leerlingenprognose Limburg

5 groot. Op regionaal niveau geven de prognoses echter een goed beeld van de toekomstige leerlingenontwikkeling. Regio-indeling Met behulp van het Rekenmodel kunnen leerlingenprognoses worden gemaakt op vier verschillende niveau s. Het laagste niveau is het vestigingsniveau. Op dit niveau zijn de belangstellingspercentages afgeleid en wordt in het model gerekend 5. Daarnaast kunnen ook leerlingenprognoses worden gemaakt op regionaal, gemeentelijk en bestuursniveau. In deze notitie presenteren we de prognoses op regionaal niveau. We gaan daarbij uit van de vestigingslocaties in schooljaar 2011/12. In overleg met OCW is een leerlingenprognose gemaakt voor alle scholen/vestigingen in de provincie Limburg (zie Figuur 1.1). Daarbij zijn zes deelgebieden onderscheiden: 1. Noord Limburg 2. Weert 6 3. Roermond 4. Westelijke Mijnstreek 5. Parkstad Limburg, en 6. Maastricht Mergelland. Bij het opstellen van de prognoses zijn we uitgegaan van de bestaande voedingsgebieden van scholen. Daarbij is rekening gehouden met leerlingen van buiten de regio 7. De prognoses hebben zodoende betrekking op alle leerlingen die in Limburg naar school gaan Hierbij wordt onderscheid gemaakt naar onderwijssoort, leeftijd en woonplaats. Tot deze regio wordt ook de gemeente Cranendonck gerekend. Leerlingenstromen uit naburige gemeenten worden in het rekenmodel apart gemodelleerd. Voor gemeenten waaruit slechts incidenteel leerlingen komen, is met een opslag gerekend. 4 - Leerlingenprognose Limburg

6 Figuur Regio-indeling 5 - Leerlingenprognose Limburg

7 2 Resultaten 2.1 Prognose basisgeneratie Bij het opstellen van de leerlingenprognoses is gebruik gemaakt van de Regionale bevolkingsprognose van het Planbureau voor de leefomgeving. Figuur 2.1 toont de resultaten hiervan voor de zogenaamde basisgeneratie 8. Uit de figuur blijkt dat de komende jaren in heel Limburg het aantal jarigen afneemt (zie ook Tabel B.1; Tabel B.3). Vooral in de regio Maastricht Mergelland neemt de basisgeneratie sterk af. Tussen 2012 en 2027 krimpt de basisgeneratie in deze regio met circa 35 procent. In de overige regio s is de terugval kleiner (20% à 24%), maar vergeleken met het landelijk gemiddelde is de krimp in heel Limburg vrij groot 9. Figuur Prognose basisgeneratie Limburg, naar RPA-gebied, (Index 2012=100) Noord Limburg Weert Roermond Westelijke Mijnstreek Parkstad Limburg Maastricht Mergelland Figuur 2.2 geeft de ontwikkeling van de basisgeneratie weer per gemeente. Hieruit blijkt dat er naast regionale verschillen ook grote lokale verschillen zijn in de ontwikkeling van het aantal tieners (zie ook Tabel B.1, Tabel B.2). Daarbij valt op dat de krimp in Venlo en Roermond relatief beperkt is, vergeleken met die in andere grote steden (Maastricht, Kerkrade, Sittard-Geleen). De sterkste daling zien we in de gemeenten Vaals, Onderbanken, Eijsden-Margraten, Gulpen-Wittem, Schinnen en Nederweert (zie Tabel B.2). De komende tien jaar krimpt de basisgeneratie in deze gemeenten met meer dan 30 procent. 8 9 De basisgeneratie voor het voortgezet onderwijs (incl. praktijkonderwijs) bestaat uit het totaal aantal 12 t/m 18 jarigen. In het rekenmodel zijn daarnaast ook de 11- en 19/20-jarigen meegenomen. Bij het opstellen van de leerlingenprognoses is zodoende expliciet rekening gehouden met vroege en late leerlingen. De komende jaren neemt de basisgeneratie in Nederland eerst licht toe (+2%), en daarna langzaam af (-7%). 6 - Leerlingenprognose Limburg

8 Figuur Prognose basisgeneratie , naar RPA-gebied (Index 2012=100) In Tabel B.1 en Tabel B.2 (Bijlage B) zijn de gemeentelijke prognoses weergegeven voor de periode Hieruit blijkt dat nogmaals dat de krimp in Limburg sterk uiteenloopt tussen gemeenten, en dat de terugval het grootst is in Maastricht Mergelland. 7 - Leerlingenprognose Limburg

9 2.2 Leerlingenprognose Op basis van de hiervoor gepresenteerde bevolkingsprognose is een leerlingenprognose opgesteld voor de provincie Limburg. Daarbij is onderscheid gemaakt naar subregio en schoolsoort. Op verzoek van OCW zijn twee scenario s doorgerekend: 1. Basisscenario Allereerst is een basisscenario opgesteld. Dit scenario gaat ervan uit dat de onderwijsdeelname (naar onderwijssoort, gemeente en leeftijd, etc.) de komende jaren op hetzelfde niveau blijft als in 2011 en dat de mobiliteit van leerlingen tussen gemeenten niet verandert (relatief gezien) 10. Het toekomstige aantal leerlingen is daarom in het basisscenario alleen afhankelijk van demografische ontwikkelingen RR-scenario In aanvulling op het basisscenario is een ReferentieRaming-scenario doorgerekend. Dit scenario sluit (landelijk gezien) aan bij de Referentieraming 2012 van OCW 12, en gaat er vanuit dat de onderwijsdeelname de komende jaren verder stijgt doordat er meer leerlingen kiezen voor havo/vwo in plaats van vmbo. In verband met de interpretatie van de gegevens wijzen we erop dat we geen rekening hebben gehouden met de capaciteit van scholen in het studiegebied. Impliciet gaan we er vanuit dat scholen bij groei van het leerlingenaantal hun capaciteit kunnen uitbreiden, en er bij krimp niet (direct) besloten wordt tot opheffing van een school/vestiging. Groei en krimp Figuur 2.3 geeft de uitkomsten van het basisscenario, uitgesplitst naar subregio. Uit de figuur blijkt dat het totaal aantal leerlingen in Limburg de komende jaren afneemt. Vooral in de periode is de leerlingendaling groot. Tussen 2011 en 2016 daalt het aantal leerlingen in Limburg met ongeveer 6 procent, en in de jaren daarna met nog eens 16 procent. Vooral in de regio Maastricht Mergelland is de leerlingendaling groot (zie Tabel B.5). In de periode neemt het aantal leerlingen in deze regio met ongeveer een derde af. In de rest van Limburg is de leerlingendaling relatief kleiner (20% à 23%), al gaat het hier toch ook om een daling van zo n 1,5 procent per jaar (in de periode ) We gaan er vanuit dat het mobiliteitspatroon onveranderd blijft. Impliciet veronderstellen we hiermee dat de verblijfsduur constant blijft en de doorstroom van leerlingen binnen het VO niet verandert (relatief gezien). OCW (2012) Referentieraming 2012 Den Haag. 8 - Leerlingenprognose Limburg

10 Figuur Basisscenario: leerlingenprognose Limburg, , (index 2011=100) Totaal Noord Limburg Weert Roermond Westelijke Mijnstreek Parkstad Limburg Maastricht Mergelland -35% -30% -25% -20% -15% -10% -5% 0% Het referentiescenario toont vooral op de wat langere termijn een iets gunstiger beeld (zie Figuur 2.4) 13. In de eerst komende jaren zijn de verschillen tussen beide scenario s beperkt, maar vanaf 2016 is de leerlingendaling in het referentiescenario duidelijk kleiner. Dit komt vooral doordat er steeds meer leerlingen kiezen voor havo/vwo in plaats van vmbo (zie Figuur 2.5). De onderwijsdeelname neemt daardoor naar verwachting ook toe, vooral in de leeftijdsklassen van jaar. Figuur Leerlingenprognose Limburg, , (index 2011=100) Basisscenario RR-scenario 13 Op verzoek van OCW zijn de uitkomsten van het referentiescenario door Centerdata gebruikt voor de arbeidsmarktraming. 9 - Leerlingenprognose Limburg

11 Figuur Leerlingenprognose Limburg, , (index 2011=100) Cat. Gymnasium VWO HAVO VMBO-GL/TL VMBO-BL/KL Praktijkonderwijs RR-scenario Basisscenario Bij het opstellen van de leerlingenprognoses zijn de leerlingen van het CITAVERDE College (AOC) meegenomen, evenals de leerlingen van het Elzendaal College in Gennep 14. Het gaat hierbij om circa 4 procent van de leerlingen in het voortgezet onderwijs. Omdat deze leerlingen door Centerdata niet worden meegenomen in MIRROR, presenteren we in de bijlage ook de uitkomsten exclusief genoemde groep (zie Tabel B.6 & Tabel B.14) 15. Vergeleken met de basisprognose valt vooral de prognose voor Noord Limburg lager uit (ca. 980 leerlingen). Voor de Westelijke Mijnstreek en Maastricht Mergelland heeft deze selectie geen effect. Ontwikkeling naar schoolsoort Als gevolg van demografische ontwikkelingen neemt het aantal leerlingen in Limburg sterk af. Dit geldt voor alle schoolsoorten, maar relatief het sterkst voor het vmbo (zie Figuur 2.6). Absoluut gezien is de leerlingendaling in havo/vwo echter het grootst (zie Figuur 2.7). Tussen 2011 en 2026 neemt het aantal havisten met bijna leerlingen af (van naar ). Het aantal vwo ers daalt in dezelfde periode met ongeveer leerlingen (van naar ). Vergeleken met het basisscenario valt de terugval in het RR-scenario overigens iets lager uit, omdat we hierin uitgaan van de veronderstelling dat er steeds meer leerlingen kiezen voor havo/vwo 16. In 2021 betreft het verschil ongeveer 720 leerlingen, en in 2026 ongeveer De hoofdvestiging van deze school staat in Boxmeer (Noord-Brabant). In MIRROR wordt uitgegaan van de hoofdvestiging van scholen. Daarbij worden ook eventuele nevenvestigingen meegenomen die buiten de regio liggen. In het basisscenario neemt het aantal havisten af met circa 25 procent ( leerlingen), tussen 2011 en Het aantal vwo ers daalt eveneens met 25 procent ( leerlingen) Leerlingenprognose Limburg

12 Figuur RR-scenario: leerlingenprognose Limburg, naar schoolsoort (index 2011=100) Cat. Gymnasium VWO HAVO VMBO-GL/TL VMBO-BL/KL Praktijkonderwijs -25% -20% -15% -10% -5% 0% Figuur RR-scenario: leerlingenprognose Limburg, naar schoolsoort (mutatie t.o.v. 2011) Cat. Gymnasium VWO HAVO VMBO-GL/TL VMBO-BL/KL Praktijkonderwijs Tabel B.7 t/m Tabel B.12 zijn de prognoses weergegeven per subregio en schoolsoort, uitgaande van het basisscenario. De resultaten voor het referentiescenario zijn opgenomen in Tabel B.15 t/m Tabel B Leerlingenprognose Limburg

13 Bijlage A Schoolsoort Voor het opstellen van de leerlingenprognoses gebruiken we onder meer cijfers over de onderwijsdeelname afkomstig van DUO (Basisgegevens Bekostigd Onderwijs). We onderscheiden daarbij zes verschillende schoolsoorten (zie hoofdstuk 1): Praktijkonderwijs VMBO-bl/tl VMBO-gl/tl HAVO VWO 17 Categorale gymnasia. Leerlingen in de brugklas (gemengde leerjaren) zijn naar rato van het aantal dakpannen (c.q. afdelingen) ingedeeld naar schoolsoort (zie Tabel A.1). Ter illustratie: de havo/vwo-klassen zijn 50/50 toegedeeld aan havo en vwo. Tabel A.1 Indeling gemeenschappelijke brugjaren o.b.v. afdelingen code afdeling soort onderwijs 11 Ljvb op HAVO/VMBO-Th/Gm Lw havo, vmbo-tl/gl AVO 12 Ljvb op VMBO-Gm Lw vmbo-tl/gl AVO 13 Ljvb op VMBO-Th/Gm Lw vmbo-tl/gl AVO 15 Ljvb op VWO/HAVO vwo, havo AVO 16 Ljvb op VWO/HAVO/VMBO-Th/Gm Lw havo, vmbo-tl/gl AVO 22 Ljvb op HAVO/VMBO-Alle Lw havo, vmbo-tl/gl AVO+VBO 23 Ljvb op VMBO-Alle Lw vmbo-bl/kl AVO+VBO 24 Ljvb op VWO/HAVO/VMBO-Alle Lw vwo, havo, vmbo-tl/gl, vmbo-bl/kl AVO+VBO 31 Ljvb op VMBO-BBg Lw vmbo-bl/kl VBO 32 Ljvb op VMBO-Kbg Lw vmbo-bl/kl VBO 33 Ljvb op VMBO-Bbg/Kbg Lw vmbo-bl/kl VBO 41 Lj LWOO vb op Bbg Lw vmbo-bl/kl LWOO 42 Lj LWOO vb op Gm Lw vmbo-tl/gl LWOO 43 Lj LWOO vb op Kbg Lw vmbo-bl/kl LWOO 44 Lj LWOO vb op Th/Gm Lw vmbo-tl/gl LWOO 45 Lj LWOO vb op Bbg/Kbg Lw vmbo-bl/kl LWOO 46 Lj LWOO vb op Alle Lw vmbo-bl/kl LWOO 17 Dit is inclusief de lycea en de gymnasiumafdelingen binnen brede scholengemeenschappen Leerlingenprognose Limburg

14 Bijlage B Tabellen Tabel B.1 Ontwikkeling basisgeneratie Limburg, Noord Limburg Beesel Bergen (L.) Gennep Venlo Venray Horst aan de Maas Peel en Maas Totaal Weert Nederweert Weert Cranendonck Totaal Roermond Roermond Leudal Maasgouw Roerdalen Echt-Susteren Totaal Westelijke Mijnstreek Beek Schinnen Stein Sittard-Geleen Totaal Leerlingenprognose Limburg

15 Parkstad Limburg Onderbanken Landgraaf Brunssum Heerlen Kerkrade Nuth Simpelveld Voerendaal Totaal Maastricht Mergelland Maastricht Meerssen Vaals Valkenburg aan de Geul Gulpen-Wittem Eijsden-Margraten Totaal Totaal Bron: PBL/CBS (2011) Regionale bevolkingsprognose Leerlingenprognose Limburg

16 Tabel B.2 Ontwikkeling basisgeneratie Limburg, (Index 2012=100) Noord Limburg Beesel Bergen (L.) Gennep Venlo Venray Horst aan de Maas Peel en Maas Totaal Weert Nederweert Weert Cranendonck Totaal Roermond Roermond Leudal Maasgouw Roerdalen Echt-Susteren Totaal Westelijke Mijnstreek Beek Schinnen Stein Sittard-Geleen Totaal Leerlingenprognose Limburg

17 Parkstad Limburg Onderbanken Landgraaf Brunssum Heerlen Kerkrade Nuth Simpelveld Voerendaal Totaal Maastricht Mergelland Maastricht Meerssen Vaals Valkenburg aan de Geul Gulpen-Wittem Eijsden-Margraten Totaal Totaal Tabel B.3 Ontwikkeling basisgeneratie Limburg, naar RPA-gebied, Noord Limburg Weert Roermond Westelijke Mijnstreek Parkstad Limburg Maastricht Mergelland Totaal Bron: PBL/CBS (2011) Regionale bevolkingsprognose Leerlingenprognose Limburg

18 Tabel B.4 Ontwikkeling basisgeneratie Limburg, naar RPA-gebied, (Index 2012=100) Noord Limburg Weert Roermond Westelijke Mijnstreek Parkstad Limburg Maastricht Mergelland Totaal Bron: PBL/CBS (2011) Regionale bevolkingsprognose Leerlingenprognose Limburg

19 Leerlingenprognose 18 Tabel B.5 Basisscenario: leerlingenprognose Limburg, (peildatum 1 oktober) Noord Limburg Weert Roermond Westelijke Mijnstreek Parkstad Limburg Maastricht Mergelland Totaal Tabel B.6 Basisscenario: leerlingenprognose Limburg, (excl. vmbo-groen en nevenvestigingen) Noord Limburg Weert Roermond Westelijke Mijnstreek Parkstad Limburg Maastricht Mergelland Totaal Exclusief vmbo-groen en nevenvestigingen van scholen (met een hoofdvestiging buiten de regio). 18 De cijfers over 2011 betreffen telgegevens, gebaseerd op de situatie op 1 oktober Leerlingenprognose Limburg

20 Tabel B.7 Basisscenario: leerlingenprognose Noord Limburg, naar schoolsoort, (peildatum 1 oktober) Praktijkonderwijs VMBO-BL/KL VMBO-GL/TL HAVO VWO Tabel B.8 Basisscenario: leerlingenprognose Weert, naar schoolsoort, (peildatum 1 oktober) Praktijkonderwijs VMBO-BL/KL VMBO-GL/TL HAVO VWO Tabel B.9 Basisscenario: leerlingenprognose Roermond, naar schoolsoort, (peildatum 1 oktober) Praktijkonderwijs VMBO-BL/KL VMBO-GL/TL HAVO VWO Leerlingenprognose Limburg

21 Tabel B.10 Basisscenario: leerlingenprognose Westelijke Mijnstreek, naar schoolsoort, (peildatum 1 oktober) Praktijkonderwijs VMBO-BL/KL VMBO-GL/TL HAVO VWO Cat. Gymnasium Tabel B.11 Basisscenario: leerlingenprognose Parkstad Limburg, naar schoolsoort, (peildatum 1 oktober) Praktijkonderwijs VMBO-BL/KL VMBO-GL/TL HAVO VWO Cat. Gymnasium Tabel B.12 Basisscenario: leerlingenprognose Maastricht Mergelland, naar schoolsoort, (peildatum 1 oktober) Praktijkonderwijs VMBO-BL/KL VMBO-GL/TL HAVO VWO Leerlingenprognose Limburg

22 Tabel B.13 RR-scenario: leerlingenprognose Limburg, (peildatum 1 oktober) Noord Limburg Weert Roermond Westelijke Mijnstreek Parkstad Limburg Maastricht Mergelland Totaal Tabel B.14 RR-scenario: leerlingenprognose Limburg, (excl. vmbo-groen en nevenvestigingen) Noord Limburg Weert Roermond Westelijke Mijnstreek Parkstad Limburg Maastricht Mergelland Totaal Exclusief vmbo-groen en nevenvestigingen van scholen (met een hoofdvestiging buiten de regio) Leerlingenprognose Limburg

23 Tabel B.15 RR-scenario: leerlingenprognose Noord Limburg, naar schoolsoort, (peildatum 1 oktober) Praktijkonderwijs VMBO-BL/KL VMBO-GL/TL HAVO VWO Tabel B.16 RR-scenario: leerlingenprognose Weert, naar schoolsoort, (peildatum 1 oktober) Praktijkonderwijs VMBO-BL/KL VMBO-GL/TL HAVO VWO Tabel B.17 RR-scenario: leerlingenprognose Roermond, naar schoolsoort, (peildatum 1 oktober) Praktijkonderwijs VMBO-BL/KL VMBO-GL/TL HAVO VWO Leerlingenprognose Limburg

24 Tabel B.18 RR-scenario: leerlingenprognose Westelijke Mijnstreek, naar schoolsoort, (peildatum 1 oktober) Praktijkonderwijs VMBO-BL/KL VMBO-GL/TL HAVO VWO Cat. Gymnasium Tabel B.19 RR-scenario: leerlingenprognose Parkstad Limburg, naar schoolsoort, (peildatum 1 oktober) Praktijkonderwijs VMBO-BL/KL VMBO-GL/TL HAVO VWO Cat. Gymnasium Tabel B.20 RR-scenario: leerlingenprognose Maastricht Mergelland, naar schoolsoort, (peildatum 1 oktober) Praktijkonderwijs VMBO-BL/KL VMBO-GL/TL HAVO VWO Leerlingenprognose Limburg

25 Figuur Basisscenario: leerlingenprognose Limburg, naar schoolsoort (index 2011=100) Cat. Gymnasium VWO HAVO VMBO-GL/TL VMBO-BL/KL Praktijkonderwijs -30% -25% -20% -15% -10% -5% 0% Figuur Basisscenario: leerlingenprognose Limburg, naar schoolsoort (mutatie t.o.v. 2011) Cat. Gymnasium VWO HAVO VMBO-GL/TL VMBO-BL/KL Praktijkonderwijs Leerlingenprognose Limburg