Factsheet ontwikkelingen zorgleerlingen

Transcriptie

1 Factsheet ontwikkelingen zorgleerlingen Algemene Onderwijsbond juni 2011

2 Basisonderwijs verwijst steeds minder, bij voortgezet onderwijs groeit uitsluitend zware zorg Passend onderwijs is op de goede weg. In het basisonderwijs groeit al jaren het besef dat méér leerlingen op een gewone basisschool opgevangen kunnen worden. Dat heeft effect: steeds meer leerlingen volgen onderwijs op een normale basisschool. In het voortgezet onderwijs zien wij bij lwoo, praktijkscholen en ambulante begeleiding eenzelfde soort trend. De groei is er uit, meer en meer kinderen worden met extra hulp binnen de muren van het gewone voortgezet onderwijs opgevangen. Wel is er groei van het voortgezet speciaal onderwijs. Die concentreert zich vrijwel volledig in het voortgezet onderwijs bij leerlingen met zeer ernstige problemen. Het is zorgwekkend dat een steeds groter deel van de jongeren te kampen heeft met ernstige psychische, cognitieve en opvoedkundige problemen. Op basis van alle cijfers wordt echter wel duidelijk dat het aantal leerlingen dat naar gewone scholen gaat toeneemt. Vooraf In dit Factsheet ontwikkelingen zorgleerlingen zijn de naar leerlingenaantallen gegroepeerd naar leeftijdsgenoten. Het voortgezet speciaal onderwijs dat formeel onder de Wet primair onderwijs valt is meegeteld bij het voortgezet onderwijs in plaats van het primair onderwijs. Op die manier zijn de ontwikkelingen binnen leeftijdsgroepen zoals die in de praktijk plaatsvinden goed weer te geven. Alle cijfers zijn afkomstig uit de Kerncijfers OCW en Voor het basisonderwijs 2010 gebruikt het ministerie in de kerncijfers nog de referentieraming, terwijl voorlopige tellingen uitkomen op rond leerlingen basisonderwijs minder. Beide zijn meegenomen, de eerste als 2010* (referentieraming/kerncijfers), de tweede als 2010** (voorlopige telling). Leerlingen met ambulante begeleiding zijn al meegeteld in de leerlingenaantallen, maar krijgen wel een aanvullend zorgbudget. Kosten per leerling Leeftijdsgroep basisonderwijs Basisonderwijs bao Speciaal basisonderwijs sbao Speciaal onderwijs so (gemiddelde so/vso) Leeftijdsgroep voortgezet onderwijs Voortgezet onderwijs brugklas vo Voortgezet onderwijs havo/vwo hv Voortgezet onderwijs vmbo vmbo Leerwegondersteund onderwijs lwoo (gemiddelde lwoo/pro) Praktijkonderwijs pro (gemiddelde lwoo/pro) Voortgezet speciaal onderwijs vso (gemiddelde so/vso) Ambulante begeleiding (rugzakje) ab wisselend

3 Conclusies basisonderwijs: steeds meer leerlingen naar gewone school Het aantal leerlingen dat naar het reguliere basisonderwijs gaat, groeit de afgelopen jaren. De verwijzing naar het speciaal basisonderwijs daalt. In 2003 werd nog 5,2 procent naar een speciale school verwezen, inmiddels is dat gedaald tot 4,8 procent. Dat lijkt een marginaal verschil, maar betreft toch een daling van bijna 8 procent. De daling is versneld sinds vanaf 2006 ambulante begeleiding meer en meer werd ingezet. Vooral de verwijzing naar het speciaal basisonderwijs daalt, vergeleken met 2003 gaat het om een daling met ruim 15 procent. In het speciaal onderwijs verloopt de ontwikkeling grilliger, de verwijzing groeide tussen 2003 en 2006 om daarna te dalen en vervolgens licht te stijgen. De ambulante begeleiding lijkt over haar top heen: na 2008 zette een daling in. In dit overzicht zijn niet de leerlingen meegenomen met een eigen leerlijn, leerlingen uit het reguliere basisonderwijs die een aangepast programma volgen om hun prestaties te verbeteren. Dat behoort tot het normale werk van het basisonderwijs: gedifferentieerd lesgeven aan leerlingen die achterlopen of extra begaafd zijn. Financieel betekenen de ontwikkelingen dat minder leerlingen naar het speciaal basisonderwijs gaan dat tweemaal zo duur is als het gewone basisonderwijs. De kosten voor ambulante begeleiding het rugzakje - lopen wel op. Per saldo betekent het een stabiel uitgavenpatroon voor deze leeftijdsgroep. Conclusies basisonderwijs op een rij Het aantal en aandeel van leerlingen op speciale scholen daalt al sinds Ongeveer één op de twintig leerlingen krijgt zorg in speciale scholen. 1,3 procent van de leerlingen heeft in 2010 een rugzakje. Samen ontvangt zo 6,1 procent speciale zorg, waarin een kleine dubbeltelling zit van leerlingen die in het sbao vanuit het so een rugzak hebben. Alles bij elkaar groeit jaar in jaar uit het aantal leerlingen in het reguliere basisonderwijs, zoals de bedoeling was van passend onderwijs. Die ontwikkeling lukt zelfs bij krimpende aantallen leerlingen basisonderwijs, blijkt uit de voorlopige telgegevens over De trend lijkt wel te stokken, onduidelijk is of dat een gevolg is van de aankondiging van bezuinigingen op passend onderwijs.

4 Voortgezet onderwijs: zware zorg groeit door en stabilisatie op komst? Wat zijn in het voortgezet onderwijs nu precies zorgleerlingen? Het leerwegondersteunend onderwijs en de praktijkscholen zijn volgens de wet normale leerwegen binnen het reguliere voortgezet onderwijs. Wel zijn het routes of individuele arrangementen waar leerlingen voor geïndiceerd moeten worden. Bovendien vormt het onder de zorgleerlingen met rond de 13 procent de grootste groep. Het is wel duurder (+61%) dan het vmbo, maar ook weer niet zo veel duurder als sbao ten opzichte van het basisonderwijs (+98%). Het is daarmee in het voortgezet onderwijs een relatief goedkope vorm van zorg voor leerlingen met leerachterstanden. In alle overzichten presenteren we de cijfers met en zonder lwoo+pro. Kijkend naar de ontwikkelingen zien we sinds 2007 een voorzichtige daling van het aantal en aandeel leerlingen in lwoo en pro. Ook de aanvankelijke groei van de ambulante begeleiding vlakt af. Daarentegen groeit het relatief kleine en zeer dure - vso fors. Die groei zit vooral bij leerlingen met zeer ernstige aandoeningen, zoals zeer moeilijk opvoedbaar, zeer moeilijk lerend, langdurig ziek/psychisch. Indicaties die slechts na zorgvuldige afweging worden gegeven. Conclusies voortgezet onderwijs op een rij In het voortgezet onderwijs krijgt ruim 18 procent van de leerlingen extra zorg, afhankelijk wat tot de zorg wordt gerekend. De grootste groep (13% van het totaal) zit in het lwoo of praktijkonderwijs, op zich een reguliere leerweg in het voortgezet onderwijs met lichte en relatief goedkope zorg, slechts een klein deel krijgt ambulante begeleiding (1,7%). De groei van zorgleerlingen in het vo komt de laatste jaren volledig voor rekening van het vso, het verwijzingspercentage steeg van 2,3 naar 3,7 procent tussen 2003 en Binnen het vso is de groei van leerlingen met zeer ernstige problemen het grootst: de scholen voor zeer moeilijk opvoedbare kinderen, zeer moeilijk lerende kinderen en langdurig zieke kinderen met psychische problemen groeiden in aantal en procentueel zeer hard.

5 Grafieken en tabellen Basisonderwijs

6

7 Leerlingenaantallen bao, sbao en so basisschoolleeftijd * 2010** bao ,6 sbao 51,4 50,1 48,3 46,3 44,9 44,1 43,3 42,9 42,9 so 33,6 34,1 35,1 35,8 36,4 34,4 34,2 34,4 34,4 totaal ,9 ab bao+sbao 9,6 10,3 13,7 18,7 21,3 22,1 21,8 21,1 21,1 aantallen maal 1000, teldatum 1 oktober Deelnamepercentage bao, sbao en so basisschoolleeftijd * 2010** bao 94,8% 94,8% 94,9% 95,0% 95,0% 95,2% 95,2% 95,2% 95,2% sbao 3,1% 3,1% 3,0% 2,8% 2,7% 2,7% 2,7% 2,7% 2,7% so 2,1% 2,1% 2,2% 2,2% 2,2% 2,1% 2,1% 2,1% 2,1% totaal zorg so+sbao 5,2% 5,2% 5,1% 5,0% 5,0% 4,8% 4,8% 4,8% 4,8% ab bao+sbao 0,6% 0,6% 0,8% 1,1% 1,3% 1,4% 1,3% 1,3% 1,3% totaal zorg so+sbao+ab 5,8% 5,8% 5,9% 6,2% 6,3% 6,2% 6,1% 6,1% 6,1% Ontwikkelingen index 2003= * 2010** ab bao+sbao so sbao

8 Grafieken en tabellen Voortgezet onderwijs

9

10 Leerlingenaantallen vo, lwoo+pro, vso, ab * lwoo+pro 103,2 107,1 111,3 112,4 113,8 112,6 111,9 111,7 lwoo groen 13 13,8 14,6 15,1 15,2 14, ,2 totaal vo 925,1 934,5 939,6 942,7 941,3 934,6 934,7 940,2 vso 21,3 22,7 24,8 26,1 28,2 31,9 33,4 34,6 totaal vo+vso 946,4 957,2 964,4 968,8 969,5 966,5 968,1 974,8 ab vo 4,3 4,6 6,8 10,5 13,1 14,5 15,8 15,7 aantallen maal 1000 Deelnamepercentages zorg leeftijd voortgezet onderwijs * deelname vo excl lwoo pro 85,5% 85,0% 84,4% 84,1% 83,8% 83,5% 83,5% 83,6% deelname vo incl pro+lwoo 97,7% 97,6% 97,4% 97,3% 97,1% 96,7% 96,5% 96,5% lwoo+pro 10,9% 11,2% 11,5% 11,6% 11,7% 11,7% 11,6% 11,5% lwoo groen 1,4% 1,4% 1,5% 1,6% 1,6% 1,5% 1,4% 1,4% vso 2,3% 2,4% 2,6% 2,7% 2,9% 3,3% 3,5% 3,5% vso+lwoo 14,5% 15,0% 15,6% 15,9% 16,2% 16,5% 16,5% 16,4% ab 0,5% 0,5% 0,7% 1,1% 1,4% 1,5% 1,6% 1,6% totaal alles 15,0% 15,5% 16,3% 16,9% 17,6% 18,0% 18,1% 18,0% Index 2003=100, ab 2006= * lwoo+pro lwoo groen vso ab Ontwikkeling vso naar schoolsoort * groei groei% totaal % zmlk % zmok % ziek/psychisch % MG: LG/ZMLK % doof % pedologisch inst % ziek/somatisch % gehandicapt % doof/blind % doof/zmlk % sh/zmlk % MG: VGK % slecht horend % visueel gehand %

11 Bronnen Alle gegevens zijn afkomstig uit publicaties van het ministerie van OCW. Jaren : Kerncijfers OCW Jaren : Kerncijfers OCW Voor schooljaar 2010/2011 gaat het om voorlopige cijfers, de referentieraming gemerkt met een *. Omdat bij de voorlopige cijfers in de kerncijfers voor het aantal leerlingen basisonderwijs wordt uitgegaan van de referentieraming (schatting vooraf) en er inmiddels voorlopige tellingen van DUO/CFi zijn die rond de lager uitkomen, is in de tabellen ook een berekening voor de actuele stand van zaken opgenomen. Deze zijn gemerkt met ** en berekeningen hiermee verschillen door het grote aantal basisschoolleerlingen nauwelijks voor de verwijzingspercentages. Volgens de wet valt het vso onder het primair onderwijs, maar in de praktijk gaat het daarbij om leerlingen die in het voortgezet onderwijs thuishoren. Daarom wordt het vso niet meegerekend bij de ontwikkelingen in het primair onderwijs, maar bij het voortgezet onderwijs.