Leerlingenprognose Flevoland

Transcriptie

1 Leerlingenprognose Flevoland Onderzoeksnotitie Onderzoek in opdracht van het ministerie van OCW Sil Vrielink (MOOZ Onderzoek) Dik Leering (QDelft) MOOZ Onderzoek & QDelft november 2012

2 2012 MOOZ Onderzoek in opdracht van het ministerie van OCW. Alle rechten voorbehouden. Het is niet geoorloofd gegevens uit dit rapport te gebruiken in publicaties zonder nauwkeurige bronvermelding. Voor deze publicatie is gebruik gemaakt van het Prognosemodel VO van ResearchNed. 1 - Leerlingenprognose Flevoland

3 Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 2 Resultaten Prognose basisgeneratie Leerlingenprognose 7 Bijlage A Schoolsoort 12 Bijlage B Tabellen Leerlingenprognose Flevoland

4 1 Inleiding In opdracht van het Regionaal Platform Utrecht is vorig jaar door ResearchNed en QDelft een rekenmodel ontwikkeld, waarmee leerlingenprognoses kunnen worden gemaakt voor het voortgezet onderwijs. Dit model sluit aan bij het programma van eisen (PvE) van de VNG 1, en biedt daarnaast de mogelijkheid om alternatieve scenario s door te rekenen voor wat betreft: de demografische ontwikkeling (basisgeneratie) de verdeling van leerlingen naar schoolsoort, en de mobiliteit van leerlingen. Op verzoek van het ministerie van OCW is met behulp van dit rekenmodel een leerlingenprognose gemaakt voor de provincie Flevoland. In het vervolg van deze notitie presenteren we de belangrijkste uitkomsten hiervan. We gaan daarbij eerst in op de ontwikkeling van de basisgeneratie, en vervolgens op de verwachte leerlingenontwikkeling. Mede op basis van deze leerlingenprognose, is door Centerdata een raming gemaakt van verwachte vraag naar leraren. Daarbij is gebruik gemaakt van het microsimulatiemodel MIRROR. Leerlingenprognose voortgezet onderwijs Voor het opstellen van de leerlingenprognoses is gebruik gemaakt van de Regionale bevolkingsprognose van het Planbureau voor de leefomgeving (PBL/CBS) en cijfers over de onderwijsdeelname in 2009, 2010 en 2011 (afkomstig van DUO) 2. Net als in Utrecht is hierbij onderscheid gemaakt naar schoolsoort (zie Bijlage A). Op basis van leerlingengegevens zijn zes groepen onderscheiden: praktijkonderwijs, vmbo-bl/kl, vmbo-tl/gl, havo, vwo, gymnasium (categoraal). Leerlingen in gemeenschappelijke leerjaren zijn hierbij naar rato van het aantal dakpannen (afdelingen) verdeeld 3. Het rekenmodel sluit zoals gezegd aan bij het programma van eisen voor leerlingenprognoses van de VNG. Dit betekent dat eerst de voedingsgebieden in kaart zijn gebracht van alle scholen/vestigingen in het studiegebied. Op basis van leerlingengegevens en gegevens over het aantal kinderen in de basisgeneratie zijn vervolgens deelnamepercentages afgeleid. Deze geven aan welk deel van de basisgeneratie in het voedingsgebied voortgezet onderwijs volgt 4. Bij het berekenen van de deelnamepercentages wordt in het rekenmodel onderscheid gemaakt naar onderwijssoort, leeftijd en woonplaats. Dit heeft als voordeel dat de berekeningen op gedetailleerd niveau plaatsvinden en bij het opstellen van scenario s beter rekening gehouden kan worden met verschillen in onderwijsdeelname naar onderwijssoort etc. Op basis van de deelnamecijfers en de gemeentelijke bevolkingsprognoses (basisgeneratie) is voor alle scholen/vestigingen in Flevoland een leerlingenprognose gemaakt. Daarbij is onderscheid gemaakt naar schoolsoort en subregio. In het vervolg van dit rapport presenteren we de belangrijkste uitkomsten van deze prognose. Hoewel de prognoses met de grootste zorgvuldigheid zijn opgesteld, zijn de uitkomsten uiteraard met onzekerheidsmarges omgeven. Vooral op lange termijn en op laag ruimtelijk schaalniveau zijn de marges VNG (1999) Programma van eisen voor leerlingenprognoses. DUO (2012) Basisgegevens Bekostigd Onderwijs. Zoetermeer. Voorbeeld: van de leerlingen in havo/vwo brugklassen wordt 50% tot het havo gerekend en 50% het vwo. Tot de basisgeneratie wordt in de regel het aantal 12 t/m 18 jarigen gerekend. In het rekenmodel worden daarnaast ook de 11- en 19/20-jarigen meegenomen. Dit heeft als voordeel dat expliciet rekening wordt gehouden met vroege en late leerlingen. 3 - Leerlingenprognose Flevoland

5 groot. Op regionaal niveau geven de prognoses echter een goed beeld van de toekomstige leerlingenontwikkeling. Regio-indeling Met behulp van het Rekenmodel kunnen leerlingenprognoses worden gemaakt op vier verschillende niveau s. Het laagste niveau is het vestigingsniveau. Op dit niveau zijn de belangstellingspercentages afgeleid en wordt in het model gerekend 5. Daarnaast kunnen ook leerlingenprognoses worden gemaakt op regionaal, gemeentelijk en bestuursniveau. In deze notitie presenteren we de prognoses op regionaal niveau. We gaan daarbij uit van de vestigingslocaties in schooljaar 2011/12. In overleg met OCW is een leerlingenprognose gemaakt voor alle scholen/vestigingen in de provincie Flevoland, met uitzondering van die in Zeewolde 6 (zie Figuur 1.1). In het rapport zijn vier deelgebieden onderscheiden: 1. Almere 2. Lelystad 3. Noordoostpolder, Urk, Lemsterland, en 4. Dronten, Kampen. Deze deelgebieden komen overeen met de samenwerkingsverbanden passend onderwijs 7. Bij het opstellen van de prognoses zijn we uitgegaan van de bestaande voedingsgebieden van scholen. Daarbij is rekening gehouden met leerlingen van buiten de regio 8. De prognoses hebben zodoende betrekking op alle leerlingen die in Flevoland naar school gaan (excl. die op de Levant in Zeewolde) Hierbij wordt onderscheid gemaakt naar onderwijssoort, leeftijd en woonplaats. De gemeente Zeewolde is buiten beschouwing gelaten omdat deze gemeente participeert in het samenwerkingsverband NW-Veluwe (Harderwijk e.o.). De gemeenten Dronten en Kampen maken onderdeel uit van een groter samenwerkingsverband in Overijssel (VO-23-05), maar worden aangemerkt als kamer. Leerlingenstromen uit naburige gemeenten worden in het rekenmodel apart gemodelleerd. Voor gemeenten waaruit slechts incidenteel leerlingen komen, is met een opslag gerekend. 4 - Leerlingenprognose Flevoland

6 Figuur Regio-indeling 5 - Leerlingenprognose Flevoland

7 2 Resultaten 2.1 Prognose basisgeneratie Bij het opstellen van de leerlingenprognoses is gebruik gemaakt van de Regionale bevolkingsprognose van het Planbureau voor de leefomgeving. Figuur 2.1 toont de resultaten hiervan voor de zogenaamde basisgeneratie (12-18 jaar) 9. Uit de figuur blijkt dat de basisgeneratie in Almere en Lelystad de komende jaren nog sterk stijgt (zie ook Tabel B.1; Tabel B.2). In de Noordoostpolder en in Dronten/Kampen is het beeld wezenlijk anders. Hier zien we de komende jaren een omslag van groei naar krimp. Tot 2016 neemt het aantal jarigen in beide regio s licht toe, en daarna weer langzaam af. Als gevolg van deze krimp, zakt de basisgeneratie op termijn iets onder het huidige niveau. Ook landelijk zien we een dergelijke omslag 10. Figuur Prognose basisgeneratie Flevoland, (Index 2012=100) Almere Lelystad Noordoostpolder e.o. Dronten, Kampen Nederland Figuur 2.2 geeft de ontwikkeling van de basisgeneratie weer per gemeente. Hieruit blijkt nogmaals dat de basisgeneratie in Almere en Lelystad de komende jaren sterk groeit, terwijl die in Dronten en de Noordoostpolder duidelijk afneemt (zie ook Tabel B.3, Tabel B.4). In Kampen en Lemsterland treedt op termijn ook een omslag op van groei naar krimp, maar in 2022 ligt het aantal jarigen nog wel duidelijk hoger dan op dit moment (Tabel B.3). Al met al kunnen we dan ook concluderen dat groei en krimp naast elkaar voorkomen, en dat de ontwikkeling van de basisgeneratie van gemeente tot gemeente verschilt De basisgeneratie voor het voortgezet onderwijs (incl. praktijkonderwijs) bestaat uit het totaal aantal 12 t/m 18 jarigen. In het rekenmodel zijn daarnaast ook de 11- en 19/20-jarigen meegenomen. Bij het opstellen van de leerlingenprognoses is zodoende expliciet rekening gehouden met vroege en late leerlingen. De komende jaren neemt de basisgeneratie in Nederland eerst licht toe (+2%), en daarna langzaam af (-7%). 6 - Leerlingenprognose Flevoland

8 Figuur Prognose basisgeneratie , naar RPA-gebied (Index 2012=100) In Tabel B.3 en Tabel B.4 (Bijlage B) zijn de gemeentelijke prognoses weergegeven voor de periode Leerlingenprognose Op basis van de hiervoor gepresenteerde bevolkingsprognose is een leerlingenprognose opgesteld voor de provincie Flevoland. Daarbij is onderscheid gemaakt naar subregio en schoolsoort. Op verzoek van OCW zijn twee scenario s doorgerekend: 1. Basisscenario Allereerst is een basisscenario opgesteld. Dit scenario gaat ervan uit dat de onderwijsdeelname (naar onderwijssoort, gemeente en leeftijd, etc.) de komende jaren op hetzelfde niveau blijft als in 2011 en dat de mobiliteit van leerlingen tussen gemeenten niet verandert (relatief gezien) 11. Het toekomstige aantal leerlingen is daarom in het basisscenario alleen afhankelijk van demografische ontwikkelingen RR-scenario In aanvulling op het basisscenario is een ReferentieRaming-scenario doorgerekend. Dit scenario sluit (landelijk gezien) aan bij de Referentieraming 2012 van OCW 13, en gaat er vanuit dat de onderwijsdeelname de komende jaren verder stijgt doordat er meer leerlingen kiezen voor havo/vwo in plaats van vmbo We gaan er vanuit dat het mobiliteitspatroon onveranderd blijft. Impliciet veronderstellen we hiermee dat de verblijfsduur constant blijft en de doorstroom van leerlingen binnen het VO niet verandert (relatief gezien). OCW (2012) Referentieraming 2012 Den Haag. 7 - Leerlingenprognose Flevoland

9 In verband met de interpretatie van de gegevens wijzen we erop dat we geen rekening hebben gehouden met de capaciteit van scholen in het studiegebied. Impliciet gaan we er vanuit dat scholen bij groei van het leerlingenaantal hun capaciteit kunnen uitbreiden. Groei en krimp Figuur 2.3 toont uitkomsten van het basisscenario, uitgesplitst naar subregio. Uit de figuur blijkt dat het totaal aantal leerlingen in Almere en Lelystad de komende jaren stijgt. Vooral in de periode is groei fors (zie Tabel B.5). In Almere neemt het aantal leerlingen in deze periode toe met ca. 13 procent (+1.690), en in Lelystad met ca. 10 procent (+410). In de Noordoostpolder en de regio Dronten/Kampen neemt het aantal leerlingen tot 2016 ook toe, maar daarna weer duidelijk af. Daarbij valt op dat het leerlingenaantal vanaf 2020 onder het huidige niveau zakt (zie ook Tabel B.5). Figuur Basisscenario: leerlingenprognose Flevoland, , (index 2011=100) Almere Lelystad Noordoostpolder e.o. Dronten, Kampen Het referentiescenario toont vooral op de wat langere termijn een iets gunstiger beeld (zie Figuur 2.4) 14. In de eerst komende jaren zijn de verschillen tussen beide scenario s beperkt, maar vanaf 2016 vertoont de leerlingenontwikkeling in het referentiescenario een duidelijk gunstiger verloop. Dit komt vooral doordat er steeds meer leerlingen kiezen voor havo/vwo in plaats van vmbo (zie Figuur 2.5). De onderwijsdeelname neemt daardoor naar verwachting ook toe, vooral in de leeftijdsklassen van jaar. 14 Op verzoek van OCW zijn de uitkomsten van het referentiescenario door Centerdata gebruikt voor de arbeidsmarktraming. 8 - Leerlingenprognose Flevoland

10 Figuur Leerlingenprognose Flevoland, , (index 2011=100) Basisscenario RR-scenario Figuur Leerlingenprognose Flevoland, naar schoolsoort, , (mutatie t.o.v. 2011) VWO HAVO VMBO-GL/TL VMBO-BL/KL Praktijkonderwijs RR-scenario Basisscenario Bij het opstellen van de leerlingenprognoses zijn de leerlingen van het Groenhorst College 15 (AOC) en het Berechja College meegenomen. Het gaat hierbij om ongeveer 5,5 procent van de leerlingen in het voortgezet onderwijs. Omdat deze leerlingen door Centerdata niet worden meegenomen in MIRROR, presenteren we in de bijlage ook de uitkomsten exclusief genoemde groep (zie Tabel B.6 & Tabel B.9) 16. Vergeleken met de basisprognose valt vooral de prognose voor de regio Noordoostpolder lager uit (ca. 710 leerlingen). Voor de regio Dronten/Kampen heeft deze selectie geen effect Het gaat hierbij om twee instellingen: AOC Groenhorst College en Groenhorst College Almere. In MIRROR wordt uitgegaan van de hoofdvestiging van scholen. Daarbij worden ook eventuele nevenvestigingen meegenomen die buiten de regio liggen. 9 - Leerlingenprognose Flevoland

11 Ontwikkeling naar schoolsoort Als gevolg van demografische ontwikkelingen neemt het aantal leerlingen in heel Flevoland de komende jaren toe. Dit geldt voor alle schoolsoorten, maar relatief het sterkst voor het praktijkonderwijs en vmboberoepsgericht (zie Figuur 2.6). Absoluut gezien is de groei van het havo/vwo echter het grootst (zie Figuur 2.7). Tussen 2011 en 2026 neemt het aantal havisten toe met circa leerlingen (van naar 8.824). Het aantal vwo ers stijgt in dezelfde periode met ongeveer leerlingen (van naar 7.658). Vergeleken met het basisscenario, is de toename in het RR-scenario overigens iets groter, omdat we hierin uitgaan van de veronderstelling dat er steeds meer leerlingen kiezen voor havo/vwo 17. In 2021 betreft het verschil ongeveer 445 leerlingen, en in 2026 ongeveer 605. Figuur RR-scenario: leerlingenprognose Flevoland, naar schoolsoort (index 2011=100) VWO HAVO VMBO-GL/TL VMBO-BL/KL Praktijkonderwijs 0% 2% 4% 6% 8% 10% 12% 14% 16% 18% 20% Figuur RR-scenario: leerlingenprognose Flevoland, naar schoolsoort (mutatie t.o.v. 2011) VWO HAVO VMBO-GL/TL VMBO-BL/KL Praktijkonderwijs In het basisscenario neemt het aantal havisten toe met circa 11 procent (880 leerlingen), tussen 2011 en Het aantal vwo ers stijgt in dezelfde periode met 12 procent (815 leerlingen). Zie ook Figuur 2.8 & Figuur Leerlingenprognose Flevoland

12 In Tabel B.7 zijn de prognoses weergegeven per subregio en schoolsoort, uitgaande van het basisscenario. De resultaten voor het referentiescenario zijn opgenomen in Tabel B Leerlingenprognose Flevoland

13 Bijlage A Schoolsoort Voor het opstellen van de leerlingenprognoses gebruiken we onder meer cijfers over de onderwijsdeelname afkomstig van DUO (Basisgegevens Bekostigd Onderwijs). We onderscheiden daarbij zes verschillende schoolsoorten (zie hoofdstuk 1): Praktijkonderwijs VMBO-bl/tl VMBO-gl/tl HAVO VWO 18 Categorale gymnasia. Leerlingen in de brugklas (gemengde leerjaren) zijn naar rato van het aantal dakpannen (c.q. afdelingen) ingedeeld naar schoolsoort (zie Tabel A.1). Ter illustratie: de havo/vwo-klassen zijn 50/50 toegedeeld aan havo en vwo. Tabel A.1 Indeling gemeenschappelijke brugjaren o.b.v. afdelingen code afdeling soort onderwijs 11 Ljvb op HAVO/VMBO-Th/Gm Lw havo, vmbo-tl/gl AVO 12 Ljvb op VMBO-Gm Lw vmbo-tl/gl AVO 13 Ljvb op VMBO-Th/Gm Lw vmbo-tl/gl AVO 15 Ljvb op VWO/HAVO vwo, havo AVO 16 Ljvb op VWO/HAVO/VMBO-Th/Gm Lw havo, vmbo-tl/gl AVO 22 Ljvb op HAVO/VMBO-Alle Lw havo, vmbo-tl/gl AVO+VBO 23 Ljvb op VMBO-Alle Lw vmbo-bl/kl AVO+VBO 24 Ljvb op VWO/HAVO/VMBO-Alle Lw vwo, havo, vmbo-tl/gl, vmbo-bl/kl AVO+VBO 31 Ljvb op VMBO-BBg Lw vmbo-bl/kl VBO 32 Ljvb op VMBO-Kbg Lw vmbo-bl/kl VBO 33 Ljvb op VMBO-Bbg/Kbg Lw vmbo-bl/kl VBO 41 Lj LWOO vb op Bbg Lw vmbo-bl/kl LWOO 42 Lj LWOO vb op Gm Lw vmbo-tl/gl LWOO 43 Lj LWOO vb op Kbg Lw vmbo-bl/kl LWOO 44 Lj LWOO vb op Th/Gm Lw vmbo-tl/gl LWOO 45 Lj LWOO vb op Bbg/Kbg Lw vmbo-bl/kl LWOO 46 Lj LWOO vb op Alle Lw vmbo-bl/kl LWOO 18 Dit is inclusief de lycea en de gymnasiumafdelingen binnen brede scholengemeenschappen Leerlingenprognose Flevoland

14 Bijlage B Tabellen Tabel B.1 Ontwikkeling basisgeneratie Flevoland, Almere Lelystad Noordoostpolder, Urk, Lemsterland Dronten, Kampen Totaal Bron: PBL/CBS (2011) Regionale bevolkingsprognose Tabel B.2 Ontwikkeling basisgeneratie Flevoland, (Index 2012=100) Almere Lelystad Noordoostpolder, Urk, Lemsterland Dronten, Kampen Totaal Bron: PBL/CBS (2011) Regionale bevolkingsprognose Bewerking MOOZ Onderzoek 13 - Leerlingenprognose Flevoland

15 Tabel B.3 Ontwikkeling basisgeneratie Flevoland, naar gemeente, Almere Lelystad Noordoostpolder, Urk, Lemsterland Noordoostpolder Urk Lemsterland Totaal Dronten, Kampen Dronten Kampen Totaal Totaal Bron: PBL/CBS (2011) Regionale bevolkingsprognose Tabel B.4 Ontwikkeling basisgeneratie Flevoland, naar gemeente, (Index 2012=100) Almere Lelystad Noordoostpolder, Urk, Lemsterland Noordoostpolder Urk Lemsterland Totaal Dronten, Kampen Dronten Kampen Totaal Totaal Bron: PBL/CBS (2011) Regionale bevolkingsprognose Bewerking MOOZ Onderzoek 14 - Leerlingenprognose Flevoland

16 Leerlingenprognose 19 Tabel B.5 Basisscenario: leerlingenprognose Flevoland, (peildatum 1 oktober) Almere Lelystad Noordoostpolder, Urk, Lemsterland Dronten, Kampen Totaal Tabel B.6 Basisscenario: leerlingenprognose Flevoland, (excl. verticale scholen en vmbo-groen) Almere Lelystad Noordoostpolder, Urk, Lemsterland Dronten, Kampen Totaal Exclusief vmbo-groen en nevenvestigingen van scholen (met een hoofdvestiging buiten de regio). 19 De cijfers over 2011 betreffen telgegevens, gebaseerd op de situatie op 1 oktober Leerlingenprognose Flevoland

17 Tabel B.7 Basisscenario: leerlingenprognose Flevoland, naar schoolsoort, (peildatum 1 oktober) Almere Praktijkonderwijs VMBO-BL/KL VMBO-GL/TL HAVO VWO Lelystad Praktijkonderwijs VMBO-BL/KL VMBO-GL/TL HAVO VWO Noordoostpolder e.o. Praktijkonderwijs VMBO-BL/KL VMBO-GL/TL HAVO VWO Dronten, Kampen Praktijkonderwijs VMBO-BL/KL VMBO-GL/TL HAVO VWO Leerlingenprognose Flevoland

18 Tabel B.8 RR-scenario: leerlingenprognose Flevoland, (peildatum 1 oktober) Almere Lelystad Noordoostpolder, Urk, Lemsterland Dronten, Kampen Totaal Tabel B.9 RR-scenario: leerlingenprognose Flevoland, (excl. verticale scholen en vmbo-groen) Almere Lelystad Noordoostpolder, Urk, Lemsterland Dronten, Kampen Totaal Exclusief vmbo-groen en nevenvestigingen van scholen (met een hoofdvestiging buiten de regio) Leerlingenprognose Flevoland

19 Tabel B.10 RR-scenario: leerlingenprognose Flevoland, naar schoolsoort, (peildatum 1 oktober) Almere Praktijkonderwijs VMBO-BL/KL VMBO-GL/TL HAVO VWO Lelystad Praktijkonderwijs VMBO-BL/KL VMBO-GL/TL HAVO VWO Noordoostpolder e.o. Praktijkonderwijs VMBO-BL/KL VMBO-GL/TL HAVO VWO Dronten, Kampen Praktijkonderwijs VMBO-BL/KL VMBO-GL/TL HAVO VWO Leerlingenprognose Flevoland

20 Figuur Basisscenario: leerlingenprognose Flevoland, naar schoolsoort (index 2011=100) VWO HAVO VMBO-GL/TL VMBO-BL/KL Praktijkonderwijs 0% 2% 4% 6% 8% 10% 12% 14% 16% Figuur Basisscenario: leerlingenprognose Flevoland, naar schoolsoort (mutatie t.o.v. 2011) VWO HAVO VMBO-GL/TL VMBO-BL/KL Praktijkonderwijs Leerlingenprognose Flevoland