De Bataafse Republiek

Transcriptie

1 De Bataafse Republiek Jacques van der Jagt Probus 84, 11 juli 2013

2 Onderwerpen 1. De Republiek in de 18 e eeuw 2. Revolutie patriotten Utrecht Bataafse republiek Staatsregeling voor het Bataafse volk 6. Conclusies

3 1. De Republiek in de 18 e eeuw economisch verval onbekwame stadhouder Willem V regentenoligarchie (nepotisme en corruptie) 4 e Engelse oorlog ( ) geletterd (bijbel) pamfletten buitenlandse publicaties geringe censuur weinig beperking vereniging/vergadering VERLICHTING

4 Relatie Oranje volk - regenten 17 e eeuw Oranje 1621: Van Oldenbarnevelt : De Wit volk regenten 18 e eeuw Oranje + + volk regenten - burgerstand: handelaren, artsen, advocaten, dominees, winkeliers, ambachtslieden, etc. politiek: patriotten

5 2. Revolutie Patriotten eeuw der genootschappen tot 1780: wetenschap, cultuur, maatschappij na 1780: politiek en militair (vrijkorpsen) Joan Derk, baron van der Capellen tot den Pol Aan het volk van Nederland 1781: - tegen stadhouder en regenten - vrijheid van drukpers - bewapening volk

6 3. Utrecht Pro Patria et Libertate 1785 Stichting Concordia 900 leden (15%) 1784 concept/reglement - getrapte verkiezing gemeenteraad - klachtencie 1786 revolutie in Utrecht - nieuw gemeentebestuur patriotten - Adriaan Eyck voorzitter Pretense Raad John Adams aan Thomas Jefferson: In no instance, of ancient or modern History, have the People ever asserted more unequivocally their own interest and unalienable sovereignty. Quint Ondaatje

7 Quint Ondaatje Ceylon, predikantenzoon Oosterling Student Utrecht Oprichter en officier Pro Patria Leider opstand Utrecht Ontwerpt nieuw reglement 1787 vlucht naar Hamburg en Frankrijk 1798 nieuwe indeling Nederland 1818 overlijdt in Batavia

8 Revolutiejaar Burgeroorlog Staten-Generaal onmachtig en verdeeld Wilhelmina Goejanverwellesluis Ingrijpen Pruisisch leger Vlucht 5000 patriotten (o.a. Eyck) naar Frankrijk Oorzaken mislukken: Provinciale i.p.v. Nationale beweging Geen machtsuitoefening

9 4. Bataafse Republiek Bataafse Franse troepen uitroepen Bataafse republiek Nationale Vergadering Pieter Paulus voorzitter e voorstel Grondwet verworpen staatsgreep radicalen Bataafse terreur Grondwet staatsgreep gematigden Sept staatsgreep Bataafs gemenebest

10 Nationale vergadering

11 Pieter Paulus Jurist Ideoloog van de patriotten en praktisch politicus 1793 In welke zin kunnen de menschen gezegd worden gelijk te zijn? En welke zijn de reglen en pligten die daaruit voortvloeien? 1795 Rechten van de Mens en de Burger 1795 onderhandelaar met Frankrijk 1 mrt 1796 voorzitter Nationale Vergadering 17 mrt 1796 Overleden

12 5. Staatsregeling voor het Bataafse Volk Helder en leesbaar Hoofdauteur: Willem Anthony Ockerse Amerika: Life,Liberty and the Pursuit of Happiness Frankrijk: Liberté, Egalité, Fraternité Nederland: Gelykheid, Vryheid, Broederschap Doe eenen ander niet, hetgeen gij niet wenscht dat aan u geschiede Doe aan anderen, ten allen tijde, zo veel goeds als gij, in gelijke omstandigheden, van hun zoudt wenschen te ontvangen. 4 thema s 1. federatie eenheidsstaat 2. volkssoevereiniteit vertegenwoordiging 3. mens burger vreemdeling 4. rol van de staat

13 1. Federatie-eenheidsstaat Argumenten pro bestaande structuur (7 provincies) Succes 17 e eeuw Volksinvloed gemakkelijker in kleine eenheden Geen risico overheersing een gewest unanimiteit Volkskarakter bestaat uit 7 volken Argumenten pro eenheidsstaat 18 e eeuw vergt grotere staten Nepotisme en corruptie gemakkelijker door verdeling in 7 provincies Volkssoevereiniteit ondeelbaar Gelijkheid in omvang provincies Ontstaan Nederlandse i.p.v. provinciale identiteit Grondwet 1798: eenheidsstaat Gigantische machtsverschuiving Land opnieuw ingedeeld in 8 gelijke departementen

14 Indeling Nederland departementen: Eems, Oude Ijssel, Rijn, Amstel, Texel, Delf, Dommel, Schelde en Maas

15 2. Volkssoevereiniteit - vertegenwoordiging De oppermagt berust bij het gehele Volk, en is één, ondeelbaar en onvervreemdbaar. Geen gedeelte van het Volk kan zich de Magt van het gehele Volk aanmatigen. Modellen Democratie = Atheense directe democratie Gemengde regeringsvorm Volkssoevereiniteit bij vertegenwoordiging Mandataris Zelfstandig Vertegenwoordiger Kundig Deugdzaam Luisteren Autonoom Geen verkiezingscampagne

16 2. Volkssoevereiniteit - vertegenwoordiging Constitutie Nieuw begrip Fundamentele regels over de politieke orde Contract door volk goedgekeurd: referendum Omvangrijk en specifiek (527 artikelen) Getrapte verkiezingen Vergaderingen openbaar Dagverhaal Verslag handelingen Overal verkrijgbaar

17 3. Mens burger - vreemdeling De Oppermagt berust in de gezamenlijke leden der Maatschappij, Burgers genoemd. Burger aanspreektitel Geen gilden, adel, gereformeerde kerk, stadsburger, maar individuele burger 1795 Rechten van de mens en de burger Rechten van de mens Gelijkheid Vrijheid Veiligheid klassiek Eigendom Verzet tegen onderdrukking Godsdienst (scheiding kerk- staat Onderwijs Gezondheid sociaal armenzorg Burger Actief Financieel onafhankelijk Publieke zaak Militaire taken

18 Vreemdeling De Maatschappij ontvangt alle vreemdelingen, die de weldaden der vrijheid vreedzaam wensen te genieten, in haar midden, en verleent hen alle zekerheid en bescherming. Stemrecht Mannen > 20 jaar + financieel onafhankelijk Vreemdeling > 10 jaar ingezetene + Nederlandse taal Joden Geen stemrecht Vrouwen (afhankelijk) bedeling Meer dan 20% bevolking (voor 1795 < 1%)

19 4. Rol van de staat Organisatie Montesquieu: trias politica Geen machtsbalans (checks and balances) maar machtenscheiding. Iedere macht eigen functie en orgaan. Wetgevende Macht Nationale vergadering 2 kamers: 1 e kamer maakt wetten 2 e kamer keurt goed Uitvoerende Macht - uitvoerend bewind (5) - 8 Agentschappen (Ministeries) Rechterlijke Macht - onafhankelijk - geen toetsing wetten aan grondwet

20 Taken van de Staat Modern staatsbegrip - Staat los van machthebbers - Centralisatie De Maatschappij, bedoelende in alles de welvaart van alle haare leden, verschaft arbeid aan den nijveren, onderstand aan den Onvermogenden. Moedwillige lediggangers hebben daarop geene aanspraak. De Maatschappij vordert de volstrekte weering van alle Bedelarij. Taken: - Buitenlands beleid - Belastingen - Onderwijs - Armenzorg - Werkgelegenheid - Handel, industrie, landbouw - Volksgezondheid - Overheidsstatistieken Veel verzet provincies en lokale besturen 1801 Uitvoerende macht wint van wetgevende macht

21 Isaac Jan Alexander Gogel Agent van Financiën Economische eenheid Handelsbelemmeringen Belasting gelijktrekken 1805 Belastingwet Voor het hele land Draagkracht Belastingdienst

22 6. Conclusies Staatsregeling basis moderne politieke samenleving Eenheidsstaat Vertegenwoordigende democratie Mensenrechten Sociale grondrechten Staat hoeder algemeen belang Machtenscheiding Modern ambtenarenapparaat