De D(o)epressiecursus

Transcriptie

1 Interventie De D(o)epressiecursus Samenvatting Doel Het doel van De D(o)epressiecursus is het verminderen van depressieve klachten bij adolescenten met depressieve symptomen, een depressie in engere zin of een dysthyme stoornis. De cursus richt zich op het verwerven en versterken van vaardigheden om in het dagelijks leven beter te kunnen functioneren met zo min mogelijk depressieve klachten. Een subdoel is het voorkomen dat adolescenten terugvallen in een depressieve stoornis. Doelgroep De interventie richt zich op adolescenten tussen de 16 en 21 jaar met depressieve symptomen, een depressie in engere zin of een dysthyme stoornis. Aanpak De D(o)epressiecursus is een gestructureerd cognitief gedragstherapeutisch behandelprogramma. De cursus bestaat uit vijftien groepsbijeenkomsten van één uur en drie kwartier, en een terugkombijeenkomst. Tijdens de cursus leren adolescenten inzicht te krijgen in hun onbewuste negatieve cognities en deze te veranderen (cognitieve component). Daarnaast krijgen zij inzicht in het verband tussen hun stemming en de interactie met de omgeving en leren zij specifieke vaardigheden om positieve interacties met de omgeving te verbeteren (gedragsmatige component). Materiaal Draaiboek voor de uitvoerder Cursistenmap voor de adolescenten Onderzoek effectiviteit Er is alleen indirect bewijs voor de effectiviteit van deze Nederlandse interventie. De Amerikaanse versie: Coping with depression course for adolescents (CWD-A) is in diverse experimentele studies onderzocht en blijkt positieve effecten te hebben. In een overzichtsstudie van David-Ferdon & Kaslow (2008) wordt de Amerikaanse versie als waarschijnlijk effectief geclassificeerd. Ontwikkeld door Yvonne Stikkelbroek Universiteit Utrecht, Heidelberglaan 1 Postbus TC Utrecht [email protected] Telefoon (030) Telefoon (030) Erkenning Erkend door

2 Deelcommissie jeugdzorg en psychosociale/pedagogische preventie d.d Oordeel: Goed onderbouwd Toelichting: De interventie is goed uitgewerkt. Sterk is dat er zicht is op selectie-effecten en dat ingezien wordt dat groepen als deze negatieve modellering in de hand kunnen werken. De referentie naar dit document is: Karen van Rooijen - Mutsaers (september 2009). Databank effectieve jeugdinterventies: beschrijving 'De D(o)epressiecursus'.Utrecht: Nederlands Jeugdinstituut. Gedownload van 1. Toelichting naam van de interventie De D(o)epressiecursus is de Nederlandse bewerking van de Amerikaanse Coping with depression course for adolescents, welke weer gebaseerd is op de Coping with depression course voor volwassenen. 2. Risico en/of probleem waar de interventie zich op richt Iemand heeft een depressie wanneer tenminste vijf van de volgende verschijnselen gedurende twee weken aanwezig zijn en het dagelijks functioneren belemmeren: een sombere stemming; geen plezier meer beleven; problemen met eten; problemen met slapen; traag of juist onrustig zijn; vermoeidheid, futloosheid; zich schuldig of waardeloos voelen; concentratieproblemen; denken over de dood en doodgaan. Depressie is een aandoening die veel jongeren treft. Op elk moment is ongeveer 3% van alle adolescenten depressief volgens de DSM-IV classificatie. Daarmee is de unipolaire depressieve stoornis de meest voorkomende psychische stoornis bij jongeren. Vóór de leeftijd van 18 jaar heeft ongeveer 20% van de adolescenten ooit een depressie ervaren. Meisjes hebben twee keer zoveel kans op een depressie als jongens (Lewinsohn & Clarke, 1999). Gemiddeld duurt een depressie bij adolescenten ongeveer 9 maanden. Terugval komt redelijk vaak voor: 12% van de adolescenten heeft binnen één jaar een terugval, 33% binnen vier jaar (Lewinsohn, 1994). Een depressie in de adolescentie heeft daarnaast gevolgen voor de volwassen leeftijd. Zo is het de belangrijkste voorspellende factor voor depressieve symptomen op volwassen leeftijd en kan het consequenties hebben voor de loopbaan en sociale leven. Ook verhoogt een depressie tijdens de adolescentie het suïciderisico op latere leeftijd. Kenmerkend voor depressieve jongeren is dat zij naast hun depressie veel psychosociale problemen ervaren, zoals een verminderd vermogen tot intimiteit, vervreemding van de ouders, groter alcohol- en drugsgebruik en een hogere werkloosheid. Daarnaast gaat een depressie vaak samen met ADHD, angststoornissen, gedragsstoornissen en eetstoornissen. 3. Doel van de interventie Het doel van De D(o)epressiecursus is het significant verminderen van depressieve klachten. De cursus richt zich op het verwerven en versterken van vaardigheden om in het dagelijks leven beter te kunnen functioneren met zo min mogelijk depressieve klachten. Een subdoel is het voorkomen dat adolescenten terugvallen in een depressieve stoornis. 4. Doelgroep van de interventie Voor wie is de interventie bedoeld De D(o)epressiecursus is bestemd voor adolescenten tussen de 16 en 21 jaar met depressieve symptomen, een depressie in engere zin of een dysthyme stoornis. Indicatie- en contra-indicatiecriteria

3 De adolescenten die deelnemen aan de cursus hoeven niet persé te voldoen aan de DSM-IV criteria van depressie. De adolescenten dienen over voldoende leesvaardigheden te beschikken om met de cursistenmap te kunnen werken. De cursus is niet geschikt voor adolescenten met een bipolaire stoornis, drugs- of alcoholproblematiek, gedragsstoornissen of schizoaffectieve stoornissen. Ook bij een vermoeden van een verhoogd suïciderisico is de cursus minder geschikt. Dan kan beter individuele behandeling worden overwogen. Daarnaast is de cursus te moeilijk in geval van zwakbegaafdheid. In de praktijk blijkt dat depressieve adolescenten vaak ook kampen met andere problematiek, de ervaring moet uitwijzen bij welke stoornissen deelname wel of juist minder geschikt is. Voorafgaand aan de cursus worden de Beck Depression Inventory (BDI) en de Center for Epidemiologic Studies Depression Scale (CES-D) afgenomen. Indicatie vindt niet enkel en alleen plaats op basis van de uitslag van deze vragenlijsten. De ervaren lijdensdruk is ook van belang. Jongeren met een subklinisch klachtenniveau die niet voldoen aan de criteria van een depressieve stoornis maar wel een hoge lijdensdruk ervaren kunnen ook geïndiceerd worden voor de D(o)pressiecursus. De vragenlijsten worden ook als feedback voor de cursisten zelf gebruikt. Zij worden aan het eind van de cursus nogmaals ingevuld, zodat cursisten zelf kunnen zien of verbetering heeft plaatsgevonden. Toepassing bij migranten De interventie is niet speciaal ontwikkeld voor migrantengroepen. Het programma heeft geen speciale faciliteiten (zoals vertaalde schriftelijke instructies of tolken) om migrantengroepen in het bijzonder te kunnen bedienen. 5. Aanpak Opzet van de interventie De D(o)epressiecursus is een sterk gestructureerde cognitief-gedragstherapeutische cursus. In het draaiboek van de cursus wordt per bijeenkomst precies beschreven wat het doel van de bijeenkomst is, uit welke onderdelen de bijeenkomst bestaat en hoeveel tijd er aan elk onderdeel wordt besteed. Voorafgaand aan de cursus vindt een intake plaats waarin de bedoeling van de cursus en de werkwijze wordt uitgelegd. De cursus bestaat vervolgens uit in totaal 16 bijeenkomsten (waarvan 1 terugkombijeenkomst) van één uur en drie kwartier inclusief pauze. De pauzes zijn doelbewust toegevoegd als oefenmoment voor sociale contacten. In de bijeenkomsten wordt gewerkt met psycho-educatie, registratieopdrachten, rollenspellen, oefeningen en huiswerk. Iedere bijeenkomst begint met een quiz waarin de belangrijkste onderwerpen uit de voorgaande bijeenkomst aan de orde komen. Naast de groepsbijeenkomsten voor de adolescenten zijn er twee informatiebijeenkomsten voor de ouders/verzorgers waarin informatie wordt gegeven over de problematiek, de inhoud van de cursus en hoe zijzelf een bijdrage kunnen leveren Inhoud van de interventie In de cursus komen verschillende aandachtsgebieden aan bod die problematisch zijn voor depressieve adolescenten. Hieronder zullen de verschillende aandachtsgebieden kort worden besproken. Stemmingsdagboek De cursus begint met het observeren en registreren van de eigen stemming in het stemmingsdagboek. Dat blijven de cursisten de rest van de cursus doen. Op deze manier gaan de adolescenten letten op hun gevoelens en bemerken ze verschillen in hun stemming. Dat bevordert het gevoel van zelfcontrole. Hierdoor kunnen de adolescenten zelf ontdekken welke vaardigheden al dan niet bijdragen aan een verbeterde stemming. Zo leren ze om de voor hun goede vaardigheden te blijven gebruiken. Dit registreren wordt geoefend in de bijeenkomsten in een oefening waarbij de cursisten moeten bijhouden hoe vaak zij een bijdrage leveren tijdens een bijeenkomst. Sociale vaardigheden Sociale contacten verminderen vaak snel onder invloed van een depressie. Door het oefenen van zeer eenvoudige sociale vaardigheden (jezelf voorstellen, een praatje maken) wordt een stimulans gegeven. Door de eenvoud van de oefeningen zijn er veel mogelijkheden voor succeservaringen en positieve feedback. Plezierige activiteiten Tijdens de cursus wordt een lijst van ruim 300 zeer diverse plezierige activiteiten gepresenteerd. De cursisten kiezen daaruit 20 activiteiten die hen een goed gevoel geven. Doordat ze zelf activiteiten moeten uitkiezen,

4 worden ze gestimuleerd om voor zichzelf te beredeneren welke activiteiten zij plezierig vinden. De cursisten gaan deze plezierige activiteiten ondernemen, en registreren dit dagelijks naast hun stemming in het stemmingsdagboek. Elke drie weken wordt er een grafiek gemaakt aan de hand van het stemmingsdagboek en de plezierige activiteitenlijst. Hierdoor ontdekken de adolescenten dat er een verband bestaat tussen het doen van meer plezierige activiteiten en de verbetering van hun stemming. Ze kunnen zich dan doelen gaan stellen om meer plezierige activiteiten te gaan ondernemen. Concentratieoefeningen Onder stress lijken depressieve symptomen sterker te worden. Door de concentratieoefeningen wordt de spanning verminderd, zodat het functioneren er minder door belemmerd wordt. De eerder opgenomen klassieke ontspanningsoefeningen (progressieve relaxatie) riepen veel weerstand op bij de jongeren, deze zijn vervangen door speelse concentratieoefeningen, zoals het proeven van een dropje, het ruiken van geurtjes en het horen van bepaalde geluiden. Constructief denken Ook het denken van de adolescenten komt aan de orde. Er wordt veel psycho-educatie gegeven, zoals de top vijf van denkfouten en het Gebeurtenis-Gedachte-Gevoel schema (GGG-schema). In eerste instantie leren de adolescenten automatische gedachten te herkennen. Ook wordt met denkfouten geoefend. Belangrijk hierbij is dat de adolescenten ervan doordrongen raken dat in veel gevallen niet de gebeurtenis maar de gedachte over de gebeurtenis bepaalt hoe ze zich voelen. Deze gedachten worden vervolgens uitgedaagd. De adolescent leert zichzelf dan vragen te stellen als: Welk bewijs is er voor deze gedachte? Welke denkfout maak je? Is er een andere gedachte mogelijk? Ook wordt gebruik gemaakt van gedachtenstop-technieken. Communicatie Als het eenmaal is gelukt om het doen te beïnvloeden en het denken iets te veranderen, is de tijd rijp om actief luisteren, assertiviteit en het verdiepen van relaties aan de orde te stellen. Depressieve adolescenten zijn vaak slecht in staat om duidelijk te maken wat ze willen en hoe ze zich voelen. Het hebben van bevredigende relaties en het ervaren van sociale steun is van invloed op een depressie. Hiervoor is het van belang om relaties te verdiepen. In eerste instantie vindt er uitleg plaats, daarna wordt er geoefend met voorbeelden en rollenspellen. Het GGG schema wordt uitgebreid. Als de negatieve gedachte blijkt te kloppen dan moet je iets aan de situatie of je eigen reactie veranderen. Belangrijk hierbij is een actieve stijl bij het aanpakken van problemen, actief luisteren en zelfexpressie. Onderhandelen en conflicten hanteren De jongeren leren hier vaardigheden om de conflicten, die ze veelal hebben met ouders of anderen, beter te kunnen hanteren. Er wordt gewerkt met een inventarisatie van milde en heftige problemen tussen de adolescent en zijn ouders. Er wordt geoefend met brainstormen, het formuleren van zoveel mogelijk oplossingen en met het kiezen van oplossingen die voor beide partijen aanvaardbaar zijn. Hierbij wordt gebruik gemaakt van rollenspelen waarbij de jongeren zowel hun eigen rol als die van hun ouders innemen. De adolescenten worden gestimuleerd om er ook in huiselijke kring mee te oefenen. Je winst behouden Tot slot wordt er een levensplan gemaakt met korte- en lange termijn doelen. Daarnaast wordt er aandacht geschonken aan mogelijke obstakels en hoe die te overwinnen. Per cursist wordt doorgenomen welke signalen het begin van een neerwaartse spiraal zouden kunnen betekenen en welke vaardigheden uit de cursus effectief bleken te zijn. Ouderbijeenkomsten Aan de handleiding zijn op een later moment twee ouderbijeenkomsten toegevoegd. De PDF's waarin de structuur van de ouderbijeenkomsten beschreven wordt zijn ook te downloaden via Daarnaast is er op deze website een powerpointpresentatie beschikbaar die kan worden gebruikt voor de ouderbijeenkomsten. Daarin wordt informatie gegeven over depressie (wat is het, hoe vaak komt het voor, wat zijn de gevolgen?), de inhoud van de cursus en wat ouders zelf kunnen doen voor hun kinderen. Na ongeveer drie tot vier maanden vindt er een terugkombijeenkomst plaats waarin het uitwisselen van ervaringen centraal staat. 6. Materialen en links De interventie bestaat uit de volgende materialen:

5 Draaiboek voor de therapeut 'Draaiboek de Doepressiecursus' (Stikkelbroek, Bouman & Cuijpers, 2005) Cursistenmap 'De Doepressiecursus' (Stikkelbroek, Bouman & Cuijpers, 2005) Website met extra informatie over de cursus en mogelijkheid om het cursusmateriaal te bestellen. Foldermateriaal over de cursus Powerpointpresentatie voor de ouderbijeenkomsten 7. Verantwoording van de doelen, de doelgroep en de aanpak Lewinsohn, Rohde en Seeley (1998) geven in een artikel een overzicht van risicofactoren voor het ontwikkelen van een depressie. Deze resultaten komen uit een epidemiologische studie: de Oregon Adolescent Depression Project (OADP). Risicofactoren voor het ontwikkelen van een depressie zijn: het in het verleden hebben gehad van depressie en angststoornissen, depressieve symptomen, internaliserend en externaliserend probleemgedrag, suïcidaliteit, van het vrouwelijk geslacht zijn, veel negatieve levensgebeurtenissen hebben meegemaakt, veel dagelijkse problemen ervaren, extreem emotioneel afhankelijk zijn van anderen, weinig sociale steun ervaren, verhoogde mate van conflicten met de ouders, slechte schoolresultaten behalen, verminderde eetlust, verminderde lichamelijke conditie en weinig effectieve copingstrategieën. Veel van deze risicofactoren zijn dan ook kenmerken van depressieve adolescenten. Een deel van deze factoren is niet veranderbaar, zoals het meemaken van veel negatieve levensgebeurtenissen en het ervaren van dagelijkse problemen. Wel is het mogelijk om te leren hier beter mee om te gaan. Copingstrategieën spelen hierbij een belangrijke rol. Zodra adolescenten niet weten om te gaan met negatieve gebeurtenissen, verergeren de negatieve gevolgen daarvan alleen maar. Adolescenten die effectief copinggedrag hanteren in het dagelijks leven zullen minder snel depressieve symptomen ontwikkelen. Dit is waar de D(o)epressiecursus op inspeelt. De D(o)epressiecursus is een cognitief-gedragstherapeutische interventie, gebaseerd op de sociaal-leren theorie over het ontstaan van depressie van Lewinsohn (1978). Deze theorie gaat er vanuit dat er een verband bestaat tussen enerzijds het aantal positieve interacties tussen een persoon (de adolescent), en zijn omgeving en anderzijds depressies. Zodra iemand bijvoorbeeld een ingrijpende levensgebeurtenis meemaakt (een uitlokkende gebeurtenis), dan zorgt dit ervoor dat de persoon minder positieve interacties heeft met zijn omgeving. Hierdoor ontstaat een neerwaartse spiraal van negatieve gedachten, nog minder positieve interacties tussen de adolescent en zijn omgeving en een steeds somber wordende stemming. De D(o)epressiecursus bestaat uit een cognitieve en een gedragsmatige component. In de cognitieve component leren adolescenten zich bewust te worden van de onbewuste, negatieve cognities die zij hebben, zoals de overtuiging dat zij zelf verantwoordelijk zijn voor alle zaken die mis gaan, maar niet verantwoordelijk zijn voor zaken die wel goed gaan. Vervolgens leren zij deze destructieve cognities uit te dagen en te vervangen door meer constructieve cognities. In de cursus wordt dit vormgegeven door specifieke oefeningen. Zo wordt er aandacht geschonken aan het GGG-schema (gebeurtenis, gedachten, gevoel). Daarbij leren de adolescenten hun automatische, negatieve gedachten bij bepaalde gebeurtenissen te herkennen. Ze leren inzien dat ze denkfouten maken die hun depressieve gevoelens versterken. Zij leren hun negatieve gedachten uit te dagen en alternatieve gedachten te formuleren, die hun gevoelens veel minder negatief zullen maken. Het primaire doel van de gedragsmatige component is het verhogen van de participatie aan activiteiten die positieve emoties oproepen, en het verminderen van de participaties aan activiteiten die negatieve emoties oproepen. Dit wordt in de cursus vormgegeven door het aanleren van specifieke vaardigheden. Adolescenten leren eerst, aan de hand van het stemmingsdagboek en de lijst met plezierige activiteiten dat er een nauw verband bestaat tussen hun stemming en de interactie met de omgeving. Daarnaast leren zij specifieke vaardigheden waarvan bekend is dat deze lastig zijn voor, en onvoldoende gebruikt worden door, mensen met een depressie. Voorbeelden hiervan zijn sociale vaardigheden, communicatie en omgaan met conflicten. Wanneer de jongeren hier vaardiger in worden, zullen zij meer positieve interacties met de omgeving ervaren waardoor ook hun stemming beter wordt. In een recente review geven David-Ferdon en Kaslow (2008) een overzicht van de uitkomsten van psychosociale behandelstudies voor depressieve jeugdigen vanaf Op basis daarvan concluderen zij dat cognitieve gedragstherapie over het algemeen positieve effecten heeft, ongeacht de vorm van de behandeling - groepsbehandeling, individueel of gezinsbehandeling - en de mate van ouderbetrokkenheid. Sommige cognitieve gedragstherapeutische behandelingen zijn empirisch beter onderbouwd dan andere. Zo blijkt groepsmatige cognitieve gedragstherapie (CDW-A) - zowel met als zonder oudercomponent - een bewezen

6 effectieve interventie voor depressieve kinderen. Voor depressieve adolescenten is alleen groepsmatige cognitieve gedragstherapie zonder oudercomponent bewezen effectief. Groepsmatige cognitieve gedragstherapie met oudercomponent, individuele cognitieve gedragstherapie en individuele cognitieve gedragstherapie plus ouder/gezinscomponent zijn 'waarschijnlijk effectief' bij adolescenten. Lewinsohn & Clarke (1999) concluderen in hun meta-analyse naar psychosociale behandelingen bij depressieve adolescenten dat cognitieve gedragstherapie een effectieve behandeling is voor depressieve adolescenten. De gemiddelde effectgrootte van cognitieve gedragstherapie wordt geschat op 1.27, en het percentage patiënten dat aan het einde van de behandeling significante verbetering laat zien schatten zij op 63%. De D(o)epressiecursus wordt gegeven in groepsverband. Hier is voor gekozen omdat er binnen de groep lotgenotencontact mogelijk is. Er wordt in de groep geen tijd besteed aan negatieve emoties en gevoelens. Door de gestructureerde aanpak is er geen tijd om bij negatieve emoties stil te staan en worden de adolescenten geactiveerd. Daarnaast bieden de oefeningen de mogelijkheid om elkaar van feedback te voorzien. De cursisten kunnen elkaar ondersteunen. Ook is iedere cursist wel eens in de mogelijkheid om iemand anders te adviseren of te steunen, wat het gevoel van eigenwaarde en competentie vergroot. De ontwikkelaar geeft aan dat groepsbehandeling efficiënter is dan individuele behandeling. De vorm van de interventie (kortdurend) wordt ondersteund door de klinische ervaring dat adolescenten perioden van intense depressie door kunnen maken die afgewisseld worden met beter functioneren. De kans dat adolescenten tijdens een betere periode stoppen met de behandeling is daarom groot. Een kortdurende en klachtgerichte behandeling met follow-up contacten is dan ook te prefereren boven langdurige therapie Samenvatting werkzame ingrediënten In de cognitieve component leren adolescenten zich bewust te worden van hun onbewuste, negatieve cognities en deze langzaam maar zeker te vervangen door meer constructieve cognities. In de gedragsmatige component leren adolescenten dat er een nauw verband bestaat tussen hun stemming en de interactie met hun omgeving. Daarnaast leren zij specifieke vaardigheden, zoals sociale vaardigheden, conflicthantering en constructief denken, waarvan bekend is dat deze lastig zijn voor mensen met een depressie. De cursus wordt gegeven in groepsverband waardoor er automatisch sociale contacten worden opgedaan waar de adolescenten hun nieuw verworven vaardigheden op kunnen oefenen. Daarnaast is er lotgenotencontact en zullen de adolescenten vanzelf succeservaringen opdoen door een ander te steunen. De kortdurende, klachtgerichte vorm van de interventie sluit aan bij het patroon dat depressie bij adolescenten vaak aanneemt (intense perioden afgewisseld met beter functioneren). 8. Samenvatting van de onderbouwing De D(o)epressiecursus is een groepsgerichte cognitieve gedragstherapie om depressieve klachten bij adolescenten van 16 tot 21 jaar met depressieve symptomen, een depressie of een dysthyme stoornis te verminderen. Onder andere door middel van oefeningen en psycho-educatie leren jongeren negatieve cognities te herkennen en veranderen (cognitieve component), krijgen zij inzicht in het verband tussen hun stemming en de interactie met de omgeving en maken zij zich vaardigheden eigen om positieve interacties met de omgeving te versterken (gedragsmatige component). 9. Randvoorwaarden voor uitvoering en kwaliteitsbewaking Eisen ten aanzien van opleiding Er gelden geen specifieke eisen ten aanzien van de uitvoering en begeleiding van de uitvoerend werkers. Wel is het van belang dat degene die de cursus geeft goed onderlegd is in psychologische theorieën en therapieën, bij voorkeur in de cognitieve gedragstherapie. Er vindt jaarlijks een train de trainer cursus plaats die aangeboden wordt via de Rino-Noordholland in combinatie met online supervisie. Protocol / handleiding Er is geen handleiding of protocol voor overdracht of implementatie. Eisen ten aanzien van kwaliteitsbewaking

7 Bij aanvang en na afloop van de cursus vullen adolescenten de Beck Depression Inventory (BDI) en de CES-D in. Zo wordt zichtbaar of er veranderingen optreden. Kosten De kosten van de materialen zijn bekend (prijspeil 2009): Het draaiboek kost 35,00 De cursistenmap kost 25,00 De trainerfolders en cursistenfolders 5,00 per set van 10 exemplaren 10. Onderzoek naar de uitvoering van de interventies Er is evaluatieonderzoek naar de cursus gedaan door een onafhankelijke onderzoeker. De resultaten daarvan zijn niet gepubliceerd en niet beschikbaar gesteld door de desbetreffende onderzoeker. 11. Nederlandse effectstudies Studies naar de effectiviteit van de interventie in Nederland Er is geen Nederlands onderzoek naar de effectiviteit van de interventie. 12. Buitenlandse effectstudies De D(o)epressiecursus is een vertaling van het Amerikaanse Coping with Depression Course for Adolescents (CWD-A). Naar de Amerikaanse cursus zijn diverse experimentele onderzoeken gedaan (Clarke et al., 1995; Clarke et al., 2001; Clarke et al., 2002; Clarke et al., 1999; Kaufman, Rohde, Seeley, Clarke, & Stice, 2005; Lewinsohn et al., 1990; Lewinsohn et al., 1996; Rohde et al., 2004). Hieronder worden twee studies (het oorspronkelijke onderzoek en een replica van het oorspronkelijke onderzoek) uitgebreider beschreven. Daarnaast wordt gerefereerd aan een overzichtsstudie van David-Ferdon & Kaslow (2008). Lewinsohn, Clarke, Hops & Andrews, 1990 In deze studie werd de effectiviteit van twee versies van de cognitief-gedragstherapeutische behandelmethode Coping with Depression course for Adolescents (CWD-A) onderzocht, één versie enkel op de adolescenten gericht en één versie met een toegevoegde oudercomponent (7 sessies voor ouders). 59 depressieve adolescenten deden aan het onderzoek mee en werden gerandomiseerd over drie condities: de adolescentgerichte conditie, de conditie met toegevoegde oudercomponent, en een wachtlijstconditie. Met behulp van Chi-square analyses werd het behandelresultaat van de twee behandelmethoden vergeleken met de wachtlijstconditie. Na de behandeling voldeed 52,4% van de adolescenten uit de adolescent- en oudergerichte conditie en 57,1% van de adolescenten uit de adolescentgerichte conditie nog aan de diagnostische criteria. In de controlegroep was dit 94,7%. Het verschil tussen de adolescent- en oudergerichte conditie en de adolescentgerichte conditie was niet significant. Bij de follow-ups na 1 maand en 6, 12 en 24 maanden bleven de behaalde resultaten bestaan. Clarke, Rohde, Lewinsohn, Hops & Seeley, 1999 In deze studie werd gekeken naar de effecten van CWD-A, en naar de mogelijke aanvullende waarde van zogenaamde booster sessies na afloop van de behandeling met CWD-A. 123 adolescenten met een depressieve stoornis of dysthymie werden, net als in de vorige studie, gerandomiseerd over 3 condities: een adolescentgerichte conditie, een conditie met toegevoegde oudercomponent en een wachtlijstconditie. Adolescenten die aan de cognitief gedragstherapeutische condities hadden meegedaan werden na afronding van de cursus nogmaals gerandomiseerd over drie condities (gedurende 24 maanden): een conditie waarin elke vier maanden assessment met booster-sessies plaatsvond, een conditie met alleen assessment elke vier maanden en een conditie waarin elke 12 maanden assessment plaatsvond. Weer vond meer herstel plaats in de cognitief-gedragstherapeutische condities dan in de wachtlijstconditie (66,7% tegenover 48,1%): X2 (1, N= 96) = 2.81, eenzijdige p <.05; Cohen's h = 0.38 (kleine tot middelmatige effectgrootte). Er waren geen significante verschillen in herstel tussen de twee actieve condities. De booster sessies bleken niet de kans op herhaling van de depressie te verminderen, maar versnelden wel het herstel onder adolescenten die aan het einde van de cursus nog depressief waren. David-Ferdon & Kaslow, 2008 In deze review naar evidence-based psychosociale behandelingen voor kinderen en adolescenten met een depressie wordt specifiek verwezen naar CWD-A. Alle bovengenoemde studies naar CWD-A zijn in de review

8 meegenomen. Op basis daarvan wordt de interventie geclassificeerd als een waarschijnlijk effectieve interventie Een interventie wordt door David-Ferdon & Kaslow als waarschijnlijk effectief geclassificeerd als ofwel: twee experimenten aantonen dat de interventie effectiever is dan een controlegroep die geen behandeling krijgt - op de wachtlijst staat -, of de studies voldoen aan alle criteria voor een bewezen effectieve behandeling behalve de vereiste dat de behandeleffecten aangetoond zijn door twee verschillende onderzoeksteams. CWD-A wordt niet als bewezen effectief geclassificeerd omdat alle onderzoeken zijn uitgevoerd door hetzelfde onderzoeksteam. 13. Uitvoering van de interventies De D(o)pressiecursus wordt met name toegepast bij centra voor geestelijke gezondheidszorg zoals de GGZ De Grote Rivieren Dordrecht, de Bascule, de Symphora groep en GGZ Breda. 14. Overeenkomsten met andere interventies Uit de D(o)epressiecursus is bij het Trimbos Instituut een preventieve variant ontstaan, namelijk Grip op je dip.daarnaast heeft de cursus raakvlakken met Stemmingmakerij van Ruiter. Dit is eveneens een groepsgerichte cognitief-gedragstherapeutische cursus voor jongeren met depressieve klachten. Deze cursus is echter, evenals Grip op je dip, van preventieve aard. 15. Lijst met aangehaalde literatuur Clarke, G. N., Hawkins, W., Murphy, M., Sheeber, L., Lewinsohn, P. M., & Seeley, J. (1995). Targeted prevention of unipolar depressive disorder in an at risk sample of high school adolescents: A randomized trial of a group cognitive intervention. American Academy of Child and Adolescent Psychiatry, 34, Clarke, G. N., Hornbrook, M., Lynch, F., Polen, M., Gale, J., Beardslee, W. R., et al. (2001). A randomized trial of a group cognitive intervention for preventing depression in adolescent offspring of depressed parents. Archives of General Psychiatry, 58, Clarke, G. N., Hornbrook, M., Lynch, F., Polen, M., Gale, J., O'Connor, E., et al. (2002). Group cognitivebehavioral treatment for depressed adolescent offspring of depressed parents in a health maintenance organization. Journal of the American Academy of Child and Adolescent Psychiatry, 41, Clarke, G. N., Rohde, P., Lewinsohn, P. M., Hops, H., & Seeley, J. (1999). Cognitive-behavioral treatment of adolescent depression: Efficacy of acute group treatment and booster sessions. Journal of the American Academy of Child and Adolescent Psychiatry, 38, Cuijpers, P. & Stikkelbroek, Y. (1997). De cursus 'Omgaan met depressie'; groepsbehandeling van adolescenten in cursusvorm. Kind & Adolescent, 18, David-Ferdon, C., Kaslow, N.J. (2008). Evidence-Based Psychosocial Treatments for Child and Adolescent Depression. Journal of Clinical Child & Adolescent Psychology, 37 (1), Kaufman, N. K., Rohde, P., Seeley, J. R., Clarke, G., & Stice, E. (2005). Potential mediators of cognitivebehavioral therapy for adolescents with comorbid major depression and conduct disorder. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 73, Lewinsohn, P.M., & Clarke, G.N., (1999). Psychosocial treatment for adolescent depression. Clinical Psychology Review, Lewinsohn, P.M., Clarke, G.N, Hops, H., & Andrews, J. (1990). Cognitive-behavioral treatment for depressed adolescents. Behavior Therapy, 21, Lewinsohn, P.M., Rohde, P. & Seeley, J.R. (1998). Major depressive disorder in older adolescents: prevalence, risk factors, and clinical implications. Clinical Psychology Review, 18, 7, Rohde, P., Clarke, G., Mace, D. E., Jorgensen, J. S., & Seeley, J. R. (2004). An efficacy=effectiveness study of cognitive-behavioral treatment for adolescents with comorbid major depression and conduct disorder. Journal of the American Academy of Child and Adolescent Psychiatry, 43,

9 Stikkelbroek, Y., Bouman, H. & Cuijpers, P. (2006). De doepressiecursus. Kind en Adolescent Praktijk, 5, Deze informatie is op 9 juli 2016 gedownload van

10 Samenwerking erkenningstraject Het erkenningstraject wordt in samenwerking uitgevoerd door het Nederlands Jeugdinstituut (NJi), het RIVM Centrum Gezond Leven (CGL), het Nederlands Centrum Jeugdgezondheid (NCJ), het Nederlands Instituut voor Sport en Bewegen (NISB) en MOVISIE. Door samen te werken aan het beoordelen van interventies volgens eenduidige criteria streven wij naar kwaliteitsverbetering in de betrokken werkvelden.