Information Retrieval: introductie 1

Maat: px

Weergave met pagina beginnen:

Download "Information Retrieval: introductie 1"

Henriette ten Wolde
10 jaren geleden
Aantal bezoeken:

1 Information Retrieval: introductie 1 hoe is relevante informatie in zeer grote hoveelheden van documenten te vinden? deze documenten moeten wel door de computer verwerkbaar zijn vaak zijn er te veel hits: Nederlandstalige pagina s voor vezekering soms heeft dat met ambiguiteit te maken: LSA Vereniging voor Letselschade Advocaten, Landelijk Samenwerkingsverband Aandachtswijken, Linguistic Society of America,... soms krijg je te weinig hits door synonymie (mobbing, pesten) of inflectie (pesten, gepest) Information Retrieval (IR) zoekt relevante documenten voor een bepaald onderwerp in een grote hoeveelheid documenten 58

000 Nederlandstalige pagina s voor vezekering soms heeft dat met ambiguiteit te maken: LSA Vereniging voor Letselschade Advocaten, Landelijk

2 Information Retrieval: introductie 2 zoekmachines zijn een soort van IR-systemen twee kenmerken onderscheiden IR van het gewone zoeken in databases vaagheid: the gebruiker kan zijn informatiebehoeften niet precies uitdrukken en formaliseren onzekerheid: het systeem heeft geen kennis over de inhoud van de documenten verschil tot Information Extraction (IE): extractie van relevante informatie voor een bepaald onderwerp uit een grote hoeveelheid documenten de auteurs van de documenten en hun gebruikers zijn ook meestal gescheidene groepen documenten zijn niet als onderdeel van een database geschreven of gestandaardiseerd 59

de documenten verschil tot Information Extraction (IE): extractie van relevante informatie voor een bepaald onderwerp uit een grote hoeveelheid documenten

3 Information Retrieval: introductie 3 er wordt naar index-termen gezocht, niet direkt naar documenten voorbereidende stap: indexopbouw bepaal relevante termen en hun voorkomens in de documenten termen zijn niet zomaar tekengroepen tussen spaties (anders zou string search voldoen) sla dit in een index op beide taken zijn vrij ingewikkeld (zie presentatie volgende week) ook zoekopdrachten worden na index-termen vertaald ze worden aan de hand van de index geëvalueerd (niet de documenten) een index is voor het beantwoorden van zoekopdrachten geoptimaliseerd, wat het beantwoorden heel effectief maakt 60

op beide taken zijn vrij ingewikkeld (zie presentatie volgende week) ook zoekopdrachten worden na index-termen vertaald ze worden aan de hand van de

4 Information Retrieval: introductie 4 een index is statisch, hij verandert niet automatisch als documenten erbij komen/verdwijnen resultaten van een zoekopdracht worden m.b.t. hun relevantie gerangschikt de zoekprocedure (geformaliseerd als een algoritme) moet de relevantie van documenten voor een zoekopdracht kunnen beoordelen algoritmen voor deze rangschikking kunnen worden gemisbruikt om webpagina s na voren te schuiven ( search engine optimisation ) voorbeeld: pagina s voor verzekeringen 61

ten van een zoekopdracht worden m.b.t. hun relevantie gerangschikt de zoekprocedure (geformaliseerd als een algoritme) moet

5 Information Retrieval: vectorruimtemodellen 1 documenten worden met betrekking tot hun index-termen gekarakteriseerd/ geëvaluateerd elk document krijgt krijgt als waarde een vector de dimensies zijn de index-termen, er zijn dus heel veel dimensies de waarde m.b.t. een index is het aantal voorkomens van de term (vaak is de waarde 0) een metriek voor de overeenkomst tussen twee documenten is de cosinus van de hoek tussen hun vectoren zoekopdrachten worden ook als vectoren geïnterpreteerd 62

6 Information Retrieval: vectorruimtemodellen 2 heel triviaal voorbeeld: vectorruimtemodel met maar twee index-termen Bush <<Kennedy,1>,<Bush.6>> 2 1 <<Kennedy,5>,<Bush,1>> <<Kennedy,6>,<Bush,1>> Kennedy Boolese zoekmethodes hebben een sterker microscopisch perspectief (van index-termen tot documenten) het vector-model heeft een sterker macroscopisch perspectief (er worden documenten en niet hun index-termen vergeleken) 63

6>> 2 1 <<Kennedy,5>,<Bush,1>> <<Kennedy,6>,<Bush,1>> 1 2 3 4 5 6 Kennedy Boolese zoekmethodes hebben een

7 Information Retrieval: vectorruimtemodellen 3 hoe vaker een term in een document voorkomt, hoe belangrijker hij is voor het document maar ruige gewichten voor termen (aantal voorkomens; tf t,d ) suggereren dat alle termen voor de relevantie van een document evenwichtig zijn maar zeldsame termen zijn belangrijker ervoor bijv. aansprakelijkheidsverzekering in tegenstelling tot verzekering er wordt dus ook gekeken hoeveel documenten in de hele collectie van documenten D een term t inhouden (document-frequentie df t ) daarmee wordt de inverse document-frequentie idf t berekend formule: idf t = log D df t (logx = y 10 y = x) het gewicht van een term in een document wordt dan door de TF-IDF-formule berekend: tf-idf t,d =tf t,d idf t 64

aansprakelijkheidsverzekering in tegenstelling tot verzekering er wordt dus ook gekeken hoeveel documenten in de hele collectie van documenten D een term t inhouden

8 Information Retrieval: evaluatie 1 succes van IR heeft twee onderdelen precisie (precision): hoeveel van de gevonden documenten zijn relevant? formule: P = gevonden relevant gevonden vangst (recall): hoeveel van de relevante documenten zijn gevonden? formule: R = gevonden relevant relevant fall-out: hoeveel van de irrelevante documenten zijn gevonden? formule: F = gevonden irrelevant irrelevant er is een inverse samenhang (of een trade-off ) tussen precisie en vangst het hangt van de zoekopdracht af wat belangrijker is (bijv. van een gewone surfer in tegenstelling tot een jurist) 65

formule: R = gevonden relevant relevant fall-out: hoeveel van de irrelevante documenten zijn gevonden?

9 Information Retrieval: evaluatie 2 voorbeeld: 20 gevonden documenten, 18 ervan relevant, drie verdere relevante documenten zijn niet gevonden, 27 verdere irrelevante ook niet precisie: 18/20 = 90% recall: recall 18/21 = 85,7% fall-out: 2/29 = 6,9% eerste poging voor een metriek die precisie en vangst samenbrengt: accuraatheid hoeveel documenten zijn correct geclassificeerd (relevant én gevonden/irrelevant en niet gevonden) in ons voorbeeld: (18+27)/50 = 90% maar gezien de overgrote meerderheid van niet gevonden irrelevante documenten (in echte systemen boven de 99%) levert accuraatheid geen goede evaluatie op 66

samenbrengt: accuraatheid hoeveel documenten zijn correct geclassificeerd (relevant én gevonden/irrelevant en niet gevonden) in ons voorbeeld: (18+27)/50

10 Information Retrieval: evaluatie 3 tweede poging: F-waarde als precisie en de vangst evenwichtig zijn: de gewogen gemiddelde ertussen formule: F = 2PR P+R in ons voorbeeld: F = = 0,87% dat is maar een vereenvoudigde versie van de formule met parameters voor de gewichten van F en R een andere metriek kijkt naar de volgorde van de gevonden documenten: worden belangrijkere documenten eerst genoemd? 67

dat is maar een vereenvoudigde versie van de formule met parameters voor de gewichten van F en R een andere

11 Information Extraction vind en verzamel relevante informatie in documenten (en negeer de rest) relevantie wordt vaak in vorm van sjablonen (templates) gedefineerd formeel zijn dat (soms recursieve) paren van eigenschappen en nog niet ingevulde waarden zulke sjablonen kunnen met name als database-item worden gebruikt IE betekent dat de sjablonen worden ingevuld op basis van informatie in documenten dus, IE is geen vorm van diepgaande tekstanalyse (laat staan begrijpen van teksten) 68

ingevulde waarden zulke sjablonen kunnen met name als database-item worden gebruikt IE betekent dat de sjablonen worden

12 Information Extraction: voorbeeld 1 de tekst Na de teleurstellende verkiezingen van 1972, waarbij D66 vijf zetels moest inleveren en de beoogde linkse meerderheid niet werd gehaald, trad Van Mierlo in de herfst van 1972 terug als fractievoorzitter. Hij werd gisteren opgevolgd door J.C. Terlouw. de sjabloon: aflossing OLDPERSON NEWPERSON POSITION ORGANISATION TIMEOUT TIMEIN 69

$trad Van Mierlo in de herfst van 1972 terug als fractievoorzitter.$

13 Information Extraction: voorbeeld 2 resultaat OLDPERSON Van Mierlo NEWPERSON J.C. Terlouw POSITION fractievoorzitter ORGANISATION D66 TIMEOUT herfst 1972 TIMEIN recursieve structuren zijn mogelijk OLDPERSON NEWPERSON... NAME SURNAME VOORZETSELS Mierlo Van 70

$Terlouw POSITION fractievoorzitter ORGANISATION D66 TIMEOUT herfst$

14 Information Extraction: uitdagingen coreferenties: Van Mierlo refereert op dezelfde persoon als hij tijd- en datums-uitdrukkingen zoals gisteren moeten naar een gestandardiseerd formaat vertaald worden als er geen informatie over een slot beschikbaar is moet dit leeg blijven (sjabloon niet helemaal ingevuld) negeer irrelevante informatie (verkiezingen) eenvoudige linguistische analyse nodig voor passief: wie volgt nu op? lexicalisch weten nodig: terugtreden van A en opvolgen van B is een aflossing van A door B 71

dit leeg blijven (sjabloon niet helemaal ingevuld) negeer irrelevante informatie (verkiezingen) eenvoudige linguistische analyse

Vergelijkbare documenten

Starten van de tool De tool wordt opgestart door een web browser te openen (bij voorkeur Google Chrome) en in de adresbalk te typen:

Starten van de tool De tool wordt opgestart door een web browser te openen (bij voorkeur Google Chrome) en in de adresbalk te typen: Gist demo Toelichting op de interface en werking van de tool. v0.1, 20 januari 2016, Erik Boertjes v0.2, 1 februari 2016, Rianne Kaptein v0.3, 9 mei 2016, Rianne Kaptein Doel Met behulp van de tool beschreven