De wereld van overmorgen

Transcriptie

1 De wereld van overmorgen Nederland en de wereld over 10 jaar Hans Stegeman 27 januari 2016

2 2

3 Agenda Niet te voorspellen Vijf megatrends in de wereld Het Nederland van overmorgen: van handelsland naar kennisland? 3

4 Voorspellen blijft lastig voor iedereen 4

5 Vijf megatrends De wereld van overmorgen 5

6 Vijf megatrends De externe omgeving: De wereld waarin wij opereren 3. Innovatie ICT: IoT, Big Data Nano- Bio technologie 4. Geopolitiek Multipolaire wereld Onvoorspelbaar Macht naar het oosten 2. Grenzen van de aarde Grondstoffenschaarste bedreiging biodiversiteit Klimaat- en waterstress 5. Macro-economie Financial Warfare Schuldafbouw Mondialisering 1. Demografie Meer mensen Vergrijzing Ontgroening Verstedelijking 6

7 Vijf megatrends 1 Demografie meer en oudere mensen 7

8 Vijf megatrends 1 Demografie - Megasteden 8

9 Vijf megatrends 2 Grenzen aan de aarde 9

10 Vijf megatrends 3 Innovatie ICT en verder 10

11 Vijf megatrends 3 Innovatie maar zo lang we nog hier zijn 11

12 Vijf megatrends 3 Innovatie Hoe kan het gaan? 12

13 Vijf megatrends 4 Geopolitiek van uni- naar multipolair 13

14 Vijf megatrends Geopolitiek Wie is aan het roer? 14

15 Vijf megatrends 5 Macro-economie: schuldafbouw 15

16 Vijf megatrends 5 Macro-economie: Financial warfare 16

17 Vijf megatrends 5 Macro-economie: internationale waardeketen 17

18 Vijf megatrends De externe omgeving: De wereld waarin wij opereren 3. Innovatie ICT: IoT, Big Data Nano- Bio technologie 4. Geopolitiek Multipolaire wereld Onvoorspelbaar Macht naar het oosten 2. Grenzen van de aarde Grondstoffenschaarste bedreiging biodiversiteit Klimaat- en waterstress 5. Macro-economie Financial Warfare Schuldafbouw Mondialisering 1. Demografie Meer mensen Vergrijzing Ontgroening Verstedelijking 18

19 Nederland van overmorgen Van een handelsland naar een kennisland? 19

20 Nederland van overmorgen We hebben het goed, maar hoe houden we dat zo? Nederland is al decennialang één van de rijkste landen ter wereld. Even afgezien van oliestaten staan we al meer dan dertig jaar in de mondiale top tien. De bron van de welvaart heeft zijn wortels in het verleden. We zijn goed in bepaalde economische clusters (bv. agrofood, chemie), maar vooral een land van dienstverlening (handel en logistiek) Internationale handel speelt een belangrijke rol: maar de basis zijn binnenlandse factoren: kwaliteit instituties, infrastructuur, menselijk kapitaal en een open en tolerante samenleving Ook op basis van bredere welvaartsindicatoren scoort Nederland in de mondiale top. Die welvaart zorgt voor een uitdaging en verantwoordelijkheid: hoe behouden we onze vooruitgang en ook zo dat de welvaart en het welzijn elders en later niet wordt belast? 20

21 Nederland van overmorgen Of hoe krijgen we het beter? Vooruitgang economische groei Vooruitgang = Oplossingen vinden voor relevante problemen Kopiëren is niet de weg die vooruitgang biedt Daar hebben we goed opgeleide mensen voor nodig! Maar wat dat betekent verandert 21

22 Nederland van overmorgen Zes trends in Nederland 4 Flexibilisering Arbeidsmarkt, woningmarkt en levenslopen steeds minder standaard 5 Individualisering Steeds meer Nederlanders willen zaken vooral zelf doen en steeds meer mensen wonen alleen 3 Decollectivisering Steeds minder collectieve arrangementen Heterogenisering 6 Heterogenisering Nederland wordt steeds diverser naar herkomst, levensloop, geloofsovertuiging 2 Regionalisering Verschil tussen grote stad en platteland wordt groter 1 Internationalisering Nederlands verdienvermogen bepaald door buitenland 22

23 Nederland van overmorgen Wat voor soort mensen hebben we dan nodig? Steeds minder middelbaar opgeleiden Steeds minder routinewerk 23

24 Nederland van overmorgen Wat voor een soort mensen hebben we? Steeds meer hoger opgeleiden Steeds flexibeler 24

25 Nederland van overmorgen En wat hebben we dan nodig? De uitdagingen als het gaat om onderwijs gaan langs vier wegen: Voorschools: Nederland is één van de landen met een lage voorschoolse educatie (mn vanaf drie jaar). De vraag naar hoger opgeleiden zal blijven toenemen. Vraag is of het aanbod net zo hard mee (blijft) groeien Excellentie: De basis is goed, de top is smal. Differentiatie in onderwijs is beperkt en vraag is of onderwijs ook voorbereid op uitdagingen van morgen Leven lang leren: Nederlandse werknemers doen minder aan (formele en informele) scholing dan bv Finland of Zweden voor zzp-ers en andere kwetsbare groepen geldt dit nog sterker. 25

26 Conclusie Wendbaar, weerbaar en geloof in de toekomst Trends en ontwikkelingen hebben geleid tot structurele veranderingen in de samenleving. Dat gaat de komende jaren alleen maar verder. De economische en financiële crisis is hiervan slechts een symptoom, niet de oorzaak. Disruptieve vooruitgang biedt daarbij kansen voor organisaties en mensen die de toekomst omarmen. Gelijktijdige ontwikkelingen, zoals vergrijzing, (geo-)politieke ontwikkelingen en ecologische uitdagingen maken transities niet makkelijker maar wel noodzakelijker. Daarbij geldt dat de internationale omgeving, zeker als kleine open economie, onzeker is en blijft. Dit tezamen met de steeds verdergaande integratie van markten, vraagt om een Nederland dat ook schokbestendig is. Voor Nederland geldt een verdere ver- inging van de samenleving. Het antwoord daarop: Vertrouwen: Op onze welvaart, onze manier van welvaartscreatie en de samenleving Wendbaarheid: Ervoor zorgen dat levenslopen, instituties en bedrijven zich goed kunnen aanpassen Weerbaarheid: Ervoor zorgen dat het land, en daarmee de mensen, bedrijven en de overheid tegen verandering kunnen 26

27 27

28