PSTG-REGISTRATIE

Transcriptie

1 PSTG-REGISTRATIE

2

3 PSTG-REGISTRATIE Utrecht, december 2011 Auteurs: Hans Kruijer, Harald Kedde & Jos Vroege Platform van Seksuologische Teams in GGZ-instellingen (PSTG) Projectnummer: 312eMR 2011 Rutgers WPF

4

5 Inhoud 1 Inleiding 1 2 Registratiegegevens De seksuologische teams Nieuwe cliënten Afgeronde behandelingen 4 3 Registratiegegevens De seksuologische teams Nieuwe cliënten Afgeronde behandelingen 16 4 Discussie 27 5 Literatuur 29 6 Bijlagen 31 Bijlage 1a. 33 Bijlage 1b. 34 Bijlage 2a. 35 Bijlage 2b PSTG-samenstelling 37

6

7 1 Inleiding Dit is het tweede jaaroverzicht van het 'Platform van Seksuologische Teams in GGZ-instellingen' (PSTG). Het PSTG werd begin 2004 op initiatief van Parnassia, Altrecht en de Rutgers Nisso Groep opgericht, in het kader van het project Seksualiteitshulpverlening in de tweedelijns GGZ (Vroege, 2006). Dit platform is de tegenhanger voor de GGZ van het Landelijk Overleg van Poliklinieken Seksuologie (LOPS) - dat in 1995 is ontstaan. Door deze poliklinieken werd een gemeenschappelijk registratiesysteem ontwikkeld. Bij de oprichting van het PSTG werd gezamenlijk registreren met behulp van een registratiesysteem geënt op dat van het LOPS genoemd als één van de mogelijke activiteiten. Op dit moment zijn vertegenwoordigers van multidisciplinaire seksuologische teams (MST s) bij 14 instellingen aangesloten bij het PSTG: Eleos-Midden, Eleos-Noordoost, Emergis, GGNet-Scelta, GGZ- Breburg, GGZ-Eindhoven, GGZ-Friesland, GGZ-InGeest, GGZ-Meerkanten, PsyQ Groningen, PsyQ Haaglanden, PsyQ Heerlen, PsyQ Hilversum en PsyQ Rotterdam. Het MST bij Altrecht is helaas opgeheven. De MST s bij Eleos-Zuidwest en bij GGNet in Zutphen zijn helaas niet meer in het PSTG vertegenwoordigd 1. Het platform komt twee keer per jaar bijeen in Utrecht en is gekoppeld aan het Seksuologisch Psychodiagnostiek Overleg (SPDO) en het GGZ-Genderoverleg (voortgekomen uit de samenwerking met het Genderteam van het VUmc). Kennisuitwisseling en het gebruik van een gemeenschappelijk registratiesysteem zijn de belangrijkste kerntaken. In deze rapportage wordt verslag gedaan van de cliënt- en behandelgegevens over 2008 en Zes instellingen hebben gegevens aangeleverd over 2008, te weten: Eleos-Midden, Emergis, GGZ- Eindhoven, GGZ-Ingeest, PsyQ Groningen en PsyQ Haaglanden. Over 2009 hebben zeven instellingen gegevens aangeleverd, te weten: Emergis, GGZ-Eindhoven, GGZ-Friesland, GGZ-Ingeest, PsyQ Groningen, PsyQ Haaglanden en PsyQ Heerlen. Van de overige GGZ-instellingen die lid zijn van het PSTG zijn nog geen gegevens beschikbaar. Bij de opzet van het registratiesysteem werd afgesproken dat de partners van cliënten die bij de behandeling worden betrokken niet als nieuwe cliënten zouden worden aangemerkt. Dit om te voorkomen dat een deel van de cliënten geen seksueel probleem zou hebben en een deel van de gesprekken dubbel zou worden geteld. Heel belangrijk is ook dat de cijfers uit dit verslag daardoor vergelijkbaar zijn met die van het LOPS. 1 Het MST van de Mondriaan Zorggroep is nu het MST van PsyQ Heerlen. 1

8

9 2 Registratiegegevens De seksuologische teams Voor een juiste interpretatie van de cliëntgegevens is het van belang eerst iets te weten over de seksuologische teams. Gegevens daarover zijn te vinden in tabel 1. Uit tabel 1a valt af te lezen dat de behandelaars van de seksuologische teams die in 2008 registreerden in dat jaar 491 uur per week voor cliëntenzorg beschikbaar hadden. Daarvan kwam 457 uur (93%) voor rekening van stafleden en 34 uur (7%) voor rekening van assistenten of stagiairs. Per seksuologisch team komt dat neer op gemiddeld 76 en 6 uur, ofwel 2 stafleden en 0,2 assistent/stagiair. Bij PsyQ Haaglanden beschikt men met 151 beschikbare uren per week over veruit het grootste seksuologische team. Van de 457 uur die door stafleden werd besteed aan cliëntenzorg, werd het overgrote deel geleverd door maatschappelijk werkers (201 van de 457 uur; 44%) en psychologen (181 van de 457 uur; 40%). De andere stafleden waren sociaal psychiatrisch verpleegkundigen en artsen. Meer dan de helft van de tijd (247 van de 457 uur; 54%) kwam voor rekening van een staflid dat was ingeschreven als seksuoloog-nvvs. Bij de assistenten en stagiairs waren het studenten psychologie en psychologen die aan de cliëntenzorg de grootste bijdrage leverden. Bij alle deelnemende teams hadden de betrokken seksuologen een gezamenlijke cliëntenbespreking. (Zie tabel 1b). Vijf van de zes teams (83%) profileerden zich als zelfstandig seksuologisch team. Bij vier van de zes seksuologische teams (67%) meldden de cliënten zich allen bij één loket. Twee van de zes teams (33%) accepteerden ook cliënten met niet-seksuele klachten. Twee van de zes teams hadden in 2008 beschikking over een eigen budget. 2.2 Nieuwe cliënten Gegevens over de cliënten waarmee in 2008 het eerste gesprek plaatsvond (exclusief de partners die bij de behandeling werden betrokken), zijn te vinden in tabel 2. In totaal blijken bij de zes deelnemende seksuologische teams 460 nieuwe cliënten te zijn gezien. Gemiddeld komt dat neer op 77 cliënten per team. Iets meer dan de helft van de cliënten is van het mannelijk geslacht (52%). (Zie tabel 2a). Bij Emergis en GGZ-Ingeest meldden zich naar verhouding opvallend veel vrouwelijke cliënten, bij GGZ Eindhoven en PsyQ Haaglanden opvallend veel mannelijke cliënten. Een derde van de cliënten is jonger dan 30 jaar, de helft tussen de 30 en 50 jaar, en één op de zes cliënten 50 jaar en ouder. Opmerkelijk is dat zich bij Eleos-Midden relatief veel cliënten aanmeldden die jonger zijn dan 20 jaar. Drie van de vier cliënten is van autochtone afkomst en 15% van allochtone afkomst (eerste of tweede generatie); bij de rest van de cliënten is de afkomst onbekend. Van de eerste generatie allochtonen is 30% afkomstig uit Rest Europa, 17% uit Rest Azië en 11% uit Suriname. Bij PsyQ Haaglanden heeft men de meeste eerste en tweede generatie allochtonen onder behandeling: 24%. Dit hangt waarschijnlijk samen met het relatief grote aantal aantal allochtonen in deze regio. Het seksuele (hoofd)probleem van de cliënten was in drie van vijf de gevallen (58%) een seksuele disfunctie. Problemen met het seksueel verlangen vormen daarbij de belangrijkste groep: bij een op de drie cliënten (32%) is dat het (hoofd)probleem (tabel 2b). Bij de mannelijke cliënten zijn erectieproblemen de belangrijkste klacht (16%), gevolgd door een overmatig seksueel verlangen (9%) (bijlage 1a). Bij de vrouwelijke cliënten is een verminderd seksueel verlangen de belangrijkste klacht (38%), gevolgd door seksuele aversie en dyspareunie (beide 9%) (bijlage 1b). Parafilieën, genderidentiteitsproblemen en ontevredenheid over de eigen seksuele oriëntatie ook wel aangeduid als seksuele-identiteitsproblemen vormen het (hoofd)probleem bij één op de zeven cliënten (6%, 4% en 4%). Bij bijna een kwart (22%) van de mannen is dat echter het (hoofd)probleem (bijlage 1a). Seksueel misbruik/geweldsproblemen worden als (hoofd)probleem relatief weinig gerapporteerd (4%). Bij het merendeel van de cliënten hangt het (hoofd)probleem alleen samen met psychosociale factoren (54%) of biologische én psychosociale factoren (13%) (tabel 2c). Bij één op de zeven cliënten (14%) kan, op grond van het feit dat het (hoofd)probleem van de cliënt noch samenhing 3

10 met biologische, noch met psychosociale factoren, de vraag worden gesteld of betrokkene bij een seksuologisch centrum in de eerstelijn niet beter op zijn plaats zou zijn geweest. Ruim een derde (37%) van de cliënten werd verwezen door de huisarts. Eén op de drie cliënten (32%) werd verwezen door de eigen GGZ-instelling. Op eigen initiatief nam 9% van de cliënten contact op met het MST (en pas later met de huisarts voor een verwijsbrief). 2.3 Afgeronde behandelingen Gegevens over de cliënten waarbij het laatste gesprek plaatsvond in 2008 zijn te vinden in tabel 3. In totaal blijkt het hier te gaan om 277 cliënten (tabel 3a). Gemiddeld komt dat neer op 46 afgesloten behandelingen per seksuologisch team. Uit deze tabel blijkt dat de behandeling bij de MST s bestond uit gemiddeld 13 vis-à-vis gesprekken en dat die in driekwart (73%) van de gevallen binnen een jaar was afgerond. Een behandeling bij de MST s bestond in de regel uit een intake, psychodiagnostiek, informatie & advies en behandelgesprekken (tabel 3b). Psychodiagnostiek werd met name bij PsyQ Haaglanden toegepast. Bij de andere instellingen gebeurde dat veel minder vaak. Individuele gesprekken maakten bij 87% van de cliënten onderdeel uit van de behandeling; partnerrelatiegesprekken bij 26% van de cliënten (tabel 3c). Tot groepsbehandeling werd bij 18% van de cliënten overgegaan. Dit is aanmerkelijk meer dan in 2007 (4%). Bij 75% van de cliënten blijkt de afsluiting van de behandeling in overleg te hebben plaats gehad. In 42% van de gevallen was de cliënt volgens de behandelaar (vrijwel) genezen of was sprake van verbetering. Bij de overige cliënten was de uitgangsituatie niet veranderd (14%) of het behandelresultaat niet te beoordelen (32%). Bijna de helft (46%) van de cliënten werd (terug)verwezen naar de huisarts. Bij ongeveer één op de tien cliënten (9%) vond geen (terug)verwijzing plaats. Dit is aanzienlijk minder dan in 2007: toen werd één op de drie niet (terug)verwezen. Cliënten werden in 2008 vaker (terug)verwezen naar een behandelaar bij de eigen GGZ-instelling (22% versus 11% in 2007). 4

11 Tabel 1a. Het (gemiddeld) aantal uren per week dat in 2008 bij de seksuologische teams in GGZ-instellingen beschikbaar was voor cliëntenzorg (inclusief registratie, cliëntbesprekingen, supervisie etc.) en de beroepsgroepen waardoor die uren werden geleverd (Gz = gezondheidszorg, Kl.psy. = Klinisch psycholoog, Mw'er = maatschappelijk werker, ps.th. = psychotherapeut, seks. = seksuoloog, Spv'er = sociaal psychiatrisch verpleegkundige, vo = voortgezette opleiding). Vaste medewerkers Eleos-M Emergis GGZ-E GGZ-I PsyQ-G PsyQ-H Totaal Arts Arts/ps.th Psychiater Psycholoog Psycholoog/seks. NVVS Psycholoog/ps.th./seks. NVVS Gz-psycholoog Gz-psycholoog/ps.th Gz-psycholoog/ps.th./seks. NVVS Kl.psy. NIP/ps.th Kl.psy. NIP/ps.th./seks. NVVS Spv'er-vo Mw'er-v.o Mw'er-vo/ps.th Mw'er-vo/ps.th./seks. NVVS Mw'er-vo/seks. NVVS Assistenten/stagiairs Arts Student psychologie Psycholoog Totaal Vaste medewerkers Assistenten/stagiairs Tabel 1b. Overige informatie over de seksuologische teams in GGZ-instellingen in 2008 (seks. = seksuele, zelfst. = zelfstandig). Eleos-M Emergis GGZ-E GGZ-I PsyQ-G PsyQ-H Totaal Profilering als zelfst. seksuologisch team nee ja ja ja ja ja 5 x ja Aanmelding cliënten bij één loket nee ja nee ja ja ja 4 x ja Gezamenlijke cliëntenbespreking ja ja ja ja ja ja 6 x ja Eigen budget nee nee nee ja nee ja 2 x ja Ook cliënten met niet-seks. klachten ja nee ja nee nee nee 2 x ja 5

12 Tabel 2a. Demografische gegevens van de cliënten waarbij in 2008 het eerste gesprek plaatsvond (percentages; aantallen worden cursief weergegeven). In deze tabel worden uitsluitend de gegevens van de aangemelde cliënten weergegeven en niet van hun partners - ook niet als die wel bij de behandeling betrokken waren. Cliëntsysteem Eleos-M Emergis GGZ-E GGZ-I PsyQ-G PsyQ-H Totaal Man met vrouwelijke partner Man met mannelijke partner Man zonder partner Vrouw met mannelijke partner Vrouw met vrouwelijke partner Vrouw zonder partner Onbekend Mannen Vrouwen Onbekend Totaal aantal (n) Leeftijd cliënt (bij eerste gesprek) Onbekend Totaal aantal (n) In Nederland geboren zijn: 1 Cliënt + beide ouders Alleen beide ouders Cliënt + één van beide ouders Alleen cliënt Alleen één van beide ouders Cliënt noch beide ouders Onbekend Totaal aantal (n) Geboorteland eerste generatie (5+6) Turkije Rest Europa Marokko Rest Afrika Ned. Antillen en Aruba Suriname Rest Midden- en Zuid-Amerika Noord-Amerika Indonesie/voorm. Ned.-Indië Japan Rest Azië Australië, Oceanië Onbekend Totaal aantal (n)

13 Geb.land-moeder tweede generatie (3+4) Eleos-M Emergis GGZ-E GGZ-I PsyQ-G PsyQ-H Totaal Nederland Turkije Rest Europa Marokko Rest Afrika Ned. Antillen en Aruba Suriname Rest Midden- en Zuid-Amerika Noord-Amerika Indonesie/voorm. Ned.-Indië Japan Rest Azië Australië, Oceanië Onbekend Totaal aantal (n)

14 Tabel 2b. Het (hoofd)probleem van de cliënten waarbij in 2008 het eerste gesprek plaatsvond (percentages; aantallen worden cursief weergegeven). In deze tabel worden uitsluitend de gegevens van de aangemelde cliënten weergegeven en niet van hun partners - ook niet als die wel bij de behandeling betrokken waren. Eleos-M Emergis GGZ-E GGZ-I PsyQ-G PsyQ-H Totaal Problemen seksueel verlangen 11 Verminderd seksueel verlangen Seksuele aversie Overmatig seksueel verlangen Anders Problemen seksuele opwinding 21 Probleem subjectieve opwinding Erectie-/lubricatieprobleem Anders Problemen orgasme 31 Orgasmeprobleem Voortijdig orgasme Anhedonisch orgasme Ejaculatieprobleem Anders Seksuele-pijnproblemen 41 Dyspareunie Vaginisme Pijn andere lichaamsdelen Verm. gevoeligheid gesl.delen Anders Parafilie Genderidentiteitsprobleem 61 Travestie Transgenderisme Transseksualiteit Anders Seksueel misbruik/geweld 71 Problematiek dader Problematiek slachtoffer Anders Seksuele ontevredenheid 81 Over frequentie seks. contact Over aard seks. contact Over seks. contact met derde(n) Over eigen seksuele oriëntatie Over eigen uiterlijk Over ontbreken partner Andere seksuele ontevredenheid Ander seksueel probleem Onbekend Totaal aantal (n)

15 Tabel 2c. Overige gegevens van de cliënten waarbij in 2008 het eerste gesprek plaatsvond (percentages; aantallen worden cursief weergegeven). In deze tabel worden uitsluitend de gegevens van de aangemelde cliënten weergegeven en niet van hun partners - ook niet als die wel bij de behandeling betrokken waren. (Hoofd)probleem hangt samen met: Eleos-M Emergis GGZ-E GGZ-I PsyQ-G PsyQ-H Totaal 1a medicijngebruik b middelengebruik ondergane operaties (andere) psychische problemen (andere) relationele problemen (andere) lichamelijke probl./handicaps Totaal aantal (n) (Hoofd)probleem hangt samen met: alleen biologische factoren (1,2,5) alleen psychosociale factoren (3,4) biologische én psychosociale factoren biologische noch psychosociale factoren Onbekend Totaal aantal (n) Verwijzer (feitelijk) 11 Geen (cliënt zelf) 12 Zelfhulp(groep) 21 Huisarts 22 Eerstelijnspsycholoog 23 Maatschappelijk werk 24 Eerstelijns seksuologisch centrum 25 Vrijgevestigd seksuoloog 26 Vrijgevestigd psychiater/psycholoog 27 Bekkenfysiotherapeut 28 Soa-polikliniek 31 Polikliniek seksuologie 32 Gynaecoloog 33 Uroloog 34 Andere somatisch specialist 35 Genderteam 36 Psy./psych. in somatisch ziekenhuis 41 Andere GGZ-instelling 42 Eigen GGZ-instelling 51 Justitiële hulpverlening 88 Anders Onbekend Totaal aantal (n)

16 Tabel 3a. Gegevens over de behandeling van de cliënten waarbij in 2008 het laatste gesprek plaatsvond (percentages; aantallen worden cursief weergegeven). In deze tabel worden uitsluitend de gegevens van de aangemelde cliënten weergegeven en niet van hun partners - ook niet als die wel bij de behandeling betrokken waren. Duur behandeling (in maanden) Eleos-M Emergis GGZ-E GGZ-I PsyQ-G PsyQ-H Totaal Meer Onbekend Totaal aantal (n) Totaal aantal gesprekken (vis-a-vis) Meer Onbekend Totaal aantal (n) Gemiddeld aantal gesprekken 23,6 6,5 5,9 3,0 6,5 15,8 13,4 Afsluiting In overleg Weggebleven Onbekend Totaal aantal (n)

17 Eleos-M Emergis GGZ-E GGZ-I PsyQ-G PsyQ-H Totaal (Terug)verwezen naar: 11 Niet Zelfhulp(groep) Huisarts Eerstelijnspsycholoog Maatschappelijk werk Eerstelijns seksuologisch centrum Vrijgevestigd seksuoloog Vrijgevestigd psychiater/psycholoog Bekkenfysiotherapeut Soa-polikliniek Polikliniek seksuologie Gynaecoloog Uroloog Andere somatisch specialist Genderteam Psy./psych. in somatisch ziekenhuis Andere GGZ-instelling Eigen GGZ-instelling Justitiële hulpverlening Anders Onbekend Totaal aantal (n) Resultaat (Vrijwel) genezen Verbeterd Zelfde Verslechterd Niet te beoordelen (slechts 1 gesprek) Niet te beoordelen (weggebleven) Niet te beoordelen (anders) Onbekend Totaal aantal (n)

18 Tabel 3b. Informatie over de inhoud van de behandeling van clienten waarbij in 2008 het laatste gesprek plaatsvond (percentages; aantallen worden cursief weergegeven). In deze tabel worden uitsluitend de gegevens van de aangemelde cliënten weergegeven en niet van hun partners - ook niet als die wel bij de behandeling betrokken waren. Eleos-M Emergis GGZ-E GGZ-I PsyQ-G PsyQ-H Totaal Intake Ja Nee Onbekend Totaal aantal (n) Psychodiagnostiek Ja Nee Onbekend Totaal aantal (n) Psychiatrisch onderzoek Ja Nee Onbekend Totaal aantal (n) Lichamelijk onderzoek Ja Nee Onbekend Totaal aantal (n) Informatie & advies Ja Nee Onbekend Totaal aantal (n) Begeleiding Ja Nee Onbekend Totaal aantal (n) Behandeling Ja Nee Onbekend Totaal aantal (n) Psychotherapie Ja Nee Onbekend Totaal aantal (n) Medicamenteuze behandeling Ja Nee Onbekend Totaal aantal (n) Crisisinterventie Ja Nee Onbekend Totaal aantal (n)

19 Tabel 3c. Informatie over de vorm van de behandeling van de cliënten waarbij in 2008 het laatste gesprek plaatsvond (percentages; aantallen worden cursief weergegeven). In deze tabel worden uitsluitend de gegevens van de aangemelde cliënten weergegeven en niet van hun partners - ook niet als die wel bij de behandeling betrokken waren. Eleos-M Emergis GGZ-E GGZ-I PsyQ-G PsyQ-H Totaal Aantal gesprekken individueel (vis-à-vis) Meer Onbekend Totaal aantal (n) Aantal gesprekken met paar (vis-à-vis) Meer Onbekend Totaal aantal (n) Aantal gesprekken in groep (vis-à-vis) Meer Onbekend Totaal aantal (n)

20 Eleos-M Emergis GGZ-E GGZ-I PsyQ-G PsyQ-H Totaal Aantal gesprekken telefonisch Meer Onbekend Totaal aantal (n) Aantal contacten per Meer Onbekend Totaal aantal (n) Totaal aantal gesprekken/contacten Meer Onbekend Totaal aantal (n) Gemiddeld aantal gesprekken/contacten 24,6 9,4 5,9 3,5 7,3 20,1 16,5 14

21 3 Registratiegegevens De seksuologische teams Uit tabel 4a valt af te lezen dat de behandelaars van de seksuologische teams die in 2009 registreerden in dat jaar 535 uur per week voor cliëntenzorg beschikbaar hadden. Daarvan kwam 498 uur (93%) voor rekening van stafleden en 37 uur (7%) voor rekening van assistenten of stagiairs. Per seksuologisch team komt dat neer op gemiddeld 71 en 5 uur, ofwel 2 stafleden en 0,1 assistent/stagiair. Bij PsyQ Haaglanden beschikt men, net als in 2008, met 143 beschikbare uren over het grootste seksuologische team. Van de 498 uur die door stafleden werd besteed aan cliëntenzorg, werd het overgrote deel geleverd psychologen (221 van de 498 uur; 44%) en door maatschappelijk werkers (167 van de 498 uur; 34%). De andere stafleden waren (sociaal psychiatrisch) verpleegkundigen en artsen. Meer dan de helft van de tijd (263 van de 498 uur; 53%) kwam voor rekening van een staflid dat was ingeschreven als seksuoloog-nvvs. Bij de assistenten en stagiairs waren het studenten psychologie die aan de cliëntenzorg de grootste bijdrage leverden. Alle deelnemende teams profileerden zich als zelfstandig seksuologisch team en hadden een gezamenlijke cliëntenbespreking. (Zie tabel 4b.) De cliënten voor seksuologie meldden zich bij alle instellingen, met uitzondering van GGZ-Eindhoven, bij één loket. Drie van de zeven teams hadden in 2009 de beschikking over een eigen budget. Twee van de zeven teams accepteerden ook cliënten met niet-seksuele klachten. 3.2 Nieuwe cliënten Gegevens over de cliënten waarmee in 2009 het eerste gesprek plaatsvond (exclusief de partners die bij de behandeling werden betrokken), zijn te vinden in tabel 5. In totaal blijken bij de zeven deelnemende seksuologische teams 477 nieuwe cliënten te zijn gezien. Gemiddeld komt dat neer op 68 cliënten per team. Net als in 2008 is iets meer dan de helft van de cliënten van het mannelijk geslacht (52%). Opmerkelijk is dat zich bij PsyQ Haaglanden naar verhouding (weer) veel mannelijke cliënten, en bij Emergis, GGZ-InGeest en PsyQ Heerlen veel vrouwelijke cliënten melden. Bijna één derde (29%) van de cliënten is jonger dan 30 jaar, de helft (51%) tussen de 30 en 50 jaar, en één op de vijf cliënten (18%) 50 jaar en ouder. Driekwart (76%) van de cliënten is van autochtone afkomst en 17% van allochtone afkomst (eerste of tweede generatie). Eén op de vier (25%) eerste generatie allochtonen is afkomstig uit Rest Europa, 17% uit Suriname en 17% uit Rest Azië. Bij PsyQ Haaglanden heeft men de meeste eerste en tweede generatie allochtonen onder behandeling: 28%. Dit hangt waarschijnlijk samen met het relatief grote aantal aantal allochtonen in deze regio. Het (hoofd)probleem van de cliënten was in tweederde van de gevallen (68%) een seksuele disfunctie. Problemen met het seksueel verlangen vormen daarbij de belangrijkste groep: bij een op de drie cliënten (32%) is dat het (hoofd)probleem (tabel 5b). Bij de mannelijke cliënten zijn erectieproblemen de belangrijkste klacht (21%), gevolgd door een overmatig seksueel verlangen (15%) (bijlage 2a). Bij de vrouwelijke cliënten zijn dat een verminderd seksueel verlangen (31%), gevolgd door dyspareunie (17%) en seksuele aversie (10%) (bijlage 2b). Parafilieën, genderidentiteitsproblemen en ontevredenheid over de eigen seksuele oriëntatie ook wel aangeduid als seksuele-identiteitsproblemen vormen het (hoofd)probleem bij één op de negen cliënten (4%, 4% en 3%). Bij één op de zes mannen (17%) is dat echter het (hoofd)probleem (bijlage 1a). Seksueel misbruik/geweldsproblemen worden als (hoofd)probleem relatief weinig gerapporteerd (5%). Bij het merendeel van de cliënten hangt het (hoofd)probleem alleen samen met psychosociale factoren (49%) of biologische én psychosociale factoren (17%) (tabel 5c). Bij één op de acht cliënten (13%) kan, op grond van het feit dat het (hoofd)probleem van de cliënt noch samenhing 15

22 met biologische, noch met psychosociale factoren, de vraag worden gesteld of betrokkene bij een seksuologisch centrum in de eerstelijn niet beter op zijn plaats zou zijn geweest. Eén op de drie (34%) cliënten werd verwezen door de huisarts. Eén op de drie cliënten (34%) werd ook verwezen door de eigen GGZ-instelling. In 8% van de gevallen werd de cliënt verwezen door een polikliniek seksuologie alleen bij Emergis, GGZ-Eindhoven en PsyQ Haaglanden komt dat niet voor. Slechts 3% nam op eigen initiatief contact op met het MST (en pas later met de huisarts voor een verwijsbrief). 3.3 Afgeronde behandelingen Gegevens over de cliënten waarbij het laatste gesprek plaatsvond in 2009 zijn te vinden in tabel 6. In totaal blijkt het hier te gaan om 381 cliënten (tabel 6a). Gemiddeld komt dat neer op 54 afgesloten behandelingen per seksuologisch team. Uit deze tabel valt af te lezen dat de behandeling bij de MST s bestond uit gemiddeld 13 vis-à-vis gesprekken en in tweederde (69%) van de gevallen binnen een jaar was afgerond. Een behandeling bij de MST s bestond in de regel uit een intake, psychodiagnostiek, informatie & advies en behandelgesprekken. Psychodiagnostisch onderzoek werd met name bij PsyQ Haaglanden en PsyQ Heerlen uitgevoerd. Individuele gesprekken maakten bij 84% van de cliënten onderdeel uit van de behandeling; partnerrelatiegesprekken bij 38% van de cliënten. Bij 7% van de cliënten werd overgegaan tot groepsbehandeling. Bij driekwart van de cliënten (76%) blijkt de afsluiting van de behandeling in overleg te hebben plaats gehad. In ruim de helft (54%) van de gevallen was de cliënt volgens de behandelaar (vrijwel) genezen of was sprake van verbetering. Bij de overige cliënten was de uitgangsituatie niet veranderd (21%) of het behandelresultaat niet te beoordelen (18%). De helft (51%) van de cliënten werden na afloop (terug)verwezen naar de huisarts. Bij slechts 3% van de cliënten vond geen (terug)verwijzing plaats. Dit is aanzienlijk minder dan in 2007 en 2008 (respectievelijk 31% en 10%). Cliënten werden in net als in relatief vaak (terug)verwezen naar een behandelaar bij de eigen GGZ-instelling (22%). 16

23 Tabel 4a. Het (gemiddeld) aantal uren per week dat in 2009 bij de seksuologische teams in GGZ-instellingen beschikbaar was voor cliëntenzorg (inclusief registratie, cliëntbesprekingen, supervisie etc.) en de beroepsgroepen waardoor die uren werden geleverd (Gz = gezondheidszorg, Kl.psy. = Klinisch psycholoog, Mw'er = maatschappelijk werker, ps.th. = psychotherapeut, seks. = seksuoloog, Spv'er = sociaal psychiatrisch verpleegkundige, vo = voortgezette opleiding, vpk = verpleegkundige). Vaste medewerkers Emergis GGZ-E GGZ-F GGZ-I PsyQ-G PsyQ-H PsyQ-He Totaal Arts Arts/seks. NVVS Psychiater Psychiater/seks. NVVS Huisarts Psycholoog Psycholoog/seks. NVVS Psycholoog/ps.th./seks. NVVS Gz-psycholoog Gz-psycholoog/ps.th Gz-psycholoog/ps.th./seks. NVVS Gz-psycholoog/seks. NVVS Kl.psy. NIP/ps.th Kl.psy. NIP/seks. NVVS Spv'er-vo Mw'er/seks NVVS Mw'er-vo/ps.th Mw'er-vo/ps.th./seks. NVVS Vpk/aantekening seksuologie Assistenten/stagiairs Student psychologie Psycholoog Totaal Vaste medewerkers Assistenten/stagiairs Tabel 4b. Overige informatie over de seksuologische teams in GGZ-instellingen in 2009 (seks. = seksuele, zelfst. = zelfstandig). Emergis GGZ-E GGZ-F GGZ-I PsyQ-G PsyQ-H PsyQ-He Totaal Profilering als zelfst. seksuologisch team ja ja ja ja ja ja ja 7 x ja Aanmelding cliënten bij één loket ja nee ja ja ja ja ja 6 x ja Gezamenlijke cliëntenbespreking ja ja ja ja ja ja ja 7 x ja Eigen budget nee nee ja ja nee ja nee 3 x ja Ook cliënten met niet-seks. klachten nee ja nee nee nee nee ja 2 x ja 17

24 Tabel 5a. Demografische gegevens van de cliënten waarbij in 2009 het eerste gesprek plaatsvond (percentages; aantallen worden cursief weergegeven). In deze tabel worden uitsluitend de gegevens van de aangemelde cliënten weergegeven en niet van hun partners - ook niet als die wel bij de behandeling betrokken waren. Emergis GGZ-E GGZ-F GGZ-I PsyQ-G PsyQ-H PsyQ-He Totaal Cliëntsysteem Man met vrouwelijke partner Man met mannelijke partner Man zonder partner Vrouw met mannelijke partner Vrouw met vrouwelijke partner Vrouw zonder partner Onbekend Mannen Vrouwen Onbekend Totaal aantal (n) Leeftijd cliënt (bij eerste gesprek) Onbekend Totaal aantal (n) In Nederland geboren zijn: 1 Cliënt + beide ouders Alleen beide ouders Cliënt + één van beide ouders Alleen cliënt Alleen één van beide ouders Cliënt noch beide ouders Onbekend Totaal aantal (n)

25 Emergis GGZ-E GGZ-F GGZ-I PsyQ-G PsyQ-H PsyQ-He Totaal Geboorteland eerste generatie (5+6) Turkije Rest Europa Marokko Rest Afrika Ned. Antillen en Aruba Suriname Rest Midden- en Zuid-Amerika Noord-Amerika Indonesie/voorm. Ned.-Indië Japan Rest Azië Australië, Oceanië Onbekend Totaal aantal (n) Geb.land-moeder tweede generatie (3+4) Nederland Turkije Rest Europa Marokko Rest Afrika Ned. Antillen en Aruba Suriname Rest Midden- en Zuid-Amerika Noord-Amerika Indonesie/voorm. Ned.-Indië Japan Rest Azië Australië, Oceanië Onbekend Totaal aantal (n)

26 Tabel 5b. Het (hoofd)probleem van de cliënten waarbij in 2009 het eerste gesprek plaatsvond (percentages; aantallen worden cursief weergegeven). In deze tabel worden uitsluitend de gegevens van de aangemelde cliënten weergegeven en niet van hun partners - ook niet als die wel bij de behandeling betrokken waren. Emergis GGZ-E GGZ-F GGZ-I PsyQ-G PsyQ-H PsyQ-He Totaal Problemen seksueel verlangen 11 Verminderd seksueel verlangen Seksuele aversie Overmatig seksueel verlangen Anders Problemen seksuele opwinding 21 Probleem subjectieve opwinding Erectie-/lubricatieprobleem Anders Problemen orgasme 31 Orgasmeprobleem Voortijdig orgasme Anhedonisch orgasme Ejaculatieprobleem Anders Seksuele-pijnproblemen 41 Dyspareunie Vaginisme Pijn andere lichaamsdelen Verm. gevoeligheid gesl.delen Anders Parafilie Genderidentiteitsprobleem 61 Travestie Transgenderisme Transseksualiteit Anders Seksueel misbruik/geweld 71 Problematiek dader Problematiek slachtoffer Anders Seksuele ontevredenheid 81 Over frequentie seks. contact Over aard seks. contact Over seks. contact met derde(n) Over eigen seksuele oriëntatie Over eigen uiterlijk Over ontbreken partner Andere seksuele ontevredenheid Ander seksueel probleem Onbekend Totaal aantal (n)

27 Tabel 5c. Overige gegevens van de cliënten waarbij in 2009 het eerste gesprek plaatsvond (percentages; aantallen worden cursief weergegeven). In deze tabel worden uitsluitend de gegevens van de aangemelde cliënten weergegeven en niet van hun partners - ook niet als die wel bij de behandeling betrokken waren. Emergis GGZ-E GGZ-F GGZ-I PsyQ-G PsyQ-H PsyQ-He Totaal (Hoofd)probleem hangt samen met: 1a medicijngebruik b middelengebruik ondergane operaties (andere) psychische problemen (andere) relationele problemen (andere) lichamelijke probl./handicaps Totaal aantal (n) (Hoofd)probleem hangt samen met: alleen biologische factoren (1,2,5) alleen psychosociale factoren (3,4) biologische én psychosociale factoren biologische noch psychosociale factoren Onbekend Totaal aantal (n) Verwijzer (feitelijk) 11 Geen (cliënt zelf) Zelfhulp(groep) Huisarts Eerstelijnspsycholoog Maatschappelijk werk Eerstelijns seksuologisch centrum Vrijgevestigd seksuoloog Vrijgevestigd psychiater/psycholoog Bekkenfysiotherapeut Soa-polikliniek Polikliniek seksuologie Gynaecoloog Uroloog Andere somatisch specialist Genderteam Psy./psych. in somatisch ziekenhuis Andere GGZ-instelling Eigen GGZ-instelling Justitiële hulpverlening Anders Onbekend Totaal aantal (n)

28 Tabel 6a. Gegevens over de behandeling van de cliënten waarbij in 2009 het laatste gesprek plaatsvond (percentages; aantallen worden cursief weergegeven). In deze tabel worden uitsluitend de gegevens van de aangemelde cliënten weergegeven en niet van hun partners - ook niet als die wel bij de behandeling betrokken waren. Emergis GGZ-E GGZ-F GGZ-I PsyQ-G PsyQ-H PsyQ-He Totaal Duur behandeling (in maanden) Meer Onbekend Totaal aantal (n) Totaal aantal gesprekken (vis-a-vis) Meer Onbekend Totaal aantal (n) Gemiddeld aantal gesprekken 11,1 1,5 4,0 7,9 8,3 20,6 2,3 13,2 Afsluiting In overleg Weggebleven Onbekend Totaal aantal (n)

29 Emergis GGZ-E GGZ-F GGZ-I PsyQ-G PsyQ-H PsyQ-He Totaal (Terug)verwezen naar: 11 Niet Zelfhulp(groep) Huisarts Eerstelijnspsycholoog Maatschappelijk werk Eerstelijns seksuologisch centrum Vrijgevestigd seksuoloog Vrijgevestigd psychiater/psycholoog Bekkenfysiotherapeut Soa-polikliniek Polikliniek seksuologie Gynaecoloog Uroloog Andere somatisch specialist Genderteam Psy./psych. in somatisch ziekenhuis Andere GGZ-instelling Eigen GGZ-instelling Justitiële hulpverlening Anders Onbekend Totaal aantal (n) Resultaat (Vrijwel) genezen Verbeterd Zelfde Verslechterd Niet te beoordelen (slechts 1 gesprek) Niet te beoordelen (weggebleven) Niet te beoordelen (anders) Onbekend Totaal aantal (n)

30 Tabel 6b. Informatie over de inhoud van de behandeling van clienten waarbij in 2009 het laatste gesprek plaatsvond (percentages; aantallen worden cursief weergegeven). In deze tabel worden uitsluitend de gegevens van de aangemelde cliënten weergegeven en niet van hun partners - ook niet als die wel bij de behandeling betrokken waren. Emergis GGZ-E GGZ-F GGZ-I PsyQ-G PsyQ-H PsyQ-He Totaal Intake Ja Nee Onbekend Totaal aantal (n) Psychodiagnostiek Ja Nee Onbekend Totaal aantal (n) Psychiatrisch onderzoek Ja Nee Onbekend Totaal aantal (n) Lichamelijk onderzoek Ja Nee Onbekend Totaal aantal (n) Informatie & advies Ja Nee Onbekend Totaal aantal (n) Begeleiding Ja Nee Onbekend Totaal aantal (n) Behandeling Ja Nee Onbekend Totaal aantal (n) Psychotherapie Ja Nee Onbekend Totaal aantal (n) Medicamenteuze behandeling Ja Nee Onbekend Totaal aantal (n) Crisisinterventie Ja Nee Onbekend Totaal aantal (n)

31 Tabel 6c. Informatie over de vorm van de behandeling van de cliënten waarbij in 2009 het laatste gesprek plaatsvond (percentages; aantallen worden cursief weergegeven). In deze tabel worden uitsluitend de gegevens van de aangemelde cliënten weergegeven en niet van hun partners - ook niet als die wel bij de behandeling betrokken waren. Aantal gesprekken individueel (vis-à-vis) Emergis GGZ-E GGZ-F GGZ-I PsyQ-G PsyQ-H PsyQ-He Totaal Meer Onbekend Totaal aantal (n) Aantal gesprekken met paar (vis-à-vis) Meer Onbekend Totaal aantal (n) Aantal gesprekken in groep (vis-à-vis) Meer Onbekend Totaal aantal (n)

32 Emergis GGZ-E GGZ-F GGZ-I PsyQ-G PsyQ-H PsyQ-He Totaal Aantal gesprekken telefonisch Meer Onbekend Totaal aantal (n) Aantal contacten per Meer Onbekend Totaal aantal (n) Totaal aantal gesprekken/contacten Meer Onbekend Totaal aantal (n) Gemiddeld aantal gesprekken/contacten 12,3 1,5 4,5 8,9 9,2 23,7 2,3 15,0 26

33 4 Discussie Dit is het derde rapport waarin registratiegegevens van multidisciplinaire seksuologische teams in GGZ-instellingen bijeen zijn gebracht. In Seksualiteitshulverlening in de tweedelijns GGZ (Vroege, 2006) werden gegevens gepresenteerd over 2003 en 2004 van twee GGZ-instellingen: Parnassia en Altrecht. In het vorige rapport over de PSTG-registratie (Kedde, 2009) waren dat gegevens van vijf GGZ-instellingen: van PsyQ Haaglanden (eerder: Parnassia) en Altrecht over de periode , en van Eleos-Midden, Eleos-Noord en Emergis over In dit rapport worden gegevens gepresenteerd over zeven GGZ-instellingen. Gegevens van Altrecht zijn daar helaas niet bij: het MST bij deze GGZ-instelling werd opgeheven. Door Eleos-Noord werden verder helaas geen gegevens meer aangeleverd en door Eleos-Midden alleen over GGZ-Eindhoven, GGZ-InGeest en PsyQ- Groningen leverden echter gegevens aan over 2008 en 2009, en GGZ-Friesland en PsyQ-Heerlen over Vandaar toch een groei. Bij de MST s die gegevens hebben aangeleverd, meldden zich in 2008 in totaal 460 nieuwe cliënten en in 2009 in totaal 477 nieuwe cliënten. Dat is meer dan de 365 nieuwe cliënten in De demografische kenmerken van de cliënten laten in de periode belangrijke overeenkomsten zien: een kleine meerderheid van de cliënten (52-54%) is man, ruim driekwart (78-79%) is tussen de 20 en 50 jaar oud, en een op de zes (15-19%) is allochtoon. Bij de seksuele (hoofd)problemen zijn overeenkomsten, maar ook verschillen: bij een op de drie cliënten (31-32%) is sprake van een probleem met het seksueel verlangen en bij een op de acht (11-14%) van een seksuele-identiteitsprobleem; een andere seksuele disfunctie is echter het (hoofd)probleem bij 42% van de cliënten in 2007, 26% in 2008 en 36% in Het seksuele (hoofd)probleem hangt in 2008 en 2009 vaker alleen samen met psychosociale factoren (38% in 2007, 54% in 2008 en 49% in 2009) en minder vaak met biologische noch psychosociale factoren (25% in 2007, 14% in 2008, 13% in 2009). Cliënten kwamen in de periode verder minder vaak op eigen initiatief (11%, 9% en 3%) en via de huisarts (42%, 37% en 34%), en vaker via een polikliniek seksuologie (1%, 5%, 8%) en via een ander behandelteam bij de eigen GGZ-instelling (24%, 32%, 34%). Door de MST s die gegevens hebben aangeleverd, werd gerapporteerd over 277 afgeronde behandelingen in 2008 en 381 in Ook dat is meer dan de 268 afgeronde behandelingen in Het gemiddeld aantal gesprekken (vis-a-vis) is in 2008 en 2009 duidelijk groter dan in 2007 (13,4 en 13,2 versus 10,5). Of dat werkelijk duidt op een toename van het aantal gesprekken is onduidelijk. Het is heel goed mogelijk dat na drie registratiejaren nu pas een duidelijk beeld ontstaat van de behandelduur bij de MST s in GGZ-instellingen. (Van cliënten die al in behandeling waren voordat met de registratie werd gestart, worden vaak geen registratieformulieren meer ingevuld. Daardoor blijven langdurige behandelingen aanvankelijk buiten beeld.) Bij de behandelingen die in 2008 en 2009 werden afgerond is het verder opmerkelijk dat cliënten relatief vaker worden (terug)verwezen naar de huisarts (39% in 2007, 46% in 2008, 51% in 2009) of naar een ander behandelteam binnen de eigen GGZ-instelling (11% in 2007, 22% in 2008 en 2009). Het gebruikte registratiesysteem is geënt op dat van het LOPS, zodat cijfers onderling vergeleken kunnen worden. Een vergelijking met de registratiegegevens van de poliklinieken seksuologie in Academische en niet-academische ziekenhuizen over 2008 en 2009 (Kruijer & Kedde, 2009; 2010) laat een aantal duidelijke verschillen zien. Zo is er in 2008 en 2009 bij de MST s in de tweedelijns GGZ gemiddeld per team 76 en 71 uur per week beschikbaar voor cliëntenzorg (exclusief assistenten en stagiairs); bij de poliklinieken seksuologie in de ziekenhuizen is dat 44 en 41 uur per week. Ook qua teamsamenstelling zijn er duidelijke verschillen: de cliëntenzorg bij de MST s in de tweedelijns GGZ wordt in 2008 en 2009 vooral uitgevoerd door psychologen (respectievelijk 40% en 44%) en maatschappelijk werkers (respectievelijk 44% en 34%). Artsen hebben daarin maar een klein aandeel (respectievelijk 6% en 7%). Bij de poliklinieken seksuologie in de ziekenhuizen hebben artsen in 2008 en 2009 naar verhouding veel meer tijd tot hun beschikking voor cliëntenzorg (40% en 42%) en maatschappelijk werkers juist veel minder (3% en 2%). Het aandeel van de psychologen is vergelijkbaar (45% en 46%). 27

34 Ook de cliëntenpopulatie is duidelijk anders. Zo zijn bij de MST s in de tweedelijns GGZ in 2008 en 2009 iets meer mannen (52% en 52%) onder behandeling dan vrouwen. Bij de poliklinieken seksuologie in de ziekenhuizen bedroeg het aandeel mannelijke cliënten in 2008 en 2009 respectievelijk 37% en 39%. Ook qua leeftijd zijn er verschillen. Bij de poliklinieken seksuologie in de ziekenhuizen is in 2008 en 2009 respectievelijk 12% en 15% van de cliënten 60 jaar of ouder. Bij de MST s in de tweedelijns GGZ is dat respectievelijk 3% en 5%. Verder verschilt ook de aard van de seksuele problematiek: het percentage cliënten met problemen op het gebied van het seksueel verlangen is in 2008 en 2009 bij de MST s in de tweedelijns GGZ ruim twee keer zo groot (32% en 32%) als bij de poliklinieken seksuologie in de ziekenhuizen (15% en 15%). Ook seksueleidentiteitsproblemen (parafilieën, genderidentiteitsproblemen, problemen met de seksuele oriëntatie) worden relatief vaker gerapporteerd bij de MST s in de tweedelijns GGZ dan bij de poliklinieken seksuologie in de ziekenhuizen (14% en 11% vs. 0% en 2%). De andere seksuele disfuncties (seksuele-opwindingsproblemen, orgasmeproblemen en seksuele-pijnproblemen) worden in 2008 en 2009 bij de MST s in de tweedelijns GGZ echter veel minder vaak gerapporteerd dan bij de poliklinieken in de ziekenhuizen (26% en 36% vs. 64% en 70%). Gezien de andere cliëntenpopulatie is het niet gek dat ook met betrekking tot de behandeling belangrijke verschillen bestaan. Zo is bij de MST s in de tweedelijns GGZ het gemiddeld aantal (visà-vis) gesprekken in 2008 en 2009 bijna vier keer zo groot dan bij de poliklieken seksuologie in de ziekenhuizen (13,4 en 13,2 vs. 3,7 en 3,7). Ook de behandelduur wijkt af: bij de poliklinieken seksuologie wordt ruim drie kwart van de behandelingen binnen zes maanden afgerond (77% in 2008, 78% in 2009). Bij de MST s in de tweedelijns GGZ wordt bijna drie kwart van de behandelingen afgerond binnen 12 maanden (73% in 2008, 69% in 2009). De contactfrequentie met de hulpverleners van de MST s in de tweedelijns GGZ is dus ook beduidend hoger. 28

35 5 Literatuur Kedde, H. (2009). PSTG-registratie Utrecht: Platform van Seksuologische Teams in GGZ instellingen/rutgers Nisso Groep. Kruijer, H., & Kedde, H. (2009). LOPS-registratie Utrecht: Landelijk Overleg van Poliklinieken Seksuologie/Rutgers Nisso Groep. Kruijer, H., & Kedde, H. (2010). LOPS-registratie Utrecht: Landelijk Overleg van Poliklinieken Seksuologie/Rutgers Nisso Groep. Vroege, J.A. (2006). Seksualiteitshulpverlening in de tweedelijns GGZ. Een ontwikkelproject. Utrecht: Rutgers Nisso Groep. Vroege, J., Nicolaï, L., & Wiel, H. van de (2001). Seksualiteitshulpverlening in Nederland (NISSO-studies, nieuwe reeks, nr 25). Delft: Eburon. 29

36

37 6 Bijlagen 31

38

39 Bijlage 1a. Het (hoofd)probleem van de mannelijke cliënten waarbij in 2008 waarbij het eerste gesprek plaatsvond (percentages; aantallen worden cursief weergegeven). In deze tabel worden uitsluitend de gegevens van de aangemelde cliënten weergegeven en niet van hun partners - ook niet als die wel bij de behandeling betrokken waren. Problemen seksueel verlangen Eleos-M Emergis GGZ-E GGZ-I PsyQ-G PsyQ-H Totaal 11 Verminderd seksueel verlangen Seksuele aversie Overmatig seksueel verlangen Anders Problemen seksuele opwinding Probleem subjectieve opwinding Erectie-/lubricatieprobleem Anders Problemen orgasme Orgasmeprobleem Voortijdig orgasme Anhedonisch orgasme Ejaculatieprobleem Anders Seksuele-pijnproblemen Dyspareunie Vaginisme Pijn andere lichaamsdelen Verm. gevoeligheid gesl.delen Anders Parafilie Genderidentiteitsprobleem 61 Travestie Transgenderisme Transseksualiteit Anders Seksueel misbruik/geweld 71 Problematiek dader Problematiek slachtoffer Anders Seksuele ontevredenheid 81 Over frequentie seks. contact Over aard seks. contact Over seks. contact met derde(n) Over eigen seksuele oriëntatie Over eigen uiterlijk Over ontbreken partner Andere seksuele ontevredenheid Ander seksueel probleem Onbekend Totaal aantal (n)

40 Bijlage 1b. Het (hoofd)probleem van de vrouwelijke cliënten waarbij in 2008 het eerste gesprek plaatsvond (percentages; aantallen worden cursief weergegeven). In deze tabel worden uitsluitend de gegevens van de aangemelde cliënten weergegeven en niet van hun partners - ook niet als die wel bij de behandeling betrokken waren. Problemen seksueel verlangen Eleos-M Emergis GGZ-E GGZ-I PsyQ-G PsyQ-H Totaal 11 Verminderd seksueel verlangen Seksuele aversie Overmatig seksueel verlangen Anders Problemen seksuele opwinding Probleem subjectieve opwinding Erectie-/lubricatieprobleem Anders Problemen orgasme Orgasmeprobleem Voortijdig orgasme Anhedonisch orgasme Ejaculatieprobleem Anders Seksuele-pijnproblemen Dyspareunie Vaginisme Pijn andere lichaamsdelen Verm. gevoeligheid gesl.delen Anders Parafilie Genderidentiteitsprobleem 61 Travestie Transgenderisme Transseksualiteit Anders Seksueel misbruik/geweld 71 Problematiek dader Problematiek slachtoffer Anders Seksuele ontevredenheid 81 Over frequentie seks. contact Over aard seks. contact Over seks. contact met derde(n) Over eigen seksuele oriëntatie Over eigen uiterlijk Over ontbreken partner Andere seksuele ontevredenheid Ander seksueel probleem Onbekend Totaal aantal (n)

41 Bijlage 2a. Het (hoofd)probleem van de mannelijke cliënten waarbij in 2009 waarbij het eerste gesprek plaatsvond (percentages; aantallen worden cursief weergegeven). In deze tabel worden uitsluitend de gegevens van de aangemelde cliënten weergegeven en niet van hun partners - ook niet als die wel bij de behandeling betrokken waren. Emergis GGZ-E GGZ-F GGZ-I PsyQ-G PsyQ-H PsyQ-He Totaal Problemen seksueel verlangen 11 Verminderd seksueel verlangen Seksuele aversie Overmatig seksueel verlangen Anders Problemen seksuele opwinding 21 Probleem subjectieve opwinding Erectie-/lubricatieprobleem Anders Problemen orgasme 31 Orgasmeprobleem Voortijdig orgasme Anhedonisch orgasme Ejaculatieprobleem Anders Seksuele-pijnproblemen 41 Dyspareunie Vaginisme Pijn andere lichaamsdelen Verm. gevoeligheid gesl.delen Anders Parafilie Genderidentiteitsprobleem 61 Travestie Transgenderisme Transseksualiteit Anders Seksueel misbruik/geweld 71 Problematiek dader Problematiek slachtoffer Anders Seksuele ontevredenheid 81 Over frequentie seks. contact Over aard seks. contact Over seks. contact met derde(n) Over eigen seksuele oriëntatie Over eigen uiterlijk Over ontbreken partner Andere seksuele ontevredenheid Ander seksueel probleem Onbekend Totaal aantal (n)

42 Bijlage 2b. Het (hoofd)probleem van de vrouwelijke cliënten waarbij in 2009 het eerste gesprek plaatsvond (percentages; aantallen worden cursief weergegeven). In deze tabel worden uitsluitend de gegevens van de aangemelde cliënten weergegeven en niet van hun partners - ook niet als die wel bij de behandeling betrokken waren. Emergis GGZ-E GGZ-F GGZ-I PsyQ-G PsyQ-H PsyQ-He Totaal Problemen seksueel verlangen 11 Verminderd seksueel verlangen Seksuele aversie Overmatig seksueel verlangen Anders Problemen seksuele opwinding 21 Probleem subjectieve opwinding Erectie-/lubricatieprobleem Anders Problemen orgasme 31 Orgasmeprobleem Voortijdig orgasme Anhedonisch orgasme Ejaculatieprobleem Anders Seksuele-pijnproblemen 41 Dyspareunie Vaginisme Pijn andere lichaamsdelen Verm. gevoeligheid gesl.delen Anders Parafilie Genderidentiteitsprobleem 61 Travestie Transgenderisme Transseksualiteit Anders Seksueel misbruik/geweld 71 Problematiek dader Problematiek slachtoffer Anders Seksuele ontevredenheid 81 Over frequentie seks. contact Over aard seks. contact Over seks. contact met derde(n) Over eigen seksuele oriëntatie Over eigen uiterlijk Over ontbreken partner Andere seksuele ontevredenheid Ander seksueel probleem Onbekend Totaal aantal (n)

43 7 PSTG-samenstelling 1. Eleos-Midden (Eleos-M) Afdeling Volwassenenzorg Contactpersoon: Mw E. Westeneng, maatschappelijk werker-vo / psychotherapeut / seksuoloog-nvvs 2. Eleos-Noordoost Contactpersoon: Drs C. den Hamer, psycholoog / psychotherapeut 3. Emergis, Goes, Terneuzen Team Seksuologische Problematiek Contactpersoon: Mw E.L.J. Willems, maatschappelijk werker-vo / psychotherapeut / seksuoloog-nvvs 4. GGNet-Scelta, Den Haag Contactpersoon: Mw K.M.A. Demmenie, sociaal psychiatrisch verpleegkundige-vo / seksuoloog-nvvs 5. GGZ-Breburg, Tilburg Zorgprogramma Seksuologie Contactpersoon: Mw M. Caris, sociaal psychiatrisch verpleegkundige-vo / maatschappelijk werker / seksuoloog-nvvs 6. Geestelijke Gezondheidszorg Eindhoven en de Kempen (GGzE), Eindhoven Contactpersoon: Mw C. Betz, maatschappelijk werker VO / seksuoloog-nvvs 7. GGZ Friesland (GGZ-F), Leeuwarden Team Seksuologie Contactpersoon: Mw drs I. van Beusekom, psychiater / seksuoloog-nvvs 8. GGZ-Ingeest (GGZ-I), Hoofddorp Team Seksuologie Contactpersoon: Mw R. Althuisius, maatschappelijk werker VO / seksuoloog-nvvs 9. GGZ-Meerkanten, Harderwijk Contactpersoon: Mw drs N. Roussel, gezondheidszorgpsycholoog i.o. tot seksuoloog-nvvs 10. PsyQ Groningen (PsyQ-G), Groningen Programma Seksuologie Contactpersoon: Dhr G. Vels, sociaal psychiatrisch verpleegkundige-vo i.o. tot seksuoloog- NVVS 11. PsyQ Haaglanden (PsyQ-H), Den Haag Programma Seksuologie Contactpersoon: Drs C. van der Rhee, psycholoog / psychotherapeut / seksuoloog-nvvs 12. PsyQ Heerlen (PsyQ-He) Programma Seksuologie Contactpersoon: Mw drs T. Rohn, klinisch psycholoog / psychotherapeut / seksuoloog-nvvs 13. PsyQ Hilversum Programma Seksuologie Contactpersoon: Mw drs A. Schade, psycholoog / seksuoloog-nvvs 37

44 14. PsyQ Rotterdam Programma Seksuologie Contactpersoon: Drs C. van der Rhee, psycholoog / psychotherapeut / seksuoloog-nvvs Bestuur PSTG: Drs C. van der Rhee, PsyQ Haaglanden en PsyQ Rotterdam, voorzitter Drs J. Vroege, PsyQ Haaglanden, secretaris Mw C. Betz, Geestelijke Gezondheidszorg Eindhoven en de Kempen, lid Mw dr J. van der Velde, GGZ Friesland, lid Coördinatie PSTG-registratie: Drs H. Kruijer, Rutgers WPF Drs H. Kedde, Rutgers WPF 38