Samenvatting Geschiedenis Hoofdstuk 5

Transcriptie

1 Samenvatting Geschiedenis Hoofdstuk 5 Samenvatting door een scholier 2792 woorden 14 maart keer beoordeeld Vak Methode Geschiedenis Sprekend verleden SAMENVATTING ROMEINSE RIJK HOOFDSTUK 5 1. Van dorp tot imperium Rome ontstond aan de Tiber; In de 7e eeuw groeide Rome uit tot een grote stad. De patriciërs waren rijke families, die de belangrijke ambten vervulden in Rome. (consuls en volkstribuun); Alle andere vrije Romeinen heetten Plebejers; De derde groep: de slaven. Tussen 500 en 275 vóór Christus veroverden de Romeinen het grondgebied van de andere volkeren die in Italië leefden. Het laatste de Grieken, die in het zuiden van Italië koloniën gesticht. Ze kregen steun in 280 vóór Chr. Van Pyrrhus, koning van Epirus. Hij bracht niet alleen soldaten mee, maar ook 20 olifanten. Hij behaalde veel overwinningen op de Romeinen maar leed zulke zware verliezen dat hij er niets aan had. Een Pyrrhusoverwinning betekent dat bij een overwinning de verliezen zo groot zijn dat ze toch tot je ondergang leiden. De Grieken in Italië kwamen dus onder het gezag van de Romeinen. Nadat de Romeinen heel Italië hadden veroverd, kwamen ze al snel in conflict met Carthago, die overal op de kust van de Middellandse Zee kleine kolonies had. Ze werden Carthagers of Puniërs genoemd. De eerste Punische oorlog ( v. Chr.) werd gewonnen door de Romeinen, hierdoor kregen ze Sicilië in handen. In de 2e Punische oorlog ( v. Chr.) vochten de Romeinen tegen de Carthaagse veldheer Hannibal, hij trok met zijn leger door de Alpen, hij bleef 14 jaar in Italië en versloeg de Romeinen keer op keer. Maar hij viel Rome niet aan. Uiteindelijk werd hij door Carthago teruggeroepen. Kort daarna versloegen de Romeinen de Carthagers in Afrika en er werd voor Rome een gunstige vrede gesloten. o Carthago verloor al zijn gebied buiten Afrika; o Carthago moest zijn oorlogsvloot vernietigen en o mocht geen oorlog voeren zonder toestemming van Rome. Pagina 1 van 8

2 In de laatste 2 eeuwen voor Christus was het rijk zo groot, dat de Romeinen het Imperium Romanum noemden. Een imperium betekent een rijk dat bestaat uit de oorspronkelijke staat en een verzameling onderworpen staten. HET ROMEINSE BESTUUR: Res publica = regering zonder koning of keizer = republiek; Twee consuls voor leiding leger, één jaar in functie, vetorecht, niet alle macht in één hand, wetten voorstellen; Volkstribunen verdedigen belangen plebejers, ook één jaar in functie, recht van veto naar consuls, wetten voorstellen; Volksvergadering, wel stemmen, niet voorstellen veranderen, weinig macht; Senaat = 100 senatoren, raad geven en wetten tegenhouden; Senaat steeds meer macht: o Ervaren en belangrijke mensen; o Levenslang lidmaatschap Vrouwen en slaven geen invloed; GEVOLGEN VAN DE VEROVERINGEN: Veroverde gebied verdeeld in provincies, met leger en Romeins bestuur; Griekse cultuur door Romeinen overgenomen en door Rijk verbreid; o Godsdienst o Kunsten o Wetenschap Nieuwe benedenlaag: Proletariërs en nieuwe bovenlaag: Nobiles o Arme plebejers en vroegere boeren: Proletariërs, hielden zich in leven door tijdelijk werk en verkochten hun stem aan een van de Nobiles. o Patriciërs en rijke plebejers: Nobiles Beroepssoldaten i.p.v. dienstplichtige burgers Aantal rijke mensen groeit o Veldtochten leverden enorme buit op o Belastingophalers haalden ook voor zichzelf op Slaven nemen toe o Tussen 200 en 150 v. Chr. Ong o Zij namen het werk over van de boeren. SLAVEN OVERAL IN DE ROMEINSE SAMENLEVING Ze waren: - raadgever van een keizer, - mijnwerker, - arts, - huisbediende, - gladiator, - onderwijzer, - kindermeisje of - landarbeider; Pagina 2 van 8

3 Na verloop van tijd kregen veel slaven vrijheid; Bekendste opstand: van Spartacus. JULIUS CAESAR 130 v. Chr. Burgeroorlog in het Romeinse rijk o Bevelhebbers en hun legers streden om de macht - Een daarvan was Julius Caesar die in 58 v Chr. Aanvoerder was van het leger in Gallië - Hij kreeg heel Gallië in 9 jaar onder Romeins bestuur - Zijn soldaten waren trouwer aan hem dan aan Rome In 49 v. Chr. Wilde Caesar zich in Rome tot consul laten kiezen Nog een burgeroorlog, van 4 jaar Hij versloeg al zijn tegenstanders en liet in Egypte Cleopatra op de Egyptische troon plaatsen. Terug in Rome bestuurde hij het rijk goed: Hij maakte het voor arme mensen mogelijk ergens anders in het rijk als boer te gaan werken Hij gaf bewoners van de Provincies mogelijkheid Romeins burgerrecht te krijgen Hij wijzigde de kalender Hij liet de volksvergadering, senaat en de ambten bestaan en hij schakelde zijn tegenstanders niet uit, dat betekende zijn dood. 4. ONDER LEIDING VAN AUGUSTUS KOMT HET KEIZERRIJK TOT STAND Octavianus komt als winnaar uit burgeroorlog te voorschijn: 1. moordenaars van Caesar kregen niet de verwachte steun; 2. Octavianus en senaat vochten tegen Antonius; 3. Octavianus was stiefzoon Caesar, Antonius was belangrijke onderbevelhebber; 4. Antonius vluchtte naar Lepidus in Gallië; 5. Octavianus kreeg ruzie met senaat; 6. Verbond Octavianus met 2 vorige vijanden tegen senaat; 7. Macht senaat gebroken, het rijk in 3-en verdeeld; 8. Octavianus kreeg westen, Lepidus noord afrika, Antonius het oosten; 9. Maar Octavianus wilde toch alleenheerschappij en bevocht A en L; Octavianus veranderde zijn naam in Augustus Caesar, zo eerde hij zijn stiefvader, opvolgers van Augustus (de verhevene) gebruikten Caesar als titel Augustus liet de oude staatsinrichting bestaan en bleef de senaat om raad vragen. Hij wilde geen alleenheerser lijken, maar wel zijn. In 27 v. Chr. Bood hij de senaat aan om zijn macht weg te geven, maar kreeg alleen maar meer macht terug. Want de senaat was bang voor hem. Hij bestuurde het rijk goed met een uitgebreid bestuursapparaat: ambtenaren, rechters en belastingophalers. Augustus zorgde ervoor dat de soldaten hem trouw bleven: -Na 16 jaar dienst kregen ze betere grond en meer geld -bevelhebbers van troepen benoemde hij leden van Romeinse families die hem trouw waren. Hij liet in de Middellandse Zee een vloot bouwen die 2 eeuwen lang zeeroverij onmogelijk maakten. DE PAX ROMANA (31 V CHR. 192 N CHR.) 1. er heerste overal in het Romeinse rijk vrede, de Pax Romana genaamd 2. dit was te danken aan de maatregelen van Augustus, hij overleed in 14 na Chr. 3. zijn opvolgers regeerden op dezelfde manier als hij, die hadden bovendien het geluk dat er geen sterke Pagina 3 van 8

4 vijanden het rijk aanvielen. LANDBOUW, HANDEL EN NIJVERHEID BLOEIEN, STEDEN GROEIEN 1. het overgrote deel van de bevolking werkte in de landbouw 2. de meeste grond was in handen van grootgrondbezitters, die hun land door plaatsvervangers lieten beheren en door slaven en vrije pachters lieten bewerken. Zelf hadden ze meestal een functie in het bestuur 3. merendeel van de bevolking op het platteland waren vrije boeren met kleine boerderijen. Het waren vroegere soldaten en proletariërs, door de keizer aan land geholpen. 4. door de bloeiende handel werden vuurtorens gebouwd, havens verbeterd en wegen aangelegd. Overal kon je met dezelfde munt betalen. 5. met Azië en Afrika werd handel gedreven. 6. overal in het rijk werden handelsbedrijfjes opgericht die grondstoffen bewerkten. 7. veel mensen vonden werk in de handel en nijverheid 8. het aantal inwoners nam toe en er ontstonden nieuwe steden. 9. in alle steden was een forum (een plein waarop handel werd gedreven) ROMANISERING 1. grote verschillen tussen bewoners van het rijk, maar allemaal onder bescherming van een regering die in de loop van de jaren steeds meer bewoners het Romeinse burgerrecht gaf. 2. Romeins burgerrecht = vanaf dat moment val je onder de Romeinse rechtspraak, ook had je kans op een plaats in het Romeinse bestuursapparaat. 3. voordat je het recht kreeg, moest je voldoende geromaniseerd zijn. 4. romanisering = het overnemen van de Romeinse cultuur. 5. als de Romeinen een gebied veroverd hadden lieten zij de bestaande besturen, wetten en gewoonten zo veel mogelijk onveranderd, zolang het maar rustig bleef. 6. niet-romeinen konden in dienst gaan in het Romeinse leger en werden bij het verlaten daarvan een Romeins burger. 7. het Latijn werd door veel provincies overgenomen, daaruit is Portugees, Frans, Spaans en Roemeens ontstaan. DE ROMEINEN VESTIGEN ZICH IN ONS LAND 1. toen Caesar Gallië had veroverd (58-51 v Chr.) kwam ook een deel van ons land in handen van de Romeinen. 2. De Rijn was de grens. 3. van Katwijk tot Nijmegen bouwden de Romeinen legerkampen. 4. ze hebben veel gewoontes en producten in ons land ingevoerd 5. Nijmegen werd de belangrijkste plaats van ons land, daar was het 10e legioen gelegerd, zij moesten aanvallen uit het noorden tegenhouden. DE BATAVEN, CANANEFATEN EN DE FRIEZENKOMEN IN OPSTAND 1. na de dood van keizer Nero in 68 ontstond een strijd om de opvolging tussen de Legeraanvoerders Vespasianus en Vitellius 2. Vespasianus vroeg hulp aan de Bataaf Julius Civilis, als de Bataven onder leiding van Civilis opstand begonnen tegen de Romeinen, zou Vitellius troepen moeten sturen en in Rome de steun van veel soldaten verliezen. Pagina 4 van 8

5 3. Civilis deed wat Vespasianus vroeg, met hulp van Cananefaten versloegen zij de Romeinen 2x. 4. het was Vespasianus gelukt om Vitellius van de troon te stoten. 5. de Bataven en de Cananefaten wilden niet ophouden met de opstand, wat ze niet deden. 6. het is niet zeker of Civilis niet wilde ophouden of dat hij zijn troepen niet meer in de hand had. 7. Bataven en Cananefaten werden bij volgende aanvallen van Rome nu ook gesteund door de Friezen. 8. er werd een verdrag gesloten dat ze geen belasting hoefden te betalen, maar wel mannen moesten sturen voor het leger. GODSDIENST, RECHT, ONDERWIJS, LITERATUUR, BOUWWERKEN EN BEELDENDE KUNSTEN De Godsdienst 1. voor Romeinse bestuurders hoorden de verering van de Romeinse goden en trouw aan Rome bij elkaar 2. daardoor zou iedere inwoner van het Romeinse rijk zich Romein gaan voelen 3. ze moesten deelnemen aan officiële godsdienstige plechtigheden, als ze dat deden, mochten ze ook een andere godsdienst hebben. Het Recht ook door het recht zou iedere inwoner zich Romein voelen Romeinen hebben een grote invloed op onze rechtspraak Belangrijke ideeën zijn: o Alle rechten en plichten van mensen moeten in wetten worden vastgelegd o Alle wetten moeten voor iedereen gelijk zijn Belangrijke Romeinse regels op het gebied van rechtspraak zijn: o Een verdachte moet als onschuldig worden gezien tot zijn schuld bewezen is o Een verdachte moet de kans krijgen zich tegen de aanklacht te verdedigen o Als er twijfel is bij de rechter moet de verdachte worden vrijgesproken o De rechters moeten onafhankelijk zijn van de regering o Niemand mag worden gestraft voor wat hij denkt o Niemand mag 2x voor hetzelfde feit worden veroordeeld o Als de daad niet door de wet wordt verboden, mag die niet worden gestraft Het onderwijs 1. In het begin van de Romeinse tijd kregen de kinderen thuis les van hun vader 2. later kwamen er scholen in de steden opgericht door de burgers 3. onderwijs was alleen voor jongens van rijke ouders 4. ze moesten hun vaderland lief hebben, gehoorzaam zijn, en dapper De literatuur 1. de werken van de bekendste schrijvers werden tijdens de Pax Romana in het hele rijk gelezen. 2. van de dichters noemen we Vergilius, hij schreef over Aeneas en de schepping van het Romeinse rijk 3. veel gelezen geschiedschrijvers waren Livius over de geschiedenis van Rome 4. Tacitus over de Romeinen in Nederland 5. Plutarchus en Suetonius over Caesar lang na het einde van het Romeinse rijk werd Latijn nog steeds in het grootste deel van Europa gebruikt door geleerden en geestelijken Latijn werd tot de 19de eeuw gesproken en geschreven op universiteiten Pagina 5 van 8

6 Het werd ook de taal van de Christelijke kerk In de rooms-katholieke kerk word Latijn nu nog soms gebruikt Op de gymnasia in alle westerse landen leren de kinderen Latijn en Grieks en lezen onder andere uit de werken van Vergilius, Livius en Tacitus Bouwwerken, beeldende kunsten 1. de Romeinen namen veel over van de Grieken, vooral in de bouwkunst 2. zoals de boog, en de koepel, bruggen voor water, (amfi)theaters, badhuizen, tempels, paleizen en gerechtshoven. DE ONDERGANG VAN HET WEST-ROMEINSE RIJK Splitsing in een West- en Oost-Romeins rijk 1. Keizer Constantijn besloot in de 4de eeuw de hoofdstad naar het Oosten te verplaatsen omdat het welvarender was en beter verdedigd kon worden. 2. hij koos de stad Byzantium uit, en veranderde de naam in Costantinopel 3. de stad was een belangrijk knooppunt voor handelswegen 4. in 395 na Chr. Werd het rijk in 2en gedeeld. 5. het Oost-Romeinse rijk ook wel Byzantijnse rijk genoemd, stond bijna 1000 jaar langer dan het West- Romeinse rijk. In 1453 viel het Oosten Volken vallen het Romeinse rijk binnen 1. herhaaldelijk vallen indringers het Romeinse rijk binnen, waaronder Germanen. 2. soms op verschillende plaatsen tegelijk, de Romeinen konden hun soms terugdrijven door omkopen, zo trokken de volkeren zich terug. Romeinse legers en vloot worden steeds zwakker 1. de regering lukte het niet meer om leger en vloot te bemannen en daarom werden soldaten buiten het rijk aangetrokken of zelfs krijgsgevangenen 2. die waren meer geïnteresseerd in de hoge loon dan in het behoud van het Romeinse rijk De Romeinen kunnen de steeds hogere belasting niet meer betalen soldaten vroegen en kregen een hogere soldij volkeren die binnenvielen, werden met grote bedragen weer omgekocht wanneer ze zich niet lieten omkopen, moest er oorlog gevoerd worden ook dat kostte veel geld, net als de burgeroorlogen die werden gevoerd als een keizer dood ging. Er komt minder handel en nijverheid door toenemende onveiligheid de vloot lukte het niet meer om de Middellandse Zee vrij van zeerovers te houden. Het reizen over land werd onveilig, ook werden de wegen niet onderhouden Veel handelaren zochten ander beroep, degene die wel bleven moesten hun prijzen verhogen, wat mensen niet meer konden betalen. Ambachtslieden konden moeilijk aan grondstoffen komen en raakten hun producten moeilijker kwijt Geen vertrouwen meer in het West-Romeinse rijk, alleen zorg over eigen omgeving Romeinse legers waren niet meer in staat de inwoners van het W R R te beschermen en het vertrouwen in Rome ging weg Bewoners gingen zich minder Romein voelen. In 476 kwam officieel een einde aan het W R R HET CHRISTENDOM Pagina 6 van 8

7 Het Jodendom 1. De joden waren bewoners van Palestina 2. andere volkeren geloofden in veel goden, maar de Joden in één almachtige god 3. dat hun god de enige ware was en dat zij een uitverkoren volk waren 4. in het oude testament staat dat god aan Mozes opdracht gaf 10 geboden aan de mensen door te geven, enkele daarvan zijn: 5. eert uw vader en uw moeder, gij zult niet doden, niet echtbreken, niet stelen, geen valse getuigenis afleggen tegen uw naaste, en niet begeren wat uw naaste toebehoort 6. ze werden overheerst door andere volkeren en geloofden in een verlosser die kwam van god die hen zou bevrijden 7. Jezus van Nazareth werd door sommigen als verlosser gezien. Jezus van Nazareth hij werd in de tijd van Augustus geboren in Bethlehem in Palestina hij woonde het grootste deel van zijn leven in Nazareth en begon op 30jarige leeftijd te prediken hij sprak over: het koninkrijk van god, die zou in het bezit komen van vervolgden en armen alle mensen waren gelijk en een beter leven na de dood Ook spoorde hij mensen aan tot goed gedrag: menslievend, vergevingsgezind, geweldloos, eerlijk, vrijgevig en eenvoudig. Dan werden ze na hun dood beloond met eeuwig geluk. Joodse leiders waren bang het leiderschap te verliezen en klaagden hem aan. Pontius Pilatus veroordeelde hem ter dood, zo hoopte hij te voorkomen dat het Romeinse gezag bedreigd zou worden Terwijl Jezus sprak over een Koninkrijk niet op deze aarde Hij kreeg de naam Christus gezalfde -- door god uitgekozen -- De Christenen vieren ieder jaar Pasen en Hemelvaart, - Jezus was weer levend geworden en 40 dagen later weer naar de hemel opgestegen Het christendom vastgelegd in de bijbel De opvattingen van het Christendom staan in de bijbel die ong. 200 na Chr. Als boek werd vastgesteld Het bestaat uit 2 delen, het oude en het nieuwe testament In het nieuwe testament staan 4 verhalen over Jezus en over wat hij predikte De verhalen worden Evangeliën genoemd (goede boodschap) Ze zijn geschreven door de volgelingen van Jezus De verbreiding van het Christendom 1. tijdens Pax Romana was het hele Middellandse Zeegebied een groot rijk met goede verbindingen waar ze overal Latijn of Grieks spraken en daardoor konen ideeën vlug worden verspreid Vervolging van het Christendom De keizers vreesden dat de christenen niet hen maar hun eigen leiders zouden gehoorzamen. Het christendom werd verboden en vervolgingen begonnen De ideeën van hun werden meer bekend, de houding van de Romeinen tegenover de Christenen veranderde De triomf van het Christendom De keizers merkten dat de vervolgingen niet hielpen en zagen dat het christendom alleen maar groeide. Daarom gaven ze de strijd op Pagina 7 van 8

8 In 313 bepaalde Keizer Constantijn dat christenen goede burgers konden zijn, hij werd zelf ook Christen Aan het einde van de 4de eeuw bepaalde keizer Theodosius dat het christendom de enig toegestane godsdienst was. Alles wat met de oude godsdienst te maken had, werd afgeschaft. Christenen besloten nu aanhangers van andere godsdiensten te vervolgen Ze werden daarbij geholpen door de overheid. Ketters zijn: christenen die over belangrijke geloofszaken anders dachten dan de christelijke leiders. Kerkelijke leiders en keizers gingen zich bemoeien over elkaars leiding. Pagina 8 van 8