Het ontstaan en beloop van MS

Transcriptie

1 MS Centrum Erasmus MC, Rotterdam Het ontstaan en beloop van MS Dr. Marvin M. van Luijn Groningen, 15 mei 2019

2 MS: aanval van afweercellen op zenuwweefsel Verstoring in de afweer

3 Bloed Brein Rode bloedcellen Bloedplaatjes Migratie Bloed Witte bloedcellen

4 Afweersysteem Cel Lymfocyt Type B en T Soort Aanvallend Target Zenuw 2015 Genentech, USA

5 Afweersysteem Cel Lymfocyt Type B en T Soort Aanvallend Target Zenuw 2015 Genentech, USA

6 B en T cellen in de MS patiënt: welke precies en wat zet ze aan? Genen (binnenin) Infecties Vitamine D (buitenaf) Lokale schade B en T cellen Migratie naar het brein Ontwikkeling tot aanvallers Hemmer et al, Curr Neurol Neurosci Rep 2003

7 Polikliniek Laboratorium Kennis en expertise binnen afweersysteem, virussen en erfelijkheid Mass-spec en Genetica Luider Immunologie Neuroimmunologie Brein (NIB) groep van Luijn Virologie Verjans van Nierop, van Riel, Unger Epidemiologie & Klinische Genetica Adams, Ikram Oftalmologie+OZR Loudon, Rothova Wefers Bettink Patiënten Volwassen MS Kinder MS (Sophia) neurology Hintzen, Neuteboom Wokke, Siepman PROUD en P-PROUD PROUDkids netwerk regionale MS netwerk Radiologie-MRI Vernooij Vernooij Rehabilitatie Urologie Van Meeteren Bussmann Rheumatologie Interne geneeskunde MDL Lubberts, Hazes

8 Belangrijkste speerpunten ErasMS De jacht op de oorzakelijke B en T cellen Oorzaak: genen, omgeving Gevolg: ontsteking, schade Biologische factoren die het beloop bepalen

9 International MS Genetics Consortium - IMSGC 233 risicogenen ontdekt; rol in afweersysteem (B en T cellen!)

10 Praktijkvoorbeeld: MS risicogen CLEC16A linkt aan T-cel activering Brein CLEC16A beïnvloedt HLA - veruit sterkste risicogen - specifieke T-cel activator CLEC16A aan CLEC16A uit Migratie Bloed HLA Ook in B cellen! van Luijn et al, Brain 2015; Rijvers et al, manuscript submitted

11 % patiënten met MS Praktijkvoorbeeld: T-cel activering stofje scd27 in het hersenvocht van patiënten met eerste aanval voorspelt snelle diagnose van MS Hersenvocht scd27 Brein Hoog scd27 Laag scd27 Migratie Bloed Tijd in maanden van der Vuurst de Vries et al, JAMA Neurol 2017; Wong et al, Mult Scler 2018

12 Aanwezigheid in bloed Aanwezigheid in bloed Praktijkvoorbeeld: Migratie van een aanvallende T cel (Th17.1) naar het brein wordt alleen geremd in MS patiënten die klinisch goed reageren op Tysabri Th17.1 Th17.1 Goed reagerend Slecht reagerend Tysabri Brein Migratie Bloed Pt1 Pt Maanden na Tysabri Pt3 Pt4 Pt5 Pt6 Pt7 Pt8 Pt9 Maanden na Tysabri Pt10 Pt11 Pt12 Pt13 Pt14 van Langelaar et al, Brain 2018; Koetzier et al, in preparation

13 Nederlandse Hersenbank Huitinga MS Centrum Rotterdam van Luijn, Hintzen Brein breinweefsel MS en gezonde donoren bloed en hersenvocht Patiënten met eerste aanval MS patiënten, onbehandeld MS patiënten, onder Tysabri Migratie Bloed MS Centrum Amsterdam de Vries bloed-brein barrière Migratie naar het brein van Langelaar et al, Brain 2018 van Nierop et al, Acta Neuropathol 2017 van Langelaar et al, under revision Koetzier et al, in preparation

14 Th17.1 activering in MS: samenspel tussen genen en omgeving? Genen (binnenin) Infecties Vitamine D (buitenaf) Lokale schade Th17.1 Migratie naar het brein Ontwikkeling tot aanvallers Hemmer et al, Curr Neurol Neurosci Rep 2003

15 MS neemt toe bij vrouwen, maar dit ligt niet direct aan de genen... De rol van de omgeving Hormonen? Vitamine D? Canadese MS patiënten Lancet Neurol 2006 Regulatie van aanvallende T cellen (Th17.1?)

16 Wat levert dit onderzoek uiteindelijk op? Meer inzicht in de interactie tussen genetische en omgevingsfactoren met het afweersysteem (oorzaak van MS) Meetbare biomarkers (cellen, gerelateerde stofjes) die samenhangen met ontsteking en zenuwafbraak (beloop van MS) - Diagnose - Progressie - Behandelingseffect Tijdige toepassing en nieuwe aangrijpingspunten voor ontwikkeling van preciezere B- en T-cel gerichte therapie (behandeling van MS)

17 Wat onderscheidt het onderzoek binnen ErasMS? Het nauwe samenspel tussen onderzoek en kliniek zorgt ervoor dat biotechnologische ontwikkelingen en mogelijkheden direct vertaald kunnen worden naar de wereld van de patiënt Speciale aandacht voor patiënten met een eerste aanval, kinderen met MS, (agressieve) varianten van MS, families met MS, erfelijkheid en omgevingsfactoren Zoektocht naar precieze afweercellen en stoffen die het ziekteproces bepalen door gebruik van unieke verzameling aan primair materiaal; verhoogt de kans op bijdrage aan diagnose, prognose en behandeling van MS

18 Onderzoek binnen ErasMS heeft bijgedragen aan: De ontdekking van (familiaire) erfelijke factoren die het risico op MS bepalen Hoe omgevingsfactoren zoals roken en vitamine D het ontstaan en beloop van MS beïnvloeden Inzicht in de rol van stress en infecties bij het ontstaan van schubs Begrip van precieze T en B cellen uit het bloed die een centrale rol spelen in het ziekteproces Kennis over het ziekteverloop in en de behandelingsrichtlijnen voor kinderen met MS

19 Onderzoek in de toekomst MS patiënt Snellere diagnose Accuratere prognose Specifiekere therapie Begrip van de T- en B-cel aanvallers tot op de cel Onderscheid in weefsels Brein, hersenvocht, bloed Onderscheid in patiënten Vroeg versus laat in het ziekteproces Goed of slecht verloop van de ziekte Mate van reactie op huidige therapie Invloed van risicofactoren op T- en B-cel aanvallers Genen, virussen, vitamine D/hormonen => ontwikkeling en aanvallende karakter Identificatie van schade- of afweer-gerelateerde stoffen die specifiek linken aan het ziekteproces (na een eerste aanval, tijdens progressie)

20