Hulpmiddelen visueel beperkte leerlingen

Transcriptie

1 Workshop Hulpmiddelen visueel beperkte leerlingen 1. Gebruikte schermleesprogramma s binnen onderwijs Schermleesprogramma of screenreader Een screenreader of schermleesprogramma is een algemene benaming voor hulpsoftware of toegangsoftware die het mogelijk maakt als visueel beperkte een computer te gebruiken door de beeldscherminformatie voor te lezen, te vergroten of weer te geven in braille op een brailleleesregel. SuperNova 17 + SuperNova heeft gesynchroniseerde vergroting, braille en spraak weergave. - Gaat SuperNova de Windows 10 ontwikkelingen en updates bijhouden - Loopt vaker vast Fusion 2018 ofwel Jaws 2018 & Zoomtext Flexibel door gebruik in combi en afzonderlijk Jaws/Zoomtext hierdoor minder zwaar programma voor braille/spraak gebruikers + adequaat en stabiel op alle Windows besturingssystemen - synchronisatie nog niet optimaal - duur ( ) NVDA Snelle braille en spraak screenreader die ook als USB versie gemakkelijk overal werkt. +/- Open Source project, gratis maar hoe stabiel in toekomst - Geen vergroting - Geen braille-viewer Windows 10 vergrootglas + Vraagt minder van computer + Altijd aanwezig op Windows pc + Snel aan- en uitzetten - Minder mooie vergroting, vooral bij vergroting boven 2x Weergave mogelijkheden zonder vergrotingsprogramma Weergave mogelijkheden in veel applicaties dmv beeldinstellingen of schaalbare tekst + Meer overzicht van infomatie op scherm + Vraagt geen extra belasting van de computer + Altijd aanwezig op Windows pc - Niet alles wordt vergroot 1

2 Gebruik de 4 verschillende vergrotingsmogelijkheden om zowel in Word als op internet een pagina te vergroten. Formuleer zelf kenmerken, geconstateerde voor- en nadelen van de verschillende vergrotingsmogelijkheden voor een plenaire discussie. Sneltoetsen voor de verschillende hulpmiddelen: SuperNova Fusion - Groter/kleiner weergeven; Li Alt + plus/minus of Capslock+muiswiel - Vergroting 1x; Li Alt Verschuiven; muis of Re Ctrl+ pijltjes toetsen - Instellingen openen; Ctrl+Spatie - Kleur omkeren; Li Shift+Alt+C - Groter/kleiner weergeven; Capslock+pijl omhoog/omlaag - Vergroting 1x; Capslock+Enter - Verschuiven; muis of Capslock+Ctrl+pijl links/rechts - Instellingen openen; Capslock+Ctrl+U - Kleur omkeren; Capslock+C Windows vergrootglas - Aanzetten en groter weergeven; Win + plustoets - Kleiner weergeven; win+minustoets - Instellingen openen; Win+Ctrl+M - Uitzetten; Win+Esc - Kleur omkeren; Ctrl + Alt + I Content vergroten zonder vergrotingsprogramma - Groter/kleiner weergeven; Ctrl+muiswiel - Groter/kleiner weergeven; Beeld > In- /uitzoomen > Paginabreedte, Tekstbreedte of Percentage - Vergroting 1x; in browser Ctrl+0 2

3 2. Dedicon documenten Edu-tekstbestanden PDF-bestanden Open het PDF schoolboek in de bijlagen in de PDF Exchange Editor en vul vier antwoorden in. Verander de instellingen zodat de tekst annotaties worden weergegeven in Aria 12, kleur donkerblauw. Open het Edu-tekstbestand in de bijlagen en zoek naar pagina 25 met zowel Ctrl+F als met Ctrl+G en F5. Wat werkt beter en waarom? 3. e-boeken lezen Het project leesbevordering van Bartiméus Onderwijs heeft een vervolg gekregen in een landelijke beschikbaarheid van leesboeken voor slechtziende leerlingen. De dienst is nu nog alleen beschikbaar op de ipad, want je hebt de Marvin3 app nodig en die is er alleen voor ios. Informatie en handleidingen zijn te vinden op: Om de boeken te kunnen lezen heb je per leerling een account nodig, door AOB-er aan te vragen bij Dedicon klantenservice. Voor nu de volgende gegevens gebruiken: Gebruikersnaam: bartimeusaob Wachtwoord: XyLogICaTIoN Koppel een ipad met de Marvin3 app aan de boeken bibliotheek van Dedicon en open een boek van de Effies. Maak instellingen in de app zodat er gewerkt wordt met een schreefloos lettertype van 1 cm hoog en een kleine marge links en rechts op het scherm. 3

4 4. Werking van een schermleesprogramma Info: Schermleesprogramma uitleg: Relevante eduvip artikelen: Braillemonitor Voor het kunnen volgen van een brailleleerling is het erg praktisch om de braillemonitor aan te zetten. De braillemonitor geeft op het laptopscherm weer welke tekst op de brailleleesregel wordt weergegeven. SuperNova; Ctrl+Shift+1 Jaws; braillemonitor starten in Windowsmenu NVDA; geen braillemonitor Focus highlight Voor het kunnen volgen van een brailleleerling is ook de focus highlight van belang. In de meest gebruikte brailleweergave volgt de brailleleesregel de Windows focus. Door de focus highlight in te schakelen zie je veel gemakkelijker waar de leerling op het scherm bezig is. Slechtziende leerlingen en brailleleerlingen met een restvisus gebruiken deze focus highlight voor de navigatie op de computer. Onderdeel van de focus highlight is ook de cursor markering, waardoor de cursor gemakkelijker te vinden is. SuperNova; Regelpaneel, Beeld Jaws; highlight in combinatie met Zoomtext (Fusion) NVDA; geen focus highlight Breedsprakigheid braille en spraak De breedsprakigheid van het schermleesprogramma bepaald de hoeveelheid omgevingsinformatie die wordt weergegeven in braille en/of spraak. De breedsprakigheid van braille en spraak is afzonderlijk instelbaar. Een te lage instelling kan leiden tot ontoegankelijkheid, een te hoge geeft onnodige informatie en dat kost veel moeite en tijd van de gebruiker. - Start SuperNova (als dat niet automatisch gebeurt) - Zorg dat de braillemonitor aan staat - Zorg dat de focus Highlight en de muis markering aan staat - Ga door de inhoud van dit bestand en volg de focus en brailleweergave - Zorg dat de breedsprakigheid hoog genoeg staat om bijvoorbeeld de tabel goed te kunnen lezen. 4

5 4. Hoe zorg ik voor een toegankelijk Word document Toepassen koppenstructuur De koppen geven, in de juiste structuur toegepast, overzicht over de tekst en navigatie mogelijkheden voor gebruikers van een schermleesprogramma. Kop 1 voor de titel of hoofdstuk namen Kop 2 voor tussenkop of paragraafnaam Kop 3 voor alineanaam Koppen 1, 2, en 3 maken met Ctrl+Alt+1, Ctrl+Alt+2 en Ctrl+Alt+3 Standaardstijl is Ctrl+Shift+N Citaat niet in tekstblok Gebruik voor de opmaak van een citaat geen tekstvak maar een opmaakprofiel (stijl) bijvoorbeeld Citaat of Duidelijk. [Trek de aandacht van uw lezer met een veelzeggend citaat uit het document of gebruik deze ruimte om een belangrijk punt te benadrukken. Sleep dit tekstvak als u het ergens anders op de pagina wilt plaatsen.] Toepassen tabellen Tabellen zijn een uitdaging voor zowel het schermleesprogramma als de gebruiker. Gebruik van enkelvoudige tabellen is daarom aan te bevelen. Gebruik tabellen voor informatie die het beste twee dimensionaal kan worden weergegeven en niet voor opmaak van tekst. Functie Supernova NVDA JAWS Linkslijst Capslock + 1 NVDA + F7 De Ins + F7 Koppenlijst oproepen Capslock + 2 NVDA + F7, hierna Alt + K voor De Ins + F6 de koppenlijst Lijst met landmarks Capslock + tab Ins+ctrl+R Dropdown lijsten openen Alt + pijl omlaag Alt + pijl omlaag Alt + pijl omlaag Linker muisknop De spatiebalk NVDA + enter De nummerieke / simuleren Toets doorgeven Ctrl+7 Ins+3 Regelpaneel/menu Ctrl+spatie Caps+M Ins+J Braille weergave wisselen Ctrl+Shift+9 Bc640: E1 + duimtoets 3 Focus: Spatie+M (1, 3, 4 ) 5

6 Pagina-einde Gebruik pagina- einde (Ctrl+Enter) om naar een nieuwe pagina te gaan en geen lege regels. Toegankelijkheidscontrole Microsoft heeft in diverse applicaties een interne controle mogelijkheid ingebouwd om je document te controleren op het toepassen van (een aantal) toegankelijkheidsrichtlijnen. Zie menu Controle > Toegankelijkheid controleren. - Start SuperNova (als dat niet automatisch gebeurt) - Zorg dat de braillemonitor aan staat - Zorg dat de focus Highlight en de muis markering aan staat - Open het bestand Beleid klassenassistenten bij Bartiméus Onderwijs.docx van de BO_Algemeen schijf - Pas bovenstaande indelings- opmaakregels toe. - Gebruik SuperNova en de brailleweergave om je bestand te controleren op toegankelijkheid. 6

7 5. Hoe toegankelijk is een PDF document PDF documenten zijn minder toegankelijk dan bijvoorbeeld een Word document of zelfs een internetpagina. Omdat er in een PDF document geen systeem focus aanwezig is moet deze gelezen worden met de virtuele focus zoals op het internet. PDF documenten kunnen vanuit een tekstdocument wordt gemaakt of vanuit een scan van een tekst. Een PDF document gemaakt van een scan (foto) is niet toegankelijk voor braille en spraak. De toegankelijkheid van PDF documenten is erg afhankelijk van de opmaak van het document. PDF documenten lees je in een PDF-reader zoals Adobe, PDF XChange Editor, Foxit Reader. De schermleesprogramma s ondersteunen voor weergave in braille en spraak alleen de Adobe Reader. Door vergroting gebruikers kan wel een andere dan de Adobe Reader gebruikt worden, bijvoorbeeld de PDF XChange Editor. Hiermee kun je op zowel de Foto- als Tekst PDF bestanden aantekeningen maken en daarmee werkboeken invullen. Zie hiervoor: 7

8 6. Toegankelijkheid websites Voor toegang tot internet heb je een browserprogamma nodig zoals: Internet Explorer, Chrome of Firefox. De schermleesprogramma s ondersteunen niet alle browsers. SuperNova: alleen Internet Explorer Jaws: Internet Explorer, Chrome en Firefox NVDA: Explorer, Chrome en Firefox Op internet wordt automatisch gebruik gemaakt van de zogenaamde virtuele cursor, ofwel de Dolphin cursor of Jaws cursor om alle webonderdelen te kunnen lezen. Deze Dolphin cursor is handmatig in/uit te schakelen met Ctrl+4. Het lezen van een webpagina gebeurt met de pijltjes toetsen omlaag en omhoog. Hiermee lees je alle webonderdelen, alle teksten, links, invulvakken en nog veel meer. Het internet is er eigenlijk niet op gemaakt om op deze manier te surfen. Zodra je op een pagina een link of knop activeert wordt er een nieuwe pagina geladen die voor het grootste deel wel hetzelfde kan zijn als de vorige. Hierdoor moet je met een schermleesprogramma weer helemaal bovenaan beginnen te lezen. Je komt daardoor heel veel herhalingen tegen van dezelfde teksten en navigatie knoppen en links. Je moet dus op een snellere manier bij het onderdeel komen wat je wil lezen. Om te weten waar je naar toe kunt springen moet je echter wel de pagina kennen. Dus de eerste keer is het wel nodig om de hele pagina een keer door te lezen. Sneller door een pagina Om sneller op de gewenste plek op een pagina te komen zijn er drie navigatiemogelijkheden: de navigatie lijstopties de navigatie sneltoetsen de zoekopdracht Navigatie lijstopties De navigatie lijstopties geven een overzicht over een pagina door van bepaald elementen een lijst van dezelfde elementen te tonen. Via deze lijst kun je met een enter naar een onderdeel van de lijst gaan. Navigatie lijstopties: Overzicht pagina en lijsten Capslock+Tab Linklijst Capslock + 1 Koppenlijst Capslock + 2 Frames lijst Capslock + 3 Tabellen lijst Capslock + 5 Elementen lijst Markeringen lijst 8

9 Navigatie sneltoetsen Naast de navigatie lijstopties zijn er ook een aantal navigatie sneltoetsen waarmee het navigeren veel sneller gaat omdat je kunt springen naar de plek waar je zijn wil. Hiermee sla je grote stukken over, maar je moet dan ook wel weten waar je naar toe gaat. Web-based applicaties (zoals internet, webmail, spotify etc) Functie Supernova NVDA Jaws volgende kop H H H volgende tabel T T T Volgende tekstgebied E, een druk op enter is mogelijk vereist E, een druk op enter is mogelijk vereist volgende keuzerondje R R A volgende selectievakje X X X volgende combobox C C C volgende knop B B B volgende graphic G G G volgende lijst L L L volgende link K K K volgende bezochte link V V V volgende frame M M M E, Een druk op enter is vereist volgende oriëntatiepunt ; D R (landmarks of areas) volgende tekst, N N N volgend andersoortig D element Linklijst De dolphin knop + 1 NVDA + F7 De Ins + F7 Koppenlijst oproepen Capslock +2 NVDA + F7, hierna Alt + De Ins + F6 K voor de koppenlijst Lijst met landmarks of areas Dolphin + tab Ins+ctrl+R Lijst foruliervelden Ins+F5 Zoeken op een pagina Naar de juiste plaats op een pagina springen kan ook met een vrije zoekopdracht. Hiervoor moet je weten naar welke tekst je kunt zoeken. Zoeken start je met F3 en het opgeven van een zoekwoord. Als je de zoekopdracht wil herhalen om naar een volgende plek te komen met dezelfde inhoud gebruik je F4. Selecteren van internet Naast het lezen van informatie kan het nuttig zijn de informatie te kopiëren van internet. Hiervoor zijn twee manieren, met en zonder opmaak. Selecteren zonder opmaak De tekst selecteren zonder de opmaak mee te nemen is gelijk aan de werkwijze binnen Word. Shift ingedrukt houden en de cursor plaatsen naar het einde van het te kopiëren gedeelte. Hierbij kunnen ook de cursorverplaatsingstoetsen zoals Home, End, PgDn etc. worden gebruikt. De tekst moet na plakken in bijvoorbeeld Word wel worden gecorrigeerd omdat ieder einde van de regel als enter wordt omgezet. 9

10 Selecteren met opmaak Bij het selecteren met opmaak worden o.a. links, afbeeldingen, tekstkleur en tekstgrootte meegenomen (helaas geen tekstkoppen). De werkwijze is iets ingewikkelder: Ga naar begin van te kopiëren gedeelte zet cursor aan begin regel; Home Markeer de start; Rechter Control+Home Verplaats naar einde; Pijltjes toetsen Zet cursor op einde regel; End Markeer het einde; Rechter Conrol+End Als de tekst nu wordt geplakt in een Word document, heeft deze veel van de opmaakelementen meegenomen zoals tekstkleur en -grootte en afbeeldingen. Maar er kunnen ook zaken zijn meegekomen die je niet wil. Dus ook nu is het van belang de tekst te corrigeren. - Start SuperNova (als dat niet automatisch gebeurt) - Zorg dat de braillemonitor aan staat - Zorg dat de focus Highlight en de muis markering aan staat - Open Internet Explorer en de pagina Bartimeus.nl - Gebruik SuperNova en de brailleweergave om de pagina te controleren op toegankelijkheid. - Vraag de koppenlijst op Caps+2 - Vraag de linkslijst op Caps+1 10