Factsheet gezondheid van vrouwen en mannen

Transcriptie

1 Factsheet gezondheid van vrouwen en mannen Aandeel vrouwen en mannen dat in het afgelopen jaar last heeft gehad van de 10 meest voorkomende langdurige aandoeningen/ziekten bij vrouwen*, 2011/ migraine of ernstige hoofdpijn 18,7 9,1 4 aandoening nek of schouder 10,1 6,6 2 hoge bloeddruk 17,4 13,8 7 astma, chronische bronchitis, cara 8,4 6,8 10 suikerziekte totaal 4,2 4,8 9 chronisch eczeem 5,4 5 4,7 aandoening rug 8,8 7,4 8 aandoening elleboog, pols of hand 6,7 4,1 6 incontinentie 8,8 2,3 3 gewrichtsslijtage heupen of knieën aandeel vrouwen in procenten van alle vrouwen 17,0 9,5 aandeel mannen in procenten van alle mannen 1 rangorde meest voorkomende langdurige aandoeningen/ ziekten bij vrouwen (1=meest voorkomend) * Bron: cbs StatLine, Gezondheidsenquête 2011/2012

2 Gezondheid en ziekte Lichamelijke aandoeningen en ziektes Ervaren gezondheid Alle langdurige aandoeningen in de top-10 (zie infographic voorblad) komen bij vrouwen en mannen in meer voor dan in (verg. Keuzenkamp en Van Mens-Verhulst 2009). Veroudering van de bevolking, maar ook bijvoorbeeld verbeterde diagnostiek en een hoger percentage overgewicht (diabetes) spelen hier een rol. Vrouwen hebben vaker dan mannen meerdere aandoeningen tegelijk (multi-morbiditeit). Percentage vrouwen en mannen die eigen gezondheid ervaren als minder dan goed allen Turkse Percentage vrouwen en mannen met 1, 2 of 3 langdurige aandoeningen/ ziektes 1 langdurige aandoening Marokkaanse ,1 23,3 2 langdurige aandoeningen Surinaamse ,0 9,5 3 langdurige aandoeningen Antilliaanse Bron: cbs StatLine, Gezondheidsenquête 2011/2012, scp, Survey Integratie Minderheden ,3 9,3 Bron: cbs StatLine, Gezondheidsenquête 2011/2012 Psychische problemen Door vrouwen en mannen gerapporteerde psychische problemen score < 60 mhi* 12,9 8,9 * Mental Health Inventory, een meetinstrument met vragen over nervositeit, neerslachtigheid en geluk Bron: cbs StatLine, Gezondheidsenquête 2011/2012 Voorkomen van psychische problemen in afgelopen 12 maanden (vrouwen en mannen jaar, in procenten, ) o stemmingsstoornis 7,4 4,8 waarvan depressie 6,3 4,1 angststoornis 12,5 7,7 middelenstoornis 3,6 7,6 waarvan alcoholafhankelijkheid 1,8 5,5 o + Bron: De Graaf et al. 2010, Trimbos-instituut (Nemesis-2, )

3 Levensverwachting, ziektelast en doodsoorzaken Levensverwachting en ziektelast Doodsoorzaken Levensverwachting bij geboorte en op 65-jarige leeftijd, vrouwen en mannen, Belangrijkste doodsoorzaken in percentage van het aantal overleden vrouwen en mannen, ,8 79,1 hart- en vaatziekten 27,9 26,5 60 kanker 40 27,2 34, ,2 18,3 Levensverwachting, gezonde levensverwachting en levensverwachting zonder chronische ziekten, mannen en vrouwen, levensverwachting bij geboorte vrouwen levensverwachting bij geboorte mannen levensverwachting op 65-jarige leeftijd vrouwen levensverwachting op 65-jarige leeftijd mannen Bron: cbs StatLine, Doodsoorzakenstatistiek als minder dan goed ervaren gezondheid een of meer chronische aandoeningen ziekten van de ademhalingsorganen 9,7 10,9 psychische stoornissen 8,3 3,8 ziekten van zenuwstelsel en zintuigen 4,4 3,4 niet-natuurlijke doodsoorzaken 4,0 5,0 ziekten van spijsverteringsorganen 4,0 3,4 endocriene, voedings- en stofwisselingsziekten 2,8 2,3 Bron: cbs StatLine, Doodsoorzakenstatistiek Bron: cbs StatLine, Gezondheidsenquête 2011/2012 Totaal aantal overleden vrouwen en mannen, 2012 De ziektelast is een getal dat wordt bepaald door: - het aantal mensen dat aan de ziekte lijdt - de ernst van de ziekte - de sterfte aan de ziekte - de leeftijd waarop de ziekte optreedt. De totale ziektelast is voor vrouwen iets groter dan voor mannen. Het verschil komt vooral door een grotere ziektelast van psychische stoornissen en aandoeningen aan het bewegingsapparaat bij vrouwen. De ziektelast van hart- en vaatziekten is echter iets groter bij mannen dan bij vrouwen (Gommer et al ) Bron: cbs StatLine, Doodsoorzakenstatistiek

4 Doodsoorzaken (vervolg) Mannen overlijden veel vaker aan kanker dan vrouwen, maar vrouwen overlijden (iets) vaker aan hart- en vaatziekten. Vrouwen sterven vaker door psychische stoornissen dan mannen. Hierbij gaat het meestal om dementie op hoge leeftijd. Meer mannen dan vrouwen overlijden aan nietnatuurlijke doodsoorzaken; bij mannen is het de vierde doodsoorzaak. Mannen plegen vaker zelfmoord en zijn veel vaker slachtoffer van verkeersongevallen en geweldsmisdrijven dan vrouwen. Sinds de jaren tachtig is de sterfte van vrouwen en mannen aan hart- en vaatziekten flink afgenomen als gevolg van betere behandeling en meer preventie. De sterfte aan kanker is iets toegenomen. Weliswaar is het risico om aan kanker te overlijden gedaald, maar het aantal mensen dat kanker krijgt, stijgt door de vergrijzing. Bij vrouwen is de sterfte aan borstkanker gedaald, maar de sterft aan longkanker toegenomen doordat vrouwen jaar geleden veel meer zijn gaan roken. Belangrijkste doodsoorzaken van vrouwen en mannen, hart- en vaatziekten als doodsoorzaak bij vrouwen en mannen kwaadaardige nieuwvormingen als doodsoorzaak bij vrouwen en mannen man vrouw

5 Zorggebruik Contact met zorgaanbieders Percentage vrouwen en mannen met contact in afgelopen jaar, 2012 Medicijngebruik in de afgelopen 2 weken, percentage vrouwen en mannen, 2012 huisarts door arts voorgeschreven medicijnen specialist tandarts fysio- en oefentherapeut Bron: cbs StatLine, Gezondheidsenquête 2012 Percentage vrouwen en mannen met opname in afgelopen jaar, 2012 ziekenhuisopname (met overnachting) 7 6 zelfzorgmiddelen Bron: cbs StatLine, Gezondheidsenquête 2012 Medicijnen worden niet of nauwelijks op vrouwen uitgetest. De werking van medicijnen kan voor vrouwen en mannen verschillen. Ook hebben vrouwen vaker (1,5 tot 1,7 keer) last van bijwerkingen van medicijnen dan mannen (ZonMw 2012). Mantelzorg Mantelzorg is gedefinieerd als hulp die mensen in de afgelopen twaalf maanden hebben gegeven aan hun zieke of gehandicapte huisgenoten, familieleden of vrienden. dagopname ziekenhuis 8 7 Mantelzorgers van 18 jaar en ouder percentage vrouwen en mannen, 2009 Bron: cbs StatLine, Gezondheidsenquête Vrouwen hebben meer contacten dan mannen met artsen en fysiotherapeuten. Vooral het verschil in bezoek van/contact met de huisarts is groot. Dat verschil heeft te maken met bezoek/contacten van vrouwen vanwege anticonceptie, zwangerschap en bevalling (Lagro-Janssen en Noordenbos 1997) en met de gemiddeld hogere leeftijd van vrouwen (Hupkens en Swinkels 2013). In de tweedelijns geestelijke gezondheidszorg vinden ongeveer evenveel behandeltrajecten plaats bij mannen en vrouwen. Bij vrouwen werden in 2010 de meeste behandelingen gegeven voor stemmingsstoornissen, angststoornissen en aanpassingsstoornissen. Bij mannen waren de drie belangrijkste groepen: stoornissen in de kindertijd (o.a. adhd), stemmingsstoornissen en aan middelengebruik gebonden stoornissen (cbs, dis). Bron: De Boer en Keuzenkamp, 2009 Vrouwelijke en mannelijke mantelzorgers geven even vaak emotionele steun. Vrouwen doen wat vaker huishoudelijke taken en persoonlijke verzorging, mannen doen wat vaker de administratie. De sekseverschillen zijn echter niet zo groot als vaak wordt gedacht. De duur (aantal maanden) en intensiteit (aantal uren per week) van de mantelzorg die vrouwen en mannen verlenen, verschillen niet. Vrouwelijke mantelzorgers voelen zich zwaarder belast dan mannelijke mantelzorgers. Dit geldt zowel voor werkende als niet-werkende mantelzorgers.

6 Literatuur en bronnen Boer, Alice de en Saskia Keuzenkamp (2009). Vrouwen, mannen en mantelzorg. Beelden en feiten. Den Haag: Sociaal en Cultureel Planbureau. cbs (2013). Gezondheid en zorg in cijfers Den Haag: Centraal Bureau voor de Statistiek. cbs StatLine. Gegevens over langdurige aandoeningen, levensverwachting en doodsoorzaken. Gommer, A.M., N. Hoeymans en M.J.J.C. Poos. Ziektelast in daly s: Welke verschillen zijn er tussen mannen en vrouwen? In: Volksgezondheid Toekomst Verkenning. Nationaal Kompas Volksgezondheid. Bilthoven: rivm (geraadpleegd via gezondheid-en-ziekte/sterfte-levensverwachting-en-daly-s/ziektelast-in-daly-s/welkeverschillen-zijn-er-tussen-mannen-en-vrouwen). Graaf, Ron de, Margreet ten Have en Saskia van Dorsselaer (2010). De psychische gezondheid van de Nederlandse bevolking. nemesis-2: Opzet en resultaten. Utrecht: Trimbos-instituut. Hupkens, Christianne en Henk Swinkels (2013). Ongeveer drie kwart bezoekt jaarlijks huisarts en tandarts. In: cbs-webmagazine, 2 juli 2013 (geraadpleegd via: menu/themas/gezondheid-welzijn/publicaties/artikelen/archief/2013/ wm.htm). Keuzenkamp, Saskia en Janneke van Mens-Verhulst. Gezondheid: In: A. Merens en B. Hermans (2009). Emancipatiemonitor 2008, p Den Haag: Sociaal en Cultureel Planbureau/Centraal Bureau voor de Statistiek. Lagro-Janssen, Toine en Greta Noordenbos (1997). Sekseverschillen in ziekte en gezondheid. Nijmegen: sun. Sociaal en Cultureel Planbureau, Survey Integratie Minderheden ZonMw (2012). Vrouwen zijn anders. ZonMw-Signalement Seksespecifieke gezondheidszorg. Den Haag: ZonMw. Colofon Samenstelling: Ans Merens, Sociaal en Cultureel Planbureau Vormgeving: bureau Stijlzorg, Utrecht Foto voorzijde: Ien van Laanen, Geldermalsen December 2013