Debatwijzer Bij het project Polarisatie

Transcriptie

1 Debatwijzer Bij het project Polarisatie Hoe vooroordelen kunnen leiden tot het uitsluiten van een hele groep 1

2 Inhoudsopgave 1. Inleiding 2. Het debat 2.1 Stelling en standpunt 2.2 Het argument 2.3 Mee kunnen praten 2.4 De debatleider 3. De dialoog 4. Oefenen in de klas 4.1 Debat oefenen 4.2 Dialoog oefenen 5. Aan de slag 6. Tips voor de gevorderde debater 2

3 1. Inleiding We gaan het in deze debatwijzer hebben over debat en dialoog. Beide woorden heb je vast al eens gehoord. Misschien op televisie of in de klas? Een gesprek tussen twee mensen of twee groepen mensen heet een dialoog. Mensen praten met elkaar over een bepaald onderwerp. Bij een debat staan de deelnemers meer tegenover elkaar. Een debat is een gesprek tussen voor- en tegenstanders. Vaak zijn er toehoorders bij aanwezig. Een mening wordt verdedigd of juist bestrijd. Je hebt vast wel eens een debat op televisie gezien. In het programma Pauw en Witteman zijn regelmatig mensen te gast die fel op elkaar reageren. Het zou ook kunnen dat je de scherpe debatten tussen de lijsttrekkers hebt gevolgd tijdens de Tweede Kamerverkiezingen. Of misschien heb je zelf al eens gedebatteerd? Debat en dialoog zijn allebei manieren om met elkaar in gesprek te gaan en om anderen beter te begrijpen. Soms is het goed om op het scherpst van de snede met elkaar in debat te gaan zodat je precies te weten hoe de ander ergens over denkt. Maar soms past een dialoog beter. Bijvoorbeeld vlak na de moord op Theo van Gogh. Veel mensen waren toen geschokt. In verschillende steden ontstond het idee om met elkaar te bespreken wat er gebeurd was. Daar paste een dialoog veel beter bij dan een fel debat. Bij een debat gaat het om de verschillen tussen twee partijen. Bij een dialoog kijken mensen met elkaar waarom ze een bepaald standpunt hebben en waarover ze het met elkaar eens zijn. Bij een dialoog ga je er vanuit dat iedereen anders is, maar dat er ook veel overeenkomsten zijn. Leren debatteren Het komt vast wel eens voor dat je het niet eens bent met je vrienden, je ouders, je docent of met de politiek. Misschien vind je het wel onzin dat je onder de 18 jaar nog niet mag stemmen. Als dat zo is moet je goede redenen bedenken waarom je dat vindt, zodat anderen het ook met je eens worden. Die redenen noem je argumenten. En zorgen dat anderen hetzelfde vinden als jij heet overtuigen. Je kunt soms zo overtuigd zijn van je eigen mening dat je meer weet waarom je iets vindt. Maar om te debatteren heb je argumenten nodig. Voordat je aan een debat begint, moet je dan ook goed voorbereiden. Het is belangrijk dat je niet steeds hetzelfde argument geeft, maar nieuwe redenen kan noemen waarom anderen het met je eens moeten zijn. Het is belangrijk om goed te leren debatteren. In de eerste plaats geeft het natuurlijk een lekker gevoel als je iemand kunt overtuigen van jouw gelijk, maar met debatteren leer je ook je ideeën en gevoelens onder woorden te brengen. Tegelijkertijd kom je erachter hoe je jouw mening het best kunt verdedigen. Ook leer je de juiste redenen te vinden waarmee je kunt laten zien dat je gelijk hebt. Verder oefen je in goed luisteren naar anderen. Je moet tijdens een debat immers reageren, en je kunt pas slim reageren als je goed hebt gehoord en begrepen wat de ander heeft gezegd. 3

4 Allemaal heel belangrijke vaardigheden voor op school, maar vooral ook voor later tijdens werk of stage. Door debatteren leer je goed voor jezelf op te komen. Op een redelijke manier: zonder schreeuwen of ruzie dus, maar met een rustige stem en goede argumenten. Zo kom je het meest overtuigend over en zul je het beste je gelijk kunnen aantonen! In deze debatwijzer gaan we verder in op debat en dialoog. We zullen je een aantal begrippen uitleggen die belangrijk zijn en geven je tips om te oefenen en te leren debatteren. 2. Het debat We kijken eerst naar enkele begrippen die te maken hebben met een debat. Je hebt vast wel eens het woord stelling gehoord. Dit is een belangrijk begrip dat je moet kennen om een debat te kunnen voeren, net zoals standpunt en argument. Opdracht Wat weet jij al over deze begrippen? Schrijf het op. Even verderop volgt de uitleg. Debat: Stelling:.. Standpunt:... Argument:.. Zoals je inmiddels weet, is een debat een manier van met elkaar praten waarbij je een stelling verdedigt of juist bestrijdt. Het is iets heel anders dan ruzie hebben. Je ziet wel eens dat mensen heel hard gaan schreeuwen als ze het niet met elkaar eens zijn. Meestal geeft iemand dan maar toe omdat hij geen ruzie wil. De grootste schreeuwlelijk heeft dan gelijk gekregen, maar of hij of zij nou echt gelijk heeft? 4

5 In een debat of een discussie gaat het erom dat je met woorden iemand overtuigt van jouw standpunt. Zónder schreeuwen. Debatteren is leuk, want als je iemand kunt overtuigen ben je toch trots op jezelf? 2.1 Stelling en standpunt Een debat kan over van alles gaan, als er maar duidelijk verschillende standpunten worden ingenomen. Want als iedereen het met elkaar eens is, valt er weinig te debatteren. Een voorbeeld van een onderwerp is: verschillen tussen mannen en vrouwen. Daar valt nog niet direct iets over te debatteren. Dat gebeurt pas als er een uitspraak over het onderwerp wordt gedaan. Je noemt dat een stelling. Een stelling bij dit onderwerp kan zijn: Vrouwen kunnen beter voor kinderen zorgen dan mannen. Opdracht Bedenk zelf twee onderwerpen waar een debat over zou kunnen gaan Een debat voer je over een stelling. Dit is waar het debat over gaat. Een stelling ziet eruit als een uitspraak, bewering of een mening. Opdracht Bedenk een stelling bij je onderwerpen Een standpunt is de positie die jij inneemt ten opzichte van de stelling. Wat vindt jij van de stelling? Je bent er vóór of tégen. Jouw standpunt over de stelling Vrouwen kunnen beter voor kinderen zorgen dan mannen. kan zijn: Ja, vrouwen kunnen beter voor kinderen zorgen dan mannen. Of Nee, mannen kunnen net zo goed voor kinderen zorgen. Vaak ziet dit er in spreektaal heel anders uit, bijvoorbeeld: Mannen hebben geen tijd om voor kinderen te zorgen of Tuurlijk kunnen mannen net zo goed een luier verschonen!. 5

6 Een ander voorbeeld: Onderwerp: Verschil tussen stad en platteland Stelling: Het leven op het platteland is veel veiliger dan in de stad. Standpunt: Nee, ook op het platteland komt veel criminaliteit voor. Of: Klopt, als je op het platteland woont, hoef je je achterdeur niet op slot te doen. Een goede stelling moet aan een aantal eigenschappen voldoen: Je moet erover kunnen debatteren. Dat betekent dat je er een verschillend standpunt over in kan nemen. Water is vloeibaar is daarom geen goede stelling. Het moet meteen duidelijk zijn waar de stelling over gaat. Je moet begrijpelijke en niet al te moeilijke woorden gebruiken. Een stelling mag geen vraag zijn. Mag een leerling in een boerka naar school? is geen stelling. Je kunt hier wel een stelling van maken, dan wordt het: Een leerling mag niet in een boerka naar school. Het mag niet te lang zijn. In de stelling zelf staat alleen een mening en niet waarom men die mening heeft. De argumenten ga je pas later in je aanval of de verdediging van de stelling gebruiken. Opdracht Hieronder staan zes onderwerpen. Bedenk bij ieder onderwerp een stelling. Denk daarbij aan de eigenschappen waar een stelling aan moet voldoen. 1. Sluiting coffeeshops in de buurt van scholen. Stelling:. 2. Verbod op het dragen van een boerka Stelling:. 3. Afschaffing koningshuis Stelling: Afschaffing gymnastieklessen op scholen Stelling:. 5. Leeftijd rijbewijs Stelling:. 6

7 6. Beoordeling leraren door leerlingen Stelling:. 2.2 Het argument Een mening heb je over het algemeen niet zomaar. Een mening is bijvoorbeeld gebaseerd op iets wat je gehoord of gelezen hebt, op kennis en op ervaring. Als je een mening ergens over hebt, moet je ook kunnen zeggen waarom je die mening hebt. Je komt anders niet overtuigend over bij de ander. Als je bijvoorbeeld vindt dat iedereen vanaf 16 jaar zou moeten kunnen stemmen, moet je daar een reden voor hebben. Zo kun je bijvoorbeeld vinden dat jongeren vanaf 16 jaar heel goed kunnen beoordelen wat goed is voor henzelf en voor Nederland. Zo n reden heet een argument. Een standpunt (je mening, jouw visie op een stelling) onderbouw je dus met argumenten. Argumenten beginnen vaak met omdat of want. In dit geval: Onderwerp: Algemeen stemrecht Stelling: Iedereen moet vanaf 16 jaar kunnen stemmen. Standpunt: Ja, iedereen van 16 jaar of ouder zou moeten kunnen stemmen. Argument: want vanaf 16 jaar kun je goed beoordelen wat goed is voor jezelf en Nederland. Een ander voorbeeld: Onderwerp: Verbod op petjes in de klas Stelling: In de klas mogen geen petjes gedragen worden. Standpunt: Ik vind dat je geen pet op mag tijdens de les. Argument: want dat maakt het contact met de docent lastig. Nog een voorbeeld: Onderwerp: Vrijheid van journalisten om te zeggen wat ze willen Stelling: Journalisten mogen alles zeggen wat ze willen. Standpunt: Ik vind niet dat journalisten alles mogen zeggen wat ze willen. Argument: omdat ze daar mensen mee zouden kunnen kwetsen. Opdracht De argumenten die mensen gebruiken om een standpunt te verdedigen, kunnen ook van elkaar verschillen. Noem een ander argument voor het standpunt Iedereen van 16 jaar of ouder zou moeten kunnen stemmen. 7

8 Het is belangrijk om je in te leven in standpunten van anderen en dat je luistert naar hun argumenten. Elk onderwerp kan van verschillende kanten bekeken worden en als je openstaat voor meningen en argumenten van anderen begrijp je hun standpunten beter. Opdracht Er zijn natuurlijk ook mensen die vinden dat stemrecht helemaal niet vanaf 16 jaar zou moeten gelden. Veel oude mensen zijn bijvoorbeeld erg tegen deze stelling. Welke argumenten zouden zij kunnen gebruiken? Noem er twee. 2.3 Mee kunnen praten Over ieder onderwerp kun je debatteren. Stellingen bij debatten gaan vaak over serieuze zaken. Het kan gaan over wat men wil verbeteren in de samenleving of in de buurt. Ook in de politiek wordt er vaak gedebatteerd, bijvoorbeeld over integratie of onderwijs. Om goed mee te kunnen praten over iets wat bijvoorbeeld met jongeren, de samenleving of de politiek te maken heeft, moet je veel weten over dat onderwerp. We blijven nog even bij de verlaging van de kiesgerechtigde leeftijd naar 16 jaar. Stel dat je hierover gaat debatteren, dan is het handig informatie te zoeken met behulp van de zogenaamde W-vragen. Wanneer, waar, wie, wat en waarom? Je kunt je afvragen wanneer in Nederland Algemeen Kiesrecht is ingesteld, waar in de wereld de leeftijd anders en waarom dat is. Via het internet kun je natuurlijk snel en gemakkelijk informatie zoeken, maar niet alle internetbronnen zijn even betrouwbaar. Let daar bij het zoeken naar informatie op. Kranten zijn vaak ook goede bronnen. Opdracht Kijk naar de volgende uitspraken. Het zijn stellingen én argumenten. Welke horen bij een elkaar? Trek een lijn van de stelling naar het juiste argument. Het rookverbod moet blijven. Het is maar een momentopname. 8

9 Hangjongeren moeten een straatverbod krijgen. Eindexamens moeten worden afgeschaft. Het openbaar vervoer moet gratis worden. In de lunchpauze moeten de leraren pannenkoeken bakken voor de leerlingen. Het is slecht voor de gezondheid. Op die manier zullen mensen minder de auto gebruiken. Veel leerlingen gaan zonder ontbijt naar school. Veel mensen voelen zich door hen onveilig. Natuurlijk kun je het oneens zijn met de argumenten die hierboven worden gegeven, maar het is belangrijk dat je ziet hoe een argument eruit ziet. Omdat het belangrijk is om je in te leven in standpunten en argumenten van anderen. Elk onderwerp kan van verschillende kanten bekeken worden. Als je openstaat voor andere meningen en argumenten begrijp je de standpunten van anderen ook beter. Om goed te kunnen debatteren, moet je dus ook goed kunnen luisteren. Je kunt de argumenten van de tegenpartij alleen maar zwak vinden als je ze goed gehoord hebt en er een tegenargument voor in de plaats hebt. Je kunt het verhaal van de tegenpartij alleen ontkrachten als je precies kunt aangeven wat er in dat verhaal niet klopt. Voorbeeld: Onderwerp: Overlast van hangjongeren Stelling: Hangjongeren moeten een straatverbod krijgen. Standpunt met argument: Mee eens, want veel mensen voelen zich door hen onveilig. Tegenargument: Het is helemaal niet gezegd dat hangjongeren voor onveiligheid zorgen. Sommige mensen voelen zich al (onterecht) onveilig als jongeren vreemde kleren dragen of moderne kapsels hebben, maar dat is geen reden om over te gaan tot zo n zwaar middel als een straatverbod. Goede, redelijke argumenten kunnen anderen ervan overtuigen dat ze het verkeerd hebben. 9

10 Opdracht Bedenk bij iedere stelling één argument vóór en één argument tégen. Stelling1 Jongens zijn beter dan meisjes Argument voor Argument tegen Stelling 2 Journalisten mogen alles zeggen wat ze willen. Argument voor Argument tegen Vaak worden er meerdere argumenten gebruikt om een standpunt te onderbouwen (te versterken). Hoe meer goede argumenten je hebt verzameld, hoe meer kans je hebt om anderen te overtuigen van je standpunt. Het is dus erg belangrijk dat je over veel informatie beschikt. Om goede argumenten te verzamelen kun je als een detective te werk gaan. Je kunt - internet raadplegen - kranten en tijdschriften bekijken - op tv en radio naar argumenten zoeken - vragen stellen aan je docent of aan je ouders - met deskundigen praten - wetten en regels napluizen - boeken en onderzoeksartikelen nakijken - overleggen met je groepje Opdracht Een stelling en een argument zijn niet hetzelfde. Ken je nu het verschil? Bekijk de uitspraken en geef met een cirkel aan of het om een stelling of om een argument gaat. Ik vind dat telefoongesprekken afgeluisterd mogen worden door de politie omdat dit de kans op terroristische aanslagen kan verkleinen. - Ik vind dat telefoon gesprekken afgeluisterd mogen worden. 10

11 argument / stelling - Omdat dit de kans op terroristische aanslagen kan verkleinen. argument / stelling Ik vind dat boerka s verboden moeten worden, want het past niet in de Nederlandse cultuur. - Want het past niet in de Nederlandse cultuur. argument / stelling - Ik vind dat boerka s verboden moeten worden. argument / stelling 2.4 De debatleider Bij een debat is vaak een debatleider aanwezig. Een debatleider leidt het debat en bepaalt wie wanneer iets zegt. Hij of zij is min of meer de baas van het debat. De debatleider kan een heel actieve rol hebben. Hij moet zich dus goed voorbereiden op het onderwerp en de standpunten. Debatleider zijn is niet gemakkelijk en vergt best wel wat oefening. Hier een paar dingen waar debatleiders op moeten letten: De debatleider moet het debat aantrekkelijk en levendig houden. Bijvoorbeeld met wat humor. Hij moet actief rondlopen door de ruimte en mensen naar hun mening vragen. Ook kan de debatleider vervolgvragen stellen aan mensen als hun mening niet meteen duidelijk is. Verder houdt hij de debaters scherp en daagt hen uit om met nieuwe argumenten te komen. De debatleider bepaalt wie er aan het woord is. Hij geeft het woord aan deelnemers van het debat, maar ook aan de mensen die luisteren. Het is altijd belangrijk om ook het publiek mee te laten praten, vaak heeft iedereen wel wat te zeggen! De leider let erop dat er niet te veel van de stelling wordt afgeweken. Als dat gebeurt, zorgt de debatleider ervoor dat het debat weer gaat over het eigenlijke onderwerp. De debatleider bewaakt de tijd. Vooraf wordt afgesproken hoelang het debat zal duren. Ook let de leider er op dat beide partijen ongeveer evenveel aan het woord zijn. De debatleider is altijd neutraal. Een debatleider geeft dus niet zijn mening. Wel kan hij kritische vragen stellen. 11

12 3. De dialoog In plaats van een debat kun je ook een dialoog voeren. Je hebt in hoofdstuk 1 gezien wat de verschillen zijn tussen een debat en een dialoog. Ook voor het voeren van een goede dialoog worden vooraf afspraken met elkaar gemaakt. Gespreksregels voor de dialoog: Laat de ander zijn/haar verhaal vertellen. Zet daar niet gelijk een verhaal tegenover. Behandel elkaar met respect en vriendelijkheid. Spreek vanuit jezelf ('ik vind' i.p.v. 'men zegt'). Vraag toelichting als er algemeenheden op tafel komen. Stel oordelen uit en onderzoek ze. Sta stiltes toe als mensen even willen nadenken. 4. Oefenen in de klas Het voeren van een debat of dialoog leer je door veel te oefenen. Hoe vaker je het doet, hoe makkelijker het gaat. Eigenlijk is een debat een soort spel met woorden waarbij je bepaalde regels volgt. Je gaat anderen overtuigen dat jij gelijk hebt en zij niet. 4.1 Debat oefenen Voordat je met het echte debat start, kun je een debat oefenen met een groepje klasgenoten. Doe het als volgt: - Kies samen vier stellingen waar iedereen op mag reageren. - Bij deze oefenvorm bepaalt iedereen zelf of hij/zij voor of tegen een stelling is. - Het is het leukst wanneer alle deelnemers de tijd hebben om zich in te lezen in het onderwerp (aan de hand van de eerder beschreven w-vragen) en zijn of haar argumenten voor te bereiden. - Wijs een debatleider aan. Dat kan een iemand uit jullie groepje zijn of je docent. - Bepaal vooraf hoe lang het debat gaat duren. Afhankelijk van de groepsgrootte kun je kiezen voor een duur van 10 tot 15 minuten. Na 15 minuten is meestal alles wel gezegd en vallen mensen alleen maar in herhaling. Tijdens het debat zijn de volgende punten van groot belang: laat elkaar uitpraten val niemand persoonlijk aan spreek kort en bondig 12

13 ga in op de argumenten van de ander (Dus som niet alleen de argumenten op die je hebt voorbereid, maar ga in op wat je voorganger zegt.) spreek namens jezelf behandel elkaar met respect doe geen generaliserende uitspraken (Generaliseren is op grond van één geval een heleboel andere gevallen op dezelfde manier beoordelen.) lach niemand uit help te voorkomen dat iemand een monoloog voert (te lang zelf doorspreekt) vermijd uitspraken als ja maar Je kunt ervoor kiezen een jury het debat te laten beoordelen. Aan de hand van een juryformulier (zoals ook op in deze debatwijzer is bijgevoegd) kijkt de jury naar de presentatie, de waarde van de argumenten en je algehele overtuigingskracht. Het is de taak van de jury om heel streng te zijn, dus doe je best! 4.2 Dialoog oefenen Een debat begint met een prikkelende stelling zoals: Mannen kunnen beter inparkeren dan vrouwen om zoveel mogelijk reacties uit te lokken. Een dialoog gaat uit van een thema, liefst positief en uitnodigend geformuleerd. Een thema waar je het met elkaar over kan hebben is bijvoorbeeld We zijn allemaal anders en gelijk. Bij een dialoog probeer je niet per se de ander te overtuigen van je gelijk. Je probeert wel met de eerder aangegeven gespreksregels te weten te komen wat de ander vindt, denkt of gelooft. Door goed te luisteren naar elkaar en de goede vragen te stellen kun je de ander de ruimte geven om uit te leggen wat hij of zij denkt. Voor een dialoog zijn thema s die te maken hebben met normen en waarden, tradities of cultuur het beste. Maar ook actuele thema s kunnen onderwerp zijn van dialoog. Tot slot probeert de dialoog iets opbouwends te bereiken. Dat betekent dat iedereen aan het einde zijn dromen en ambities formuleert en met elkaar nadenkt over hoe je deze dromen waar kunt maken. Bij een dialooggesprek horen vier onderdelen: 1. Kennismaken, 2. Ervaringen delen 3. Dromen 4. Doen 1. Kennismaken Bij de eerste ronde komt iedereen even kort aan het woord. Wie ben je? Waarom vind je dit een leuk of belangrijk onderwerp om het met elkaar over te hebben? 13

14 2. Ervaringen delen Heb je ooit met dit onderwerp te maken gekregen? Wat heb je meegemaakt? Hoe voelde dat? Probeer verder te bouwen op dingen die anderen zeggen. Als iemand een ervaring deelt, probeer dan te bedenken of jij ook zoiets hebt meegemaakt en wat dat voor je betekende. 3. Dromen Hier bedenk hoe het onderwerp van de dialoog bereikt kan worden. Of wat de ideale situatie zou zijn. Hoe zou jij dat het liefste voor je zien? 4. Doen Wat ga je doen om dat te bereiken? 5. Aan de slag Je hebt geleerd wat een debat en een dialoog zijn en je hebt met een klein groepje geoefend. Nu is het tijd om zelf aan de slag te gaan met het echte debat. Nog wat laatste tips. Als je meedoet aan het debat is het van belang dat je je goed inleest in het onderwerp van de stelling en goede argumenten verzamelt, je weet inmiddels hoe je dit kunt doen! internet raadplegen kranten en tijdschriften bekijken op tv en radio naar argumenten zoeken vragen stellen aan je docent of aan je ouders met deskundigen praten wetten en regels napluizen boeken en onderzoeksartikelen nakijken overleggen met je groepje Let op dat je zowel argumenten voor als argumenten tegen de stelling goed bekijkt (ook al ben je heel overtuigd van je mening). Het is handig beide kanten te kennen zodat je tijdens het debat niet verrast wordt door argumenten van de tegenpartij! Denk tot slot nog een keer aan de volgende regels: laat elkaar uitpraten val niemand persoonlijk aan spreek kort en bondig ga in op de argumenten van de ander spreek namens jezelf behandel elkaar met respect doe geen generaliserende uitspraken lach niemand uit 14

15 help te voorkomen dat iemand een monoloog voert (te lang zelf doorspreekt) vermijd uitspraken als ja maar 15

16 6. Tips voor de gevorderde debater Heb je al vaker gedebatteerd of wil je het debat nog wat uitbreiden? Bekijk dan de onderstaande tips voor de gevorderde debater. Tip 1: gebruik je eigen ervaring Je verhaal komt nog sterker over als je uit eigen ervaring spreekt. Je laat daarmee zien dat je precies weet waar je het over hebt. Dat werkt overtuigender dan wanneer je debatteert met termen als 'Ik heb ergens gehoord of gelezen dat'. Natuurlijk moet je wel oppassen dat je jouw persoonlijke ervaring of waarneming niet ten onrechte als algemeen geldend presenteert. Tip 2: wees hard op de inhoud, zacht op de persoon Debatteren is een spel van aanval en verdediging. Hoe hevig je het ook met iemand oneens bent, debatteren gaat om het aanvallen van de argumenten niet van de persoon. Je noemt dat hard op de inhoud en zacht op de persoon. Zo behoud je het respect van andere debaters en het publiek. Een bekende tactiek is wat de Amerikanen 'tossing bouquets' noemen. Je kritische reactie op andermans mening of argumenten leid je in met opmerkingen of met een punt waarop je het eens bent met je tegenstander. Om daarna bijvoorbeeld aan te geven dat zijn 'conclusies echter helaas niet kloppen' enzovoort. Je kunt kritische reacties bijvoorbeeld beginnen met inleidingen als: Ten dele heeft u gelijk, maar waarin u niet gelijk heeft " of "Fantastisch, dan zijn we het daarover eens. Waar het echter om gaat is ". Tip 3: humor Wie houdt er nu niet van een goede grap? Een grap zal het publiek aan het lachen maken en het zorgt voor een vrolijke noot in vaak serieuze discussies. Het is moeilijk te oefenen, sommige mensen kunnen een vooraf ingestudeerde grap goed vertellen, terwijl anderen het moeten hebben van spontane humor. Dit is iets wat je zelf moet aanvoelen in een debat, maar vergeet vooral niet dat debatteren leuk moet zijn. Humor mag daarom nooit ontbreken! Tip 4: gebruik verschillende soorten argumenten Je kunt variëren in het soort argumenten dat je gebruikt. Denk hieraan tijdens je voorbereiding. Voorbeelden Het noemen van een voorbeeld helpt vaak om situaties te verduidelijken. Een veelgebruikte truc is het noemen van een eigen voorbeeld. De tegenstander zal het niet snel aandurven om dit in twijfel te trekken, het gaat namelijk om iets wat je zelf (en niemand anders) heeft meegemaakt of gezien. Zo wordt het voor de tegenstander, die zo'n eigen ervaring niet heeft, moeilijk om te reageren. Ook het noemen van een voorbeeld uit het nieuws of de actualiteit werkt vaak erg 16

17 goed. Daarmee laat je zien dat je op de hoogte bent van wat er speelt en dat je dus verstand van zaken hebt. 17

18 Feiten Politici noemen wanneer ze aan het woord zijn vaak cijfers of halen onderzoeken aan. Hiermee wil een politicus zijn standpunt ondersteunen zodat meer mensen het zullen geloven. Hét kenmerk van een feit is dat de waarheid ervan vaststaat. Toch worden feiten in debatten ook wel in twijfel getrokken. Bedenk dat als er een onderzoek is wat het standpunt van je tegenstander bewijst, er vast ook een onderzoek bestaat wat het tegendeel daarvan kan aantonen. Vergelijkingen Een vergelijking kan een moeilijk probleem simpel maken. In een debat over het verbod op alcoholreclame kun je bijvoorbeeld goed een vergelijking maken met het verbod op reclame voor sigaretten. Het maken van een vergelijking met een andere situatie is dan ook een vaak gebruikte debattruc. Toch gaat een vergelijking zelden helemaal op. Tip 5: let op je presentatie Bij het houden van een debat zijn niet alleen je argumenten belangrijk, maar is ook je algehele presentatie. Het gaat er namelijk niet alleen om wat je zegt, maar ook om hoe je het zegt. Uit een groot onderzoek van een universiteit uit Engeland bleek dat de presentatie voor meer dan de helft uitmaakt of een boodschap overkomt! En bij debatteren geldt: oefening baart kunst. Hoe meer je het doet, hoe beter je er in zult worden. Hieronder volgen enkele handige tips: Stem Stemgebruik is een groot wapen in een debat. Goed gebruik van je stem kan er voor zorgen dat jij nét iets overtuigender overkomt dan de tegenstander. Met je stem kun je ook imponeren. Bijvoorbeeld door hard te spreken en je boos te maken (maar ga nooit schreeuwen!). Zo kan het publiek zien dat je echt meent wat je zegt en je je betrokken voelt bij de stelling. Het helpt om emoties te kunnen uitdrukken, maar ga hierin niet te ver. Als je goed luistert naar politici zal je opvallen dat ze na een zin vaak een korte stilte laten vallen. Hierdoor krijgen woorden extra gewicht en zal het publiek, in het geval van een toespraak, de ruimte hebben om te gaan klappen voor de spreker. Kijk maar eens naar de toespraken van Barack Obama. Felheid Soms zijn mensen ook wel eens te fanatiek in een debat. Het komt onbeleefd over als je iemand onderbreekt in het midden van zijn zin. Laat je tegenstander daarom eerst uitspreken voor je jouw eigen punt maakt. Let er ook op dat je niet iemands zinnen gaat afmaken. Dit wil overigens niet zeggen dat je de tegenstander nooit in de rede mag vallen. Soms zijn mensen oeverloos aan het uitweiden, dus bedenk dat jij ook recht hebt op voldoende tijd om je mening duidelijk te maken. Hoe het overkomt op het publiek verschilt van geval tot geval. Vooral de toon waarop is in dat geval bepalend. Zorg er altijd voor dat je respect hebt voor je tegenstander! Houding 18

19 De houding van de spreker in een debat bepaalt voor een belangrijk deel hoe hij of zij overkomt bij de luisteraar. Een zelfverzekerde uitstraling wordt bereikt door rechtop te staan en het lichaam te gebruiken voor het ondersteunen van het betoog. Handgebaren, zwaaien met de armen, jezelf voor het hoofd slaan, het helpt allemaal om geloofd te worden. Maar maak je ook niet té druk, probeer als je luistert rust uit te stralen. Verder is een goede luisterhouding ook belangrijk. Zo geeft een ietwat voorovergebogen lichaamshouding een open indruk en nodigt uit tot eerlijke communicatie. Een open houding vinden mensen prettig. Vermijd daarom gekruiste armen, dit maakt een erg defensieve indruk. Dit nodigt een spreker niet uit om openlijk te vertellen. Kijken Oogcontact bij een debat is heel belangrijk. Door te knikken toon je aan dat je luistert en begrijpt wat er gezegd wordt. Geen oogcontact maken is natuurlijk ook mogelijk, maar kan zorgen voor een negatieve indruk. Mensen zouden kunnen denken dat je geen respect hebt voor je tegenstander. Een gezichtsuitdrukking kan ook veel verraden. Woede, teleurstelling, frustratie of blijdschap: het is vaak aan iemands gezicht af te lezen. Dus ook in een debat. Een glimlach kan al leiden tot veel sympathie bij de jury of het publiek. Taalgebruik Bij debatteren is het belangrijk om de aandacht van het publiek vast te houden. Gebruik daarom geen lange zinnen. Soms is een debater zo lang van stof dat zijn tegenstander én publiek aan het einde van een zin niet meer weten hoe die zin begon. Vermijd ook schrijftaal en gebruik spreektaal. Probeer ook te voorkomen dat je stopwoorden gebruikt of te vaak eh zegt. Praat duidelijk, gebruik niet te moeilijke woorden als er ook een makkelijke variant is. Zorg ervoor dat iedereen je begrijpt. Concept en uitvoering: Forum voor Democratische Ontwikkeling (FDO) Eindredactie: Codename Future en De Ridder Taalwerk Copyright: Codename Future,

20 Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgenomen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van Codename Future. Bijlage Juryformulier: Team 1: Team 2: Debat 1 Argumentatie 1 2 Feedback: Heeft de beste argumenten Onderbouwt argumenten het sterkst Heeft de meest originele argumenten en wisselt deze af Weerlegt argumenten van de tegenstander het best Presentatie 1 2 Feedback: Kan het beste spreken en heeft humor 20

21 Heeft de beste houding en stem Winst Gelijkspel is niet mogelijk! Belangrijkste reden: 21