Inhoud. INLEIDING... v

Transcriptie

1 INLEIDING v HOOFDSTUK 1. WAT IS RECHT? Wat is recht? Het begrip recht Een maatschappelijk en evoluerend fenomeen Recht als spiegel van de samenleving Recht staat nooit stil Geen maatwerk Regels Doel van het recht: orde en veiligheid De overheid Afdwingbaarheid Bronnen van het recht Altijd eerst de wet Problemen oplossen Verschillende soorten wetten Als de wet niet wordt nageleefd Geeft de wet een antwoord op alle maatschappelijke vragen? En dan de rechtspraak Van de wet tot een concreet geval Van een concreet geval tot een regel Recht in evolutie De rechtsleer Algemene rechtsbeginselen De gewoonte Indeling van het recht HOOFDSTUK 2. DE UITOEFENING VAN HET BEROEP VAN VERPLEEGKUNDIGE/VROEDVROUW Belangrijkste beroepen in de gezondheidszorg De wettelijke regeling van het verpleegkundig beroep Bescherming van het beroep De onwettige uitoefening van de verpleegkunde Titelbescherming Bijzondere beroepstitels vii

2 Zorgzaam recht? Recht voor vroedvrouwen en verpleegkundigen Lijst van de bijzondere beroepstitels voor de houders van het diploma of de titel van gegradueerde verpleger of van bachelor in de verpleegkunde Lijst van de bijzondere beroepsbekwaamheden voor de houders van het diploma of de titel van gegradueerde verpleger, voor de bachelors in de verpleegkunde, voor de houders van het diploma van verpleegkunde en voor de houders van het brevet of de titel van verpleger Verpleegkundige verstrekkingen Globale verpleegkundige verzorging (A-verstrekkingen) Technisch verpleegkundige prestaties (B1- en B2-verstrekkingen) A. Prestaties zonder voorschrift van een arts: B1-verstrekkingen B. Prestaties met voorschrift van een arts: B2-verstrekkingen C. Prestaties met voorschrift van de arts: toevertrouwde geneeskundige handelingen (C-handelingen) Wettelijke regeling beroep van vroedvrouw Wettelijke erkenning van het beroep van vroedvrouw De vroedvrouw als beoefenaar van de geneeskunde Bevoegdheid en verplichtingen in het algemeen Onvoorziene verwikkelingen Verloskundig dossier Nodige materieel Waken over hygiëne Inlichten Pathologische tekens Sterfte Permanente vorming Bevoegdheden en verplichtingen in het bijzonder Bevoegdheden en verplichtingen tijdens de zwangerschap Bevoegdheid tijdens de bevalling Bevoegdheidsoverschrijding De vroedvrouw als beoefenaar van de verpleegkunde De zorgkundige Welke zijn de activiteiten die een zorgkundige mag uitoefenen? Onder welke voorwaarden mogen de zorgkundigen deze activiteiten uitoefenen? De gestructureerde equipe Toezicht door de verpleegkundige viii

3 HOOFDSTUK 3. AANSPRAKELIJKHEID VAN DE VERPLEEGKUNDIGE EN DE VROEDVROUW Begrippen Strafrechtelijke aansprakelijkheid Burgerrechtelijke aansprakelijkheid Strafrechtelijke en burgerrechtelijke aansprakelijkheid Strafrechtelijke aansprakelijkheid Opzettelijke slagen en verwondingen Begrippen Strafrechtelijke immuniteit A. Voorwaarden voor strafrechtelijke immuniteit B. Een toepassing: fixatie Onopzettelijke doding en verwonding Voorwaarden om op grond van onopzettelijke doding of verwonding bestraft te kunnen worden A. Een gebrek aan voorzichtigheid of voorzorg B. De dood of een lichamelijk letsel C. Oorzakelijk (causaal) verband D. Geen oogmerk om te doden of te verwonden Straffen Schadevergoeding De strafrechtelijke aansprakelijkheid van de rechtspersoon Hulpverzuim / de wettelijke hulpverleningsplicht De wet Voorwaarden voor strafbaarheid A. Verzuimen hulp te bieden B. Het slachtoffer verkeert in groot gevaar C. De betrokkene moet zelf de toestand hebben vastgesteld of iemand moet hem die toestand hebben beschreven D. Geen ernstig gevaar voor zichzelf of anderen Valsheid in geschrifte Het begrip Voorwaarden A. Het moet gaan om een geschrift dat door de wet beschermd is B. De waarheid werd vervalst op een door de wet omschreven manier C. Er moet sprake zijn van bedrieglijk opzet of het oogmerk om te schaden D. Er moet sprake zijn van een nadeel Artikelen die van belang kunnen zijn voor de verpleegkundige of de vroedvrouw A. Artikel 196 Sw ix

4 Zorgzaam recht? Recht voor vroedvrouwen en verpleegkundigen B. Artikel 203 Sw C. Artikel 205 Sw Vervalser en gebruiker worden gestraft Onwettige uitoefening van de geneeskunde Schending van het beroepsgeheim Het recht op privacy Het beroepsgeheim in het strafrecht: filosofie De wet Wie is gebonden door de wet? A. Uitdrukkelijk vermeld B. Beroep of staat C. Knelpunt: ondersteunend personeel Welke gegevens vallen onder het toepassingsgebied van artikel 458 Sw.? A. Kennis uit hoofde van het beroep B. Geheimen die zijn toevertrouwd Tegenover wie geldt de geheimhoudingsplicht? A. De patiënt B. Gedeeld beroepsgeheim? C. De familie en naastbestaanden D. De vertrouwenspersoon E. De politie F. Pers Uitzonderingen A. In rechte of voor een parlementaire onderzoekscommissie getuigenis afleggen B. Overleggen van het medisch dossier C. Wettelijke verplichting geheimen bekend te maken D. Aangifte van misdrijven E. Noodtoestand F. Instemming van de patiënt Sancties A. Strafrechtelijk B. Burgerrechtelijk Zwangerschapsonderbreking (zie verder) Euthanasie (zie verder) Burgerrechtelijke aansprakelijkheid Contractuele en aquiliaanse aansprakelijkheid Leeftijd Soort fout Vergoeding van de schade Contractuele aansprakelijkheid Wanneer? x

5 Contract/verbintenis Aquiliaanse (buitencontractuele) aansprakelijkheid Voorwaarden voor aansprakelijkheid Contractuele aansprakelijkheid A. Contract niet nageleefd B. Schade Aquiliaanse aansprakelijkheid A. Bestaan van een fout B. Schade C. Oorzakelijk verband tussen fout en schade Aansprakelijkheid van verpleegkundigen en vroedvrouwen Aansprakelijkheid van de zelfstandige beroepsbeoefenaar A. Een contract B. Maar toch aquiliaanse aansprakelijkheid als er sprake is van een misdrijf Aansprakelijkheid van de verpleegkundige/vroedvrouw als werknemer A. Er is een contract tussen de werkgever van de beroepsbeoefenaar en de patiënt B. Er is geen contract tussen de werkgever en de patiënt C. Artikel 18 WAO Aansprakelijkheid van de stagiair Gevolgen van aansprakelijkheid A. Burgerrechtelijk B. Strafrechtelijk C. Arbeidsrechtelijk D. Conclusie HOOFDSTUK 4. DE PERSOON IN HET RECHT De persoon: belangrijkste begrippen De natuurlijke persoon De rechtspersoon Het begin van de natuurlijke persoon De verwekking De geboorte Burgerrechtelijk Strafrechtelijk Verplichtingen naar aanleiding van de geboorte A. De kennisgeving B. De aangifte van de geboorte C. De aangifte van een doodgeboren kind De afstamming xi

6 Zorgzaam recht? Recht voor vroedvrouwen en verpleegkundigen 3.1. De afstamming langs moederszijde Vaststelling van de afstamming A. In principe: door de geboorteakte B. Door moederlijke erkenning C. Door gerechtelijke vaststelling Betwisting van het moederschap A. Het moederschap is vastgesteld door de geboorteakte B. Het moederschap is vastgesteld door erkenning C. Het moederschap is gerechtelijk vastgesteld De afstamming langs vaderszijde De moeder van het kind is gehuwd: het vermoeden van vaderschap A. Het kind geboren tijdens het huwelijk heeft de echtgenoot van de moeder tot vader B. Het kind dat geboren is binnen de 300 dagen na de ontbinding of nietigverklaring van het huwelijk, heeft de echtgenoot van de moeder tot vader C. De uitschakeling van de vaderschapsregel D. De betwisting van het vaderschap binnen het huwelijk E. Hoe kan het vaderschap worden betwist? De moeder van het kind is niet gehuwd: de vaderlijke erkenning.. 94 A. De vrijwillige erkenning B. Gedwongen erkenning (onderzoek naar vaderschap) C. Onderhoudsvordering tegen de verwekker van het kind D. Vaststelling van de overspelige afstamming: het overspelige kind a patre E. Betwisting van de erkenning De afstamming samengevat De adoptie Algemene voorwaarden Leeftijdsvoorwaarden Toestemmingen A. Van de adoptant B. Van de geadopteerde C. Van de ouders t.a.v. wie de afstamming vaststaat D. Van de voogd De adoptieprocedure A. Verlijden van de adoptieakte B. Homologatie door de rechtbank C. Het overschrijven van het vonnis De interlandelijke adoptie Identificatie De naam xii

7 De voornaam De familienaam A. Familienaam van de vader B. Familienaam van de moeder C. Latere wijzigingen van de familienaam Het geslacht Principes Toekenning van het geslacht Latere wijziging A. Verbetering van de akte van de burgerlijke stand B. Wijziging van het geslacht De woonplaats De bekwaamheid Begrippen Minderjarigen Handelingsonbekwaamheid Nuancering Vertegenwoordiging A. De minderjarige heeft twee ouders B. De minderjarige heeft één ouder C. De minderjarige heeft geen ouders meer Het ouderlijk gezag A. De verplichtingen van de ouders B. De rechten van de ouders: het ouderlijk gezag C. Wat als het misloopt? D. Rechten en plichten van de minderjarige E. Problematische opvoedingssituatie (POS) F. Een als misdrijf omschreven feit (MOF) G. Het Verdrag inzake de Rechten van het Kind Andere handelingsonbekwame personen Verlengde minderjarigheid A. Wie komt in aanmerking voor een verlengde minderjarigheid? B. Wie kan een aanvraag indienen? C. Hoe gebeurt de aanvraag tot verlengde minderjarigheid?. 123 D. Gevolgen Gerechtelijke onbekwaamverklaring A. Wie kan onbekwaam verklaard worden? B. Wie kan een verzoek indienen? C. Hoe verloopt de procedure? D. Wat zijn de gevolgen van de beslissing tot onbekwaamverklaring? Het voorlopig bewind xiii

8 Zorgzaam recht? Recht voor vroedvrouwen en verpleegkundigen A. Wie kan onder voorlopig bewind geplaatst worden? B. Wie kan de aanvraag doen? C. Hoe verloopt de procedure? D. Gevolgen E. Belangrijk Wilsonbekaamheid Persoonlijkheidsrechten De individualiteit van de persoon De psychische en morele integriteit De fysieke persoonlijkheid Het lichaam in het recht Principes Recht op fysieke integriteit A. De fysieke integriteit eerbiedigen B. De fysieke integriteit doen eerbiedigen C. Uitzonderingen Niet-beschikbaarheid Niet in de handel Evolutie naar beschikbaarheid? Negatieve zeggenschap: recht op fysieke integriteit Positieve zeggenschap: beschikkingsrecht Spanning tussen het recht op fysieke integriteit en het zelfbeschikkingsrecht Zwangerschapsafbreking A. Principe van strafbaarheid B. Niet-strafbaarheid C. Registratie Gedwongen opname A. Inleiding B. Toepassingsgebied C. Toepassingsvoorwaarden D. Procedure E. Behandeling in een ziekenhuis F. Verpleging in een gezin G. Gedwongen opname, gedwongen behandeling? H. Fundamentele rechten I. Bekwaamheid van de gedwongen opgenomen zieke Medisch begeleide voortplanting A. Toepassingsgebied B. Medisch begeleide voortplanting met embryo s en gameten C. Afname van gameten (eicellen en sperma) D. MBV door inplanting van een embryo in vitro xiv

9 Medische experimenten op mensen A. Begrippen en toepassingsgebied B. De partijen C. Bescherming van de deelnemer D. Aansprakelijkheid en verzekering Orgaantransplantatie bij levenden A. Maatschappelijk belang B. Toepassingsgebied C. Algemene voorwaarden D. Meerderjarigheid en toestemming E. Minderjarigen F. Verplichtingen van de arts Het einde van de natuurlijke persoon Begrip Verplichtingen in verband met het overlijden Aangifte Bestemming van het lijk A. De begraving B. De lijkverbranding Orgaantransplantatie bij overledenen Toepassing Principe A. Uitdrukkelijk verzet B. Standpunt inzake transplantatie niet bekendmaken C. Uitdrukkelijk toestemmen Voorwaarden voor transplantatie Autopsie De wetenschappelijke autopsie De politionele autopsie De gerechtelijke autopsie Lichaamsdonatie Beslissingen over het levenseinde Niet-behandelingsbeslissingen (NBB s) A. De patiënt is in staat om toestemming te geven B. De patiënt kan geen toestemming geven Pijnbestrijding met levensverkortend effect A. Pijnbestrijding B. Schemerzone tussen euthanasie en pijnbestrijding met levensverkortend effect Gecontroleerde sedatie Euthanasie A. Definitie B. Toepassing xv

10 Zorgzaam recht? Recht voor vroedvrouwen en verpleegkundigen C. Verzoek D. De gezondheidstoestand van de patiënt E. Verplichtingen van de arts F. Het recht staat niet stil Wet betreffende de palliatieve zorg Hulp bij zelfdoding Levensbeëindiging door toediening van letale middelen zonder uitdrukkelijk verzoek van de patiënt HOOFDSTUK 5. DE RELATIE BEROEPSBEOEFENAAR/PATIËNT Patiëntenrechten Algemeen Toepassingsgebied A. Patiënt B. Beroepsbeoefenaars C. Wanneer is de wet van toepassing? Recht op informatie Recht op gezondheidsinformatie (art. 7) A. Welke informatie? B. Aan wie? C. In welke vorm? D. Weigering van informatie Recht op geïnformeerde toestemming of informed consent (art. 8) A. Vorm van de toestemming B. De geïnformeerde weigering van toestemming en de negatieve wilsverklaring C. Draagwijdte van de toestemming D. Plaatsvervangende toestemming Recht op privacy Recht op informationele privacy Recht op ruimtelijke privacy Rechten in verband met het patiëntendossier Recht op een patiëntendossier A. Patiëntendossier B. Zorgvuldig bijgehouden Recht op rechtstreekse inzage A. Termijn B. Persoonlijke notities en info van derden Recht op onrechtstreekse inzage? A. Therapeutische exceptie B. Inzage door nabestaanden xvi

11 C. Inzage door vertegenwoordiger Recht op een afschrift Recht op kwaliteitsvolle dienstverlening Recht op vrije keuze van beroepsbeoefenaar Recht op pijnbestrijding Klachtrecht Algemeen Klachtenbemiddeling De Federale Commissie Rechten van de patiënt Plichten van de patiënt Betalen Loyale medewerking BIJLAGE 1 VERDUIDELIJKINGEN BIJ DE LIJST VAN DE TECHNISCHE VERPLEEGKUNDIGE VERSTREKKINGEN EN DE TOEVERTROUWDE GENEESKUNDIGE HANDELINGEN OP BASIS VAN DE BRIEFWISSELING MET DE TECHNISCHE COMMISSIE VOOR VERPLEEGKUNDE BIJLAGE 2 STAAND ORDER BIJLAGE 3 NEGATIEVE WILSVERKLARING BIJLAGE 4 MODEL VOOR DE WILSVERKLARING INZAKE EUTHANASIE BIJLAGE 5 FORMULIER AANWIJZING VAN EEN VERTROUWENSPERSOON BIJLAGE 6 AANWIJZING VAN EEN VERTEGENWOORDIGER IN HET KADER VAN DE VERTEGENWOORDIGING VAN DE PATIËNT BIJLAGE 7 VERZOEKSCHRIFT GEDWONGEN OPNAME: VOORBEELD xvii