Korte omloop hout & agroforestry

Transcriptie

1 Korte omloop hout & agroforestry Bert Reubens Studienamiddag energieteelten & alternatieve teelten 16 maart 2017

2 AGROFORESTRY - BOSLANDBOUW

3 Agroforestry: wat is het? Agroforestry (boslandbouw) = gecombineerde teelt van landbouwgewassen (of dieren) en houtachtige gewassen op eenzelfde perceel

4 Agroforestry in de wereld Agroforestry of bomenlandbouw : een nieuwe benaming voor een eeuwenoud landgebruik Veel uiteenlopende vormen talrijke combinaties Principe = nabootsen natuurlijk tropisch bossysteem Bodemstabiliteit, ziektegevoeligheid, bodemvruchtbaarheid, gunstig microklimaat, diversificatie van inkomsten en producten Algemeen: buffer + beperking risico + diversificatie

5 Agroforestry in Europa ILVO agforward.eu

6 Voorkomen in Vlaanderen

7 Voorkomen in Vlaanderen

8 Wat heeft agroforestry te bieden? Vaststelling: vaak een hogere totale biomassaproductie in agroforestrysystemen t.o.v. reinculturen 1+1 > 2 => Efficiëntere benutting water, licht, nutriënten Positieve interacties tussen bomen en gewassen? Agroforestry wordt in verband gebracht met positieve impact op biodiversiteit en op talrijke andere belangrijke ecosysteemdiensten Koolstofvastlegging en -opslag Bodemvruchtbaarheid Erosie en nutriëntenuitspoeling Bestuiving, natuurlijke plaagcontrole Socio-culturele, landschappelijke waarde

9 Wat heeft agroforestry te bieden? Veerkracht van landbouwbedrijven hoger schokvaste investering? Vraag naar houtige biomassa (energie en warmte) en industriehout Diversificatie van productie Verbreding van de bedrijfsactiviteiten Differentiatie ten opzichte van andere bedrijven

10 Ecologische interacties Licht, wind, temperatuur Licht => schaduwwerking: naargelang omstandigheden (on)gewenst: + Vermijden hittestress bij dieren + Minder evapotranspiratie, minder hittestress gewas?

11 Ecologische interacties Licht, wind, temperatuur Licht => schaduwwerking: naargelang omstandigheden (on)gewenst: + Vermijden hittestress bij dieren + Minder evapotranspiratie, minder hittestress gewas? - Schaduwworp effect op gewasproductiviteit en kwaliteit (in grasland: effect op botanische samenstelling) Effect tot op afstand ruim 2 x boomhoogte, maar sterke (negatieve) effecten beperkt tot zone dichtbij en aan noordzijde boom Gewasafhankelijk ILVO (Dupraz & Liagre, 2008)

12 Ecologische interacties Invloed op waterhuishouding (en dus droogte wateroverlast) Competitie en/of complementariteit? Buffer? Enerzijds: boomwortels onttrekken water en treden in competitie. Nefast voor zomergewassen dicht bij bomen. Anderzijds: bomen verhogen waterbeschikbaarheid via substantieel hogere infiltratie & oppompen uit diepe lagen ( hydraulic lifting ) Globale aanname: bufferende werking in periodes van extreme droogte of extreem natte omstandigheden (voorbeeld: snellere opdroging van natte percelen dit voorjaar) ILVO (

13 Ecologische interacties Impact op koolstof- en nutriëntenhuishouding Wortels kunnen nutriënten onttrekken maar hebben ook toegang tot nutriënten die voor gewas onbereikbaar zijn -> via onder meer bladval terug beschikbaar gesteld AF = opbouw van bodem koolstofgehalte! Veel afhankelijk van een goed ontwerp, zorgvuldig geselecteerde combinatie en sturen van wortelgroei (PhD Paul Pardon niet-gepubliceerde resultaten) ILVO Figuur: bodemkarakteristieken in functie van afstand tot de perceelsrand met een bomenrij. Curves werden gefit dmv regressie obv de geanalyseerde bodemstalen per locatie. Rood: transecten loodrecht op de bomenrij, blauw: transecten loodrecht op de boomloze rand. Grijs: 95% confidentie interval.

14 Biotische interacties Invloed op (functionele) biodiversiteit + invloed op ziektes & plagen Onvoldoende bestudeerd - zeker in NW Europese omstandigheden Aannames: Meer nuttigen in bomen en boomstrook = bijdrage in natuurlijke plaagbestrijding Een meer divers systeem = meer weerbaar tegen ziektes en plagen Verbetering bodemkwaliteit en meer divers bodemleven = meer weerbaar Voor vee: schaduw kan hittestress vermijden Maar ook ongewenste effecten mogelijk Vochtiger, meer schaduw, minder wind = verhoogde gevoeligheid schimmelinfecties? Boomstrook ook habitat voor ongewenste organismen? Ook bij dieren: meer vliegen? => verhoogd voorkomen van uierontsteking? ILVO Bezorgdheden zelden of nooit effectief ervaren/gemeten op terrein

15 Opbrengst landbouwgewas Wintergerst & wintertarwe (met Canadapopulier): ILVO (PhD Paul Pardon niet-gepubliceerde resultaten)

16 Onderzoek in Vlaanderen Maïs versus wintergraan (met Canadapopulier): ILVO (PhD Paul Pardon niet-gepubliceerde resultaten)

17 Succes is sterk afhankelijk van doordachte planning, aanleg en beheer

18 Steunmaatregel in Vlaanderen ILVO Sinds 2011: BLS boslandbouwsubsidie 80% van alle kosten gerelateerd aan de aanplant Min 30 max 200 bomen per ha Min 0,5 ha In landbouwgebruik teelt jaarlijks aan te geven Bomen blijven minstens 10 jaar staan Naaldbomen en aantal (invasieve) exoten uitgesloten Focus op alley cropping homogeen verspreide rijen bomen op een perceel

19 Oppervlakte in boslandbouw *Voor 2017 data uit inschrijvingen

20 5,5 ha 86,4 ha

21 Voorkomen in Vlaanderen Aangeplant via de steunmaatregel sinds 2011 Ongeveer 120 ha 50-tal percelen bij 30-tal landbouwers Gemiddelde perceelsgrootte 2 ha (0,5 11,5) Gemiddelde densiteit 56 bomen/ha (30-200) Gemiddeld 3 boomsoorten (1 11) Ongeveer 35% oppervlakte = biologische uitbating Daarnaast ook agroforestry buiten de steunmaatregel

22 Voorkomen in Vlaanderen Boomsoortenkeuze? Walnoot Populier (zomer)eik Boskers Hoogstam fruitbomen, hazelaar, tamme kastanje, linde, lijsterbes, Af en toe ook in combinatie met (inheems) haagplantsoen

23 KORTEOMLOOPHOUT

24 Wat is korteomloophout (KOH)? Teelt van snelgroeiende houtachtige gewassen waarbij de bovengrondse biomassa periodiek tot maximaal 8 jaar na de aanplanting of na de vorige oogst, in zijn totaliteit wordt geoogst. KOH AGROFORESTRY KOH BOS (uitgezonderd in kwetsbare gebieden)

25 Vijfjarig Italiaans plantsysteem met populier 4 jaar oude aanplant Plantverband 2x3 of 3x3m 1000 à 1100 / ha

26 Productiviteit populier Italiaans systeem 2014 (ton DS/ha/j) 2015 (ton DS/ha/j) ILVO AF2 9,96 9,31 AF8 6,51 6,19 Monviso 7,78 7,86 AF19 9,27 8,85 GEMIDDELDE 8,38 8,05

27 Driejarig Zweeds plantsysteem met wilg of populier Plantverband 0,6m in de rij 0,75m tussen rijen 1,50m tussen dubbele rijen ILVO / ha

28

29

30 Productiviteit Zweedse wilgen ILVO 2011 (ton DS/ha/j) 2015 (ton DS/ha/j) Inger 12,2 11,21 Tordis 13,4 18,68 Tora 15,3 17,16 Raamberger 7,1 / Olof 15,8 15,21 GEMIDDELDE 12,8 17,02

31 populier Italiaans systeem vs wilg Zweeds systeem? KOH populier Ongeveer 13 ha in Vlaanderen Duurder in aanleg Levensduur 10 jaar Opbrengst 8 à 10 ton DS/ha/jr Makkelijker te oogsten (kan evt ook manueel) KOH wilg Ongeveer 30 ha in Vlaanderen Minder duur in aanleg Levensduur 21 jaar Opbrengst 10 à 12 ton DS/ha/jr Moeilijker te oogsten (slechts 1 zelfrijdende hakselaar in W-Vl)

32 Productiviteit streekeigen soorten

33 Oogst en onmiddellijk verhakselen Aangepaste maïshakselaar (New Holland) Energy harvester (Ny Vraa, Denemarken) SRC Mobile Chipper JENZ GMHT 140 (Duitsland) Oogst in balen of twijgen om daarna te verhakselen BioBaler (Anderson Group Co., Canada) Stemster MKIII (Nordic Biomass, Denemarken)

34 Rendabiliteit Zweeds systeem (wilg) Houtproductie voor verkoop is weinig rendabel omwille van de lage marktprijs. Houtproductie voor eigen gebruik =>hoge initiële investering: Kostprijs aanplant: Biomassaketel Jaar 1 kost (excl. BTW) Terreinvoorbereidende werken Onkruidbestrijding glyfosaat Kostprijs Houtketel ifv vermogen frezen 150 Ploegen en eggen 240 Aantal stekken (15000/ha) Prijs stekken (0,08 ) 1200 Aanplanten met preiplanter 550 Vooropkomstbehandeling 250 Mechanische onkruidbestrijding 400 Euro Vermogen (kw) Houtketel stookolie ILVO Subtotaal 1 ha 2890 Totaal 1 ha ( 12,5% kopakker) 2528

35 of via

36 Praktijkvoorbeeld uit Vlaanderen Plantenkwekerij Decadt (West-Vlaanderen) Kruiden en groenten voor groothandel en tuincentra 7000 m² serre te verwarmen op 15 C Een deel van de serres verwarmd met ketel op houtsnippers (150 kw) Gestart met aanplant van 2,2 ha KOH (Zweeds systeem) Intussen eerste aanplant 1x geoogst en uitgebreid tot 6 ha