Bewust afwijken van normen

Transcriptie

1 Bewust afwijken van normen Kan dat zomaar? Michael Gerrits Martijn Drost

2 Draaiboek Bewust afwijken van normen, kan dat zomaar? Sprekers Stellingen Wat is normalisatie Wetgeving Essentiele eisen Machinerichtlijn Normen en het gebruik ervan Case roltrap en case afschermingen De informatie in deze presentatie bevat géén concreet juridisch / technisch advies; steeds eerst (juridisch) deskundige raadplegen. - Bewust afwijken van normen - MG & MD 2

3 LinkedIn Opmerking van een lid van een NoBO If you do not comply with the requirements of standards you need to justify in your Technical File how you meet the EHSRs. Standards are a convenient way to do this but they are not the only way..standards can of course be incomplete, not reflecting current practice, inconsistent, incompetent or just plain wrong. This is why compliance with standards is not mandatory. Otherwise innovation could be stifled. De informatie in deze presentatie bevat géén concreet juridisch / technisch advies; steeds eerst (juridisch) deskundige raadplegen. - Bewust afwijken van normen - MG & MD 3

4 Sprekers: Michael Gerrits Specialisaties: (Europese) Productregelgeving Intellectueel eigendom (merkenrecht, auteursrecht etc.) Adviseur: NEN Normcommissie "Gebruikershandleidingen" (revisie NEN 5509) Tel: (secr.) [email protected] De informatie in deze presentatie bevat géén concreet juridisch / technisch advies; steeds eerst (juridisch) deskundige raadplegen. - Bewust afwijken van normen - MG & MD 4

5 Sprekers: Martijn Drost Teamleader Pilz Consultancy Specialisaties: Begeleiding CE-markering, veiligheidsconcepten en besturingen, faalkansrekenen, pragmatische aanpak veiligheid en werkbaarheid Adviseur normcommissies: Elektrische en machineveiligheid (NC ), Bruggen (NEN 6787, besturingsspecialist) De informatie in deze presentatie bevat géén concreet juridisch / technisch advies; steeds eerst (juridisch) deskundige raadplegen. - Bewust afwijken van normen - MG & MD 5

6 Bewust afwijken van normen Uitgangspunt van deze lezing Bewust afwijken van normen, Is dat mogelijk? Zo ja, wat zijn eventuele consequenties De informatie in deze presentatie bevat géén concreet juridisch / technisch advies; steeds eerst (juridisch) deskundige raadplegen. - Bewust afwijken van normen - MG & MD 6

7 Afkortingen MD = Machinerichtlijn 2006/42/EG T GVT = Gids voor de toepassing van Machinerichtlijn 2006/42/EG - 2de uitgave - juni ide-appl ec-2nd _en.pdf BW = Burgerlijk Wetboek ng6/artikel658 VWEU = Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie De informatie in deze presentatie bevat géén concreet juridisch / technisch advies; steeds eerst (juridisch) deskundige raadplegen. - Bewust afwijken van normen - MG & MD 7

8 Stelling I Een norm moet worden toegepast! Eens Hand opsteken Oneens Geen hand opsteken De informatie in deze presentatie bevat géén concreet juridisch / technisch advies; steeds eerst (juridisch) deskundige raadplegen. - Bewust afwijken van normen - MG & MD 8

9 Stelling II Een norm leidt altijd tot een vermoeden van overeenstemming! Eens Hand opsteken Oneens Geen hand opsteken De informatie in deze presentatie bevat géén concreet juridisch / technisch advies; steeds eerst (juridisch) deskundige raadplegen. - Bewust afwijken van normen - MG & MD 9

10 Stelling III Wanneer ik alle toepasselijke normen heb gebruikt, dan voldoet de machine daardoor aan alle overheidsvoorschriften en ben ik als fabrikant niet (meer) aansprakelijk. Eens Hand opsteken Oneens Geen hand opsteken De informatie in deze presentatie bevat géén concreet juridisch / technisch advies; steeds eerst (juridisch) deskundige raadplegen. - Bewust afwijken van normen - MG & MD 10

11 Stelling IV Alleen de belangrijkste normen hoeven op de verklaring van overeenstemming (IIA) genoemd te worden Eens Hand opsteken Oneens Geen hand opsteken De informatie in deze presentatie bevat géén concreet juridisch / technisch advies; steeds eerst (juridisch) deskundige raadplegen. - Bewust afwijken van normen - MG & MD 11

12 Bewust afwijken van de norm: ISO (1/2) De informatie in deze presentatie bevat géén concreet juridisch / technisch advies; steeds eerst (juridisch) deskundige raadplegen. - Bewust afwijken van normen - MG & MD 12

13 Bewust afwijken van de norm: ISO (2/2) De informatie in deze presentatie bevat géén concreet juridisch / technisch advies; steeds eerst (juridisch) deskundige raadplegen. - Bewust afwijken van normen - MG & MD 13

14 Waarom maken we normen? Ontstaan van normen De informatie in deze presentatie bevat géén concreet juridisch / technisch advies; steeds eerst (juridisch) deskundige raadplegen. - Bewust afwijken van normen - MG & MD 14

15 Wetgeving, hoe zat het ook alweer (1/4) Wetgevingssysteem: Nieuwe Aanpak Sinds midden jaren 80 Globale producteisen Specifieke eisen in flexibelere Europese normen Richtlijnen hoeven minder snel geüpdatet, niet verouderd voordat van kracht De informatie in deze presentatie bevat géén concreet juridisch / technisch advies; steeds eerst (juridisch) deskundige raadplegen. - Bewust afwijken van normen - MG & MD 15

16 Wetgeving, hoe zat het ook alweer (2/4) Maar regelgeving ook steeds complexer. Puzzelen soms! De informatie in deze presentatie bevat géén concreet juridisch / technisch advies; steeds eerst (juridisch) deskundige raadplegen. - Bewust afwijken van normen - MG & MD 16

17 Wetgeving, hoe zat het ook alweer (3/4) Europa is geen land of federatie Richtlijnen worden vertaald in nationale wetgeving Verschillende richtlijnen onder verschillende ministeries Een product kan onder het toepassingsgebied van meerdere richtlijnen vallen Productrichtlijnen en sociale richtlijnen De informatie in deze presentatie bevat géén concreet juridisch / technisch advies; steeds eerst (juridisch) deskundige raadplegen. - Bewust afwijken van normen - MG & MD 17

18 Wetgeving, hoe zat het ook alweer (4/4) Europese richtlijnen Productrichtlijnen Art. 114 VWEU Machinerichtlijn 06/42/EG Warenwetbesluit machines: Essentiële eisen Normen: Technische invulling essentiële eisen Sociale Richtlijnen Art. 153 VWEU Arbowet (algemeen) Arbobesluit Hst.7 Arboinformatieblad AI-11 Arbocatalogus De informatie in deze presentatie bevat géén concreet juridisch / technisch advies; steeds eerst (juridisch) deskundige raadplegen. - Bewust afwijken van normen - MG & MD 18

19 Arbowetgeving en CE-markering: Machines dienen te voldoen aan de toepasselijke productrichtlijnen. (artikel 7.2. lid 1 Arbobesluit) De informatie in deze presentatie bevat géén concreet juridisch / technisch advies; steeds eerst (juridisch) deskundige raadplegen. - Bewust afwijken van normen - MG & MD 19

20 Werkgeverschap Zorgplicht werkgever: Verantwoordelijkheid (artikel 7:658 lid 1 BW): Zorgplicht = veilige werkomgeving en veilige arbeidsmiddelen Zorgplicht omvat óók voldoen aan de Arbowetgeving (sociale richtlijnen) Aansprakelijkheid (artikel 7:658 lid 2 BW): De werkgever is jegens de werknemer aansprakelijk voor de schade die de werknemer in de uitoefening van zijn werkzaamheden lijdt, tenzij de werkgever aantoont dat aan zijn zorgplicht heeft voldaan De informatie in deze presentatie bevat géén concreet juridisch / technisch advies; steeds eerst (juridisch) deskundige raadplegen. - Bewust afwijken van normen - MG & MD 20

21 Essentiële eisen machinerichtlijn Productrichtlijnen stellen op globale wijze een minimumniveau van veiligheid vast: essentiële eisen MD = zgn. totale harmonisatie, dwz geen verdergaande eisen stellen. Uitz: Richtlijn 2009/104/EG betreffende het gebruik arbeidsmiddelen. Gebruiksvoorschriften (Afdeling Bestuursrechtspraak Raad van State ). Vult MD aan (art. 15 MD, zie par. 140 GVT) Essentiële eisen zien op gezondheid en veiligheid Meestal: EMC richtlijn interferentie voorkomen Essentiële eisen zijn juridisch bindend Bijlage I, Algemene beginselen, punt 2, Machinerichtlijn 2006/42/EG Indien niet voldaan is aan de essentiële eisen, dan mag de machine niet in bedrijf worden gesteld De informatie in deze presentatie bevat géén concreet juridisch / technisch advies; steeds eerst (juridisch) deskundige raadplegen. - Bewust afwijken van normen - MG & MD 21

22 Essentiële eisen machinerichtlijn MAAR: productrichtlijnen stellen slechts globale eisen voor overeenstemming, geen (technische) oplossingen Voorbeeld: Risico's in verband met de bewegende delen Bijlage I, punt 1.3.7, Machinerichtlijn 2006/42/EG: De bewegende delen van de machine moeten zodanig zijn ontworpen en gebouwd dat wat betreft risico voor aanraking waardoor zich ongelukken zouden kunnen voordoen, wordt voorkomen, of, wanneer risico's blijven bestaan, voorzien zijn van afschermingen of beveiligingsinrichtingen. ( ) De informatie in deze presentatie bevat géén concreet juridisch / technisch advies; steeds eerst (juridisch) deskundige raadplegen. - Bewust afwijken van normen - MG & MD 22

23 Norm, wat biedt dat? Voorbeeld Er is toch de richtlijn? Wat is de kleur van de noodstop? MD Bijlage 1, artikel De inrichting moet: duidelijk herkenbare, goed zichtbare en snel bereikbare bedieningsorganen hebben Arbeidsmiddelenrichtlijn 2009/104/EG: Minimumvoorschriften 2.4 Indien dit nodig is met het oog op de gevaren van het arbeidsmiddel en de normale uitschakeltijd, moet een arbeidsmiddel voorzien zijn van een noodstopinrichting. ISO 13850: De informatie in deze presentatie bevat géén concreet juridisch / technisch advies; steeds eerst (juridisch) deskundige raadplegen. - Bewust afwijken van normen - MG & MD 23

24 Norm, wat biedt dat? Voorbeeld 2 Techniek Aantal noodstoppen en afstand (pren ) Staphoogte, zonder aanvullende beveiliging bij transport (EN 619) Openingen tussen transport en pulley (EN 619) De informatie in deze presentatie bevat géén concreet juridisch / technisch advies; steeds eerst (juridisch) deskundige raadplegen. - Bewust afwijken van normen - MG & MD 24

25 Technische oplossing = normen Oplossing voor overeenstemming Gebruik van (Europese) normen De informatie in deze presentatie bevat géén concreet juridisch / technisch advies; steeds eerst (juridisch) deskundige raadplegen. - Bewust afwijken van normen - MG & MD 25

26 Normen (Europese) normen: Technisch hulpmiddel voor fabrikant Stand van de techniek Geharmoniseerde (Europese) norm: (Bewijs)vermoeden van overeenstemming De informatie in deze presentatie bevat géén concreet juridisch / technisch advies; steeds eerst (juridisch) deskundige raadplegen. - Bewust afwijken van normen - MG & MD 26

27 Normen Essentiële eisen = dwingend, maar fabrikant mag zelf bepalen hoe aan de essentiële eisen wordt voldaan Toepassing norm = dus vrijwillig De informatie in deze presentatie bevat géén concreet juridisch / technisch advies; steeds eerst (juridisch) deskundige raadplegen. - Bewust afwijken van normen - MG & MD 27

28 Normen Waar te vinden? Lijst geharmoniseerde normen: De informatie in deze presentatie bevat géén concreet juridisch / technisch advies; steeds eerst (juridisch) deskundige raadplegen. - Bewust afwijken van normen - MG & MD 28

29 Waarom een norm niet altijd de waarheid zegt. Gebruik safety PLC onder IEC :1997. Vs IEC : De informatie in deze presentatie bevat géén concreet juridisch / technisch advies; steeds eerst (juridisch) deskundige raadplegen. - Bewust afwijken van normen - MG & MD 29

30 Normen Uitzonderingen op vrijwilligheid College van Beroep voor het bedrijfsleven 3 april 2012: (Sommige) normen uit Bouwbesluit 2012 dwingend en bij uitsluiting voorgeschreven. In casu: geen andere berekeningswijze dan uit NEN-EN toegestaan. Leidt tot rechtsongelijkheid (!) en rechtsonzekerheid Rechtbank Utrecht 13 juli 2011: aanvullende (lees: strengere) norm uit Bouwbesluit óók van toepassing indien machine tevens bouwcontructie is. In casu: roltrap in nieuwe OV-terminal dient zowel aan NEN-EN (MD) als aan NEN-norm 6702 (Bouwbesluit) te voldoen De informatie in deze presentatie bevat géén concreet juridisch / technisch advies; steeds eerst (juridisch) deskundige raadplegen. - Bewust afwijken van normen - MG & MD 30

31 Normen: Definitie (1/2) Wat is een norm: MD: Artikel 2, lid l: niet-bindende technische specificatie Normen zijn geen wet, maar binden de burgers wel als daarnaar (dwingend) wordt verwezen in wet Afdeling Bestuursrechtspraak Raad van State 2 februari 2011 Gerechtshof s-gravenhage 16 november 2010 College van Beroeps voor het bedrijfsleven 3 april 2012 De informatie in deze presentatie bevat géén concreet juridisch / technisch advies; steeds eerst (juridisch) deskundige raadplegen. - Bewust afwijken van normen - MG & MD 31

32 Normen: Definitie (2/2) GVT: Artikel 87 Geharmoniseerde normen zijn essentiële instrumenten voor de toepassing van de machinerichtlijn. De toepassing ervan is niet verplicht. Wanneer de referentienummers van de geharmoniseerde normen in het Publicatieblad van de Europese Unie worden gepubliceerd, houdt de toepassing van de specificaties daarvan echter in dat ervan mag worden uitgegaan dat aan de essentiële veiligheidsen gezondheidseisen waarop deze betrekking hebben wordt voldaan De informatie in deze presentatie bevat géén concreet juridisch / technisch advies; steeds eerst (juridisch) deskundige raadplegen. - Bewust afwijken van normen - MG & MD 32

33 Geharmoniseerde norm gebruiken? Belangrijkste voordelen gebruik: Juridisch: vermoeden van overeenstemming Opgesteld door erkend instituut (Europese normalisatieinstellingen) State of the art Kenbaarheid Belangrijkste nadelen van niet-gebruik: Bewijslast veel zwaarder: aantonen dat jouw oplossing net zo goed is als de norm Rechter gebruikt de norm als toetsingskader; houvast De informatie in deze presentatie bevat géén concreet juridisch / technisch advies; steeds eerst (juridisch) deskundige raadplegen. - Bewust afwijken van normen - MG & MD 33

34 Wat zijn er allemaal voor normen? Type A Basisveiligheid Met name EN ISO Type B Specifieke onderwerpen en toepassingen, b.v. EN-ISO en EN-ISO Type C Specifieke normen voor groepen machines, b.v. Hydraulische persen en Houtbewerkingmachines General Safety Aspects C B A Basic design principles and terminology B1 B2 Special protective devices Special safety features for individual machine groups ISO ISO ISO Safety distances ISO EN Safety control systems ISO Guards design & construction EN 1010 Printing and Paper Machines EN 1539 Dryers and Ovens ISO Emergency Stop equipment EN 692/693 Presses and Shears mechanical/hydraulic EN 201 Injection Moulding Machines De informatie in deze presentatie bevat géén concreet juridisch / technisch advies; steeds eerst (juridisch) deskundige raadplegen. - Bewust afwijken van normen - MG & MD 34

35 Samenvatting De informatie in deze presentatie bevat géén concreet juridisch / technisch advies; steeds eerst (juridisch) deskundige raadplegen. - Bewust afwijken van normen - MG & MD 35

36 Stelling III Gebruik van een geharmoniseerde norm levert overeenstemming op. Ik ben dus niet meer aansprakelijk! NEE De informatie in deze presentatie bevat géén concreet juridisch / technisch advies; steeds eerst (juridisch) deskundige raadplegen. - Bewust afwijken van normen - MG & MD 36

37 Vermoeden van overeenstemming Een vermoeden is echt niet goed genoeg! Puur juridische term U blijft aansprakelijk, hoe klein de kans op het risico Het bewijs is pas geleverd als er na het discontinueren van het product (= einde levenscyclus) nog steeds niets gebeurd is Rechtbank Den Haag 6 april 2012: "werkzaamheden dagelijks uitgevoerd en daarbij nog nooit letsel ontstaan". De informatie in deze presentatie bevat géén concreet juridisch / technisch advies; steeds eerst (juridisch) deskundige raadplegen. - Bewust afwijken van normen - MG & MD 37

38 Normen: Compleet? (1/3) Ze doen geloven van wel.. De informatie in deze presentatie bevat géén concreet juridisch / technisch advies; steeds eerst (juridisch) deskundige raadplegen. - Bewust afwijken van normen - MG & MD 38

39 Normen: Compleet? (2/3) Maar let op! ÌSO 10218: Introduction Let op: De risicobeoordeling is altijd leidend! Vormt de basis voor uw ontwerp! Let ook op de grenzen en het gebied van toepassing! Dit kan verder gaan dan de norm voorschrijft (zie case roltrap) De informatie in deze presentatie bevat géén concreet juridisch / technisch advies; steeds eerst (juridisch) deskundige raadplegen. - Bewust afwijken van normen - MG & MD 39

40 Normen: Compleet? (3/3) Maar let op! EN 12268: Lintzaag (voeding) De informatie in deze presentatie bevat géén concreet juridisch / technisch advies; steeds eerst (juridisch) deskundige raadplegen. - Bewust afwijken van normen - MG & MD 40

41 Praktijkvoorbeeld: Case Roltrap (1/2) Gerechtshof Amsterdam 24 november 2009: voldoen aan alle overheidsveiligheidsvoorschriften staat niet aan aansprakelijkheid in de weg ook niet als sprake is van overeenstemming met geharmoniseerde norm (NEN-EN 115) die reeds lange tijd in NL van kracht is ook niet na CE-typekeur en de beproeving door (bijv.) TÜV ook niet na risico-inventarisatie van gecertificeerde Arbodienst beslissend is of roltrap voldeed aan de eisen die men daaraan in de gegeven omstandigheden mag stellen: in winkel waar kleding en schoenen worden verkocht, ook voor kinderen, mogen hoge(re) eisen worden gesteld Hof: bij deze roltrap is pas sprake van veilig gebruik als er niets gebeurt De informatie in deze presentatie bevat géén concreet juridisch / technisch advies; steeds eerst (juridisch) deskundige raadplegen. - Bewust afwijken van normen - MG & MD 41

42 Praktijkvoorbeeld: Case Roltrap (1/2) Vergelijk met uitspraak Rechtbank Den Haag 6 april (dia 37) Doel(groep) machine: gegeven omstandigheden! (dia 39, grenzen risicobeoordeling) De informatie in deze presentatie bevat géén concreet juridisch / technisch advies; steeds eerst (juridisch) deskundige raadplegen. - Bewust afwijken van normen - MG & MD 42

43 Stelling IV Alleen de belangrijkste normen hoeven op de verklaring van overeenstemming (IIA) genoemd te worden NEE De informatie in deze presentatie bevat géén concreet juridisch / technisch advies; steeds eerst (juridisch) deskundige raadplegen. - Bewust afwijken van normen - MG & MD 43

44 Verklaring van overeenstemming (2/3) Bijlage II.I deel A De informatie in deze presentatie bevat géén concreet juridisch / technisch advies; steeds eerst (juridisch) deskundige raadplegen. - Bewust afwijken van normen - MG & MD 44

45 Verklaring van overeenstemming (3/3) Uitvoering Tip, een A4 heeft twee kanten Gebruik de achterkant! Machine X De informatie in deze presentatie bevat géén concreet juridisch / technisch advies; steeds eerst (juridisch) deskundige raadplegen. - Bewust afwijken van normen - MG & MD 45

46 Stelling I Een norm moet worden toegepast! JA OF NEE? TREK UW EIGEN CONCLUSIE! De informatie in deze presentatie bevat géén concreet juridisch / technisch advies; steeds eerst (juridisch) deskundige raadplegen. - Bewust afwijken van normen - MG & MD 46

47 Pauze Bezoek Safety-markt & Sessies Safety Doctors