Criteria voor duurzaam inkopen van. Externe Adviesdiensten. In opdracht van

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Criteria voor duurzaam inkopen van. Externe Adviesdiensten. In opdracht van"

Transcriptie

1 Criteria voor duurzaam inkopen van Externe Adviesdiensten In opdracht van

2 Colofon Deze criteria voor duurzaam inkopen zijn ontwikkeld door SenterNovem in opdracht van het Ministerie van VROM. Dit programma is een gezamenlijk initiatief van de Rijksoverheid, VNG, IPO en de UvW. Datum definitieve vaststelling: Meer informatie: (030) , en 2

3 Inhoudsopgave Externe Adviesdiensten Inleiding Afbakening van de productgroep Status Markt en duurzaamheid Marktontwikkelingen Duurzaamheidsaspecten Milieuaspecten Sociale aspecten Duurzaamheid algemeen Duurzaamheid in het inkoopproces Voorbereidingsfase (aandachtspunten) Specificatiefase (criteria) Kwalificatie van leveranciers Programma van eisen Gunningscriteria Contract Gebruiksfase Meer informatie Bronnen en relevante informatie Gerelateerde productgroepen Informatiepunt SenterNovem Bijlage 1 Klimaatcompensatie

4 1 Inleiding De overheid wil concrete stappen zetten naar een duurzame samenleving en geeft zelf het goede voorbeeld. Jaarlijks besteden overheidsorganisaties meer dan 40 miljard euro aan inkopen en diensten. Door als overheid duurzaam in te kopen, krijgt de markt voor duurzame producten een stevige impuls. De overheden hebben duidelijke doelen gesteld: het Rijk wil in 2010 voor 100 procent duurzaam inkopen. De gemeenten streven naar 75 procent in 2010 en 100 procent in Provincies en waterschappen hebben minimaal 50 procent in 2010 als doel gesteld. 100 procent duurzaam inkopen betekent dat de inkopen voldoen aan de eisen die op dat moment voor de desbetreffende productgroepen zijn opgesteld. Meer informatie hierover vindt u op de website van Duurzaam Inkopen. SenterNovem ondersteunt overheden om de doelstellingen te bereiken, onder andere door duurzaamheidscriteria te ontwikkelen voor alle producten, diensten en werken die overheden inkopen. In dit document vindt u de criteria voor de productgroep Externe Adviesdiensten. Ook vindt u in dit document aandachtspunten voor de fase vóór en ná de inkopen, achtergrondinformatie, afwegingen bij de criteria, uitwerking van de criteria in bestekteksten en uitwerking van de beoordeling van criteria. De directe milieu-impact van de inhuur van diensten lijkt beperkt, maar bij de inkoop van diensten door overheden gaat het om een grote omvang en er spelen meerdere duurzaamheidsthema s (o.a. energie, klimaatverandering, luchtkwaliteit). De inkoopomvang en de duurzaamheidsthema s maken dat er duurzaamheidwinst te behalen is. 1.1 Afbakening van de productgroep De productgroep Externe Adviesdiensten omvat de inhuur van kennis en capaciteit (met een resultaatverplichting) van de volgende bedrijfstakken: Interim management, Organisatie- en formatieadvies, Beleidsondersteunend onderzoek en beleidsadvies, ICT advies en ondersteuning, Juridisch onderzoek en advies, Communicatie en marketingadvies, Vertaaldiensten, Accountants en financieel advies, Ingenieurs- en milieudiensten. Deze productgroep omvat niet: inhuur van personeel (inspanningsverplichting) volgens uitzend- of detacheringsconstructie (zie hiervoor productgroep Uitzendkrachten); Niet bij alle adviesdiensten bestaat er een directe relatie tussen het onderwerp van advies en duurzaamheid. Voor productgroepen waarbij deze relatie er wel is, kunnen duurzaamheidscriteria zijn ontwikkeld in de productgroep dat het onderwerp van het advies behandelt. Bijvoorbeeld: bij de inhuur van advies over de aanleg van wegen, kunnen specifieke duurzaamheidscriteria worden gevonden in de productgroep Wegennet. De volledige productgroepenlijst vindt u op de website van Duurzaam Inkopen (www.senternovem.nl/duurzaaminkopen). Om het de aanbestedende dienst gemakkelijker te maken wordt een selectie van CPV-codes gegeven die van toepassing kunnen zijn op deze productgroep. Deze selectie is niet uitputtend of compleet. Het blijft de verantwoordelijkheid van de aanbestedende dienst om zelf de juiste set van CPV-codes te verzamelen, aansluitend bij de betreffende aanbesteding. 2

5 De volgende CPV-codes (en onderliggende codes) zijn op deze productgroep van toepassing: IT-diensten: adviezen, softwareontwikkeling, internet en ondersteuning (3) Onderzoek en ontwikkeling, en aanverwante adviezen Zakelijke dienstverlening: juridisch, marketing, consulting, drukkerij en beveiliging Juridische dienstverlening Boekhoudkundige, audit- en fiscale diensten Markt- en economieonderzoek; enquêtes en statistieken Adviezen inzake bedrijfsvoering en management, en aanverwante diensten Ondersteuning voor kantoorwerk Diverse zakelijke en andere diensten. 1.2 Status De criteria voor Externe Adviesdiensten zijn op 2 oktober 2008 definitief vastgesteld door de stuurgroep Duurzame Bedrijfsvoering Overheden. Vanaf dit moment dienen ze als basis voor monitoring. Op de website van Duurzaam Inkopen staat de planning voor het gereedkomen en eventuele herziening van de criteriadocumenten. 3

6 2 Markt en duurzaamheid De criteria voor de productgroep Externe Adviesdiensten zijn zorgvuldig, met raadpleging van verschillende belanghebbenden, samengesteld. Meer informatie over het algemene proces van de totstandkoming van criteria is te vinden op de website van Duurzaam Inkopen. In dit hoofdstuk vindt u de inhoudelijke afwegingen die geleid hebben tot de criteria voor Externe Adviesdiensten. 2.1 Marktontwikkelingen De markt van externe adviesdiensten is zeer gevarieerd. Er zijn meer dan adviesbureaus (bron: waarbij van ruim 95% minder dan 10 personen werkzaam zijn. Op rijksniveau heeft er een analyse plaatsgevonden op de omvang van de uitgaven aan inkoop van tijdelijk personeel in In Kamerstuk gaat minister Ter Horst (BZK) in op deze inkoopuitgaven-analyse zoals die gemaakt is in opdracht van het Regiebureau Inkoop Rijksoverheid. Exacte gegevens over de omvang in Euro s van de inhuur van externe adviesdiensten door overheden zijn niet bekend. Er zijn tal van brancheorganisaties actief waarin adviseurs georganiseerd zijn, zoals: BNA - Bond van Nederlandse Architecten; FENIT - Federatie van Nederlandse brancheverenigingen voor informatietechnologie (ICT Office); NOVAA - Nederlandse Orde van Accountants-Administratieconsulenten; ONRI - Advies- en ingenieursbureaus; OOA Orde van Organisatiekundigen en Adviseurs; ROA - Raad van Organisatie-Adviesbureaus; VEA Vereniging van Communicatie-Adviesbureaus; NIVRA Nederlands Instituut voor Register-Accountants; etc. De internationale branchevereniging FIDIC heeft wereldwijde ontwikkelingen en trends in de advies- en ingenieurswereld geanalyseerd. FIDIC bracht in 2004 kort samengevat de volgende ontwikkelingen in beeld (bron: ONRI): Nieuwe vormen van aanbesteden. Veranderd aanbod van diensten. Outsourcing bij overheden. Verticaal en horizontaal meer tijdelijke en permanente samenwerkingsverbanden, zoals allianties. Schaalvergroting en internationalisering. Duurzaamheid, vooral praktische oplossingen. Het belang van technologie en innovatie neemt toe. Meer aandacht voor de levenscycluskosten van projecten. Meer aandacht voor risicomanagement. Wetgeving en beleidsontwikkelingen: Europese dienstenrichtlijn. European Building Performance Directive. Kyoto-protocol en Nederlandse klimaatdoelstellingen. Kabinetsplan Schoon en Zuinig. 4

7 2.2 Duurzaamheidsaspecten Milieuaspecten De rechtstreekse impact van adviesdiensten op het milieu is relatief gezien - zeker ten opzichte van andere sectoren als industrie, logistiek en bouw - beperkt. Kern van adviesdiensten is de inzet van adviseurs, vaak op locatie van de opdrachtgever. Daarbij vindt woon-werk en werk-werkverkeer plaats tussen de adviseur en de opdrachtgever. In hoeverre externe adviesdiensten verduurzaamd kunnen worden hangt af van de mate waarin de duurzaamheidimpact specifiek bepaald en beïnvloed kan worden. De meest relevante duurzaamheidsthema s voor externe adviesdiensten zijn: mobiliteit (klimaatverandering & luchtkwaliteit); energiegebruik kantoren (klimaatverandering); maatschappelijke waarde van geleverde diensten (duurzaamheid breed). De milieu-impact van externe adviesdiensten wordt grotendeels bepaald door de bedrijfsvoering van de organisatie zelf. Voor alle adviesdiensten geldt daarbij dat veelal wordt gewerkt in kantooromgevingen met behulp van ICT-middelen, telefoons, printers, copiers, etc. De resultaten van het advies en onderzoek zijn o.a. rapporten, presentaties, haalbaarheidsstudies. Ook vindt er veel zakelijke mobiliteit plaats. De bijdrage van mobiliteit aan de Nederlandse CO2-uitstoot groeit en de bijdrage van zakelijke dienstverleners hieraan in Nederland is substantieel. De milieu-impact van de adviesdiensten is daarnaast sterk afhankelijk van het soort advies dat wordt geleverd. Echter niet bij alle advisering is er een relatie tussen het onderwerp van de advisering en duurzaamheid. Bij productgroepen waarbij deze relatie er wel is, worden of zijn duurzaamheidscriteria ontwikkeld en aangegeven in de productgroep, die het onderwerp van het advies behandelt, zoals bijvoorbeeld ingenieursbureaus die adviseren over stedenbouwkundig ontwerp en over bouwprojecten. Milieumanagementsysteem Het milieumanagementsysteem van de onderneming geeft de werkwijze aan voor het milieubeheer door alle afdelingen van de onderneming. Het milieumanagementsysteem behelst de milieu-aspecten die de onderneming direct controleert en waarop zij invloed heeft. Welke milieu-aspecten het meest relevant zijn is afhankelijk van omvang, aard en werkwijze van de adviesdienst. Het milieumanagementsysteem van een adviesbureau zou de volgende milieu-aspecten kunnen omvatten: energiegebruik gebouwen; mobiliteit; papiergebruik. De milieu-effecten van externe adviesdiensten hebben met name betrekking op de bijdrage aan klimaatverandering als gevolg van mobiliteit en energiegebruik in de gebouwde omgeving (zie ook bijlage 1 voor uitwerking voor alle milieu-aspecten). De milieu-impact van de bedrijfsvoering van adviesdiensten varieert afhankelijk van bedrijfsomvang, type dienstverlening, type en omvang van kantoren en aantal en omvang van vervoersbewegingen. Gecertificeerde milieumanagementsystemen, zoals ISO14001 en EMAS, zijn nog niet bij veel adviesbureaus ingevoerd. Indien dat wel het geval is is dat met name gebeurd bij de grote milieu- 5

8 adviesbureaus, ingenieursbureaus en accountantsdiensten. Daarnaast hebben bureaus aangegeven dat ze bereid zijn om een milieumanagementsysteem te implementeren indien dat systeem inzicht verschaft in de milieu-aspecten en een bijdrage levert aan vermindering van de milieu-impact van de bedrijfsvoering. Een randvoorwaarde is dan wel dat dit zowel voor kleine als grote bedrijven haalbaar en geschikt is. Vanwege aanbestedingstechnische overwegingen (proportionaliteit en verband tussen opdracht en duurzaamheid) is ervoor gekozen om standaard geen criterium voor een milieumanagementsysteem op te nemen (wel als aandachtspunt in de voorbereidingsfase). In plaats daarvan is er een minimumeis geformuleerd, die vraagt om een vervoersplan gerelateerd aan de opdracht. Mobiliteit en klimaatcompensatie Een belangrijke milieu-impact van adviesdiensten wordt veroorzaakt door mobiliteit. Mobiliteit heeft twee belangrijke milieu-effecten: 1) lokale luchtverontreiniging en 2) klimaatverandering. Voor beide aspecten geldt dat het verkleinen van de vervoersafstand, het gebruik van alternatieve vervoersmiddelen (zoals zuinige voertuigen of OV) én zuiniger rijgedrag (www.hetnieuwerijden.nl) een lagere milieubelasting oplevert. Het niet gebruiken van motorvoertuigen is vanzelfsprekend de schoonste mobiliteitsoplossing. Aangezien er bij het inhuren van adviesdiensten -conform Europese aanbestedingsregels- geen invloed kan worden uitgeoefend op het soort transportmiddel dat wordt gebruikt door de adviseurs, is het niet mogelijk om voertuiggerelateerde criteria op te stellen ten aanzien van de vermindering van luchtverontreiniging of klimaatverandering. Met betrekking tot het tegengaan van klimaatverandering geldt dat de prioriteit moet worden gelegd bij het reduceren van de CO 2 -emissies (minder vervoerskilometers, alternatieve of zuinige vervoersmiddelen, zuiniger rijgedrag). De resterende CO 2 -emissies kunnen vervolgens gecompenseerd worden door middel van klimaatcompensatie. Er is voor gekozen om criteria op te stellen, waarin wordt vastgelegd dat het adviesbureau de zakelijke kilometers in eerste instantie zoveel mogelijk beperkt (vervoersplan als minimumeis) en in tweede instantie klimaatcompensatie toepast (gunningscriterium, zie toelichting hieronder). Onder klimaatcompensatie wordt verstaan het compenseren van de veroorzaakte uitstoot van broeikasgassen (vertaald naar CO 2 -equivalenten) van in dit geval mobiliteit door het vastleggen van CO 2 in bomen of het voorkómen van CO 2 -uitstoot elders (bron: klimaatcompensatie.nl; Milieu Centraal). Dit gebeurt in de praktijk door CO 2 -credits in te kopen. Het gewenste reduceren van de CO 2 -voetafdruk, voordat de resterende CO 2 - uitstoot gecompenseerd wordt, is dus hiermee in het directe belang van het adviesbureau aangezien hierdoor minder credits ingekocht hoeven te worden. Klimaatcompensatie zal eraan bijdragen dat bewuster en zuiniger omgegaan zal worden met mobiliteit, dit om de kosten voor compensatie zoveel mogelijk te beperken. De opvatting van de Minister van VROM is dat de markt van klimaatcompensatie zichzelf kan regelen en beter toezicht en strengere eisen voor de markt van klimaatcompensatie overbodig is. De marktpartijen hebben begin februari 2008 met de Minister van VROM afgesproken dat zij zelf de transparantie en betrouwbaarheid van de aangeboden klimaatcompensatie zullen garanderen, onder andere door een externe deskundige toetsing (bron: Ministerie van VROM). In bijlage 1 is een toelichting opgenomen ten aanzien van de verschillende vormen van klimaatcompensatie. 6

9 Voor de mobiliteit die plaatsvindt door de adviseur in het kader van de opdracht wordt een gunningscriterium in de vorm van klimaatcompensatie van de met de auto (en/of OV) in het kader van de opdracht afgelegde kilometers opgenomen. Vanwege praktische redenen is het aan te bevelen om reeds bij opdrachtverlening overeen te komen om hoeveel zakelijke (auto)kilometers het gaat, en dus wat de omvang van de gevraagde klimaatcompensatie voor het betreffende contract is. Dat is eenvoudiger dan de klimaatcompensatie achteraf te berekenen. Door de ontwikkelingen in de markt voor klimaatcompensatie en de wens voor zelfregulatie van de markt is het op dit moment onnodig een criterium te formuleren voor de wijze waarop klimaatcompensatie plaatsvindt. Indien nodig wordt dit bij herziening van de criteria opnieuw overwogen Sociale aspecten Behalve milieucriteria spelen ook sociale criteria een rol bij duurzaam inkopen. Het gaat daarbij om de toepassing van internationale arbeidsnormen, eerlijke handel, en mensenrechten. Voor elke productgroep zal worden vastgesteld of en welke sociale criteria relevant zijn, en hoe leveranciers kunnen aantonen dat zij daaraan voldoen. SenterNovem verwacht dat begin 2009 wordt vastgesteld welke sociale criteria voor deze productgroepen van toepassing zijn. Sociale aspecten specifiek voor de productgroep Externe Adviesdiensten zijn: Toegevoegde maatschappelijke waarde van geleverd advies; Maatschappelijke betrokkenheid / filantropie; Work-life balans van medewerkers (vaak hoge werkdruk); Diversiteit van medewerkers; Ethiek en onafhankelijkheid. Maatschappelijke betrokkenheid Bij de ontwikkeling van de criteria is eerder aan stakeholders het voorstel gedaan om een criterium op te nemen om de advies-leverancier 2,5% van de in opdracht van overheden gemaakte omzet in een speciaal daarvoor opgericht fonds Adviesdiensten ten behoeve maatschappelijke doelen te storten of om 5% van de capaciteit pro bono te leveren ten behoeve van de doelen van dit fonds. Hierop is niet geheel afwijzend gereageerd, echter het procentuele aandeel is door sommige partijen als te hoog beschouwd in verhouding tot de behaalde marges in de branches. Daarnaast is de eis teveel richtinggevend gevonden hoe bedrijven met maatschappelijk ondernemen moeten omgaan. Vanwege deze redenen is besloten om dit criterium niet op te nemen Duurzaamheid algemeen Uit gesprekken met marktpartijen, waaronder de stakeholderbijeenkomst Externe adviesdiensten van 6 maart 2008, kwam naar voren dat marktpartijen de uitwerking in concept-criteria te weinig betrekking vonden hebben op daadwerkelijke duurzaamheids-impact van adviesdiensten, namelijk de impact die gepaard gaat met het product en/of dienst van de adviesdienst. De milieu- en sociale effecten van de impact van de advisering zelf worden volgens de marktpartijen die geconsulteerd zijn namelijk teveel buiten beschouwing gelaten. 7

10 De marktpartijen gaven aan verbreding te zoeken van de overwegend op milieuzorg in de bedrijfsvoering gerichte criteria naar MVO- georiënteerde criteria. Aanwezige adviesbureaus willen duurzaam inkopen graag benutten om de daadwerkelijke duurzaamheids-impact van adviesdiensten via hun producten en diensten te vergroten, en om Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (MVO) breder binnen hun eigen onderneming toe te passen. De maatschappelijke impact van adviesdiensten hangt namelijk hoofdzakelijk van de dienstverlening zelf af, en de wijze waarop het adviesbureau daaraan invulling geeft. Daarnaast is de schaal waarop geopereerd wordt (wereldwijd versus lokaal) van belang voor de maatschappelijke impact die een adviesbureau potentieel kan hebben. Onder maatschappelijk verantwoord ondernemen wordt door MVO-Nederland het volgende verstaan: Maatschappelijk verantwoord ondernemen betekent dat u naast het streven naar winst (profit) ook rekening houdt met de effecten van uw activiteiten op het milieu (planet) en dat u oog heeft voor menselijke aspecten binnen en buiten het bedrijf (people). Het gaat er om een balans te vinden tussen people, planet en profit. Steeds vaker blijkt dat die balans leidt tot betere resultaten voor zowel het bedrijf als de samenleving. Bij MVO spelen alle kernprocessen van het bedrijf een rol, van inkoop en productie tot personeelsbeleid en marketing. In toenemende mate vragen de markt en externe stakeholders om een bewijs dat bedrijven MVO daadwerkelijk in de praktijk brengen. Om bedrijven te helpen om MVO binnen hun organisaties, processen en producten in te bedden wordt in 2010 de ISO norm voor Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen gepubliceerd. Het betreft een vrijwillige richtlijn en er zal dus geen certifering plaatsvinden. De ISO norm moet ertoe leiden dat bedrijven zich vrijwillig commiteren aan de principes van MVO en dat er gemeenschappelijke richtlijnen ontstaan ten aanzien van concepten, definities en evaluatiemethodes. De zogenoemde Social Responsibility Core subjects, ofwel de belangrijke aandachtsgebieden bij MVO, zijn vastgesteld. Dit zijn: Environment Labour practices, Good Governance, Fair Operating practices, Consumer issues en Social & Economic Development of the community. Een ander ontwikkeling die betrekking heeft op MVO en dan met name op het rapporteren daarover, is het publiceren van een MVO-jaarverslag of duurzaamheidsverslag (over milieu, sociale en maatschappelijke thema s). Dit is vaak een eerste stap voor bedrijven om bewuster met MVO-thema s en principes om te gaan. Steeds meer bedrijven stellen MVO- en/of duurzaamheidsverslagen op. Een dergelijk verslag wordt nu nog door een beperkt aantal adviesbureaus gepubliceerd. Het betreft een ontwikkeling die aangeeft dat met name stakeholders, burgers en consumenten in toenemende mate van bedrijven verwachten transparantie te tonen en verantwoording af te leggen. Het Global Reporting Initiative (GRI) heeft een set indicatoren ontwikkeld met als doel duurzaamheidsrapportages naar het niveau van financiële rapportages te brengen. Daarnaast heeft GRI branchespecifieke indicatoren uitgewerkt en een uniforme format samengesteld voor het rapporteren van informatie direct verbonden aan de duurzame bedrijfsprestatie. In grote lijnen adviseren de richtlijnen van de GRI om over specifieke informatie gerelateerd aan ecologische, sociaal-maatschappelijke en economische prestaties te rapporteren. De richtlijnen zijn gestructureerd rond een directieverklaring, kernprestatieindicatoren op ecologisch, sociaal en economisch vlak, een profiel van de rapporterende organisaties, beschrijvingen van relevant beleid en managementsystemen, relaties met stakeholders, managementprestaties, operationele prestaties en productprestaties. Vanwege aanbestedingstechnische overwegingen (proportionaliteit en verband tussen opdracht en duurzaamheid) is ervoor gekozen om geen criterium op te nemen ten aanzien van MVO/duurzaamheidsbeleid van het adviesbureau, of ten aanzien van duurzaamheidsverslaglegging. 8

11 3 Duurzaamheid in het inkoopproces De criteria in dit document zijn verdeeld over de verschillende stappen in het inkoopproces. Meer informatie over de stappen in het inkoopproces en de manier waarop duurzaamheid daarin kan worden meegenomen, vindt u in de Instructie Duurzaam inkopen. Deze is najaar 2008 te downloaden. Het is aan te bevelen deze instructie te bekijken voordat u met de criteria voor deze productgroep aan de slag gaat. 3.1 Voorbereidingsfase (aandachtspunten) Elke inkoop of aanbesteding begint met het inventariseren van de behoefte van de (interne) klant. Duurzaamheid kan in deze fase meegenomen worden door te onderzoeken of de aanschaf noodzakelijk is en of er een duurzamere oplossing is voor de inkoopbehoefte. Specifieke aandachtspunten voor de inkoop van de productgroep Externe Adviesdiensten zijn: Milieumanagementsysteem Aan leveranciers kan gevraagd worden bijvoorbeeld in het kader van marktonderzoek voorafgaand aan de aanbesteding- om (vrijblijvend) te omschrijven wat zij doen op het gebied van milieumanagement. Een milieuzorgsysteem zoals ISO of EMAS toont aan dat een bedrijf of organisatie een systematisch milieumanagement systeem hanteert voor het behandelen van relevante milieukwesties tijdens dagelijkse activiteiten 1. Duurzaamheids- of MVO-verslag Aan leveranciers kan gevraagd worden bijvoorbeeld in het kader van marktonderzoek voorafgaand aan de aanbesteding- om (vrijblijvend) te omschrijven wat het duurzaamheidsbeleid van hun onderneming inhoudt en of zij hierover rapporteren naar externe stakeholders in de vorm van een MVO- of duurzaamheidsverslag. Een MVO-jaarverslag of een duurzaamheidsverslag dat opgesteld is conform de GRI Richtlijnen (www.globalreporting.org) is een middel waarmee organisaties kunnen aantonen dat zij beleid hebben en activititeiten ontplooien op het gebied van MVO. Omvang mogelijke milieubelasting berekenen Aanbestedende diensten dienen zelf vooraf de omvang van de mogelijke milieubelasting alsmede daaraan verbonden maatregelen en kosten inzichtelijk te maken. Hiermee wordt de aanbestedende dienst in een voortijdig stadium bewust van keuzes die zij zelf bij aanbesteding dient te maken voor de aard, vorm en omvang van de op te dragen dienstverlening, de daaraan te stellen voorwaarden en daaraan kosten en de prijsverhogende effecten die daaruit voortvloeien. Als hulpmiddel hiervoor kan de MVO-scan van SenterNovem toegepast worden (zie: Beperking reiskilometers Advisering kan plaatsvinden op locatie van de opdrachtgever of vanuit het kantoor van de adviseur. 1 Op de website van SCCM is een database te vinden waarin alle ISO certificaten zijn opgenomen van in Nederland door de RvA geaccrediteerde certificatie-instellingen. Wanneer een certificaat er onverhoopt niet op mocht staan kan contact worden gezocht met de betreffende certificatie-instelling. Op zijn de contactgegevens te vinden. En op de website van EMAS is ook meer informatie te vinden: 9

12 Ga na of structurele aanwezigheid op kantoor van de opdrachtgever noodzakelijk is. Regelmatig overleg tussen opdrachtgever en adviseur zal in de meeste gevallen gewenst of vereist zijn. Ga na of er voor de opdracht op andere manieren over de opdracht te communiceren is. Beperking papiergebruik Ga na of correspondentie en adviesproducten (rapporten, beleidsnotities, tekeningen, accountantsverklaringen, verslagen, etc.) zoveel mogelijk digitaal aangeleverd kunnen worden. Indien de adviesproducten in hardcopy moeten worden aangeleverd worden deze stukken zoveel mogelijk dubbelzijdig en op duurzaam papier (voorzien van één van de volgende keurmerken: Milieukeur, Europees Ecolabel, Nordic Swan, Blaue Engel of gelijkwaardig) geprint. 3.2 Specificatiefase (criteria) In de specificatiefase wordt de behoefte van de (interne) klant vertaald in een aanbestedingsdocument. In deze fase worden geformuleerd: Criteria voor de kwalificatie van leveranciers. Dit kunnen uitsluitingsgronden en geschiktheidseisen zijn, ofwel eisen aan de leverancier en in een niet-openbare aanbesteding eventueel ook selectiecriteria, ofwel wensen ten aanzien van de leverancier. Een beschrijving van de minimumeisen die ten aanzien van levering, dienst of werk gesteld worden (het Programma van Eisen). Gunningscriteria, ofwel wensen voor levering, dienst of werk. Deze zijn alleen van toepassing als gekozen wordt voor het gunnen op Economisch Meest Voordelige Inschrijving. Het contract met daarin contractbepalingen. Meer informatie over de verschillende soorten criteria en de verschillende manieren van aanbesteden vindt u in de Instructie Duurzaam Inkopen (najaar 2008 beschikbaar). In de gunningscriteria is, indien relevant, ook innovatie meegenomen. Innovatie is gericht op de ontwikkeling en introductie van nieuwe ideeën en producten. De criteria in dit document zijn opgesteld om de inkoper te ondersteunen bij het duurzaam inkopen van Externe Adviesdiensten. De criteria zijn juridisch getoetst. Elke inkoop en aanbesteding is echter maatwerk. Het opstellen van een aanbestedingsdocument blijft dan ook de verantwoordelijkheid van de inkoper Kwalificatie van leveranciers Naast de criteria voor kwalificatie van leveranciers voor deze specifieke productgroep zijn er nog meer mogelijkheden om duurzaamheid mee te nemen in dit onderdeel. Meer informatie hierover vindt u in de Instructie Duurzaam inkopen. Deze kunt u najaar 2008 downloaden op de website. 10

13 3.2.2 Programma van eisen Minimumeisen Minimumeis nr. 1 De inschrijver neemt maatregelen of heeft maatregelen genomen waarmee de milieubelasting (energieverbruik, uitstoot van CO 2, NOx, fijn stof, geluidbelasting) van het transport dat direct gerelateerd is aan de uitvoering van de opdracht voor NAAM AANBESTEDENDE DIENST wordt verminderd. De maatregelen zijn beschreven in een document dat tenminste de volgende onderdelen bevat: al genomen of voorgestelde maatregelen; beheer of invoering en beheer van de maatregel (communicatie, organisatie, monitoring en evaluatie); planning. Voorbeelden van maatregelen: maatregelen gericht op het verminderen van het aantal vervoersbewegingen; stimuleren van alternatieven voor de auto zoals gebruik van fiets, openbaar- en collectief vervoer, carpool en vanpool, bijvoorbeeld door vergoeding of een financiële bijdrage in de aankoop van een fiets of OV-abonnement; maatregelen gericht op een schoner en zuiniger rijgedrag, bijvoorbeeld door het aanbieden van een cursus het nieuwe rijden ; andere maatregelen gericht op het verminderen van de milieubelasting, bijvoorbeeld aanpassingen in het wagenpark. De maatregelen gelden voor de gehele looptijd van de overeenkomst en moeten zijn getroffen op het moment dat de overeenkomst ingaat of maximaal [XX] maanden na ingangsdatum van de overeenkomst. Bewijsmiddelen 1. Een bij de offerte overgelegde verklaring dat de inschrijver voldoet aan (deze eis in) het PvE. 2. Een bij deze inschrijving te voegen document, door de directie van inschrijver vastgesteld, waaruit blijkt dat de inschrijver aan deze minimumeis voldoet. 3. Een bij de inschrijving overgelegd certificaat of ander document dat is afgegeven en ondertekend door een onafhankelijke derde (zoals een auditor of een accountant), waarmee wordt aangetoond dat inschrijver aan deze minimumeis voldoet. 11

14 Toelichting voor inkoper Verificatie 1. Een bij de offerte overgelegd vervoerplan (zie bewijsmiddel 2) of verklaring van onafhankelijke derde partij (zie bewijsmiddel 3), dat aantoont dat aan de eis wordt voldaan. 2. Geen nadere verificatie. 3. Inwinnen van nadere informatie bij de onafhankelijke derde die het document afgaf. Selectiecriteria Voor deze productgroep zijn geen selectiecriteria geformuleerd Gunningscriteria Gunningscriterium nr. 1 Indien de inschrijver klimaatcompensatie toepast op [YY] % van de autokilometers en vliegkilometers die ten behoeve van de opdracht worden gemaakt ontvangt hij [XX] punten. Indien de klimaatcompensatie door de inschrijver wordt uitbesteed en de inschrijver nog niet beschikt over een contract voor klimaatcompensatie, dient hij uiterlijk binnen <XX> maanden na ingangsdatum van de overeenkomst een contract met een aanbieder van klimaatcompensatie te hebben afgesloten waarmee inschrijver kan aantonen dat de autokilometers en vliegkilometers die ten behoeve van de opdracht worden gemaakt door de inschrijver voor het genoemde percentage wordt gecompenseerd. Onder klimaatcompensatie wordt verstaan: het compenseren van vrijgekomen broeikasgassen (vertaald naar CO 2 -equivalenten) door het vastleggen van CO 2 in bomen of het voorkomen van CO 2 -uitstoot door het investeren in duurzame energie en/of energiebesparing. Er worden geen nadere eisen gesteld aan de wijze van compensatie. Bewijsmiddelen 1. Een bij de offerte overgelegde verklaring van de inschrijver dat hij voldoet aan dit gunningscriterium. 2. Een bij de offerte overlegde beschrijving van de inschrijver op welke wijze hij zal voldoen aan dit gunningscriterium. Toelichting voor de inkoper Voor een nadere toelichting op klimaatcompensatie en de verschillende typen CO 2 -emissierechten, zie bijlage 1 van dit criteriadocument. Inschrijver kan gedurende de looptijd van de overeenkomst op basis van een kilometeradministratie of een berekeningsmethode (gebaseerd op aantal gewerkte 12

15 dagen en reisafstand per adviseur), aantonen dat inderdaad [YY] % van alle opdrachtgerelateerde autokilometers en vliegkilometers klimaatneutraal zijn gemaakt via klimaatcompensatie. Verificatie 1. Overeenkomst waaruit blijkt dat [YY] % van de door autokilometers veroorzaakte CO 2 -uitstoot daadwerkelijk wordt gecompenseerd. 2. Geen nadere verificatie Contract Voor deze productgroep zijn geen contractbepalingen geformuleerd. 3.3 Gebruiksfase Voor deze productgroep zijn geen aandachtspunten geformuleerd. 13

16 4 Meer informatie 4.1 Bronnen en relevante informatie Kamer van Koophandel (www.kvk.nl); Milieu- en Natuur Planbureau (www.mnp.nl); Ministerie van Volksgezondheid, Ruimtelijke Ordening en Milieu (www.minvrom.nl); Centraal Bureau voor de Statistiek (www.cbs.nl); MVO Nederland (www.mvo-nederland.nl); MVO Platform (www.mvo-platform.nl); International Organization for Standardization (www.iso.org); NEN Managementsystemen (www.nen.nl); Stichting Coördinatie Certificatie Milieu- en Arbomanagementsystemen (www.sccm.nl); GRI Global Reporting Initiatief (www.globalreporting.org); Brancheorganisatie voor adviseurs ONRI (www.onri.nl). 4.2 Gerelateerde productgroepen Gerelateerde productgroep: Uitzendkrachten (Ter beschikking gesteld tijdelijk personeel). Kijk voor de criteria voor deze productgroep op 4.3 Informatiepunt SenterNovem Voor meer informatie en advies tijdens het gebruik van deze criteria kunt u contact opnemen met het Informatiepunt van SenterNovem: telefonisch bereikbaar van en uur op telefoonnummer (030) of stuur een . 14

17 Bijlage 1 Klimaatcompensatie Om de emissies van broeikasgassen te compenseren kunnen verschillende typen CO 2 -emissierechten worden gebruikt: 1. EU ETS emissierechten Op 1 januari 2005 is het Europese emissiehandels systeem (EU ETS) van start gegaan. De eerste handelsperiode loopt van Industriële bedrijven die deelnemen aan het EU ETS hebben aan het begin van de handelsperiode een hoeveelheid emissierechten ontvangen. Tevens is een emissie cap vastgesteld: de maximale hoeveelheid emissies die het bedrijf mag uitstoten aan het eind van de handelsperiode. De bedrijven kunnen ofwel zelf emissies reduceren of emissierechten kopen om onder de cap te blijven. De emissierechten kunnen door iedereen worden gekocht, dus ook door kopers die niet als bedrijf aan het EU ETS meedoen. Via verschillende traders of brokers kunnen emissierechten uit de tweede handelsperiode ( ) als futures voor eventueel volgende handelsperioden worden gekocht. Het uit de markt nemen van emissierechten binnen het Europese handelssysteem voor CO 2 leidt in principe tot CO 2 -reducties omdat die emissierechten dan niet meer beschikbaar zijn voor andere CO 2 -uitstoters. 2. CERs en ERUs De certified emission reductions (CERs) en de emission reduction units (ERUs) zijn emissierechten (uitgedrukt in tonnen CO 2 ) die bij de zogenaamde flexibele instrumenten van Kyoto horen (Clean Development Mechanism (CDM) en Joint Implementation (JI)). CERs worden uitgegeven voor projecten in ontwikkelingslanden die geen Kyoto verplichtingen zijn aangegaan (CDM) en ERUs voor projecten in landen die wel een Kyoto doelstelling hebben (JI). Voorbeelden van projecten zijn: duurzame energie projecten, energie efficiency projecten en methaan afvang projecten. CERs en ERUs worden pas uitgegeven nadat deze door een strenge selectie zijn gekomen onder leiding van een UN organisatie (UNFCCC). CERs en ERUs worden vooral gekocht door overheden om aan hun Kyoto-doelstelling te voldoen en door bedrijven onder emissiehandel. De waarde van CERs liggen begin 2007 ongeveer op 8 euro per ton CO 2. Kopers die extra eisen stellen aan de duurzaamheid van de projecten kunnen rechten kopen van projecten die volgens de Gold Standard zijn goedgekeurd. 3. VERs Verified emission reductions (VERs) worden verhandel op de zogenaamde vrijwillige markt. VERs zijn emissierechten van projecten die niet voldoen aan de eisen van de UN en veelal worden gekocht door partijen die vrijwillig besluiten om emissies te reduceren en daarom geen eisen hoeven te stellen aan de emissierechten. De meest populaire projecten op de vrijwillige markt zijn bosbouw projecten waarbij CO 2 wordt vastgelegd door het aanplanten van bomen. Deze vorm van CO 2 compensatie wordt door sommige NGOs bediscussieerd omdat er een risico is dat de bomen in de toekomst door bosbrand of kap verdwijnen en de CO 2 -vastlegging daarmee teniet wordt gedaan. Er bestaan overigens ook energieprojecten die aan vrijwillige standaards voldoen. De eisen die hierbij worden gesteld zijn afhankelijk van de standaard. Er zijn inmiddels veel standaarden geïntroduceerd; Gold Standard is een van de meest bekende, maar er wordt ook veel gebruik gemaakt van VCS, VER+ en verschillende standaards voor bomenaanplant en bossenbehoud. 15

18 Een overzicht van de verschillende typen CO 2 -emissierechten is gegeven in onderstaande tabel. Tabel 1 Overzicht CO 2 -emissiereductiemechanismen Markt/mechanisme Type certificaat Verificatie Europees emissiehandelssysteem ETS wettelijk kader EU en EU lidstaten emissierechten Clean Development Mechanism CER UNFCCC Joint Implementation ERU UNFCCC Vrijwillige markt VER Geen verificatie of volgens standaard 16

Milieucriteria voor het maatschappelijk verantwoord inkopen van. Gas. Versie 26 januari 2016

Milieucriteria voor het maatschappelijk verantwoord inkopen van. Gas. Versie 26 januari 2016 Milieucriteria voor het maatschappelijk verantwoord inkopen van Gas 1. Scope/afbakening De productgroep Gas omvat alle gas die van het openbare gasnet en via transport over de weg betrokken wordt door

Nadere informatie

Informatie voor duurzaam inkopen van. Bankdiensten en Verzekeringen

Informatie voor duurzaam inkopen van. Bankdiensten en Verzekeringen Informatie voor duurzaam inkopen van Bankdiensten en Verzekeringen Datum: 20 mei 2010 Colofon Dit document voor duurzaam inkopen is ontwikkeld door NL Milieu en Leefomgeving in opdracht van het Ministerie

Nadere informatie

Informatie voor duurzaam inkopen van. Arbeidsmarktbeleid. Datum: 20 mei 2010

Informatie voor duurzaam inkopen van. Arbeidsmarktbeleid. Datum: 20 mei 2010 Informatie voor duurzaam inkopen van Arbeidsmarktbeleid Datum: 20 mei 2010 Colofon Dit document voor duurzaam inkopen is ontwikkeld door NL Milieu en Leefomgeving in opdracht van het Ministerie van VROM.

Nadere informatie

Milieucriteria voor het maatschappelijk verantwoord inkopen van. Gas. Versie 8 april 2015

Milieucriteria voor het maatschappelijk verantwoord inkopen van. Gas. Versie 8 april 2015 Milieucriteria voor het maatschappelijk verantwoord inkopen van Gas 1. Scope/afbakening De productgroep Gas omvat alle gas die van het openbare gasnet en via transport over de weg betrokken wordt door

Nadere informatie

Criteria voor duurzaam inkopen van Verhuisdiensten

Criteria voor duurzaam inkopen van Verhuisdiensten Criteria voor duurzaam inkopen van Verhuisdiensten Versie: 1.4 Datum: oktober 2011 Colofon Dit criteriadocument voor het duurzaam inkopen van Verhuisdiensten is opgesteld in opdracht van het Ministerie

Nadere informatie

Duurzaam inkopen en milieumanagementsystemen (ISO 14001)

Duurzaam inkopen en milieumanagementsystemen (ISO 14001) pag.: 1 van 8 code: SPE-MVI-art-017-bl Duurzaam inkopen en milieumanagementsystemen (ISO 14001) Bron: SCCM, pp. 1-7 Auteur(s): www.sccm.nl Duurzaam inkopen en milieumanagementsystemen (ISO 14001) 1 Duurzaam

Nadere informatie

INTENTIEVERKLARING BETER ZICHT OP KLIMAATCOMPENSATIE

INTENTIEVERKLARING BETER ZICHT OP KLIMAATCOMPENSATIE INTENTIEVERKLARING BETER ZICHT OP KLIMAATCOMPENSATIE KLIMAATCOMPENSATIE In de afgelopen jaren heeft het fenomeen klimaatcompensatie een vaste positie verworven in de strijd tegen klimaatverandering ten

Nadere informatie

Duurzaam Inkopen. Ric Hettinga. Programmadirectie Duurzaam Inkopen. Ministerie van VROM

Duurzaam Inkopen. Ric Hettinga. Programmadirectie Duurzaam Inkopen. Ministerie van VROM Duurzaam Inkopen Ric Hettinga Programmadirectie Duurzaam Inkopen Ministerie van VROM Wat is duurzaamheid? Relevante concepten: People, planet, profit Cradle to cradle (C2C) Duurzame bedrijfsvoering Wat

Nadere informatie

Externe vergader- en verblijffaciliteiten

Externe vergader- en verblijffaciliteiten Milieucriteria voor het maatschappelijk verantwoord inkopen van Externe vergader- en verblijffaciliteiten 1. Scope/afbakening De productgroep Externe vergader- en verblijffaciliteiten omvat externe faciliteiten

Nadere informatie

Informatie voor duurzaam inkopen van. Hulp in het Huishouden. Datum: 20 mei 2010

Informatie voor duurzaam inkopen van. Hulp in het Huishouden. Datum: 20 mei 2010 Informatie voor duurzaam inkopen van Hulp in het Huishouden Datum: 20 mei 2010 Colofon Dit document voor duurzaam inkopen is ontwikkeld door NL Milieu en Leefomgeving in opdracht van het Ministerie van

Nadere informatie

Milieucriteria voor het maatschappelijk verantwoord inkopen van. Post. Versie 8 april 2015

Milieucriteria voor het maatschappelijk verantwoord inkopen van. Post. Versie 8 april 2015 Milieucriteria voor het maatschappelijk verantwoord inkopen van Post 1. Scope/afbakening De productgroep Post omvat de uitbesteding van postdiensten voor verspreiding van drukwerk (schriftelijk berichtenverkeer)

Nadere informatie

Duurzaam inkopen en milieumanagementsystemen (ISO 14001)

Duurzaam inkopen en milieumanagementsystemen (ISO 14001) Duurzaam inkopen en milieumanagementsystemen (ISO 14001) Duurzaam inkopen en milieumanagementsystemen (ISO 14001) Dit informatieblad is bedoeld voor inkoopafdelingen die duurzaam willen inkopen en willen

Nadere informatie

Duurzaam contractmanagement

Duurzaam contractmanagement Duurzaam contractmanagement Samenvatting Hoe wordt de duurzaamheid van de ingekochte producten en diensten ondergebracht in facilitaire contracten en wat betekent dat voor het contractmanagement? Inleiding

Nadere informatie

Wijzer worden van Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen

Wijzer worden van Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen De Meeuw Nederland Industrieweg 8 Postbus 18 5688 ZG Oirschot T +31 (0)499 57 20 24 F +31 (0)499 57 46 05 info@demeeuw.com www.demeeuw.com De Meeuw en MVO Wijzer worden van Maatschappelijk Verantwoord

Nadere informatie

Criteria voor duurzaam inkopen van Elektriciteit

Criteria voor duurzaam inkopen van Elektriciteit Criteria voor duurzaam inkopen van Elektriciteit Versie: 1.3 Datum: 28 juli 2009 Status: vastgesteld In opdracht van Colofon Deze criteria voor duurzaam inkopen zijn ontwikkeld door SenterNovem in opdracht

Nadere informatie

Workshop J De kracht van een klimaatfonds. 05 april 2011

Workshop J De kracht van een klimaatfonds. 05 april 2011 Workshop J De kracht van een klimaatfonds 05 april 2011 Presentatie Ad Phernambucq Zeeuws Klimaatfonds: Klimaatneutraal met Zeeuwse Projecten Nationaal Energie- en klimaatbeleid Doelstelling: Duurzame

Nadere informatie

Maatschappelijk verantwoord ondernemen

Maatschappelijk verantwoord ondernemen Maatschappelijk verantwoord ondernemen Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen Maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO) wint aan terrein in het bedrijfsleven en in de samenleving als geheel. Het verwachtingspatroon

Nadere informatie

Informatie voor duurzaam inkopen van. Schuldhulpverlening. Datum: 20 mei 2010

Informatie voor duurzaam inkopen van. Schuldhulpverlening. Datum: 20 mei 2010 Informatie voor duurzaam inkopen van Schuldhulpverlening Datum: 20 mei 2010 Colofon Dit document voor duurzaam inkopen is ontwikkeld door NL Milieu en Leefomgeving in opdracht van het Ministerie van VROM.

Nadere informatie

Goed energiemanagement volgens NEN-EN-ISO 50001 loont! www.nen.nl/energy. Normalisatie: de wereld op één lijn

Goed energiemanagement volgens NEN-EN-ISO 50001 loont! www.nen.nl/energy. Normalisatie: de wereld op één lijn Goed energiemanagement volgens NEN-EN-ISO 50001 loont! www.nen.nl/energy Normalisatie: de wereld op één lijn Goed energiemanagement volgens NEN-EN-ISO 50001 loont! Goed energiemanagement leidt tot hoge

Nadere informatie

Stappenplan certificering van de MVO Prestatieladder en de CO 2 -Prestatieladder. Datum: 18-08-2011 Versie: 02

Stappenplan certificering van de MVO Prestatieladder en de CO 2 -Prestatieladder. Datum: 18-08-2011 Versie: 02 Stappenplan certificering van de MVO Prestatieladder en de CO 2 -Prestatieladder Datum: 18-08-2011 Versie: 02 Opgesteld door: ing. N.G. van Moerkerk Inhoudsopgave Opbouw niveaus van de MVO Prestatieladder

Nadere informatie

Aan elke zakelijke besteding is een bepaalde CO2 uitstoot gekoppeld. De Visa Greencard Corporate berekent en compenseert deze uitstoot volledig.

Aan elke zakelijke besteding is een bepaalde CO2 uitstoot gekoppeld. De Visa Greencard Corporate berekent en compenseert deze uitstoot volledig. Visa Greencard Corporate De zakelijke creditcard die alle gemakken van een Visa creditcard combineert met het duurzame effect van een automatische CO2 compensatie bij elke uitgave. Aan elke zakelijke besteding

Nadere informatie

Wat is CO 2? Waarom CO 2? Waarom Milieubarometer i.p.v. CO 2? Waarom CO 2 -footprint? Inhoud. Cursus CO 2 -footprint

Wat is CO 2? Waarom CO 2? Waarom Milieubarometer i.p.v. CO 2? Waarom CO 2 -footprint? Inhoud. Cursus CO 2 -footprint Inhoud Cursus CO 2 -footprint Hoe maak je de footprint en wat heb je eraan? 27 mei 2013 Voor de Werkgroep Monitoren van MPZ Wat is CO 2 en waarom hebben we het daar over? CO 2 -footprint t.o.v. Milieubarometer

Nadere informatie

MVO. MVO Prestatieladder. Ondernemen met oog voor balans tussen 3- P s. People Planet Profit. MVO kan bijdragen om deze balans te vinden.

MVO. MVO Prestatieladder. Ondernemen met oog voor balans tussen 3- P s. People Planet Profit. MVO kan bijdragen om deze balans te vinden. MVO meetbaar gemaakt Themabijeenkomst VNO NCW 22 november 2010 MVO-Prestatieladder MVO Ondernemen met oog voor balans tussen 3- P s People Planet Profit MVO kan bijdragen om deze balans te vinden Wat valt

Nadere informatie

Groene energie? Vergroenen met GvO s of Carbon Credits?

Groene energie? Vergroenen met GvO s of Carbon Credits? Groene energie? Vergroenen met GvO s of Carbon Credits? Een organisatie die MVO hoog ik het vaandel heeft, people planet en profit dus, wil groene stroom. En het kan vaak al voor de prijs van grijze stroom,

Nadere informatie

Milieucriteria voor het maatschappelijk verantwoord inkopen van Automaten. Versie 8 april 2015

Milieucriteria voor het maatschappelijk verantwoord inkopen van Automaten. Versie 8 april 2015 Milieucriteria voor het maatschappelijk verantwoord inkopen van Automaten 1. Scope/afbakening De productgroep Automaten omvat automaten voor: warme dranken; gekoelde dranken / bronwater; snacks / snoep.

Nadere informatie

Informatie voor duurzaam inkopen van. Studie en Opleiding. Datum: 20 mei 2010

Informatie voor duurzaam inkopen van. Studie en Opleiding. Datum: 20 mei 2010 Informatie voor duurzaam inkopen van Studie en Opleiding Datum: 20 mei 2010 Colofon Dit document voor duurzaam inkopen is ontwikkeld door NL Milieu en Leefomgeving in opdracht van het Ministerie van VROM.

Nadere informatie

Duurzaamheidscriteria van inkoopbeleid Ordina

Duurzaamheidscriteria van inkoopbeleid Ordina Duurzaamheidscriteria van inkoopbeleid Ordina Datum Auteur(s) Versie Classificatie Status 9 augustus 2013 Hke08033/Apo20090 1.1 Definitief Ordina Nederland B.V. ING Bank 069.68.64.649 KvK 30086514 BTW

Nadere informatie

Bijlage E: samenvatting convenanten energie efficiency

Bijlage E: samenvatting convenanten energie efficiency Bijlage E: samenvatting convenanten energie efficiency 1. Het Convenant Benchmarking energie efficiency Op 6 juli 1999 sloot de Nederlandse overheid met de industrie het Convenant Benchmarking energieefficiency.

Nadere informatie

inspireren en innoveren in MVO

inspireren en innoveren in MVO inspireren en innoveren in MVO Inleiding Gert Van Eeckhout Beleidsondersteuner MVO - Departement WSE Wat is MVO? Waarom MVO? Beleidslijnen Vlaamse overheid MVO? een proces waarbij ondernemingen vrijwillig

Nadere informatie

CO2-Prestatieladder Participatieplan Invalshoek D: Participatie

CO2-Prestatieladder Participatieplan Invalshoek D: Participatie Titel: CO2-Prestatieladder Participatieplan Rapport: CO2-2014/R-05; rev. 0; d.d. 07-04-2015 Auteur: J.A.C. van Dijk Verificateur: A.L.J. Timmermans Vervolgblad : 1 van 4 Inhoudsopgave 1 Inleiding... 2

Nadere informatie

Criteria voor duurzaam inkopen van Beveiliging

Criteria voor duurzaam inkopen van Beveiliging Criteria voor duurzaam inkopen van Beveiliging Versie: 1.5 Datum: oktober 2011 Colofon Dit criteriadocument voor het duurzaam inkopen van Beveiliging is opgesteld in opdracht van het Ministerie van Infrastructuur

Nadere informatie

Milieucriteria voor het maatschappelijk verantwoord inkopen van. Riolering. Versie 7 mei 2015

Milieucriteria voor het maatschappelijk verantwoord inkopen van. Riolering. Versie 7 mei 2015 Milieucriteria voor het maatschappelijk verantwoord inkopen van Riolering 1. Scope/afbakening Onder de productgroep Riolering valt het geheel aan werken, diensten of leveringen gericht op de inzameling

Nadere informatie

Inkoop- en aanbestedingsbeleid. Versie 2016

Inkoop- en aanbestedingsbeleid. Versie 2016 Inkoop- en aanbestedingsbeleid Versie 2016 Inhoudsopgave 1. INLEIDING 3 2. DOEL VAN HET INKOOP- EN AANBESTEDINGSBELEID 3 3. ETHISCHE UITGANGSPUNTEN & DUURZAAMHEID 3 4. KADERS VAN INKOPEN EN AANBESTEDEN

Nadere informatie

Total Zero Antwoorden op uw vragen

Total Zero Antwoorden op uw vragen Wat is Total Zero? DPD Pakketservice heeft toegezegd om vanaf juli 2012 in zijn zes belangrijkste markten volledig CO 2 -neutraal te werken: dit nieuwe initiatief draagt de naam Total Zero. Als eerste

Nadere informatie

Status: Versie 1.0 Datum opgesteld: 9 januari 2015 Datum gewijzigd: 9 januari 2015 Auteur: M. Bartelink Handtekening:

Status: Versie 1.0 Datum opgesteld: 9 januari 2015 Datum gewijzigd: 9 januari 2015 Auteur: M. Bartelink Handtekening: Ter certificering van de Prestatieladder Status: Versie 1.0 Datum opgesteld: 9 januari 2015 Datum gewijzigd: 9 januari 2015 Auteur: M. Bartelink Handtekening: Inhoudsopgave Inhoudsopgave 2 1 Introductie

Nadere informatie

HANDBOEK HIER Klimaatneutraal Gegarandeerd

HANDBOEK HIER Klimaatneutraal Gegarandeerd HANDBOEK HIER Klimaatneutraal Gegarandeerd HIER klimaatbureau, 2014 www.hier.nu/klimaatneutraalgegarandeerd 1 1. Inleiding Sinds enkele jaren is klimaatneutraliteit een begrip geworden in Nederland. Inmiddels

Nadere informatie

rapportage CO₂-footprint initiatieven 2013 Gebroeders van der Poel B.V.

rapportage CO₂-footprint initiatieven 2013 Gebroeders van der Poel B.V. Gebroeders van der Poel B.V. 1 Inhoud: 1 Inleiding 3 1.1 Algemeen 3 1.2 Betrokkenen 3 1.3 Doelstelling 3 2 Inventarisatie sector- en keteninitiatieven 4 3 Rapportage management overleg 5 3.1. Algemeen

Nadere informatie

Rapportage VHG MVO Wijzer

Rapportage VHG MVO Wijzer Rapportage VHG MVO Wijzer Van Dijk Groenvoorzieningen BV juni 202 Gegenereerd op 26-0-202 - pagina van voor Van Dijk Groenvoorzieningen BV Rapportage VHG MVO Wijzer Van Dijk Groenvoorzieningen BV Maatschappelijk

Nadere informatie

Ab Arbo-advisering i en duurzaamheid + MVO

Ab Arbo-advisering i en duurzaamheid + MVO Ab Arbo-advisering i en duurzaamheid + MVO Esther Loozen Atze Boerstra (Stanley Kurvers) NvvA Symposium 2010 1 Programma Introductie door Esther Loozen Korte inleiding over duurzaamheid+ MVO door Atze

Nadere informatie

Duurzaam inkopen groenvoorziening

Duurzaam inkopen groenvoorziening Duurzaam inkopen groenvoorziening Joop Spijker Bijeenkomst Praktijknetwerken Onkruidbestrijding Utrecht Houten, 8 december 2008 Inhoud 1. Duurzaam inkopen (algemeen) 2. Productgroep Groenvoorziening 3.

Nadere informatie

CO2 prestatieladder Reductiebeleid en reductiedoelstellingen

CO2 prestatieladder Reductiebeleid en reductiedoelstellingen CO2 prestatieladder Reductiebeleid en doelstellingen Versie: Definitief Datum: februari 2015 Eis: 2.C.3 Westgaag 42b - 3155 DG Maasland Postbus 285-3140 AG Maassluis Telefoon: 010-5922888 Fax: 010-5918621

Nadere informatie

Energiezorgplan Van Dorp installaties bv 2011 2015. Versie 3.0 (Summary)

Energiezorgplan Van Dorp installaties bv 2011 2015. Versie 3.0 (Summary) Energiezorgplan Van Dorp installaties bv 2011 2015 Versie 3.0 (Summary) Auteurs: Van Dorp Dienstencentrum Datum: Update: Augustus 2013 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 2 2. Energiebeleid... 3 2.1 Continue

Nadere informatie

3B1 Reductiebeleid en Doelstellingen. Datum : 3 jul. 2014 Door : Sandra Kleef Functie : KAM-manager Versie : 2014.1

3B1 Reductiebeleid en Doelstellingen. Datum : 3 jul. 2014 Door : Sandra Kleef Functie : KAM-manager Versie : 2014.1 3B1 Reductiebeleid en Doelstellingen Datum : 3 jul. 2014 Door : Sandra Kleef Functie : KAM-manager Versie : 2014.1 INHOUDSOPGAVE INHOUDSOPGAVE 2 INLEIDING 3 01. HET CO2-REDUCTIEBELEID VAN ONS BEDRIJF 3

Nadere informatie

Energiezorgplan Van Dorp Installaties bv 2011 2015. Versie 2.0 (summary)

Energiezorgplan Van Dorp Installaties bv 2011 2015. Versie 2.0 (summary) Energiezorgplan Van Dorp Installaties bv 2011 2015 Versie 2.0 (summary) Auteurs: Van Dorp Dienstencentrum Datum: Februari 2012 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 2 2. Energiebeleid... 3 2.1 Continue verbetering...

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen 2015-2016

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen 2015-2016 Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen 2015-2016 Van verbruik naar gebruik Pagina 1 van 5 Inleiding: Voor u ligt het MVO beleid van ABIRD Industrial Rental Services. Maatschappelijk Verantwoord en Duurzaam

Nadere informatie

Maatschappelijk Jaarverslag 2012

Maatschappelijk Jaarverslag 2012 Maatschappelijk Jaarverslag 2012 Inhoudsopgave Blad Voorwoord 2 1. Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (MVO) 3 2. MVO en Prins Bouw 3 3. Beleid 4 4. Speerpunten 5 5. Duurzaam bouwen 9 6. Toekomst 10

Nadere informatie

PIANOo-lunch Den Haag: 27 oktober 2009

PIANOo-lunch Den Haag: 27 oktober 2009 PIANOo-lunch Den Haag: 27 oktober 2009 Stand van Zaken duurzaamheidscriteria Machiel van Dalen SN-programma Duurzame Bedrijfsvoering Overheden Waarom duurzaam inkopen? Overheden goede voorbeeld : Practise

Nadere informatie

Criteria voor duurzaam inkopen van Tonercartridges

Criteria voor duurzaam inkopen van Tonercartridges Criteria voor duurzaam inkopen van Tonercartridges Versie: 1.5 Datum: oktober 2011 Colofon Dit criteriadocument voor het duurzaam inkopen van Tonercartridges is opgesteld in opdracht van het Ministerie

Nadere informatie

Als u zaken doet met de overheid...

Als u zaken doet met de overheid... Als u zaken doet met de overheid... Het duurzame inkoopbeleid van de overheid Duurzaamheid staat hoog op de agenda van de overheid. Om de markt voor duurzame producten te stimuleren, geeft zij zelf het

Nadere informatie

Energie Management ACTIE Plan

Energie Management ACTIE Plan 1. Inleiding Het Energie Management ACTIE Plan (EMAP) geeft weer hoe binnen Schulte en Lestraden B.V. de zogenaamde stuurcyclus (Plan-Do-Check-Act) wordt ingevuld om de prestaties en doelstellingen van

Nadere informatie

Rapportage VHG MVO Wijzer

Rapportage VHG MVO Wijzer Rapportage VHG MVO Wijzer Aardoom Hoveniers B.V. 9 april 202 Gegenereerd op 9-04-202 - pagina van 0 voor Aardoom Hoveniers B.V. Rapportage VHG MVO Wijzer Aardoom Hoveniers B.V. Maatschappelijk verantwoord

Nadere informatie

DEELNAME AAN INITIATIEVEN VERSIE: 01 21/05/2013

DEELNAME AAN INITIATIEVEN VERSIE: 01 21/05/2013 Heereweg 1a 2161 AB Lisse 0252-417788 DEELNAME AAN INITIATIEVEN VERSIE: 01 21/05/2013 Conform niveau 3 op de CO 2-prestatieladder 2.0 Status Versie/ Datum Opgesteld Geautoriseerd Akkoord (werkvoorbereider)

Nadere informatie

energiemanagement & kwaliteitsmanagement

energiemanagement & kwaliteitsmanagement Energiemanagement Programma & managementsysteem Het beschrijven van het energiemanagement en kwaliteitsmanagementplan (zoals vermeld in de norm, voor ons managementsysteem). 1 Inleiding Maatschappelijk

Nadere informatie

Netwerken, telefoondiensten en telefoonapparatuur

Netwerken, telefoondiensten en telefoonapparatuur Milieucriteria voor het maatschappelijk verantwoord inkopen van Netwerken, telefoondiensten en 1. Scope/afbakening Dit document behandelt drie ICT-gerelateerde productgroepen tegelijk. Deze productgroepen

Nadere informatie

Reiniging openbare ruimte

Reiniging openbare ruimte Milieucriteria voor het maatschappelijk verantwoord inkopen van Reiniging openbare ruimte 1. Scope/afbakening De productgroep Reiniging openbare ruimte omvat de volgende diensten: onkruidbestrijding op

Nadere informatie

Periodieke rapportage 2014

Periodieke rapportage 2014 Periodieke rapportage 2014 Inhoudsopgave Inleiding 3 1. Basisgegevens 4 1.1 Beschrijving van de organisatie 4 1.2 Verantwoordelijkheden 4 1.3 Basisjaar 4 1.4 Rapportageperiode 4 1.5 Verificatie 4 2. Afbakening

Nadere informatie

Normalisatie: de wereld op één lijn. ISO 26000. Maatschappelijke Verantwoordelijkheid van Organisaties (MVO) Zet goede bedoelingen om in goede acties

Normalisatie: de wereld op één lijn. ISO 26000. Maatschappelijke Verantwoordelijkheid van Organisaties (MVO) Zet goede bedoelingen om in goede acties Normalisatie: de wereld op één lijn. ISO 26000 Maatschappelijke Verantwoordelijkheid van Organisaties (MVO) Zet goede bedoelingen om in goede acties 2 Inhoudsopgave ISO 26000: een richtlijn voor iedereen

Nadere informatie

IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM

IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM De tijd dat MVO was voorbehouden aan idealisten ligt achter ons. Inmiddels wordt erkend dat MVO geen hype is, maar van strategisch belang voor ieder

Nadere informatie

Hoe met MVO te beginnen

Hoe met MVO te beginnen Hoe met MVO te beginnen Stappenplan MVO; hoe krijg ik mijn bedrijf op niveau 1? In welk jaar is de MVO Prestatieladder gelanceerd? In het jaar 2009 In het jaar 2010 2 MVO Certificaten/verklaringen 3 In

Nadere informatie

Milieumanagement & Duurzaam Ondernemen

Milieumanagement & Duurzaam Ondernemen Milieumanagement & Duurzaam Ondernemen Milieumanagement en duurzaam ondernemen Duurzaam ondernemen en milieumanagement zijn begrippen die vaak, bijna onbewust, gekoppeld worden aan milieubelastende sectoren

Nadere informatie

Beschrijving Energie Management Systeem

Beschrijving Energie Management Systeem Beschrijving Energie Management Systeem 11 maart 2014 Dit document beschrijft het Energie Management Systeem en het reductieplan voor realisatie van de energiereductie doelstellingen van Bepacom B.V. StenVi

Nadere informatie

De nieuwe ISO norm 2015 Wat nu?!

De nieuwe ISO norm 2015 Wat nu?! De nieuwe ISO norm 2015 Wat nu?! Stichting QualityMasters Nieuwland Parc 157 3351 LJ Papendrecht 078-3030060 info@qualitymasters.com www.qualitymasters.com 02-2015 Inhoud Inleiding pagina 3 Van Oud naar

Nadere informatie

Duurzaamheidsverslaggeving

Duurzaamheidsverslaggeving Duurzaamheidsverslaggeving MVO-contactdag - Gent 20 oktober 2010 Frank Van Damme - Commotie Agenda Duurzaamheidsverslaggeving Situering? Wat? Waarom? Global Reporting Initiative - GRI Inhoud Materialiteit

Nadere informatie

Duurzaam Ondernemen en DGMR. 1. Inleiding. 1.1 Algemene missie DGMR. Betreft : Beleidsvisie Datum : 10 december 2012

Duurzaam Ondernemen en DGMR. 1. Inleiding. 1.1 Algemene missie DGMR. Betreft : Beleidsvisie Datum : 10 december 2012 Duurzaam Ondernemen en DGMR Betreft : Beleidsvisie Datum : 10 december 2012 1. Inleiding Deze DuOn-beleidsvisie is het overkoepelende document voor het beleid en de initiatieven van DGMR op het gebied

Nadere informatie

Scope 1 doelstelling Scope 2 doelstelling Scope 1 en 2 gecombineerd 5% CO 2- reductie. 30% CO 2- reductie in 2016 6% CO 2 -reductie in 2016 ten

Scope 1 doelstelling Scope 2 doelstelling Scope 1 en 2 gecombineerd 5% CO 2- reductie. 30% CO 2- reductie in 2016 6% CO 2 -reductie in 2016 ten B. Kwantitatieve doelstellingen & beleid 1 INLEIDING Verhoef wil concreet en aantoonbaar maken dat we ons inspannen om CO 2 te reduceren. Daarvoor hebben wij dit reductiebeleid opgesteld. 2 HET CO 2 REDUCTIE

Nadere informatie

MEMO. Aan: Rosemarie Bisseling. Van: Hero Boonstra. Kopie aan: Antonie Langelaan HSE Kernteam. Blad: 1 van 7. Onderwerp: CO2 Reductieplan

MEMO. Aan: Rosemarie Bisseling. Van: Hero Boonstra. Kopie aan: Antonie Langelaan HSE Kernteam. Blad: 1 van 7. Onderwerp: CO2 Reductieplan MEMO Aan: Rosemarie Bisseling Van: Hero Boonstra Kopie aan: Antonie Langelaan HSE Kernteam Onderwerp: CO2 Reductieplan Datum: 16-11-2014 Blad: 1 van 7 Plaats: Bunnik CO2 Reductieplan 2015-2020 Zoals gevraagd

Nadere informatie

Criteria voor duurzaam inkopen van Hardware

Criteria voor duurzaam inkopen van Hardware Criteria voor duurzaam inkopen van Hardware Versie: 1.4 Datum: 21 januari 2010 Status: vastgesteld Colofon Deze criteria voor duurzaam inkopen zijn ontwikkeld door Agentschap NL in opdracht van het Ministerie

Nadere informatie

Energie management actieplan. Copier Groep B.V.

Energie management actieplan. Copier Groep B.V. Energie management actieplan Copier Groep B.V. Aspect van de CO 2 prestatieladder: 3.B.2. Datum: 31 maart 2015 Versie: 00 Auteur: M.J.A. Rijpert Vrijgegeven: T.J. Crum, J. Copier Voorwoord Voor u ligt

Nadere informatie

Kwaliteitshandboek v1.0 CO 2 -Prestatieladder Roelofs

Kwaliteitshandboek v1.0 CO 2 -Prestatieladder Roelofs Kwaliteitshandboek v1.0 CO 2 -Prestatieladder Roelofs Datum: Januari 2013 Bezoekadres Dorpsstraat 20 7683 BJ Den Ham Postadres Postbus 12 7683 ZG Den Ham T +31 (0) 546 67 88 88 F +31 (0) 546 67 28 25 E

Nadere informatie

Sector- en keteninitiatieven

Sector- en keteninitiatieven Sector- en keteninitiatieven Conform 1.D.1, 1.D.2 en 3.D.1 Onderzoek naar initiatieven en toelichting op de actieve deelname aan het initiatief van Zwatra B.V. Auteur(s): R. Egas, directie & CO 2-functionaris,

Nadere informatie

Sector- en keteninitiatieven 2015-2016 CO 2 -prestatie

Sector- en keteninitiatieven 2015-2016 CO 2 -prestatie Sector- en keteninitiatieven 2015-2016 CO 2 -prestatie Mouwrik Waardenburg b.v. Steenweg 63 4181 AK WAARDENBURG tel. 0031 418 654 620 fax 0031 418 654 629 www.mouwrik.nl Opgesteld d.d.: Januari 2016 Revisie:

Nadere informatie

Energiemanagementprogramma Tauw

Energiemanagementprogramma Tauw Energiemanagementprogramma Tauw 17 april 2012 Energiemanagementprogramma Tauw Verantwoording Titel Energiemanagementprogramma Tauw Opdrachtgever Stuurgroep CO2-prestatieladder Projectleider Manja Buijen

Nadere informatie

CO2 reductiedoelstellingen 2020. Conform niveau 3 op de CO2-prestatieladder 3.0

CO2 reductiedoelstellingen 2020. Conform niveau 3 op de CO2-prestatieladder 3.0 CO2 reductiedoelstellingen 2020 Conform niveau 3 op de CO2-prestatieladder 3.0 Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 1.1. Doelstellingen 3 2 Subdoelstellingen 4 2.1. Subdoelstelling kantoren 4 2.2. Subdoelstelling

Nadere informatie

Wie de norm heeft, heeft de hub

Wie de norm heeft, heeft de hub Wie de norm heeft, heeft de hub Ing. Emiel Verhoeff Consultant Business Development NEN Nederlands Normalisatie-instituut, Delft Emiel.verhoeff@nen.nl, (015) 26 90 334, http://www.nen.nl Dr.ir. Henk J.

Nadere informatie

Review CO2 reductiesysteem. Conform niveau 5 op de CO2-prestatieladder 2.1

Review CO2 reductiesysteem. Conform niveau 5 op de CO2-prestatieladder 2.1 Review CO2 reductiesysteem Conform niveau 5 op de CO2-prestatieladder 2.1 Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 2 Invalshoek A: Inzicht 4 2.1. Footprintberekening 4 2.2. Kwaliteitsmanagement (ISO 14064-1 hoofdstuk

Nadere informatie

Sector- en keteninitiatieven 2014-2016 CO 2 -prestatie

Sector- en keteninitiatieven 2014-2016 CO 2 -prestatie Sector- en keteninitiatieven 2014-2016 CO 2 -prestatie Cable Partners B.V. Venneveld 34 4705 RR ROOSENDAAL tel. 0031 165 523 000 fax 0031 165 520 033 www.cablepartners.nl Opgesteld d.d.: Mei 2015 Revisie:

Nadere informatie

CO₂ Prestatieladder Energiemanagement actieplan

CO₂ Prestatieladder Energiemanagement actieplan 2015 CO₂ Prestatieladder Energiemanagement actieplan Goedgekeurd door: H. van Wijk Auteurs: Y. van der Vlies & L. van Wijk Bedrijf: H. van Wijk transport- en Handtekening: aannemersbedrijf & H. van Wijk

Nadere informatie

Energie management actieplan

Energie management actieplan Energie management actieplan Conform 3.B.2 Op basis van de internationale norm ISO 50001 4.4.3, 4.4.4, 4.4.5, 4.4.6, 4.6.1 en 4.6.4 A.N. van Impelen en Zonen Werkhoven B.V. Auteur(s): Dhr. A.E.N. van Impelen,

Nadere informatie

Carbon Footprint 2014

Carbon Footprint 2014 Carbon Footprint 2014 Opdrachtgever: Stuurgroep MVO Projectnummer: 550613 Versie: 1.1 Datum: 19-6-2015 Status: Defintief Adres Kievitsweg 13 9843 HA, Grijpskerk Contact Tel. 0594-280 123 E-mail: info@oosterhofholman.nl

Nadere informatie

CO 2 -reductiedoelstelling 2011-2013

CO 2 -reductiedoelstelling 2011-2013 CO 2 -reductiedoelstelling 2011-2013 Cauberg-Huygen Raadgevende Ingenieurs BV december 2011 2010.0001-15 Inleiding Cauberg-Huygen is sinds 1975 koploper in oplossingen voor de bouw- en infrasector, industrie

Nadere informatie

CO2 reductiedoelstellingen 2020. Conform de CO2-prestatieladder 2.2

CO2 reductiedoelstellingen 2020. Conform de CO2-prestatieladder 2.2 CO2 reductiedoelstellingen 2020 Conform de CO2-prestatieladder 2.2 Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 1.1. Doelstellingen 3 2 Subdoelstellingen 4 2.1. Subdoelstelling kantoren 4 2.2. Subdoelstelling lease-auto

Nadere informatie

Communicatieplan Certificering CO 2-Prestatieladder - Invalshoek C: Transparantie

Communicatieplan Certificering CO 2-Prestatieladder - Invalshoek C: Transparantie Communicatieplan Certificering CO 2-Prestatieladder - Invalshoek C: Transparantie FPH Ploegmakers BV - Communicatieplan 1 Verantwoording Titel Communicatieplan Invalshoek C: Transparantie Revisie 1.0 (definitief)

Nadere informatie

Periodieke rapportage 2 e helft 2014. 18 maart 2015 versie definitief

Periodieke rapportage 2 e helft 2014. 18 maart 2015 versie definitief Periodieke rapportage 2 e helft 18 maart 2015 versie definitief Inhoudsopgave Inleiding 3 1. Basisgegevens 4 1.1 Beschrijving van de organisatie 4 1.2 Verantwoordelijkheden 4 1.3 Basisjaar 4 1.4 Rapportageperiode

Nadere informatie

CO2 reductiedoelstellingen. Conform niveau 5 op de CO2-prestatieladder 2.2

CO2 reductiedoelstellingen. Conform niveau 5 op de CO2-prestatieladder 2.2 CO2 reductiedoelstellingen Conform niveau 5 op de CO2-prestatieladder 2.2 Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 1.1. Doelstellingen 3 2 Subdoelstellingen 4 2.1. Subdoelstelling energieverbruik 4 2.2. Subdoelstelling

Nadere informatie

Het maken van een duurzaamheidsbeleid

Het maken van een duurzaamheidsbeleid Het maken van een duurzaamheidsbeleid Workshop Lekker Betrokken! Phyllis den Brok Projectleider Lekker Betrokken! phyllis@phliss.nl 06-22956623 hhp://www.phliss.nl/lb.html Duurzaamheid Definitie duurzaamheid:

Nadere informatie

Doordacht energie-efficiencyplan leidraad voor MJA3

Doordacht energie-efficiencyplan leidraad voor MJA3 Doordacht energie-efficiencyplan leidraad voor MJA3 Deze folder bevat informatie over nut en noodzaak van een doordacht energie-efficiencyplan (EEP). Bovendien staat er in welke hulpmiddelen beschikbaar

Nadere informatie

Criteria voor duurzaam inkopen van. Grondwerken, Bouwrijp maken terrein en Sanering/Bodemreiniging

Criteria voor duurzaam inkopen van. Grondwerken, Bouwrijp maken terrein en Sanering/Bodemreiniging Criteria voor duurzaam inkopen van Grondwerken, Bouwrijp maken terrein en Sanering/Bodemreiniging In opdracht van 1 Colofon Deze criteria voor duurzaam inkopen zijn ontwikkeld door SenterNovem in opdracht

Nadere informatie

Milieubarometerrapport 2014 (2014 mei t/m dec)

Milieubarometerrapport 2014 (2014 mei t/m dec) Milieubarometerrapport 2014 (2014 mei t/m dec) DZyzzion Milieubarometer - 2014 (2014 mei t/m dec) DZyzzion Inhoud De Milieubarometer vertaalt gegevens zoals elektriciteitsverbruik en afvalproductie naar

Nadere informatie

Green Deal Concreet 1.0

Green Deal Concreet 1.0 Green Deal Concreet 1.0 Een groep vooraanstaande bedrijven en brancheorganisaties in de betonketen hebben in 2011 samen met MVO Nederland het MVO Netwerk Beton opgericht. Op 4 oktober 2011 heeft het MVO

Nadere informatie

Energie Management Plan 2015

Energie Management Plan 2015 Energie Management Plan 2015 Bijlage bij het KAM jaarplan 2015 Voorlopig Versie 1.0 VBG 2015-09 22 Energie Management Plan 2015 Pagina 1 van 5 Inhoudsopgave Energie Management Plan 2015 1 Veiligheid 2

Nadere informatie

Rutges vernieuwt onderhoud en renovatie

Rutges vernieuwt onderhoud en renovatie 130508 Nummer OHSAS-K83614/01 Vervangt - Uitgegeven 2014-07-01 Eerste uitgave 2014-07-01 Geldig tot 2017-07-01 Arbomanagementsysteemcertificaat BS OHSAS 18001 Kiwa heeft vastgesteld dat het door Rutges

Nadere informatie

IBMN-2012-BOD-MV-003 1. Projectplan / inkoopstrategie Aanbesteding Accountant

IBMN-2012-BOD-MV-003 1. Projectplan / inkoopstrategie Aanbesteding Accountant IBMN-2012-BOD-MV-003 1 Projectplan / inkoopstrategie Aanbesteding Accountant Inhoudsopgave 1. Aanleiding / doelstelling... 3 2. Opdrachtgever... 3 3. Het inkoop/aanbestedingsteam... 3 4. Behoeftestelling...

Nadere informatie

Periodieke rapportage 1 e helft 2014

Periodieke rapportage 1 e helft 2014 Periodieke rapportage 1 e helft 2014 Inhoudsopgave Inleiding 3 1. Basisgegevens 4 1.1 Beschrijving van de organisatie 4 1.2 Verantwoordelijkheden 4 1.3 Basisjaar 4 1.4 Rapportageperiode 4 1.5 Verificatie

Nadere informatie

Jade Beheer. Communicatieplan CO 2 Prestatieladder 3.C.1. 3.C.2 Invalshoek C: Transparantie Handboek CO2 Prestatieladder, versie 2.2 / 3.

Jade Beheer. Communicatieplan CO 2 Prestatieladder 3.C.1. 3.C.2 Invalshoek C: Transparantie Handboek CO2 Prestatieladder, versie 2.2 / 3. Jade Beheer Communicatieplan CO 2 Prestatieladder 3.C.1. 3.C.2 Invalshoek C: Transparantie Handboek CO2 Prestatieladder, versie 2.2 / 3.0 Document : Communicatieplan CO 2-prestatieladder Auteur : Jade

Nadere informatie

Product Sustainability Indicator

Product Sustainability Indicator Product Sustainability Indicator Waarom een scorecard? Duurzaam bouwen is al lang geen trend meer. De vraag naar duurzame gebouwen groeit en daarmee de vraag naar duurzame producten. Maar wat is een duurzaam

Nadere informatie

Maatschappelijk verantwoord ondernemen: hoe en wat?

Maatschappelijk verantwoord ondernemen: hoe en wat? Maatschappelijk verantwoord ondernemen: hoe en wat? Voor Van Dijk Employment Services is bijdragen aan een beter milieu, een beter klimaat en een betere samenleving vanzelfsprekend. Maatschappelijk verantwoord

Nadere informatie